Pinalayas Ako ng Ina ng Lalaking Nagpalaki sa Akin—Saka Ko Natuklasang Labing-isang Taon Niyang Itinago ang Huling Liham ni Mama
PARTE 1
“Dalawang daang libo. Iwan mo sa akin ang babaeng iyan.”
Nanginginig pa ang kamay ko sa pagkakahawak sa basag na bote nang sabihin iyon ng lalaking dumukot sa hita ko. Nasa bar kami sa Quezon City. May dugo sa noo niya, tatlo siyang kasamang papalapit, at ang tanging nakatayo sa pagitan namin ay si Gabriel Reyes.
“Magkano?” ulit niya. Napakalamig ng boses niya.
“Kuya, umalis na tayo,” bulong ko.
Hindi siya lumingon. Hinila niya ako sa likod niya at saka lamang sinabi, “Mia, huwag kang titingin.”
Labing-isang taon ko na siyang tinatawag na kuya.
Labintatlo ako nang mamatay si Mama. Kaibigan niya ang ina ni Gabriel, kaya sa bahay ng mga Reyes ako dinala pagkatapos ng libing. Si Gabriel ang sumundo sa akin sa eskuwela, nagturo sa akin sumakay ng jeep, at naghintay sa labas ng silid tuwing natatakot akong magpatingin sa doktor. Hindi kami magkadugo, ngunit sa bahay nila ako lumaki.
Ngayon, dalawampu’t apat na ako. May trabaho na ako sa isang publishing house at kaya ko nang bayaran ang sarili kong mga gastusin. Ang hindi ko kayang gawin ay amining matagal ko nang mahal si Gabriel.
Lalong naging mahirap iyon nang sabihin ng kanyang ina na makikipagkita sila sa pamilya ni Isabel Lim. Anak si Isabel ng negosyanteng makatutulong sa kumpanya ng mga Reyes. “Magandang pagkakataon para sa negosyo at sa inyong dalawa,” sabi niya kay Gabriel.
Nang gabing iyon, humarang ako sa pintuan habang inaayos ni Gabriel ang kuwelyo ng kanyang barong.
“Puwede bang huwag ka nang pumunta?”
Hinawakan niya ang noo ko. “May sakit ka?”
“Hindi maganda ang pakiramdam ko.”
“Pag-uwi ko, bibilhan kita ng paborito mong ensaymada.”
Ngumiti pa siya bago umalis. Hindi niya alam na sa bawat hakbang niya palayo, mas nahihiya ako sa sarili ko. Sa paningin niya, baka batang naghahanap lang ako ng pansin.
Sinundan ko sana ang kotse niya, pero huli na ako. Sa halip, nagtaxi ako papunta sa bar na lagi niyang sinasabing huwag kong pupuntahan nang mag-isa. Tatlong cocktail ang naubos ko bago ko naipadala ang mensaheng ilang taon ko nang binubura sa isip ko.
Puwede bang ako ang piliin mo? Huwag si Isabel.
Tumawag siya agad.
“Wrong send,” mabilis kong sabi.
“Nasaan ka?”
Narinig ko sa likuran niya ang ingay ng hapunan. May babaeng nagtanong, “Gabriel, sino ’yan?”
“Si Mia,” sagot niya. “Kapatid ko.”
Parang may humigpit sa dibdib ko.
“Nasa bar ako malapit sa dati kong campus,” sabi ko.
“Manatili ka riyan. Pupuntahan kita.”
Habang naghihintay, isang lalaking naka-polo at may mamahaling relo ang umupo sa tabi ko. Kahit sinabi kong ayaw ko siyang kausapin, ipinatong niya ang kamay niya sa hita ko.
“Alisin mo ’yan.”
Tumawa siya at lalo pang lumapit. Kinuha ko ang boteng nasa mesa at hinampas ko sa ulo niya.
Doon dumating si Gabriel.
Nang makita niyang pinapaligiran kami ng mga kasama ng lalaki, kinuha niya sa akin ang isa pang bote. Inihampas niya iyon sa mesa, sapat para mapaatras silang lahat.
“May CCTV rito,” sabi niya. “Tumawag kayo ng pulis. Ipakita natin kung sino ang unang humawak sa kanya.”
Ibinigay niya ang kanyang business card sa manager. Bago niya ako mailabas, sumigaw ang duguang lalaki, “Kung kapatid mo siya, bakit ganyan ang tingin niya sa iyo?”
Pagdating namin sa bahay, naghihintay sa sala ang ina ni Gabriel. Hawak niya ang telepono nito, nakabukas ang mensaheng ipinadala ko.
“Hindi ka na maaaring tumira rito, Mia,” sabi niya. “Nakita na ng pamilya Lim ang ginawa mo.”
PARTE 2
“Ako ang pumunta sa bar para sunduin siya,” sabi ni Gabriel. “Kung may problema sa pamilya Lim, ako ang kakausap.”
“Hindi ikaw ang humiling na piliin ka niya,” sagot ng kanyang ina.
Nakatayo ako sa pintuan ng sala. Basa pa ng ulan ang laylayan ng pantalon ko. Gusto kong sabihin na lasing ako, na hindi niya dapat binasa ang mensahe, na kaya kong umalis kung kailangan. Wala ni isa roon ang makapagpapabago sa katotohanang ako ang nagpadala nito.
“Saan ninyo nakuha ang telepono ko?” tanong ni Gabriel.
“Naiwan mo sa mesa sa hotel noong lumabas ka. Lumitaw ang mensahe niya.” Tumingin sa akin ang ina niya. “Ipinakita ko sa mga Lim para malaman nilang hindi tayo ang gumagawa ng gulo.”
“Ma, pribadong mensahe iyon.”
“Hindi na pribado kapag ginamit niya para sirain ang hapunan.”
Ngayon lamang nagsalita ang ama niya. “Bukas na natin pag-usapan. Pare-pareho kayong pagod.”
Ngunit nakatingin pa rin sa akin ang ina ni Gabriel. “Bukas, makikitira ka muna sa tita mo sa Cavite.”
“Hindi na kailangan,” sabi ko. “Hahanap ako ng sarili kong matutuluyan.”
“Mia,” tawag ni Gabriel.
“Lasing ako, pero narinig ko siya. Maiintindihan ko rin bukas.”
Umakyat ako bago niya nakita ang pagluha ko.
Kinabukasan, mas malinaw sa isip ko ang nangyari sa bar kaysa sa mga salitang sinabi ko kay Gabriel. Naramdaman ko pa rin ang kamay ng estranghero sa hita ko. Nagpunta ako kasama ng kaibigan kong si Liza upang kausapin ang manager. Na-save niya ang CCTV at tumulong siyang gumawa ako ng salaysay. Sinabi niyang maaari akong magreklamo kahit may basag akong bote, dahil makikita sa video ang ginawa sa akin at ang paglapit ng mga kasamahan ng lalaki.
Hindi ako sumama sa bar para gumawa ng gulo. Pero ako ang nagpasya kung ano ang susunod kong gagawin tungkol sa panghihipo niya.
Pagbalik ko sa bahay, may maleta sa labas ng silid ko. Ang ina ni Gabriel ang naglabas nito.
“Tinawagan ko na ang tita mo,” sabi niya.
“Hindi po ako pupunta roon.”
“Kung manatili ka rito, araw-araw kayong maghaharap ni Gabriel. Hindi makabubuti sa inyo.”
Sa unang pagkakataon, hindi ako nakasagot ng “opo.” Pumasok ako sa silid upang kunin ang mahahalagang dokumento ko. Mula nang magkatrabaho ako, nagsasama na ako ng pambayad sa kuryente at pagkain. Nag-iipon din ako para makaupa ng maliit na apartment, ngunit lagi ko iyong ipinagpapaliban. Biglang napakaliit ng silid na naging tahanan ko sa loob ng labing-isang taon.
Sa drawer ng mga lumang papeles, may nakita akong sobre na nakapangalan kay Gabriel. Sulat-kamay iyon ni Mama. May petsang ilang linggo bago siya namatay.
Naupo ako sa gilid ng kama bago ko ito binasa.
Nagpasalamat si Mama kay Gabriel sa pag-aalok na sunduin ako at tulungan akong matapos ang pag-aaral. Paulit-ulit niyang sinabi na hindi niya kailangang akuin ang buong buhay ko. Hiniling din niya na paglaki ko, sabihin sa aking malaya akong umalis at pumili ng taong mamahalin ko.
Natigilan ako. Alam pala ni Mama na sa bahay nila ako titira. Kinausap niya si Gabriel habang buhay pa siya. Bakit walang nagsabi nito sa akin?
Tumunog ang telepono ko. Hindi si Gabriel ang tumatawag kundi si Isabel.
Nagkita kami sa café sa tapat ng subdivision. Naka-office blouse siya at halatang dumiretso mula sa trabaho. Naupo siya sa harap ko nang walang galit sa mukha.
“Hindi kami magkasintahan ni Gabriel,” agad niyang sabi.
“Pero ang hapunan kagabi—”
“Gusto ng mga magulang namin na pag-usapan ang posibleng kasal. Pareho kaming pumunta para tumanggi.”
Napahawak ako sa baso ko. “Bakit siya naka-barong?”
“Dahil pormal ang hapunan, Mia. May usapan din tungkol sa puhunan para sa kumpanya nila. Nang tawagan mo siya, aalis na sana kami sa mesa para sabihin sa mga magulang namin ang desisyon.”
Buong gabi kong inisip na sinira ko ang pagkakataon niyang piliin si Isabel. Hindi pala niya ito pipiliin.
“Huwag mong isipin na kasalanan mo ang nangyari sa hotel,” sabi niya. “Pero dapat kausapin ka ni Gabriel. May mga bagay siyang hindi nasasabi sa iyo.”
“Ano?”
Umiling siya. “Sa kanya manggaling.”
Pagbalik ko sa bahay, nakita kong bukas ang pinto ng opisina ng ama ni Gabriel. Nasa loob ang kanyang mga magulang at si Gabriel. Nasa mesa ang papel ng pamumuhunan; walang pirma ang bahaging tumutukoy sa kasal.
“Hindi ko kailangang magpakasal para maisalba ang kumpanya,” sabi ni Gabriel.
“Kaya mo itong tanggihan dahil lagi mong uunahin si Mia,” sagot ng kanyang ina.
“Uunahin ko siyang sunduin kapag nasa panganib siya. Hindi iyon dapat pagtalunan.”
“Sabihin mo sa kanya ang dahilan kung bakit ka takot na takot mawalan siya,” sabi ng ama niya.
Huminto ako sa may pinto. Napansin ni Gabriel ang sobre sa kamay ko.
“Nabasa mo?” tanong niya.
“Bakit hindi mo ibinigay sa akin ang liham ni Mama?”
Bago siya nakasagot, tumayo ang ina niya. “Dahil ako ang nagtago niyan. At may isa pa siyang hindi alam tungkol sa gabing dinala mo siya rito.”
PARTE 3
Lumapit si Gabriel sa pinto, ngunit hindi niya kinuha ang liham sa kamay ko.
“Ano ang hindi ko alam?” tanong ko.
Umupo muli ang ina niya. Matagal siyang tumingin sa sobre bago nagsalita.
“Noong nagkasakit ang nanay mo, alam niyang wala ka nang ibang malapit na kamag-anak na kayang mag-alaga sa iyo. Kinausap niya ako. Sinabi kong maaari kang manatili rito hanggang makatapos ka ng pag-aaral.”
“Alam ko pong tinulungan ninyo ako.”
“Hindi mo alam kung paano nagsimula.” Huminga siya nang malalim. “Nang gabing namatay siya, sinabi kong kailangan muna naming pag-usapan kung kaya naming akuin iyon. Si Gabriel ang nagsabing susunduin ka niya sa ospital. Umalis siya kahit hindi pa ako pumapayag.”
Naaalala ko ang gabing iyon. Nakaupo ako sa labas ng silid ni Mama, hawak ang plastik na supot ng kanyang mga gamot. Dumating si Gabriel na hingal sa pagtakbo. Hindi niya sinabing magiging maayos ang lahat. Umupo lang siya sa tabi ko hanggang sa kaya ko nang tumayo.
“Bakit ninyo itinago ang liham?” tanong ko.
“Dahil doon malinaw na nakasulat na humingi ng tulong ang nanay mo sa kanya, hindi sa amin.” Namumula ang mga mata niya. “Natakot akong isipin mong nakikitira ka lang dito dahil nagmatigas ang anak ko. Akala ko mas makabubuti kung maniniwala kang buong pamilya ang tumanggap sa iyo.”
“Tinanggap ninyo naman ako,” sabi ko. “Inalagaan ninyo ako.”
“Oo. Minahal din kita.” Pinigil niya ang panginginig ng boses. “Pero habang lumalaki ka, tuwing kay Gabriel ka unang lumalapit, naiisip ko ang gabing iyon. Nakita ko ang mensahe mo kagabi at natakot ako. Pakiramdam ko, mawawala sa amin pareho ang lahat ng inalagaan namin.”
Sa loob ng maraming taon, kapag nag-aabot ako ng pera para sa gastusin sa bahay, sinasabi niyang hindi iyon kailangan. Siya rin ang nagtatahi ng natastas kong uniporme at nagpupuyat kapag inuubo ako. Ngayon, siya ang naglabas ng maleta ko. Parehong totoo ang mga alaalang iyon.
“Hindi ninyo ako pinrotektahan nang ipakita ninyo ang mensahe ko sa pamilya Lim,” sabi ko.
“Alam ko.”
“Hindi rin ninyo ako tinanong kung saan ko gustong pumunta.”
“Alam ko,” ulit niya, mas mahina.
Humingi siya ng tawad. Hindi ko pa kayang sabihing ayos lang. Kinuha ko ang maleta sa may hagdan.
“Mia, puwede ba tayong mag-usap?” tanong ni Gabriel.
“Sagutin mo muna ako rito. Alam mo bang gusto kang ipakasal kay Isabel?”
“Oo.”
“Bakit hindi mo sinabi?”
“Dahil tatanggihan ko. Ayokong mag-alala ka sa utang ng kumpanya.”
“Gabriel, hindi ako bata. Kung sinabi mo sa akin, hindi ako pupunta sa bar para pilitin kang umuwi.”
Napatango siya. Wala siyang idinahilan.
“May sinabi si Isabel na may iba ka pang hindi nasasabi sa akin.”
Tumingin siya sandali sa kanyang mga magulang. “Pag-usapan natin sa labas.”
“Huwag,” sabi ko. “Sapat nang ako ang huling nakaaalam ng mga bagay na tungkol sa buhay ko.”
Nakita kong napasandal ang kanyang ama sa upuan. Si Gabriel naman ay nanatili sa tapat ko, magkalayo kami nang ilang hakbang.
“Noong umuwi ka noong nakaraang taon at sinabi mong natanggap ka sa trabaho,” simula niya, “gusto kitang yayain maghapunan. Kaming dalawa lang. Hindi ko itinuloy.”
“Maraming beses naman tayong naghapunan.”
“Hindi bilang magkuya.”
Napahigpit ang hawak ko sa maleta.
“Naunawaan kong nagbabago na ang nararamdaman ko,” sabi niya. “At kinatakutan ko iyon. Sa bahay ko ka nakatira. Ako ang tumulong magpalaki sa iyo. Paano ako makatitiyak na malaya kang tumanggi sa akin kung aamin ako?”
Sa wakas, may pangalan na ang katahimikang napapansin ko sa kanya nitong nakaraang taon: ang biglang paglayo niya kapag kaming dalawa na lang, ang pag-iwas niya kapag tinatanong ng mga kaibigan kung may nobya na siya.
“Dahil diyan, naisip mong puwede kang makipagkita sa ipapakasal sa iyo nang hindi man lang ako kinakausap?”
“Hindi ko iyon pinag-isipan nang maayos.” Napayuko siya. “Nang harangin mo ako sa pinto, tinanong mo kung puwede akong huwag pumunta. Dapat tinanong ko kung bakit.”
“Sinabi kong hindi maganda ang pakiramdam ko.”
“At iniwan pa rin kita. Pasensiya na.”
Ilang taon kong hinintay na malaman kung may nararamdaman siya para sa akin. Ngayong narinig ko na, ang una kong naramdaman ay pagod. Masyado kaming maraming bagay na hindi sinabi sa isa’t isa.
“Aalis ako ngayon,” sabi ko.
Hindi ako pinigilan ni Gabriel. Inalalayan lamang niya ang maleta pababa sa hagdan nang pumayag ako, saka ibinalik ang hawakan sa akin sa may pintuan.
Tumuloy ako kay Liza nang isang linggo. Tumulong siyang maghanap ng apartment na malapit sa opisina. Maliit iyon, may isang bintanang tanaw ang bubong ng katabing gusali, at umiingay ang bentilador kapag pinakamalakas ang ikot. Ako ang pumirma sa kontrata at ako ang bumili ng mga kurtina.
Sa parehong linggo, pormal akong nagsampa ng reklamo tungkol sa nangyari sa bar. May abogado ang lalaking nanghipo sa akin. May CCTV naman ako, incident report, at pahayag ng manager. Kinailangan ko pa ring ikuwento ang nangyari sa mga taong hindi ko kilala. Mabigat iyon, ngunit ayokong bawiin ang reklamo dahil lang sinabi ng lalaki na lasing siya.
Isang gabi, tumawag ang ina ni Gabriel. Hindi siya nagtanong kung kailan ako babalik.
“Nakapagluto ako ng adobo,” sabi niya. “Naalala kong ayaw mo ng sobrang suka.”
“May pagkain pa po ako rito.”
“Oo. Gusto ko lang malaman kung kumakain ka.”
Matagal kaming natahimik. Pagkatapos ay sinabi niya, “Mali ang ginawa ko sa iyo. Hindi ko hihilinging kalimutan mo agad.”
“Hindi ko pa po kaya.”
“Naiintindihan ko.”
Hindi namin naayos ang lahat sa tawag na iyon. Ngunit nang ibaba ko ang telepono, hindi ko naramdaman ang dating takot na baka kailangan kong sumang-ayon sa kanya para manatili sa pamilya.
Lumipas ang tatlong linggo bago kumatok si Gabriel sa apartment ko. Hawak niya ang supot ng ensaymada mula sa panaderyang malapit sa dati naming bahay.
“Sinabi kong bibilhan kita,” sabi niya. “Nahuli nga lang ako.”
Pinapasok ko siya. Umupo kami sa magkabilang dulo ng maliit kong mesa. Tinignan niya ang mga librong nakasalansan sa sahig at ang kurtinang ako ang nagkabit.
“Kumusta rito?”
“Maingay ang kapitbahay kapag Linggo. Pero gusto ko.”
“Masaya ako.”
May katahimikan sa pagitan namin, ngunit hindi na iyon katulad ng dati. Wala na kaming mga magulang sa kabilang silid na maaaring makinig. Wala na rin akong susi sa bahay niya na ikinatatakot kong bawiin.
“Mia,” sabi niya, “mahal kita. Matagal ko nang dapat sinabi, pero gusto ko ring humingi ng tawad sa paraan ng pananahimik ko. Hindi kita hihilingang bumalik sa bahay. Kung ayaw mong sagutin ako, tatanggapin ko.”
“Hindi ko pa alam kung paano ito ipapaliwanag sa lahat,” sabi ko.
“Hindi natin kailangang gawin ngayon.”
“Alam kong mahal din kita.” Huminga ako nang malalim. “Pero gusto kong makilala mo ako rito, sa buhay na pinili ko. Huwag muna tayong magmadali.”
Tumango siya. “Puwede ba kitang yayain maghapunan sa Sabado?”
Napangiti ako. “Puwede. Pero ako ang pipili ng lugar.”
Noong Sabado, sa isang maliit na restaurant sa Quezon City kami nagkita. Dumating siyang maaga at ako naman ay sadyang hindi nagpahatid. Habang naglalakad kami papasok, inabot niya ang kamay ko. Hinawakan ko iyon dahil gusto ko, hindi dahil may utang akong loob sa kanya o takot akong maiwan.
Sa unang pagkakataon, malinaw sa aming dalawa ang ibig sabihin noon.
