Bahagi 3 — Nang Lumabas ang Totoong Plano, Pati Sariling Anak Ko ay Nadamay sa Kasunduan
Bahagi 3 — Nang Lumabas ang Totoong Plano, Pati Sariling Anak Ko ay Nadamay sa Kasunduan
Hindi ako agad sumigaw.
Hindi rin ako agad nagtanong kung sino ang pumirma.
Mas nakakatakot yata ang katahimikan ko dahil si Bianca mismo ang unang umiwas ng tingin.
Inilapag ko ang preschool form sa gitna ng mesa.
“Tanong ko ulit,” sabi ko. “Bakit pangalan ko ang nakalagay dito?”
“Ate, form lang naman—”
“Hindi iyon ang tanong.”
Napahawak si Noel sa noo.
“Bianca…”
“Form lang naman talaga!” depensa niya. “Kailangan kasi may local guardian bago i-reserve ang slot.”
“Bago i-reserve ang slot?”
Tumawa ako nang mahina.
“So may slot na?”
Wala siyang sagot.
Kinuha ni Adrian ang papel.
Binasa niya mula taas hanggang baba.
“September 28 submitted,” sabi niya. “Ngayon October 3. Kailan ninyo kinausap si Mara tungkol dito?”
Walang sumagot.
“Hindi ninyo siya kinausap.”
Si Mama Teresita ang biglang sumingit.
“Ako ang nagsabi kay Bianca na ilagay muna ang pangalan ni Mara. Papayag din naman kalaunan.”
Napatitig ako sa kanya.
“Kayo ang pumirma?”
Hindi siya makatingin sa akin.
“Mara, huwag mong palakihin. Hindi naman legal document na bentahan ng lupa iyan.”
Napapikit si Adrian.
“Ma.”
“Ano?”
“Pirma ng ibang tao ang ginamit ninyo.”
“Ginaya ko lang nang kaunti. Para may reservation. Kapag pumayag na si Mara, edi tapos.”
Napatayo ako.
Hindi dahil gusto kong makipagsigawan.
Kailangan ko lang lumayo nang kaunti sa mesa para hindi ako magsalita ng bagay na pagsisisihan ko.
Tatlong taon.
Hindi lang pala nila inayos ang tirahan ni Mika.
Inayos na nila ang school.
Guardian.
Address.
Pati pirma ko.
Ang kulang na lang ay ako mismo.
“Ano pa ang inayos ninyo nang hindi ko alam?”
Walang sumagot.
Lumapit si Adrian sa kapatid niya.
“Bianca.”
“Wala na.”
“Sigurado ka?”
Tumango siya.
Hindi naniwala ang asawa ko.
“Phone.”
“Kuya!”
“Hindi kita pinipilit ibigay sa akin. Pero kung gusto mong patunayan na wala na, ipakita mo kung anong sinabi mo sa school.”
“Bakit parang kriminal ako?”
“Dahil gumamit kayo ng pangalan at pirma ng asawa ko nang walang pahintulot.”
“Si Mama ang pumirma!”
“At hinayaan mo.”
Namula si Bianca.
Si Noel naman, na kanina pa halos walang boses, ay biglang nagsalita.
“Hindi ko alam na pirma ni Ate Mara ang ilalagay nila.”
Napalingon si Bianca.
“Seriously? Ngayon mo ako iiwan sa ere?”
“Akala ko guardian name lang. Hindi ko alam na pinirmahan ni Mama.”
“Ano ngayon? Kasalanan ko lahat?”
“Mali iyon, Bianca.”
Mabilis siyang naluha.
“Mali? Kaya ko ginagawa lahat ng ito para sa pamilya natin!”
“Pamilya natin si Mika.”
“Exactly!”
“Kaya hindi ko maintindihan bakit parang gamit lang natin siyang ipapasa sa ibang bahay.”
Tumahimik siya.
Si Noel mismo ang unang taong mula sa panig nila na nagsabi noon.
At tila mas masakit iyon para kay Bianca kaysa lahat ng sinabi ko.
Umupo si Adrian at kinuha ang yellow pad.
“Okay. Reset.”
Tiningnan niya ang kapatid niya.
“Magkano talaga ang kailangan ninyo para makalipat sa Clark na kasama si Mika?”
“Sinabi ko na—”
“Hindi. Sinabi mo ang pinakamahal na version.”
Napakunot ang noo ni Bianca.
Nagpatuloy si Adrian.
“Kanina tinawagan ko si Carlo. Nagtatrabaho siya sa parehong industrial park. May apartments sa Mabalacat na nasa eight thousand hanggang eleven thousand pesos. Hindi luxury, pero maayos. May daycare at preschool na hindi twenty thousand kada buwan.”
Biglang tumingin si Noel sa kanya.
“Kilala mo si Carlo doon?”
“Oo.”
Hindi na nagsalita si Noel.
Si Bianca naman ay tumigas ang mukha.
“Ano ang punto mo?”
“Ang punto ko, hindi forty thousand ang dagdag gastos na sinasabi mo kay Mama.”
“Huwag mo akong paratangang nagsisinungaling.”
“Hindi kita inaakusahan. Tinitingnan ko ang options.”
Binuksan ni Adrian ang phone niya.
“May isa pa.”
Ipinakita niya kay Noel ang screenshot.
“Sa employment package mo, may dependent housing allowance na ₱6,500 pagkatapos ng six-month probation. Tama?”
Hindi agad nakasagot si Noel.
Nanlaki ang mata ni Mama Teresita.
“Ano iyon?”
Napabuntong-hininga si Noel.
“After six months pa iyon.”
“So mayroon.”
“Oo.”
Napatingin ako kay Bianca.
“Alam mo ito?”
“Alam ko.”
“Bakit hindi mo sinabi?”
“Dahil six months pa!”
“At pagkatapos ng six months?”
Naiinis na siya.
“Ate, gusto naming mag-ipon!”
Doon lumabas ang totoong dahilan.
Hindi survival.
Hindi kawalan ng choice.
Gusto lang nilang makaipon nang mas mabilis.
Sinabi mismo ni Bianca.
Kapag kasama nila si Mika, matatamaan ang savings target nila.
Gusto nilang magkaroon ng ₱900,000 hanggang ₱1 million na down payment sa loob ng tatlong taon.
Kung wala ang gastos sa bata, mas mabilis.
Kung kasama si Mika, maaaring umabot ng apat o limang taon.
“Ibig sabihin,” sabi ko, “tatlong taon ninyong gustong ipasa sa amin ang araw-araw na pagpapalaki sa anak ninyo para mapabilis ng isa o dalawang taon ang pagbili ninyo ng bahay?”
“Ano bang masama sa gustong magkaroon ng bahay?”
“Wala.”
“Then?”
“Ang masama ay ang pagbili ninyo ng sariling bahay gamit ang libreng oras, libreng pagod at bahagi ng pera ng ibang pamilya.”
Napahampas si Bianca sa mesa.
“Hindi naman libre! Magbibigay kami!”
“Three thousand pesos.”
“Dagdagan namin!”
“Magkano?”
Natahimik.
“Five?”
Napailing si Adrian.
Natawa si Mama Teresita nang alanganin.
“Pera lang ba talaga ang mahalaga sa inyo?”
Huminga ako nang malalim.
“Hindi po. Kaya nga ayokong gawing financial transaction ang pagpapalaki sa pamangkin ko. May emosyon siyang kasama rito.”
Tumigil ako sandali.
“Mika asked last night if her mother would stay.”
Hindi nagsalita si Bianca.
“She cried before finishing dinner.”
Bumaba ang tingin niya.
“Tatlong taon iyon, Bianca. Four hanggang seven years old. Preschool. First friends. First school program. Baka unang natanggal na ngipin. Mga lagnat. Mga takot sa gabi. Mga tanong kung bakit hindi siya kasama ng magulang niya.”
“Gagawin namin ang video call.”
Hindi ko napigilang mapatingin sa kanya.
“Video call?”
Parang natauhan din siya sa sariling sinabi.
Natahimik.
Sa kabilang kuwarto, may narinig kaming mahinang tunog.
Pagtingin ko, si Lia pala ay nakatayo sa hallway.
“Sweetheart?”
Lumapit siya.
“Sorry po. Nauuhaw lang ako.”
Pero alam kong narinig na naman niya kami.
Hinawakan niya ang baso.
Tapos bigla niyang sinabi:
“Mommy, puwede bang huwag tanggalin iyong desk ko?”
Nanikip ang dibdib ko.
“Oo.”
“Promise?”
“Oo.”
“Pati iyong books ko?”
“Oo.”
Biglang sumingit si Mama Teresita.
“Lia, walang nagsasabing mawawala ang books mo. Aayusin lang naman natin.”
Napatingin sa kanya ang anak ko.
“Pero Lola, sabi ninyo po ilalagay sa kahon iyong ibang books ko kasi maraming gamit si Mika.”
Nanahimik ang lahat.
“Sinabi rin po ninyo na kung mag-away kami sa toys, ako dapat magbigay kasi mas matanda ako.”
Namula ang mukha ni Mama Teresita.
“Hindi ganoon ang ibig kong sabihin.”
“Then ano po?”
Hindi ko iyon sinabi.
Si Lia.
Pitong taong gulang.
At ang simpleng tanong niya ang tuluyang nagtanggal ng maskara sa sitwasyon.
Hindi lang pala oras ko ang ipinamimigay.
Pati kuwarto ng anak ko.
Pati gamit niya.
Pati responsibilidad na laging siya ang mag-adjust dahil “mas matanda siya.”
Lumuhod si Adrian sa harap ng anak namin.
“Lia, walang gagalaw sa desk mo. Walang kukuha sa drawers mo. At walang makikitira sa room mo nang hindi ka namin kinakausap.”
Tumango siya.
“Okay po.”
Pinabalik namin siya sa kuwarto.
Pagkasara ng pinto, hindi na mahinahon ang mukha ni Adrian.
“Ma, kailan ninyo kinausap si Lia tungkol dito?”
“Hindi ko siya kinausap. Napag-usapan lang.”
“Sa kanya?”
“Kasama ko siya sa room.”
“Then kinausap ninyo siya.”
“Adrian, bata iyon!”
“Exactly. Bata siya. Kaya hindi ninyo dapat pinaparamdam na kailangan niyang isuko ang sarili niyang space para sa desisyong hindi naman siya kasali.”
Pumikit si Mama Teresita.
“Lahat na lang mali sa inyo.”
“Hindi. Simple lang ang mali.”
Kinuha ni Adrian ang preschool form.
“Gumawa kayo ng plano gamit ang bahay namin, oras ng asawa ko at kuwarto ng anak namin, tapos saka ninyo kami ininform.”
Hindi na nakasagot ang nanay niya.
Makalipas ang ilang minuto, sinabi kong kailangan ko munang linawin ang school application.
Tinawagan ko ang preschool.
Sinabi kong ako si Mara Villanueva-Santos at may application na gumagamit ng pangalan ko bilang local guardian.
Magalang ang registrar.
Humingi siya ng application number.
Binasa ko.
May maikling katahimikan.
Then sinabi niya:
“Yes, ma’am. Reserved na po ang slot ni Mika Ramos. Kayo po ang listed guardian at authorized pickup person.”
“Hindi ako nagbigay ng authorization.”
Natahimik siya.
“Ma’am?”
“Hindi po ako pumirma ng form.”
Nag-iba agad ang tono niya.
Sinabi niyang ifa-flag nila ang application at kailangan pumunta ang parent kinabukasan upang itama ang records.
Nagpasalamat ako.
Bago ko ibaba ang tawag, may sinabi pa ang registrar.
“Ma’am, may isa lang po akong kailangang i-confirm.”
“Ano po?”
“May request din po kasi na ang billing notices at emergency calls ay sa number ninyo muna ipadala kapag nasa Pampanga na ang parents.”
Dahan-dahan akong tumingin kay Bianca.
Hindi na siya umiiyak.
Nakatitig lang siya sa mesa.
“Bianca.”
“Ate—”
“Ano pa?”
Wala siyang sagot.
“Anong iba pang bagay ang inilagay mo sa pangalan ko?”
Biglang nagsalita si Noel.
“May HMO dependent contact.”
Napalingon kami sa kanya.
“What?”
Huminga siya nang malalim.
“Temporary emergency contact lang. Para kung hindi kami matawagan…”
Tumayo si Adrian.
“Stop.”
Ngayon ko lang siya nakitang ganoon kagalit.
Hindi siya sumigaw.
Pero bawat salita niya ay parang pako.
“Hindi na ito tungkol sa paghingi ng tulong. Gumagawa kayo ng infrastructure ng buhay ng anak ninyo sa pangalan ng asawa ko nang walang pahintulot niya.”
Umiyak si Bianca.
“Hindi ko alam kung bakit ninyo ako ginagawang masamang ina!”
Sumagot ako nang mahinahon.
“Hindi kita tinatawag na masamang ina.”
“Pero iyon ang pinaparamdam ninyo!”
“Ang sinasabi ko, gusto mong may ibang gumanap sa tungkulin mo para mas mabilis ninyong maabot ang financial goal ninyo.”
“Madali para sa iyo sabihin! May bahay kayo!”
Nanahimik ako.
Doon niya tinamaan ang totoong inggit.
Hindi na tungkol kay Mika.
Hindi na tungkol sa trabaho.
Tungkol na iyon sa paghahambing niya sa buhay namin.
Tumawa siya nang mapait.
“May townhouse kayo. Dalawang sasakyan. Private school si Lia. Hybrid ang trabaho mo. Si Kuya mataas ang position. Ano ba naman iyong tatlong taon?”
Sumagot si Adrian.
“Alam mo kung paano namin nakuha ito?”
Hindi siya umimik.
“Eight years kaming hindi bumili ng second car. Hindi kami nag-out-of-country. Nag-rent kami sa maliit na apartment. Nang ipinanganak si Lia, hindi namin ipinasa sa ibang tao ang pagpapalaki sa kanya para mas mabilis kaming makabili ng bahay.”
Napayuko si Bianca.
“Hindi pareho ang situation.”
“Tama. Hindi pareho. Kaya huwag mong gamitin ang resulta ng choices namin bilang dahilan para obligahin kaming pondohan ang choices ninyo.”
Humagulhol siya.
Si Mama Teresita naman ay lumapit at niyakap siya.
“Ayan. Pinapaiyak ninyo ang kapatid mo.”
At doon ako napagod.
Hindi na ako nagalit.
Napagod lang talaga.
Tinuro ko ang dalawang maleta.
“Dalhin ninyo iyon pauwi.”
Napatingin si Mama Teresita sa akin.
“Mara!”
“Hindi mananatili rito ang gamit ni Mika hangga’t wala kaming napagkakasunduan.”
“Paano kung wala silang mapaglagyan sa bata?”
“May mga magulang si Mika.”
“Paano kung hindi nila kayanin?”
“Then kailangang baguhin nila ang plano.”
Tumayo si Bianca.
“Fine.”
Kinuha ni Noel ang isang maleta.
Hinila niya ang isa pa.
Bago lumabas, huminto si Bianca sa pinto.
“Tandaan mo ito, Ate. Kapag ikaw naman ang nangangailangan, huwag kang lalapit sa akin.”
Hindi ako sumagot.
Si Adrian ang sumagot.
“Family help is volunteered. Hindi kinukuha nang sapilitan.”
Lumabas sila.
Pagkasara ng pinto, akala ko tapos na ang gabi.
Hindi pala.
Bandang alas-onse, nag-vibrate ang phone ni Adrian.
Isang message mula sa family group chat.
Si Mama Teresita pala ang nagpadala.
“Hindi ko na alam kung paano lumaki nang ganito katigas ang puso ng anak ko. Sariling kapatid niya, ayaw tulungan.”
Kasunod noon ang message ng isang tiyahin.
“Adrian, tatlong taon lang naman. Malaki ang bahay ninyo.”
Isa pang pinsan:
“Sayang, kawawa ang bata.”
Huminga nang malalim si Adrian.
Bago ko siya mapigilan, nag-reply siya.
Hindi mahaba.
Walang insulto.
Apat na tanong lang.
“Sino ang gigising araw-araw para sa bata? Sino ang mag-aalaga kapag may sakit? Sino ang sasagot sa buwanang gastos? At sino rito ang handang tumanggap kay Mika sa sariling bahay nang tatlong taon?”
Walang sumagot sa group chat.
Labing-apat na minuto.
Dalawampung minuto.
Isang oras.
Wala.
Kinabukasan, akala ko iyon na ang pinakamasamang mangyayari.
Pero alas-singko bente ng umaga ng Biyernes, isang linggo matapos ang unang pag-uusap, nag-ring nang sunod-sunod ang doorbell namin.
Pagbukas ni Adrian ng pinto, naroon si Mika.
Naka-backpack.
Yak-yak ang dilaw na kuneho.
May dalawang maleta sa tabi niya.
At sa dulo ng driveway, mabilis na umaandar palayo ang kotse nina Bianca.
May maliit na papel na nakadikit sa backpack ng bata.
“Kuya, sorry. 6:40 ang bus namin. Tatawag ako pagdating sa Clark.”
At biglang naintindihan ko kung hanggang saan sila handang pumunta para pilitin kaming magsabi ng oo.
