Sa Despedida Ko, Suot ng Dating Mahal ng Nobyo Ko ang Pulseras ni Lola na Anim na Buwan Kong Hinanap
PARTE 1
“Bisita lang ba ang dinala mo, o siya talaga ang gusto mong makasama sa araw ng pamamaalam ko?”
Pagkasabi ko noon, natahimik ang buong private room ng restaurant sa Quezon City.
Nakatayo sa may pintuan si Gabriel Reyes. Sa tabi niya si Camille Santos—ang babaeng minahal niya nang matagal bago niya ako nakilala. Nagkatitigan kami ni Camille. Pagkatapos, nakita kong lumipat ang tingin ni Gabriel sa banner na isinabit ng mga kaibigan ko sa likod ng mesa.
Ingat sa biyahe, Mira! Kita-kits sa Germany!
Biglang nawala ang kulay sa mukha niya.
“Aalis ka?” tanong niya.
“Sa susunod na linggo,” sagot ko. “Sa Munich ako magtatrabaho.”
Ako si Mira Villanueva, isang arkitekto. Tatlong taon na kaming magkasintahan ni Gabriel, at sa Oktubre sana ang kasal namin. Naka-book na ang reception. Nakausap na ang pari. May sukat na rin ang damit ko.
Kaya alam kong maraming tanong ang mga tao sa silid. Hindi ko rin sila masisisi.
Kanina pa sila naghihintay sa pagdating ni Gabriel. Si Tessa, ang matalik kong kaibigan mula high school, ang nag-ayos ng salu-salo. Sinabi niyang mas mabuting marinig ng mga kaibigan namin mula sa akin ang balita kaysa sa kung sinu-sino pa. Nagpadala ako ng imbitasyon kay Gabriel nang umaga. Sumagot siya ng, Susubukan kong humabol.
Hindi ko alam na isasama niya si Camille.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?” tanong niya.
“Marami akong sasabihin ngayong gabi.” Ibinaba ko ang baso ko. “Maupo muna kayo.”
Hindi umupo si Gabriel. Sa halip, bahagya siyang umatras at humarang sa pagitan namin ni Camille. Pamilyar ang galaw na iyon. Kapag may hindi magandang nangyayari kay Camille, laging nauuna ang katawan ni Gabriel bago ang paliwanag niya.
Noong huling beses kaming nagkita ni Camille, sa birthday dinner ko iyon. Inanyayahan siya ni Gabriel nang hindi man lang ako tinanong. Kadarating lang daw niya mula sa ibang bansa at wala siyang matutuluyan. Sa gitna ng handaan, hiniling ni Gabriel na patirahin ko muna siya sa condo na ipinamana sa akin ng mga magulang ko.
Tumanggi ako. Ginagawa ko iyong maliit na studio para sa trabaho.
Umiyak si Camille. Nagalit si Gabriel. Umuwi akong mag-isa sa birthday ko.
Mula noon, wala na kaming maayos na usapan tungkol sa gabing iyon.
“Mira, pakinggan mo muna ako,” sabi ni Gabriel. “Nagkataon lang na magkasama kami ni Camille. May kailangan siyang—”
“May itatanong lang ako,” putol ko.
Nakita kong napapatingin si Tessa sa akin. Alam niya kung ano ang itatanong ko. Siya ang unang nakaalam nang makita ko ang litrato ni Camille noong nakaraang linggo.
Tiningnan ko ang kaliwang kamay ni Camille. Nasa pulso niya ang manipis na gintong pulseras na halos natatakpan ng manggas.
Sa buong anim na buwan, hinanap ko iyon.
“Camille,” sabi ko, “puwede bang ipakita mo sa lahat ang pulseras mo?”
Agad niyang hinila pababa ang manggas niya.
Hindi gumalaw si Gabriel. Pero ang mukha niya, sapat nang sagot sa unang tanong na matagal kong kinimkim: alam niyang nasa kanya ang pulseras ng lola ko.
PARTE 2
“Regalo sa akin ito,” sabi ni Camille, habang itinatago ang kamay sa likod niya.
“Kanino galing?” tanong ko.
Tumingin siya kay Gabriel. Sandali lang iyon, pero nakita ng lahat.
Anim na buwan akong naghanap ng pulseras na iyon. Maliit at payak lang ang itsura. Sa loob, may nakaukit na dalawang salita: Laging ligtas.
Iyon ang huling regalong ibinigay sa akin ni Lola Nena bago siya pumanaw.
Noong labingwalong taong gulang ako, siya mismo ang nagsuot niyon sa pulso ko. Sabi niya, “Mira, kapag may taong paulit-ulit na sumisira sa payapa mong tulog, hindi mo kailangang maghintay hanggang maubos ka bago lumayo.”
Hindi ko gaanong inintindi noon. Mas mahalaga sa akin na galing iyon sa kanya. Isinusuot ko ang pulseras kapag may mahirap akong presentation, kapag may kailangan akong lakas ng loob, at noong araw na nag-propose si Gabriel.
Nawala iyon sa birthday dinner ko.
Pag-uwi ko, binaligtad ko ang bag ko at tinawagan ang restaurant. Kinausap ko pati ang driver ng sinakyan kong kotse. Kinabukasan, bumalik ako para hanapin sa ilalim ng mesa. Wala.
Nang sabihin ko kay Gabriel kung gaano ako kalungkot, niyakap niya ako at nangakong bibilhan ako ng iba.
“Hindi mo puwedeng palitan iyon,” sabi ko.
“Pulseras lang iyon, Mira.”
Matagal akong nasaktan sa sagot niya. Hindi ko alam na may mas masakit pa pala siyang itinago.
“Gabriel.” Ibinalik ko sa kasalukuyan ang tingin ko. “Ikaw ba ang nagbigay kay Camille?”
Hindi siya sumagot.
Tumayo si Tessa sa tabi ko. “Sagutin mo siya. Matagal niyang hinanap iyan.”
“Puwede bang sa labas na lang tayo mag-usap?” mahinang sabi ni Gabriel sa akin.
“Noong birthday ko, sa harap ni Camille mo ako sinabihang makasarili dahil hindi ko ipinagamit ang condo ko. Dito mo na rin sagutin.”
Napayuko si Paolo, isa sa mga kaibigan ni Gabriel. May ilan sa mesa na ngayon lang narinig ang tungkol sa condo.
“Hindi ganoon kasimple ang nangyari,” sabi ni Gabriel.
“Kung ganoon, simulan mo sa simula.”
Huminga siya nang malalim. “Pagkaalis mo sa restaurant, nakita ko ang pulseras sa ilalim ng upuan mo.”
Naramdaman kong kumirot ang dibdib ko, kahit matagal ko nang pinaghinalaan ang sagot.
“Nakita mo pala,” sabi ko. “Bakit hindi mo sinabi?”
“Galit tayo sa isa’t isa noon. Dadalhin ko sana kinabukasan.”
“Anim na buwan na ang lumipas.”
“Hindi ko namalayang tumagal nang ganoon.”
Napatawa ako nang mahina. Hindi dahil nakakatawa, kundi dahil iyon din ang madalas niyang sabihin sa tuwing matagal akong naghihintay. Hindi niya namamalayan kapag oras ko ang nauubos.
“Paano napunta kay Camille?” tanong ni Tessa.
Mabilis na nagsalita si Camille. “Nakita ko sa kotse niya. Akala ko walang may-ari.”
“May nakaukit na pangalan sa loob?” tanong ko.
Walang pangalan doon. Pero naikwento ko kay Camille sa birthday dinner na nawawala ang pulseras ni Lola. Siya pa ang nagsabing baka maiwan ko lang sa restaurant.
Hindi ko muna sinabi iyon. Gusto kong marinig kung hanggang saan nila kayang dalhin ang kuwento nila.
“Mira, may trabaho kang pupuntahan sa Germany,” sabi ni Gabriel. “May kasal tayong pinaghandaan. Hindi ba puwedeng pag-usapan natin ito nang tayong dalawa lang?”
Noong umaga, bago ang party, dumaan ako sa opisina ng wedding coordinator. Binayaran ko ang mga natitirang kailangang bayaran sa sarili kong pangalan at ipinahinto ang mga paghahandang maaari pang kanselahin. May mga mawawalang deposito. Masakit iyon, pero malinaw na sa akin ang gagawin ko.
“May iba pa tayong pag-uusapan,” sabi ko. “Pero tapusin muna natin ito.”
Kinuha ni Camille ang bag niya mula sa upuan. “Kung alam kong sa iyo ito, hindi ko isusuot.”
“Sinabi ko sa iyo noong gabing nawala iyan,” sagot ko. “Ikaw pa ang tumulong maghanap sa ilalim ng mesa.”
Natigilan siya.
Unti-unting lumingon ang mga kaibigan namin kay Gabriel. Sa pagkakataong iyon, saka ko nakita ang takot sa mukha niya—hindi lang dahil nahuli siya. Tila may isa pang bagay na ayaw niyang malaman ko.
“May sinabi ka kay Camille tungkol sa pulseras ko?” tanong ko.
“Mira, tama na.”
“Gabriel.”
Si Camille ang sumagot. “Hindi niya sinabi sa aking sa iyo iyon.”
Nagsalubong ang kilay ni Gabriel. “Camille—”
“Sinabi mong ayaw mo nang ibalik,” tuloy niya, nanginginig ang boses. “Sinabi mong mas mabuting nasa akin dahil lagi raw kitang sisingilin sa nangyari noong birthday ko.”
Napakapit si Tessa sa sandalan ng upuan ko.
Hindi iyon ang pinakamabigat na bahagi. Humarap si Camille sa akin at dinugtungan ang sinabi niya.
“May isa pa siyang sinabi tungkol sa pag-alis mo papuntang Germany.”
Tumingin ako kay Gabriel. Hindi na niya magawang sumalubong sa mga mata ko.
“Ano iyon?” tanong ko.
PARTE 3
“Sinabi niyang tatanggihan mo rin ang trabaho kapag malapit na ang kasal,” sabi ni Camille.
Walang kumibo.
“Akala niya,” dagdag niya, “nag-aayos ka lang ng mga papeles para takutin siya.”
Marahan kong binitawan ang gilid ng mesa. Ilang buwan akong gumising nang maaga para kausapin ang institute sa Munich. Naghanda ako ng portfolio, inayos ang mga dokumento ko, at tinapos ang mga kailangang pagsusulit. Nakatanggap ako ng alok na apat na taon kong hinintay. Sa isip ni Gabriel, paraan lang iyon para makuha ang atensiyon niya.
“Talaga bang sinabi mo iyan?” tanong ko.
“Galit ako noong mga panahong iyon,” sagot niya. “Marami akong nasabing mali.”
“Pero naniwala ka.”
“Mira, nakatakda na ang kasal natin. Akala ko pag-uusapan muna natin kung paano—”
“Sinabi ko sa iyo na nag-apply ako. Pinakita ko sa iyo ang unang sulat mula sa institute.”
“Inakala kong pagsubok pa lang iyon.”
“Dahil hindi ka nagtanong kung ano ang ibig sabihin noon para sa akin.”
Noong natanggap ko ang paanyaya mula sa Munich, ang sabi ni Gabriel, “Ang layo naman.” Pagkatapos, nagtanong siya kung puwede kong ilipat ang meeting namin sa florist. Hindi na namin nabalikan ang usapan.
Kasalanan ko ring hinayaan kong manatiling bitin iyon. Natakot akong baka kailangan kong pumili sa pagitan ng trabaho at ng lalaking pakakasalan ko. Umaasa akong makakahanap kami ng paraan kapag handa na akong sabihin nang buo ang plano ko.
Pero noong birthday ko, habang pinapakiusapan niya akong ibigay kay Camille ang condo ko, naintindihan kong ako lang ang nag-iisip kung paano kami pareho makakakuha ng puwang sa buhay na binubuo namin.
“Hindi ko sinusubukang takutin ka,” sabi ko. “Totoo ang alok. Tanggap ko na. Aalis ako sa Martes.”
Napaupo si Gabriel sa unang bakanteng upuan.
Ibinalik ko ang tingin kay Camille. “Puwede bang tanggalin mo na ang pulseras?”
Hindi siya agad kumilos. Pagkatapos ay dahan-dahan niyang binuksan ang lock at inilapag iyon sa mesa sa pagitan namin. Pamilyar ang maliit na gasgas malapit sa kawit. Minsang sumabit iyon sa zipper ng bag ko, at si Lola pa ang nag-ayos.
Kinuha ko ang pulseras. Binaligtad ko upang makita ang nakaukit sa loob. Naroon pa rin ang Laging ligtas.
“Akala ko ibinigay niya iyon dahil mahalaga ako sa kanya,” sabi ni Camille.
Hindi ko alam kung anong sagot ang hinihintay niya. Hindi ko rin kailangang alamin.
“Alam mong hinahanap ko ito,” sabi ko. “Narinig mo ako.”
Tumango siya, halos hindi gumagalaw ang ulo.
“Bakit mo sinuot dito?”
Namula ang mga mata niya. “Nang inimbitahan niya akong sumama, sinabi niyang makikita kita. Gusto kong malaman kung totoo bang wala na siyang pakialam sa akin.”
May marahang napamura sa kabilang dulo ng mesa. Si Paolo iyon.
Tumingin sa kanya si Gabriel, saka muling bumaling kay Camille. “Sabi mo ayaw mong mag-isa ngayong gabi.”
“Totoo iyon,” sagot niya. “Pero alam kong darating tayo rito. Isinuot ko ang pulseras kahit alam kong baka makita niya.”
Nakatitig si Gabriel sa mesa. Mukhang ngayon lang niya naisip na pareho kaming gumawa ng pasya nang hindi naghihintay sa sasabihin niya.
“Iningatan kita,” sabi niya kay Camille. “Iyon ang inakala ko.”
“Hinayaan mo rin akong itago ang gamit ng iba,” sagot niya.
Wala akong gana na husgahan kung sino sa kanila ang mas may kasalanan. Alam nila pareho ang ginawa nila. Ang kailangan ko ngayon ay ang gamit na iniwan ni Lola at ang malinaw na pagtatapos namin ni Gabriel.
“Ang pulseras,” sabi ko sa kanya, “ay hindi naiwan sa restaurant dahil nagkulang ka sa pag-alaga sa akin. Aksidente iyon. Ang nagawa mo pagkatapos, pinili mo.”
“Balak kong ibalik,” mahina niyang sabi.
“Alam mong umiiyak ako habang hinahanap ko. Nakita mo akong bumalik sa restaurant. Nang sabihin mong bibilhan mo ako ng bago, nasa iyo na pala iyon.”
Napapikit siya. “Nahihiya akong umamin.”
“At lalo kang nahiya kaya ibinigay mo kay Camille?”
Hindi siya nakasagot.
Si Tessa ang naglagay ng maliit na plato sa harap ko para may mapatungan ako ng pulseras habang ikinakabit ko. Nanginginig ang mga daliri ko. Dalawang beses sumabit ang kawit bago ito pumasok sa lock. Nang maramdaman ko ang pamilyar na bigat sa pulso ko, saka ako nakahinga nang maluwag.
“Mira,” tawag ni Gabriel.
Kinuha ko ang maliit na sobre sa bag ko at inilapag sa tabi ng baso niya. Nasa loob ang kopya ng abiso sa pagkansela ng kasal. Nakausap ko na ang wedding coordinator; siya na ang magpapadala ng mga kailangang papeles at listahan ng mga bayarin sa aming dalawa kinabukasan.
“Hindi na matutuloy ang kasal natin,” sabi ko.
“Dahil dito?” Tumingin siya sa pulseras, saka sa mukha ko. “Alam kong mali ang ginawa ko. Ibinalik na sa iyo. Huwag mong hayaang dito matapos ang tatlong taon natin.”
“Hindi ngayong gabi nagsimula ang paghihiwalay natin, Gabriel.”
“Bibigyan kita ng panahon. Kung kailangan mong pumunta sa Germany, puwede naman nating ayusin. Pupuntahan kita roon.”
May ilang buwang nakalipas na baka iyon ang sagot na pinangarap kong marinig. Ngayon, hindi ko alam kung totoo siyang handang gawin iyon o natakot lang siya nang makita niyang aalis na ako.
“Pumunta ka roon kung may sarili kang dahilan,” sabi ko. “Pero huwag mo akong sundan dahil gusto mong mabawi ang nangyari rito.”
“Hindi ba puwede akong humingi ng tawad?”
“Puwede. Naririnig kita.”
“Nagkamali ako sa birthday mo,” sabi niya. “Nagkamali ako sa pulseras. At dapat pinakinggan kita tungkol sa trabaho mo.”
Tumango ako. Matagal kong hinintay ang mga salitang iyon. Hindi ko kailangang magkunwaring wala nang saysay ang mga iyon sa akin.
“Salamat sa pagsabi,” sagot ko.
Hinintay niyang may kasunod pa. Wala.
Sa dulo ng mesa, nakita kong pinupunasan ni Tessa ang mata niya. Nakita rin ni Gabriel, at lalo siyang natahimik. Siguro ngayon lang niya napansing may mga taong nakakita sa akin sa mga buwang hindi kami nag-uusap nang maayos. Hindi ko kayang ikuwento lahat sa gabing ito. Hindi ko rin kailangang ilatag ang bawat luha para paniwalaan niyang seryoso ako.
Tumayo ako at hinila ang upuan palapit sa mesa.
“Ang party na ito ay para magpaalam sa mga kaibigan ko,” sabi ko sa lahat. “Ayokong matapos ang gabi na pulseras lang ang maalala ninyo.”
May mahinang tawang kumawala kay Tessa. Inabot niya ang kamay ko.
Hindi agad umalis si Gabriel. Nang makita niyang bumalik na ako sa upuan sa tabi ng mga kaibigan ko, kinuha niya ang sobre at lumabas. Sumunod si Camille makalipas ang ilang sandali, mag-isa.
Nang sumara ang pintuan, muling umandar ang usapan sa silid. May nagtanong kung gaano kalamig sa Munich. May nagpayo na magbaon ako ng paborito kong kape. Pinag-usapan namin ni Tessa kung paano niya ihahatid sa apartment ko ang kahong naiwan ko sa bahay niya. Unti-unti, naging pamamaalam ulit ang gabing iyon.
Pag-uwi ko, tumawag si Mama. Nag-alala siya kung kumusta ang nangyari. Sinabi ko ang totoo, kahit may mga sandaling napatigil ako para umiyak.
“Umuwi ka muna rito bago ka lumipad,” sabi niya. “Ipagluluto kita.”
“Oo, Ma.”
Bago matulog, inilapag ko sa tabi ng kama ang pasaporte ko at ang folder ng mga dokumento. Pagkatapos, hinawakan ko ang pulseras sa pulso ko. May mga nawala sa akin sa loob ng anim na buwan. May mga hindi na rin maibabalik.
Pero naroon ulit ang regalo ni Lola. At sa unang pagkakataon matapos ang mahabang panahon, malinaw sa akin kung saan ako pupunta sa Martes.
Nakatulog akong suot ang pulseras niya.
