Ibinigay ng Asawa Ko sa Buntis Niyang Kabit ang Kuwintas ng Yumao Kong Ina—Binawi Ko sa Harap ng Pamilya Niya
PARTE 1
“Kuya Gabriel, kaya mo bang sabihin sa asawa mo na kagabi, nasa kama pa rin kita?”
Huminto ang tawanan sa pribadong silid ng restaurant sa Makati.
Ngumiti si Bianca at marahang hinaplos ang bahagyang nakaumbok niyang tiyan.
“Pati na rin na apat na buwan na akong buntis sa anak mo?”
Nasa pagitan namin ang boteng ginamit sa larong Truth or Dare. Nakaturo ang bibig nito kay Gabriel, ang lalaking minsang sumira sa sarili kong kasal para iligtas ako sa pagtataksil.
Ngayon, siya naman ang dahilan kung bakit gusto kong tumayo at umalis.
Hindi siya tumawa. Hindi rin siya tumanggi.
Hinawakan lamang niya ang baso niya.
“Kapag hindi mo kayang sabihin, talo ka,” dagdag ni Bianca. “Ang parusa, samahan mo ako hanggang manganak.”
Ibinaba ko ang kutsara ko.
“Gusto mo siya?” tanong ko. “Sige. Sa iyo na.”
Labindalawang segundo sigurong walang nagsalita.
Pagkatapos, tumawa nang mahina si Bianca.
“Ang bait naman pala ni Ate.”
Namutla si Gabriel.
“Mara, umuwi muna tayo.”
“Bakit?”
“Sa bahay ko ipapaliwanag ang tungkol sa bata.”
Kinuha ko ang bag ko.
“Alin ang ipapaliwanag mo? Kung paano nagsimula, o kung bakit kagabi mo pa inuulit?”
Hinawakan niya ang pulso ko.
Doon ko nakita ang singsing niya.
Sa loob niyon, nakaukit ang pangalan ko, kaarawan ko, at petsa ng una naming pagkikita. Noong ipagawa niya iyon, nakipagtalo pa siya sa alahero dahil ayaw nang magkasya ang lahat.
“Humanap kayo ng paraan,” sabi niya noon. “Buhay ko ang mga petsang iyan.”
Apat na taon na kaming kasal.
Bago iyon, labing-isang taon siyang matalik kong kaibigan.
Sa araw ng una kong kasal, dumating siyang kasama ang babaeng lihim na kinakasama ng nobyo kong si Adrian. Hindi niya ito kinaladkad. Kinausap niya, ipinakita ang mga mensahe, at hinayaang magsalita sa harap ng dalawang pamilya.
Pagkatapos, kinuha niya ang mikropono.
“Bayad na ang reception, Mara. Kung gusto mong palitan ang groom, available ako.”
Walang natuloy na kasal noong araw na iyon.
Ngunit makalipas ang isang taon, siya ang pinili ko.
Akala ko, ang taong nakakita sa unang pagkawasak ko ay hindi kailanman gagawa ng ikalawa.
Isa-isa kong inalis ang mga daliri niya sa pulso ko.
“Alam mo namang hindi ako nakikipag-agawan.”
Sinundan niya ako hanggang parking.
“Mara, hindi ito ang iniisip mo.”
“Hindi ka ba natulog sa bahay niya kagabi?”
Hindi siya sumagot.
Binuksan ko ang kotse.
“Hindi ko gustong mawala ka,” sabi niya. “Ikaw ang mahal ko.”
“At siya?”
Lumunok siya.
“Responsibilidad ko siya. Dinadala niya ang anak ko.”
Doon ko naintindihan ang plano niya.
Ako ang asawa.
Si Bianca ang responsibilidad.
At siya ang lalaking gustong manatiling komportable sa gitna.
Isinara ko ang pinto. Napaatras siya bago ito tuluyang sumara.
“Humanap ka ng ibang babaeng papayag sa ayos na iyan.”
Hatinggabi nang umuwi siya.
Naglalagay ako ng damit sa maleta.
Niyakap niya ako mula sa likod.
“Magalit ka. Murahin mo ako. Pero huwag kang umalis.”
Tinanggal ko ang mga braso niya.
“Kapag ipinanganak ang bata, susuportahan ko sila,” pagmamadali niyang sabi. “Hindi niya gagalawin ang buhay natin.”
Inilapag ko sa kama ang sulat ng abogado ko tungkol sa paghihiwalay at pag-aayos ng mga ari-arian.
Hindi pa iyon katapusan ng kasal namin.
Simula lamang iyon ng pag-alis ko.
Binasa niya ang unang linya.
“Hindi ako papayag.”
Kinabukasan, natagpuan ko siyang natutulog sa labas ng kuwarto.
Nagliwanag ang telepono niya.
Mensahe ni Bianca.
“Takot ako. Kailangan kita.”
Sumunod ang sagot na ipinadala niya habang sarado ang pinto ko.
“Papunta na ako. Huwag kang mag-alala.”
At bago pa ako makalabas ng bahay, dumating ang mensaheng magpapakita kung gaano kalayo na ang pagtataksil niya.
PARTE 2
Larawan iyon ng isang kuwartong kabisado ko.
Puting kurtina. Kahoy na headboard. Maliit na gasgas sa bedside table.
Nasa gilid ng kama si Bianca, nakasuot ng asul na polo ni Gabriel.
Sa likod niya, bukas ang aparador na minsan naming pinagtalunan kung dapat bang palitan.
Ang bahay namin sa Alabang.
Binili namin iyon sa ikalawang taon ng kasal. Ako ang nagbayad mula sa perang kinita ko sa accounting firm na itinayo ko bago pa kami ikasal. Regalo naman ni Gabriel ang pagpapaayos ng hardin.
Siya mismo ang nagtanim ng puno ng mangga sa bakuran.
“Kapag may anak na tayo, dito siya maglalaro,” sabi niya noon.
Sa ilalim ng larawan, may mensahe.
“Dito raw lalaki ang baby namin. Sana hindi ka magalit, Ate.”
Hindi ako umiyak.
Tumawag ako sa administrador ng subdivision.
“May ibang taong nakatira sa bahay ko?”
Nag-alangan siya.
“Ma’am, si Sir Gabriel po ang nagpasok. Akala namin, kamag-anak ninyo.”
“Darating ako mamayang alas-tres. Pakihanda ang records ng pagpasok nila.”
Pagdating ko, may delivery truck sa harap ng bahay.
Dalawang lalaki ang nagbubuhat ng crib.
Nakatayo si Bianca sa pintuan, isang kamay sa baywang.
“Doon sa master bedroom,” utos niya. “Mas maliwanag doon.”
Nakita niya ako at ngumiti na para bang ako ang bisita.
“Ate, sakto. Gusto mong makita ang nursery?”
Hindi ako sumagot.
Iniabot ko sa administrador ang kopya ng titulo at mga dokumentong hiniling niyang dalhin ko.
“Pakipahinto muna ang delivery. Hindi ko pinahintulutan ang paggamit ng bahay.”
Binasa niya ang pangalan.
Pagkatapos, tumingin siya kay Bianca.
“Ma’am, kailangan po naming sundin ang may-ari.”
Nawala ang ngiti nito.
“Si Gabriel ang nagsabing puwede ako rito.”
“Hindi sa kaniya ang bahay.”
Tumawag ako sa locksmith na naghihintay sa gate.
“Palitan ang mga kandado pagkatapos nilang makuha ang personal nilang gamit.”
Namula ang mukha ni Bianca.
“Buntis ako. Palalayasin mo ako?”
“May bahay ka. May pambili rin si Gabriel ng matitirhan mo. Hindi kailangan na akin ang kunin ninyo.”
Pumasok ako para kunin ang mga litrato namin sa sala.
Sumunod siya.
Nasa veranda ang administrador, kausap ang delivery crew, nang marinig ko ang pagbagsak ng isang pandekorasyong plorera.
Nabasag iyon malapit sa paa ni Bianca.
Yumuko siya.
Nang tumayo, may hawak siyang matalim na piraso.
“Bianca, ibaba mo iyan.”
Hindi niya ginawa.
Sa sumunod na sandali, nagkaroon ng sugat ang palad niya. Bago ako makalayo, hinawakan niya ang kamay ko at isiniksik doon ang basag na porselana.
Kasabay niyon ang pagbukas ng pinto.
Dumating si Gabriel.
Napakabilis ng pagbabago sa mukha ni Bianca.
Umatras siya, yakap ang nasugatang kamay.
“Huwag kang magalit kay Ate. Kasalanan ko. Hindi ako dapat lumipat dito.”
Tumingin si Gabriel sa kaniya, pagkatapos sa hawak ko.
“Mara, kung galit ka, sa akin mo ibuhos. Bakit mo siya sinaktan?”
Ibinaba ko ang piraso sa mesa.
“May tanong ka muna ba para sa akin?”
“Dumudugo siya.”
“Hindi iyon sagot.”
Lumapit siya kay Bianca at kinuha ang first-aid kit.
Habang nililinis niya ang sugat, nakatingin sa akin si Bianca mula sa ibabaw ng balikat niya.
Hindi siya ngumiti.
Hindi niya kailangan.
Mas malinaw pa sa ngiti ang panalo sa mga mata niya.
Lumabas ako sa veranda.
“May camera ba sa sala?” tanong ko sa administrador.
“Opo. Naka-on pa po mula noong inspection.”
“Pakisigurong hindi mabubura ang recording.”
Pagbalik ko, binabalutan ni Gabriel ang kamay ni Bianca.
“Ililipat ko siya,” sabi niya. “Pero sana hindi na maulit ito.”
“Alin?”
Napatingin siya.
“Ang ginawa mo.”
Ipinakita ko ang telepono ko. Nasa screen ang mensahe ng administrador na nakumpirma nang may kuha ang camera.
“Panoorin mo muna bago ka magsalita ulit.”
Hindi niya agad inabot.
Sa unang pagkakataon, kinabahan si Bianca.
“Gab, masama ang pakiramdam ko.”
Tumayo siya kaagad.
Iyon ang sagot na kailangan ko.
Hindi niya gustong malaman ang totoo kung mangangailangan iyon na panagutan niya ang pinili niya.
Kinagabihan, ipinadala sa akin ng administrador ang recording.
Malinaw ang lahat.
Hindi ko iyon ipinost.
Ipinadala ko sa abogado ko at itinago ang orihinal.
Pagkalipas ng ilang minuto, may bagong larawan mula kay Bianca.
Si Gabriel, nakayuko sa tabi niya, sinusuri ang benda.
“Puwedeng palitan ang bahay, Ate.”
Sumunod ang isa pang mensahe.
“Pero ang taong pinipiling umuwi sa akin?”
Isinara ko ang telepono.
Dalawang araw pagkatapos, dumating si Gabriel para kumuha ng damit.
Kaarawan ng lola niyang si Doña Elena. Walumpu na ito, at may hapunan ang buong pamilya sa bahay nila sa Quezon City.
“Pupunta si Bianca,” sabi niya.
Nagpatuloy ako sa pagkakabit ng hikaw.
“Alam ni Lola ang tungkol sa bata. Gusto niyang makilala.”
“At gusto niyang makita kung gaano karami ang kaya kong lunukin?”
“Mara, huwag tayong gumawa ng eksena.”
Humarap ako.
“Hindi ako ang gumawa ng batang apat na buwan na habang may asawa.”
Wala siyang naisagot.
Pumunta ako dahil mahal ko si Lola Elena. Noong may sakit ang nanay ko, siya ang naghatid ng pagkain sa ospital kahit hindi pa kami mag-asawa ni Gabriel.
Ayokong mawala nang hindi man lang siya nakakausap.
Ngunit pagdating namin, nasa tabi na niya si Bianca.
May mga kamag-anak na nakangiti. May mga umiiwas sa mata ko.
Lumapit si Bianca kay Gabriel at kumapit sa braso niya.
“Kanina ka pa hinihintay ng baby.”
Napahigpit ang hawak niya sa tiyan.
Pagkatapos, inayos niya ang buhok niya.
May kumislap sa leeg niya.
Bulaklak na camellia.
Maliit na ukit sa gitna.
Bahagyang bingaw sa isang gilid.
Nawala ang lahat ng ingay sa paligid ko.
Kuwintas iyon ng nanay ko.
Ang huli niyang ibinigay bago siya namatay.
Nakatago dapat iyon sa maliit na kahon sa loob ng safe namin.
“Maganda, di ba?” tanong ni Bianca. “Si Gabriel mismo ang nagkabit.”
Tumingin ako sa asawa ko.
“Ibinigay mo sa kaniya?”
“Hiniram lang,” sagot niya. “Hindi siya makatulog nitong mga gabi. Sabi ko, baka makatulong.”
Iniabot ko ang kamay ko.
“Hubarin mo.”
Umatras si Bianca.
“Regalo na ito. At saka, mas mabuti nang mapakinabangan ng buhay kaysa nakatago lang dahil sa patay.”
Sa likod ko, biglang tumayo si Lola Elena.
“Mara,” sabi niya, nanginginig ang boses. “Bakit nasa kaniya ang kuwintas ng nanay mo?”
PARTE 3
Walang sumagot kay Lola Elena.
Nasa leeg pa rin ni Bianca ang kuwintas.
Nakatingin sa akin si Gabriel na para bang hinihintay niyang palampasin ko na naman ang isang bagay na hindi niya kailanman dapat ginawa.
“Hubarin mo,” ulit ko.
Hinawakan ni Bianca ang pendant.
“Gabriel?”
Isang pangalan lang.
Ngunit naroon ang buong ugali nila.
Siya ang gagawa.
Si Gabriel ang mag-aayos.
Ako ang kailangang umunawa.
Lumapit ako at hinawakan ang camellia.
Umatras siya, humigpit ang kadena, at naputol ang manipis na clasp. Napahawak siya sa leeg niya. May maliit na pulang guhit sa balat.
Agad lumapit si Gabriel.
“Mara!”
Binitawan ko siya at inilapag ang kuwintas sa palad ko.
“Pag-aari ito ng nanay ko. Hindi regalo mo. Hindi rin laruan na ipapahiram mo para patahanin ang ibang babae.”
“Nasaktan mo siya.”
“At ikaw? Ano ang tawag mo sa ginawa mo?”
Tumayo ang tita niyang si Cora.
“Gabriel, tama na. Bakit mo ginalaw ang gamit ng nanay niya?”
Nagsimulang umiyak si Bianca.
“Hindi ko alam na ganoon kahalaga. Sinabi lang niya na puwede kong isuot.”
“Tinanong kita kung ibabalik mo,” sabi ko. “Ang sagot mo, mas mabuti nang mapakinabangan ng buhay.”
Natahimik siya.
Lumapit si Lola Elena.
Hindi niya tiningnan ang leeg ni Bianca.
Tiningnan niya ang sirang kuwintas sa kamay ko.
“Anak, umupo ka muna.”
Umiling ako.
“May gusto lang po akong linawin bago ako umalis.”
“Mara,” babala ni Gabriel.
Binuksan ko ang telepono ko at inilapag iyon sa mesa.
Una kong ipinakita ang larawan ni Bianca sa kuwarto ng bahay ko.
Pagkatapos, ang mensahe tungkol sa magiging nursery.
“Hindi ko siya pinaalis dahil buntis siya. Pinaalis ko siya dahil ipinagamit ng asawa ko ang bahay ko nang wala akong pahintulot.”
“Akala ko, pag-aari nilang dalawa,” sabi ng isang pinsan.
“Hindi niya tinanong,” sagot ko. “Mas mahalaga sa kaniya ang pahintulot ni Gabriel kaysa ang pahintulot ng taong may-ari.”
Humakbang palapit si Bianca.
“Pribadong usapan iyon.”
“Ginawa mong pampubliko ang pagbubuntis mo para ipahiya ako. Ngayon, gusto mong pribado ang ginawa mo sa bahay ko?”
Pinindot ko ang susunod na video.
Walang musika.
Walang caption.
Isang kuha lamang mula sa camera sa sala.
Nakita ng lahat ang pagkabasag ng plorera.
Ang pagpulot niya sa piraso.
Ang pagkasugat ng palad niya.
Ang paglalagay niya ng porselana sa kamay ko.
At ang pagpasok ni Gabriel.
May napasinghap.
Mabilis na inabot ni Bianca ang telepono, ngunit inilayo iyon ni Tita Cora.
“Sandali. Hindi pa tapos.”
Narinig nila ang boses ni Gabriel.
“Bakit mo siya sinaktan?”
Nang matapos ang recording, wala nang tumitingin sa maliit na guhit sa leeg ni Bianca.
Lahat ay nakatingin sa asawa ko.
“Alam mo ba ito?” tanong ni Lola Elena.
Hindi siya sumagot agad.
“Gabriel.”
“Oo,” mahina niyang sabi. “Ipinadala sa akin ni Mara ang video.”
Bago ako makapagsalita, tumingin si Bianca sa kaniya.
“Pero sabi mo—”
Huminto siya.
Huli na.
“Sabi niya, ano?” tanong ni Tita Cora.
Namuti ang mukha ni Bianca.
Si Gabriel ang sumagot.
“Sinabi kong hindi na kailangang palakihin.”
Parang may malamig na tubig na dumaloy sa likod ko.
Akala ko, hindi niya pinanood.
Akala ko, pinili niyang huwag alamin.
Mas masahol pala.
Alam niya.
Pinanood niya ang babaeng pinili niyang protektahan habang gumagawa ng kasinungalingan laban sa akin.
Pagkatapos, pinakiusapan niyang manahimik.
“Para kanino?” tanong ko.
“Mara, buntis siya. Ayokong ma-stress.”
“At ako? Ano ako sa plano mo?”
Hindi siya makatingin.
Doon ko naramdaman ang sakit.
Hindi sa unang pag-amin.
Hindi sa larawan ng kama.
Hindi kahit sa kuwintas.
Kundi sa malinaw na pagkaalam na nakita niya ang ginawa sa akin at pinagpasyahang kaya ko namang tiisin.
“Hindi ko hinihiling na pabayaan mo ang anak mo,” sabi ko. “Walang kasalanan ang bata. Pero wala ka nang karapatang gamitin ang batang iyon para hingin ang katahimikan ko.”
Napaupo si Lola Elena.
Matagal siyang walang sinabi.
Pagkatapos, tinawag niya ang apo niya.
“Lumapit ka.”
Lumuhod si Gabriel sa tabi niya.
“Lola—”
“Tumayo ka. Hindi ako ang kailangan mong suyuin.”
Tumayo siya.
“Nang dalhin mo si Mara rito, sinabi mong hindi mo siya hahayaang mapahiya ulit. Naaalala mo?”
Tumango siya.
“Ngayon, sa mismong bahay ko, siya pa ang inaasahan mong manahimik.”
“Hindi ko gustong mangyari ito.”
“Pero ginawa mo.”
Walang sumigaw.
Mas mahirap pakinggan ang tahimik na pagkadismaya.
Kinuha ko ang bag ko.
“Mara, sandali.”
Sumunod si Gabriel sa veranda.
Sa loob, narinig kong humihikbi si Bianca. May tumawag ng sasakyan para sa kaniya.
Hindi ko na hinintay kung sino ang sasama.
Hinawakan ni Gabriel ang railing sa harap ko.
“Puwede pa nating ayusin.”
“Alin?”
“Tayo.”
“Hindi tayo ang sira, Gabriel. Ang tiwala ko sa iyo.”
“Aaminin ko lahat. Kahit kanino.”
“Tapos na ang pag-amin. Narinig na nila.”
“Gagawin ko ang gusto mo.”
Tumingin ako sa kaniya.
“Noong gusto kong pakinggan mo ako, hindi mo ginawa. Noong gusto kong ibalik mo ang kuwintas, hindi mo ginawa. Noong gusto kong umalis, sinabi mong hindi ka papayag.”
Bumuka ang bibig niya.
Walang lumabas.
“Ngayon, ang gusto ko ay lumayo. Iyon ang una mong igalang.”
Hinubad ko ang singsing ko.
Hindi ko itinapon.
Inilapag ko iyon sa maliit na mesa sa veranda.
“Nang pigilan mo ang kasal ko kay Adrian, akala ko iniligtas mo ako.”
Napapikit siya.
“Minahal kita, Mara.”
“Alam ko. Iyon ang dahilan kung bakit mas masakit.”
Umalis ako bago pa niya mabago ang usapan at maging tungkol na naman sa takot niyang mawala ako.
Sa sumunod na mga linggo, abogado ko ang kinausap niya tungkol sa mga ari-arian at personal na gamit.
Hindi ko ipinost ang recording. Hindi ko kailangan ang palakpak ng mga estranghero para maging totoo ang ginawa niya.
Ipinahinto ko ang access niya sa opisina ko. Inilipat ko ang mahahalagang dokumento. Kinuha ko ang mga bagay na akin.
Hindi agad natapos ang lahat.
May mga papeles.
May mga pag-uusap na nakakapagod.
May mga umagang hinahanap pa ng kamay ko ang telepono dahil sanay akong may mensahe siya.
Hindi dahil gusto ko siyang balikan.
Dahil mahirap turuan ang katawan na tapos na ang buhay na nakasanayan nito.
Minsan, ipinadala niya ang paborito kong mainit na kastanyas.
Noon, kaya niyang bumiyahe nang halos isang oras para bilhan ako.
Ngayon, ibinalik ko ang supot sa driver.
“Sabihin mong kumain na ako.”
Hindi ako kumain.
Pero hindi ko na kailangan siyang malaman iyon.
Makalipas ang ilang buwan, dinalaw ako ni Lola Elena sa bagong inuupahan kong condo.
May dala siyang maliit na kahon.
Nasa loob ang kuwintas ni Mama.
Ipinaayos niya ang clasp.
“Hindi ko alam kung ano ang dapat kong sabihin,” bulong niya.
Hinawakan ko ang kamay niya.
“Hindi po kayo ang may ginawa.”
Umiyak siya.
Saka ako umiyak.
Tahimik.
Walang galit na kailangang ipakita.
Walang taong kailangang paniwalaan ako.
Noong gabing iyon, isinuot ko ang kuwintas sa harap ng salamin.
Nandoon pa rin ang maliit na bingaw sa camellia.
Hindi nawala ang bakas ng mga pinagdaanan nito.
Pero akin pa rin.
Parang ako.
Minsan kong inakalang ang pagmamahal ay ang lalaking tumatayo sa gitna ng kasal at nagsasabing kaya ka niyang iligtas.
Ngayon, alam kong maaari ring magsimula ang pagliligtas sa isang mas tahimik na pangungusap.
“Ayaw ko na.”
At sa unang pagkakataon, hindi ko kailangan ng bagong lalaking pipiliin ako sa harap ng lahat.
Pinili ko ang sarili ko.
At itinuloy ko ang paglabas.
