nang banggitin ng notaryo ang babaeng pinatulog, doon ko naintindihan na hindi lang condo ko ang balak nilang agawin
bahagi 4: nang banggitin ng notaryo ang babaeng pinatulog, doon ko naintindihan na hindi lang condo ko ang balak nilang agawin
“Hindi ba… siya ang babaeng pinatulog ninyo?”
Pagkasabi iyon ng matandang notaryo, bumagsak ang katahimikan sa buong hallway.
Hindi iyon simpleng katahimikan.
Iyon iyong katahimikang parang may baril na ikinasa sa gitna ng hangin, at lahat ay naghihintay kung sino ang unang tatamaan.
Tiningnan ko ang matanda.
Puti ang buhok niya, pawisin ang noo, at nanginginig ang kamay na may hawak na maliit na leather folder.
Sa likod niya, dalawang lalaking naka-barong ang biglang umiwas ng tingin.
Si Mommy Elena, sa loob ng isang segundo, nawala ang kulay sa mukha.
Pagkatapos, parang naalala niyang may mga pulis sa loob ng condo, bigla siyang sumigaw.
“Anong pinagsasabi mo, Attorney Salcedo? Matanda ka na talaga! Nalilito ka na!”
Attorney Salcedo.
Kaya pala may dala siyang stamp.
Notaryo nga.
Pero ang mas mahalaga, hindi siya nagulat na makita ako.
Nagulat siya dahil gising ako.
Dahil nakatayo ako.
Dahil hindi ako ang “babaeng pinatulog” na inaasahan niyang makita.
Dahan-dahan akong lumapit sa kanya.
“Attorney,” sabi ko, sobrang kalmado ng boses ko kaya pati ako nagulat, “sino ang tinutukoy ninyong pinatulog?”
Napaatras siya ng kalahating hakbang.
“Wala. Wala akong sinabi.”
“Tapos na po ninyong sabihin.”
Lumapit ang pulis.
“Sir, pakiulit po ang sinabi ninyo kanina.”
Lalong pinagpawisan si Attorney Salcedo.
Hindi na siya tumingin sa akin.
Kay Mommy Elena siya tumingin.
Parang naghihintay ng utos.
At sa tinging iyon pa lang, nakuha ko na ang sagot.
Hindi siya nadulas lang.
Kasama siya sa plano.
“Attorney,” muling sabi ng pulis, mas matigas na ngayon ang boses, “may ongoing investigation dito. Kung may impormasyon kayo, mas mabuting magsalita kayo nang maayos.”
Biglang nagsalita si Maribel.
“Sir, wala po siyang alam. Tinawag lang po namin siya para sa dokumento.”
“Anong dokumento?” tanong ng pulis.
Hindi nakasagot si Maribel.
Kaya ako ang sumagot.
Itinaas ko ang deed of sale na hawak ko.
“Dokumentong nagsasabing ibinebenta ko ang condo ko kay Maribel Villanueva sa halagang isang piso.”
Napasinghap si Tita Rosario.
“Isang piso? Kahit kendi sa tindahan hindi na mabili ng isang piso, condo pa kaya?”
Tiningnan ko si Maribel.
“Ang generous ko pala sa dokumentong hindi ko alam na pipirmahan ko.”
Namula si Maribel.
“Hindi mo naiintindihan, Isabela. Draft lang iyan.”
“Draft na may pekeng pirma ko?”
Hindi siya kumibo.
“Draft na dala ng notaryo sa gabi ng araw na nahuli kong may ibang babae ang fiancé ko sa kama ko?”
Tahimik pa rin.
“Draft na ayon sa kanya, pipirmahan ng babaeng ‘pinatulog’?”
Doon, napayuko si Maribel.
Hindi na siya makatingin sa akin.
Si Marco naman, biglang tumayo mula sa pagkakaluhod niya.
“Isa, hindi ko alam ang tungkol diyan.”
Napalingon ako sa kanya.
“Talaga?”
“Oo! Hindi ko alam! Si Mommy lang ang—”
Hindi pa niya natatapos ang pangungusap, bigla siyang sinampal ni Mommy Elena.
Malakas.
Malutong.
Mas malakas pa kaysa sa sampal ni Clarisse kanina.
“Walang kuwentang anak!” sigaw niya. “Ngayon mo kami itutulak sa hukay? Ikaw ang dahilan kung bakit namin kailangang gawin lahat ng ito!”
Napahinto si Marco.
Parang batang napagalitan.
Kahit sa gitna ng posibleng krimen, kahit may pulis sa harap niya, isang sampal lang ng nanay niya, bumalik agad siya sa pagiging batang takot mapagalitan.
Nakakainis.
Nakakaawang nakakainis.
Si Clarisse, nakaupo pa rin sa sahig, biglang natawa nang mahina.
“Grabe,” bulong niya. “Lahat tayo, ginamit lang nila.”
Si Celina, niyakap nang mahigpit si Lio.
Wala na siyang sinasabi.
Pero ang mata niya, nakatingin kay Mommy Elena na parang matagal nang hinintay ang araw na ito.
Lumapit ako kay Attorney Salcedo.
“Sabihin ninyo sa akin. Sino ang pinatulog?”
Nilunok niya ang laway niya.
“Ma’am, hindi ko alam ang buong detalye.”
“Pero alam ninyong may babaeng pinatulog.”
“Sinabi lang sa akin na… na baka groggy kayo pagdating ko.”
“Groggy?”
Doon unang kumulo ang sikmura ko.
Groggy.
Hindi lasing.
Hindi pagod.
Groggy.
Isang salitang pinili ng taong alam na may mali, pero gustong gawing malinis pakinggan.
Tiningnan ko si Mommy Elena.
“Ano ang balak ninyo? Painumin ako ng pampatulog?”
“Wag kang magdrama,” sagot niya agad. “Walang ganyan.”
Pero ang bilis ng sagot niya.
Masyadong mabilis.
At ang mga taong walang kasalanan, hindi karaniwang sumasagot nang parang may kabisadong linya.
Biglang nagsalita si Tita Rosario.
“Sandali.”
Lahat kami napatingin sa kanya.
Nakatayo siya malapit sa kitchen counter.
Hawak niya ang isang baso.
“Isa, ito ba ang kape mo?”
Tiningnan ko ang baso.
Iced coffee.
Nasa tumbler na kulay cream.
Saglit akong natigilan.
Hindi akin iyon.
Ang kape ko, naiwan sa kotse.
Lumapit ang pulis sa kitchen.
“Kanino po iyan?”
Walang sumagot.
Si Bianca—hindi, Clarisse—biglang napatingin kay Marco.
Si Marco napatingin kay Maribel.
Si Maribel napatingin kay Mommy Elena.
At si Mommy Elena, sa unang pagkakataon, hindi na nakapagsalita.
Kinuha ng pulis ang tumbler gamit ang tissue.
“Ma’am Isabela, ininom ninyo po ba ito?”
Umiling ako.
“Hindi. Kararating ko lang.”
Sa isip ko, mabilis na nagdugtong-dugtong ang lahat.
Ang deed of sale.
Ang notaryo.
Ang pekeng pirma ko.
Ang planong ilipat ang condo sa pangalan ni Maribel.
At ang basong kape na hindi akin, nasa kitchen ko.
Dahan-dahan akong tumingin kay Marco.
“Kaya pala gustong-gusto mong umuwi ako agad.”
Nanigas siya.
“Kaya pala nagmadali si Mommy mo. Kaya pala may notaryo nang papunta. Kaya pala hindi sapat sa inyo na idagdag lang ang pangalan mo sa condo.”
Hindi siya sumagot.
“Dahil kung hindi ako pumayag, gagawa kayo ng paraan para mukhang pumayag ako.”
Biglang umiyak si Mommy Elena.
Pero hindi na ako nadala.
Iba ang iyak ng taong nagsisisi.
Iba ang iyak ng taong nahuli.
Ang iyak niya, walang awa.
Puro takot.
“Isabela, anak, hindi totoo iyan. Hindi ka namin sasaktan. Gusto lang naming masiguro na hindi masasayang ang lahat.”
“Ang lahat?”
Napatawa ako.
“Alin? Ang kasal na ginagamit ninyo bilang proyekto? Ang condo na gusto ninyong nakawin? Ang pera na balak ninyong gawing puhunan? O ang buhay ko na balak ninyong i-stage na parang pumirma ako habang hilo?”
Maribel biglang sumigaw.
“Hindi nakaw iyon! Kabayaran iyon!”
Napaangat ang kilay ko.
“Kabayaran?”
Oo.
Doon siya tuluyang nadulas.
At nang mapansin niyang lahat ng mata ay nasa kanya, napaatras siya.
Pero huli na.
“Anong kabayaran?” tanong ko.
“Wala,” sagot niya.
“Anong kabayaran, Maribel?”
Hindi siya sumagot.
Si Celina, na kanina pa tahimik, biglang nagsalita.
“Baka tungkol sa utang nila.”
Lahat kami napatingin sa kanya.
Si Mommy Elena halos mapasigaw.
“Tumahimik ka!”
Pero hindi na tumahimik si Celina.
“May utang sila sa lending group sa Pasig. Malaki. Narinig ko noong minsang pumunta ako sa bahay nila para humingi ng panggamot kay Lio. Sinisigawan sila ng isang lalaki sa telepono. Kapag hindi raw sila nakabayad bago matapos ang buwan, may kukunin sa kanila.”
Tumingin siya kay Marco.
“Akala ko noon pera lang. Hindi ko alam na tao pala ang kukunin ninyo kapalit.”
Bumigat ang hangin.
Pati ang mga pulis nagkatinginan.
“Ano pong lending group?” tanong ng isa.
Hindi sumagot si Celina.
Pero si Attorney Salcedo, biglang napaupo sa upuan malapit sa pinto.
Parang nauubusan ng lakas ang tuhod niya.
“I told them this was too much,” bulong niya sa English.
Agad siyang nilapitan ng pulis.
“Sir, anong ibig ninyong sabihin?”
Umiling siya.
“I just notarize documents.”
“Anong documents?”
“Property transfers. Affidavits. Waivers.”
“Para kanino?”
Tahimik.
Tumingin siya kay Mommy Elena.
Ngayon, hindi na naghihintay ng utos ang tingin niya.
Humihingi na siya ng kaligtasan.
“Para sa mga kliyente ni Elena,” bulong niya.
Namilog ang mata ni Maribel.
“Attorney!”
Pero nagpatuloy siya.
“Hindi ko alam na dadalhin nila rito ang babae. Sinabi lang nila na papapirmahin nila si Ma’am Isabela pagkatapos niyang uminom. Sabi nila, fiancé naman daw niya ang nandoon, family arrangement lang daw.”
Hindi ko namalayan na napakuyom na pala ang kamao ko.
Pagkatapos ng lahat ng ginawa nila, may gana pa silang tawagin itong family arrangement.
“Anong nasa inumin?” tanong ng pulis.
Umiling si Attorney Salcedo.
“Hindi ko alam.”
Pero si Tita Rosario, biglang naglakad papunta sa basurahan.
Nagsuot siya ng plastic sa kamay at kinalkal ang laman.
“Tita, huwag na—”
“Tumahimik ka muna, Isa.”
Makalipas ang ilang segundo, may kinuha siya mula sa ilalim ng tissue at plastic wrapper.
Isang maliit na sachet.
Walang laman.
Puting pakete.
Walang brand.
Nakita iyon ni Mommy Elena at bigla siyang napasigaw.
“Hindi amin iyan!”
Wala pang nagtatanong, sumagot na siya.
Ang pulis, lalo pang tumigas ang mukha.
Kinuha niya ang sachet gamit ang ebidensiya bag.
“Lahat po ng ito isusumite sa pagsusuri.”
Doon ko unang naramdaman ang lamig sa likod ko.
Kung hindi nahuli ni Tita Rosario sina Marco at Clarisse.
Kung hindi ako naghintay sa anak ng boss ko.
Kung nagmadali akong umuwi.
Kung uminom ako ng kape na iyon.
Baka ngayon, nakaupo ako sa harap ng notaryo, hilo, mahina, at hindi alam na pinapapirma na pala ako sa pagbebenta ng condo ko sa halagang isang piso.
O mas masahol.
Baka paggising ko, wala na akong bahay.
Wala na akong pera.
At ako pa ang magmumukhang baliw kapag sinabi kong hindi ko pinirmahan.
Napahawak ako sa gilid ng mesa.
Hindi dahil matutumba ako.
Kundi dahil kung hindi, baka ako ang sumugod.
Si Marco napansin iyon.
“Isa,” sabi niya, halos umiiyak na. “Hindi ko alam na may ilalagay sila sa inumin. Maniwala ka. Akala ko pipilitin ka lang nilang pumirma. Hindi ko alam na—”
“Pipilitin lang?”
Napatingin ako sa kanya.
“Akala mo mas maganda iyon?”
Natahimik siya.
Lumapit si Clarisse sa kanya.
Mabagal.
Hawak pa rin ang tiyan niya.
“Alam mo?”
Nanginginig ang boses niya.
“Alam mong may plano silang papirmahin siya sa property?”
“Clarisse, hindi ngayon.”
“Alam mo?” sigaw niya.
Hindi siya sumagot.
Muling umiyak si Clarisse, pero ngayon iba na.
Hindi na iyon iyak ng babaeng nahuling kabit.
Iyak iyon ng babaeng napagtantong ang lalaking ipinaglaban niya, kaya rin siyang ihulog sa apoy kung kailangan.
“Kung kaya mong gawin sa kanya,” bulong niya, “kaya mo ring gawin sa akin.”
Si Marco napapikit.
Walang sagot.
Doon pumasok ang sagot.
Oo.
Kaya niya.
At gagawin niya.
Basta kailangan.
Basta sinabi ng nanay niya.
Basta may makukuha siya.
Muling tumunog ang phone ko.
6:00 p.m.
Isang notification.
Email sent.
Awtomatikong naipadala ang buong report sa abogado ko.
Tumingin ako kay Marco.
Nakita niya ang screen.
At sa mukha niya, parang nakita niya ang pagbagsak ng buong buhay na akala niya makukuha niya sa akin.
“Isa,” bulong niya.
Hindi na ako sumagot.
Ang pulis, nagsimulang magbigay ng instructions.
“Sir Marco Villanueva, Ma’am Elena Villanueva, Ma’am Maribel Villanueva, kailangan po ninyong sumama sa amin para sa imbestigasyon. Ma’am Clarisse, kailangan din po kayong magbigay ng statement tungkol sa mga alahas at perang nakuha sa inyong bag.”
“Hindi ako magnanakaw!” sigaw ni Clarisse.
Pero mahina na ang sigaw niya.
Wala na ang tapang.
Wala na ang drama sa Facebook.
Wala na ang “tunay na pag-ibig.”
Ang natitira na lang ay isang buntis na babae, nakabalot sa maruming bedsheet, hawak ang tiyan, at unti-unting nauunawaan na siya rin ay niloko.
Tumingin siya sa akin.
Sa unang pagkakataon, wala nang yabang sa mata niya.
“Isa…”
Itinaas ko ang kamay.
“Huwag.”
Napahinto siya.
“Hindi ko kailangan ang sorry mo ngayon. Ibigay mo sa sarili mo. Mukhang mas kailangan mo.”
Napayuko siya.
Si Celina lumapit sa akin.
“Ma’am Isabela…”
“Tawagin mo na lang akong Isa.”
Sandali siyang natigilan.
Pagkatapos, tumango.
“Isa, hindi ko alam na aabot sa ganito. Akala ko tungkol lang sa mga anak ko. Akala ko kung lalapit ako, baka mapilitan siyang aminin sila.”
Tiningnan ko si Lio.
Ang bata, pagod na pagod na, nakasandal sa nanay niya.
“Hindi mo kasalanan,” sabi ko.
At totoo iyon.
Hindi ko alam kung magiging kaibigan kami.
Hindi ko alam kung mapapatawad ko siya sa pananahimik niya.
Pero sa gabing iyon, malinaw ang isang bagay.
Pareho kaming ginamit.
Magkaiba lang ang papel na ibinigay sa amin.
Ako ang bank account.
Siya ang lihim.
Si Clarisse ang panakip-butas.
At si Marco?
Si Marco ang walang gulugod na anak ng pamilyang marunong gumamit ng tao.
Akala ko doon na matatapos ang eksena.
Akala ko dadalhin na sila ng pulis.
Pero bago pa makalabas sina Mommy Elena at Maribel, biglang tumunog ang cellphone ni Maribel.
Mahaba.
Paulit-ulit.
Ayaw niyang sagutin.
Pero ang pulis, tiningnan siya.
“Ma’am, sagutin po ninyo. Speaker.”
Namumutla si Maribel.
“Hindi po kailangan.”
“Speaker, ma’am.”
Nanginginig ang kamay niya nang sagutin ang tawag.
Isang magaspang na boses ng lalaki ang lumabas.
“Doc, nasa baba na kami. Nasaan na ang titulo ng unit?”
Walang huminga.
Doc.
Tinawag siyang Doc.
Kaya pala desperado sa clinic.
Kaya pala kailangang-kailangan ng collateral.
Kaya pala may deadline.
Hindi ito simpleng utang.
May taong naghihintay sa ibaba.
Sinubukan ni Maribel patayin ang tawag, pero kinuha ng pulis ang phone.
“Sino ito?” tanong ng pulis.
Saglit na natahimik ang kabilang linya.
Pagkatapos, tumawa ang lalaki.
“Sabihin mo kay Elena, huwag niya kaming lokohin. Hindi kami umakyat dahil may mga guard. Pero kung walang deed of sale ngayong gabi, kami ang kukuha sa kabayaran.”
Namula ang mata ni Mommy Elena.
“Please,” bulong niya kay Maribel. “Patayin mo.”
Pero hawak na ng pulis ang phone.
“Anong kabayaran?” tanong nito.
Tumawa uli ang lalaki.
“Tanungin ninyo siya kung kanino niya ibinenta ang pangalan ng may-ari ng condo.”
Napatingin sa akin ang lahat.
Ako?
Ang pangalan ko?
Nanlamig ang batok ko.
Sinubukan kong magsalita, pero bago pa ako makapagtanong, nagpatuloy ang lalaki sa kabilang linya.
“Kung hindi namin makukuha ang unit, kukunin namin ang babae. Sabi naman ni Elena, walang malapit na pamilya si Isabela maliban sa isang matandang tiyahin. Madali lang siyang patahimikin.”
Parang pumutok ang mundo sa paligid ko.
Si Tita Rosario, nanigas.
Ang pulis, biglang umayos ang tindig.
Si Marco, napaupo sa sahig.
At si Mommy Elena, dahan-dahang napaluhod ulit, pero hindi na para magmakaawa sa akin.
Para magmakaawa sa telepono.
“Huwag,” hikbi niya. “Huwag ninyo siyang idamay. Hindi iyon ang usapan.”
Mula sa speaker, malamig na sumagot ang lalaki.
“Ikaw ang nagbigay ng pangalan niya, Elena.”
Hindi ko alam kung paano ako nakahinga.
Hindi ko alam kung paano ako nanatiling nakatayo.
Ang alam ko lang, sa sandaling iyon, ang lahat ng galit ko ay hindi na apoy.
Naging yelo.
Matigas.
Tahimik.
Nakakamatay.
Lumapit ang pulis sa akin.
“Ma’am Isabela, may pupunta po kaming team sa lobby. Huwag po kayong lalabas.”
Tumango ako.
Pero bago pa may makagalaw, biglang bumukas ang intercom ng unit ko.
Boses ng guard sa lobby ang narinig.
“Ma’am Santos? May tatlong lalaki po rito sa baba. Sabi nila, kamag-anak po ninyo sila. Pinapakita nila ang authorization letter na may pirma ninyo.”
Tumingin ako sa deed of sale sa kamay ko.
Sa pekeng pirma.
Sa notaryo.
Kay Mommy Elena.
Dahan-dahan akong lumapit sa intercom.
“Anong pangalan ng nagbigay ng letter?”
Saglit na katahimikan.
Pagkatapos, sumagot ang guard.
“Ma’am, ang sabi po niya… asawa ninyo raw siya.”
Napatigil ang puso ko.
“Asawa?”
Tumunog ang elevator sa hallway.
Mula sa loob, bago pa bumukas ang pinto, narinig namin ang boses ng isang lalaki.
“Isabela Santos? Lumabas ka. Pinapirmahan ka na namin kanina.”
At nang bumukas ang elevator, ang lalaking unang lumabas ay hawak ang isang marriage certificate.
Sa groom’s name, hindi Marco Villanueva ang nakasulat.
Kundi isang pangalang hindi ko pa kailanman narinig.
At sa bride’s name—
ako.