Bahagi 3 — Sa Araw ng Kasal, Isang Sobre ang Nagpatigil sa Buong Bulwagan
Bahagi 3 — Sa Araw ng Kasal, Isang Sobre ang Nagpatigil sa Buong Bulwagan
May mga taong kapag niloko ay agad sumasabog.
May mga taong naninigaw, nagmumura, nagbabato ng gamit.
Hindi ako ganoon.
Siguro dahil labindalawang taon akong nagtrabaho sa lugar kung saan isang maling galaw sa electrical panel ay puwedeng makasugat ng tao.
Natuto akong huwag gagalaw hangga’t hindi ko alam kung aling linya ang buhay at alin ang patay.
Kaya sa loob ng dalawang linggo bago ang kasal namin ni Mara, kumilos ako nang tahimik.
Una, pinalitan ko ang paraan ng pagpapadala ng pera kay Mama.
Binuksan namin ang sarili niyang bank account na siya lang ang may access. Tinuruan siya ni Mara kung paano tingnan ang balance at paano gumamit ng ATM nang hindi ibinibigay ang PIN kahit kanino.
Pangalawa, kinuha ko ang kompletong records ng remittances ko sa nakaraang tatlong taon.
Hindi iyon madali.
May receipts mula sa iba’t ibang remittance centers, bank transfers at online transactions.
Nang pagsama-samahin namin, lumabas na mahigit ₱760,000 ang naipadala ko sa panahong iyon para kay Mama at sa maintenance ng bahay.
Nang ikumpara iyon sa kuwaderno ni Mama, halos ₱420,000 ang hindi niya maipaliwanag kung saan napunta.
Hindi ko agad sinabi ang eksaktong halaga sa kanya.
Ayokong masaktan pa siya.
Pangatlo, kumuha kami ng certified copy ng dokumentong sinasabing nilagdaan ko.
Kasama roon ang ID number na ginamit umano ko noong pumirma.
Lalo kaming nagtaka nang makita iyon ng abogado.
Luma kong postal ID ang nakalagay.
Expired na iyon dalawang taon bago pa ang petsa ng dokumento.
At higit sa lahat, nasa Dubai ang mismong ID na iyon.
Nasa isang lumang envelope sa cabinet ko kasama ng mga dokumentong hindi ko dinala sa Pilipinas.
“Adrian,” sabi ni Atty. Villanueva, “huwag mong isipin na simpleng away-pamilya lang ito. May dokumentong ginamit para ilipat ang property. May pirma mong hindi ikaw ang gumawa. May claim na personal kang humarap kahit nasa ibang bansa ka.”
Tumango ako.
“Ang gusto ko lang, Attorney, hindi mapaalis si Mama.”
“Unahin natin iyon.”
Naghain kami ng naaangkop na hakbang para ma-flag ang usapin sa titulo habang kino-contest ang transfer.
Hindi ibig sabihin noon na biglang bumalik sa amin ang lupa.
Hindi ganoon kadali ang batas.
Pero sapat iyon para hindi basta maipagpatuloy ang pagbebenta nang hindi lumilitaw ang dispute.
At eksaktong iyon ang kailangan ko.
Tatlong araw bago ang kasal, tumawag ang buyer kina Kuya.
Narinig ko mula sa kuwarto ang boses ni Mylene.
“Ano pong problema?”
Ilang segundo siyang tahimik.
“Ano pong adverse claim?”
Sumilip ako sa sala.
Nakita kong biglang namutla si Kuya.
“Ano’ng sinasabi nilang may problema sa ownership?”
Hindi ako lumabas.
Hindi ako nakialam.
Makalipas ang ilang minuto, kumatok si Kuya sa kuwarto ko.
“Adrian.”
Binuksan ko ang pinto.
“May alam ka ba sa problema ng titulo?”
Tinitigan ko siya.
“Ano’ng problema?”
Napakurap siya.
“Wala. May misunderstanding lang.”
“Ah.”
Iyon lang ang sinabi ko.
Hindi siya makatingin nang diretso.
Sa gabing iyon, sinabi ni Mara na maaari naming kanselahin ang engrandeng reception kung ayaw kong humarap sa gulo.
“Hindi ko kailangang magkaroon ng magandang kasal kung kapalit naman nito ay masisira ka,” sabi niya.
Hinawakan ko ang kamay niya.
“Hindi ko sisirain ang kasal natin.”
“Sigurado ka?”
“Oo.”
“Paano sila?”
Napatingin ako sa wedding invitation sa mesa.
“Hindi ako ang sisira sa kanila. Yung ginawa nila ang sisira sa kanila.”
Umaga ng kasal, maaga akong nagising.
Tahimik si Mama habang inaayos ni Mara ang maliit na corsage sa damit niya.
“Anak,” sabi niya, “ayoko sana ng gulo sa araw ninyo.”
“Wala akong gagawing gulo, Ma.”
“Pero si Kuya mo…”
“Hindi ko siya aawayin.”
Tumingin ako sa kanya.
“Pero hindi ko rin hahayaang magsinungaling siya kapag siya mismo ang nagsimula.”
Hindi ko alam kung naintindihan niya agad ang ibig kong sabihin.
Pero tumango siya.
Naging maayos ang seremonya.
Simple.
Masaya.
Nang makita kong naglalakad si Mara papunta sa akin, sa loob ng ilang minuto nakalimutan ko ang lupa, ang pirma, ang pera, ang lahat.
Iyon ang gusto kong tandaan sa kasal namin.
Hindi si Kuya.
Hindi si Mylene.
Hindi ang gulo.
Kundi ang babaeng pinili kong makasama habang buhay.
Pagkatapos ng seremonya, lumipat kami sa reception hall.
May humigit-kumulang 140 bisita.
Mga kamag-anak.
Kaibigan.
Dating kapitbahay.
Ilang kaibigan ni Kuya mula sa barangay.
Lalong naging kumpiyansa sina Kuya at Mylene nang makitang normal ang kilos ko.
Si Mylene pa ang lumapit sa akin habang kumukuha kami ng family photos.
“Adrian,” sabi niya, “pagkatapos nito, pag-usapan natin yung problema sa titulo. Baka may nagkamali lang.”
Ngumiti ako.
“Pagkatapos ng programa.”
Akala siguro niya pag-uusapan namin nang pribado.
Bandang alas-siyete ng gabi, matapos ang pagkain, may bahagi ng programa para sa family messages.
Nauna ang biyenan ko.
Sumunod ang kapatid ni Mara.
Pagkatapos, tinawag ng emcee si Mama.
Ayaw sana niyang magsalita, pero tumayo siya.
Hawak niya ang microphone gamit ang dalawang kamay.
“Hindi ako magaling magsalita,” panimula niya.
Nagtawanan nang mahina ang mga tao.
“Ang masasabi ko lang, proud ako sa dalawang anak ko.”
Napatingin ako kay Kuya.
Nakangiti siya.
“Hindi naging madali ang buhay namin pagkatapos mawala ang kanilang tatay. Maraming beses akong natakot na baka hindi ko sila mapagtapos o mapakain nang maayos.”
Huminga nang malalim si Mama.
“Tapos lumaki sila. Akala ko kapag malalaki na ang mga anak, tapos na ang pag-aalala ng isang nanay.”
Huminto siya.
At nakita kong nangingilid ang luha niya.
Tahimik ang hall.
“Hindi pala.”
Ibinaba niya ang microphone.
Lumapit ako agad at niyakap siya.
Akala ko doon na matatapos.
Pero habang bumabalik kami sa mesa, tumayo si Mylene.
“Sandali lang.”
Napatigil ang emcee.
Hawak ni Mylene ang isang wine glass.
May ngiti siya, pero halatang pilit.
“Since family naman tayo rito,” sabi niya, “gusto ko lang linawin na may misunderstanding tungkol sa bahay nina Mama.”
Nanigas ang panga ko.
Tumingin sa akin si Mara.
Hindi ako gumalaw.
Nagpatuloy si Mylene.
“Baka kasi may makarinig ng tsismis. Kami ni Rodel ang kasama ni Mama araw-araw. Kami ang nag-aalaga sa kanya. Kaya natural lang na kami ang namamahala sa property.”
May ilang bisitang nagtinginan.
Lumapit si Kuya at kinuha ang microphone.
“Mylene, tama na.”
Pero tila nadala na siya.
“Hindi naman puwedeng yung nasa abroad ang magdesisyon sa lahat dahil lang nagpapadala siya ng pera.”
Doon ko nakita ang mukha ni Mama.
Parang lumiit siya sa upuan.
Tumayo ako.
Hindi ako nagmadali.
Kinuha ko ang microphone mula sa emcee.
“May punto si Mylene,” sabi ko.
Nagulat ang marami.
Pati siya.
“Hindi sapat na nagpapadala lang ako ng pera para masabi kong ako ang pinakamabuting anak.”
Tahimik ang buong lugar.
“Si Kuya ang nandito. Si Mylene ang kasama ni Mama. At maraming bagay na hindi ko nakita dahil nasa ibang bansa ako.”
Huminga ako.
“Kaya nagpapasalamat ako na nagsalita sila.”
Tumingin ako kay Kuya.
“Dahil ngayon, puwede na rin nating linawin ang isang bagay.”
Lumapit si Mara sa mesa at iniabot sa akin ang isang puting sobre.
Walang drama.
Walang music cue.
Walang projector.
Isang sobre lang.
Binuksan ko iyon.
“Kilala mo ba ito, Kuya?”
Hindi siya sumagot.
Nilabas ko ang certified copy.
“Extrajudicial Settlement with Waiver of Rights.”
Biglang nagbago ang mukha niya.
Si Mylene naman ay agad nagsalita.
“Ano ba ‘yan? Hindi ito lugar para—”
Itinaas ko ang kamay.
Hindi ako sumigaw.
“Isang tanong lang.”
Tumingin ako sa kanilang dalawa.
“Alin sa inyo ang pumirma ng pangalan ko?”
Walang gumalaw.
Sa likod, may narinig akong mahinang bulungan.
“Adrian,” sabi ni Kuya, “pag-usapan natin sa bahay.”
“Sinubukan kong intindihin kung paano ito nangyari.”
Ipinakita ko ang unang pahina.
“Nakalagay dito na pumayag akong isuko ang karapatan ko sa property nina Mama at Papa.”
Ipinakita ko ang pahina ng pirma.
“Nakalagay din na personal akong humarap sa notaryo dito sa Nueva Ecija.”
Kinuha ko ang pangalawang dokumento.
“May problema lang.”
Tumingin ako sa mga bisita.
“Sa araw na sinasabing nandito ako, nasa Dubai ako.”
May gumulong na bulong sa buong bulwagan.
“May passport record ako.”
Isa pang papel.
“May immigration record.”
Isa pa.
“May attendance at gate log mula sa kumpanyang pinagtatrabahuhan ko.”
Hindi na gumagalaw si Mylene.
“Eleven-hour shift ako noong araw na iyon.”
Tumingin ako kay Kuya.
“Paano ako nakapirma rito?”
Namula ang mukha niya.
“Hindi ko alam.”
Iyon ang sagot niya.
Tatlong salita.
Hindi ko alam.
Napangiti ako nang bahagya.
“Kakaiba.”
Bumaling ako kay Mylene.
“Ikaw?”
“Hindi ko rin alam.”
Tumango ako.
“Sige.”
Ibinalik ko ang papel sa sobre.
“Kung walang nakakaalam, abogado at korte na lang ang magtanong.”
Doon biglang lumapit sa akin si Kuya.
“Adrian, huwag mong palakihin.”
“Kuya, hindi ako ang nagpalaki nito.”
“Pamilya tayo.”
Napatingin ako kay Mama.
Tahimik siyang umiiyak.
Bumalik ang tingin ko kay Kuya.
“Pamilya rin si Mama.”
Hindi na siya nakasagot.
Pero si Mylene, sa halip na manahimik, lalo pang uminit.
“Pinatira namin siya! Pinakain namin! Kami ang nandito kapag may sakit siya!”
Doon tumayo si Mama.
Hindi malakas ang boses niya.
Pero sapat para tumahimik muli ang lahat.
“Bahay ko iyon, Mylene.”
Napalunok si Mylene.
“Ako ang nagpatira sa inyo.”
Parang nawalan ng hangin ang buong paligid.
Hinawakan ni Mara ang kamay ni Mama.
Ako naman ay inilabas ang huling papel mula sa sobre.
“May isa pa.”
Tumingin si Kuya rito.
Nakita kong alam niya na.
“Yung ₱450,000 na natanggap ninyo bilang paunang bayad sa lupang gusto ninyong ibenta…”
Biglang sumingit si Kuya.
“Adrian.”
“…tumawag na ang buyer.”
“Tumigil ka.”
“Gusto niyang maibalik ang pera.”
Lumapit si Kuya sa akin.
“Hindi mo naiintindihan.”
“Mas naiintindihan ko kaysa iniisip mo.”
“Ginastos na namin ang pera.”
Tahimik.
Napatingin si Mylene sa kanya.
Halatang hindi niya gustong marinig ng mga tao iyon.
Pero huli na.
“Magkano ang natira?” tanong ko.
Hindi sumagot si Kuya.
“Rodel!” sigaw ni Mylene.
Hindi ko sila pinagtaasan ng boses.
Sinabi ko lang ang pangungusap na matagal kong inisip mula noong makita ko ang pekeng pirma:
“Kuya, hindi ko kinuha ang bahay sa inyo—pinahinto ko lang ang pekeng titulo, at bukas nasa prosecutor na ang ebidensiyang nagpapatunay na wala ako sa Pilipinas nang ‘pumirma’ raw ako.”
Parang may pumitik sa tuhod ni Kuya.
Umupo muna siya sa gilid ng entablado.
Pagkatapos ay bumaba.
Lumapit sa akin.
At sa harap ng mahigit isang daang bisita, lumuhod siya.
“Adrian…”
Humakbang si Mylene palapit sa kanya.
Hinawakan niya ang braso nito.
Pero nang marinig niyang sinabi ni Kuya, “Kapag tinuloy niya ang kaso, tapos tayo,” bigla ring nawala ang tapang sa mukha niya.
Maya-maya, lumuhod din siya.
Nagkagulo ang mga bulungan.
May mga tiyahin kong napahawak sa bibig.
May ilang pinsan na tumayo.
Si Mama ay napaiyak nang tuluyan.
“Please,” sabi ni Kuya. “Huwag ngayon.”
Hindi ako gumalaw.
“Kuya, kayo ang nagsimula ngayon.”
“Babayaran ko lahat.”
“Hindi pera lang ang problema.”
“Babalik namin ang lupa.”
“Hindi rin lupa lang ang problema.”
Tumingin ako kay Mama.
“Pinapalayas ninyo ang nanay natin sa bahay na siya at si Papa ang nagpaguran.”
Hindi makatingin si Kuya.
At nang akala kong wala nang mas lalala pa, biglang tumayo si Mylene.
Pinunasan niya ang luha niya.
At sinabi ang isang bagay na hindi ko inaasahan.
“Kung hindi pumirma ang kuya mo, hindi sana namin magagawa iyon.”
Napatigil ako.
Dahan-dahang tumingin sa kanya si Kuya.
“Ano’ng ibig mong sabihin?”
Itinuro ni Mylene ang asawa niya.
“Siya ang nagdala ng pirma mo.”
Nanigas ang mukha ni Kuya.
“Mylene, tumahimik ka.”
“Bakit ako lang ang sisihin mo?”
“Mylene!”
“Siya ang gumawa ng pirma mo, Adrian.”
May humiyaw sa isang mesa.
Ako mismo, hindi nakagalaw.
Pero hindi pa tapos si Mylene.
“At hindi lang iyan ang perang kinuha niya.”
Dahan-dahan akong napatingin kay Kuya.
“Anong pera?”
Namutla siya.
Kinuha ni Mylene ang cellphone niya.
“Tanungin mo siya kung saan napunta ang pera na ipinadala mo para sa operasyon ni Mama dalawang taon na ang nakalipas.”
Napatayo si Mama.
“Anong operasyon?”
At sa sandaling iyon, alam kong ang titulo ay simula lang pala.
