Bahagi 3 — Habang Sinisisi Niya Ako sa Nawawalang Pera, Unti Unting Lumitaw ang Tunay na May Kagagawan
Bahagi 3 — Habang Sinisisi Niya Ako sa Nawawalang Pera, Unti Unting Lumitaw ang Tunay na May Kagagawan
Paglabas ko sa accounting room, pakiramdam ko ay bumibigat ang bawat hakbang ko.
Sa labas, abala ang mga manggagawa sa pagbubuhat ng mga kahon ng packaging. May ingay ng makina, kaluskos ng karton, at tawanan ng ilang batang empleyadong hindi pa alam na maaaring maantala ang kanilang sahod.
Nakita ko si Mang Romy, ang pinakamatagal naming production supervisor.
Labing-apat na taon na siyang nagtatrabaho sa amin.
“Ma’am Lena!” bati niya. “Ang tagal ninyong hindi dumalaw!”
Ngumiti ako.
“Kumusta ang mga tao, Mang Romy?”
“Ayos naman po. Medyo nabawasan lang ang order nitong nakaraan. Pero sabi ni Sir Danny, may malaking proyekto raw na paparating.”
Tumango ako.
Hindi ko masabi sa kaniya na ang proyektong iyon ay maaaring maging dahilan ng pagkawala ng kanilang trabaho.
Nang umuwi ako, hindi ko na hinintay si Danny.
Tinawagan ko si Grace at ipinadala sa kaniya ang listahan ng mga dokumentong nakita ko.
Pagkatapos, nakipag-appointment ako kay Attorney Bea Villareal, isang abogadang may karanasan sa mga usaping pangnegosyo at ari-arian.
Kinabukasan, nagkita kaming tatlo sa isang maliit na opisina sa Bacoor.
Dinala ko ang mga kopya ng lumang dokumento ng kompanya, stock certificates, titulo ng gusali, mga talaan ng puhunan, at ang mga litrato ng mga papeles sa asul na sobre.
Mahigit dalawang oras naming pinag-usapan ang lahat.
Unang sinuri ni Attorney Bea ang titulo.
“Nakapangalan sa iyo ang gusali dahil namana mo ito sa tiyahin mo,” sabi niya. “May malinaw kang batayan para tutulan ang paggamit dito bilang collateral nang walang tunay mong pahintulot. Susuriin natin ang lahat ng kaugnay na dokumento, pati ang anumang paghahabol sa ilalim ng batas tungkol sa ari-arian ng mag-asawa.”
Pagkatapos, tiningnan niya ang aplikasyon sa bangko.
“Hindi pa ibig sabihin na naaprubahan na ang utang dahil may mga papel na ganito. Kailangan nating kumpirmahin ang aktuwal na estado ng aplikasyon.”
“Pero may pirma ko,” sabi ko.
“At iyan ang dahilan kung bakit kailangang ipaalam agad sa bangko na kinukuwestiyon mo ang lagdang iyon.”
Si Grace naman ay nakatutok sa mga financial records.
“Lena,” sabi niya, “kung totoo ang mga halagang ito, may malaking pagkakaiba sa pagitan ng pera na lumabas at ng serbisyong talagang natanggap ng kompanya.”
“Paano natin mapapatunayan?”
“Kailangan ng mga orihinal na resibo, bank statements, kontrata, delivery records, at kumpirmasyon mula sa suppliers. Hindi sapat ang hinala.”
Tumango ako.
Hindi ako naghahanap ng kuwento na maaaring ikalat para mapahiya si Danny.
Ang gusto ko ay katotohanang hindi niya mababaluktot.
Dumaan kami ni Attorney Bea sa bangko.
Hiningi kong makausap ang opisyal na nangangasiwa sa aplikasyon.
Ipinaliwanag ko na hindi ko pinahintulutan ang paggamit sa aking ari-arian at kinukuwestiyon ko ang lagdang ipinakita sa mga dokumento.
Nagpakita ako ng pagkakakilanlan at mga kinakailangang papeles.
Maingat na nakinig ang opisyal.
Sinabi niyang hindi pa pinal ang aplikasyon at may mga beripikasyong kailangan bago ito maisulong.
Naitala ang aking pagtutol, at humingi ako ng nakasulat na pagkilala na natanggap nila iyon.
Hindi ako nagdiwang paglabas namin.
Alam kong isang bahagi lamang iyon ng mas malaking problema.
Kinagabihan, pag-uwi ko, nakita kong naghihintay si Danny sa sala.
Nasa tabi niya ang aming anak na si Paolo, dalawampu’t tatlong taong gulang.
“Ma, bakit ka pumunta sa bangko?” unang tanong ni Paolo.
Napatigil ako.
Nakangiti si Danny, pero nanlilisik ang kaniyang mga mata.
“Sinabi ko sa anak natin na pinapahamak mo ang kompanya dahil ayaw mong pumayag sa expansion.”
Tiningnan ko si Paolo.
“Anak, may mga dokumentong ginamit ang pangalan ko nang hindi ako pumapayag.”
Umiling si Danny.
“Ayan na naman ang drama niya.”
“Danny, may mga pirma sa mga papeles na hindi akin.”
Tumayo siya.
“Akala mo ba hindi ko kayang patakbuhin ang negosyo nang wala ka?”
Hindi ako sumagot.
Lumapit siya sa akin.
“Kapag nasira ang kompanyang ito, sabihin mo sa mga anak mo na dahil iyon sa katigasan ng ulo mo.”
Sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, hindi ako umatras.
“Kung maayos ang ginagawa mo, bakit kailangan mong itago sa akin?”
Wala siyang isinagot.
Sa halip, lumabas siya ng bahay at malakas na isinara ang pinto.
Naiwan kaming tahimik ni Paolo.
“Ma,” sabi niya pagkatapos ng ilang sandali, “totoo bang may problema sa pera ng kompanya?”
Tumango ako.
Hindi ko itinago ang katotohanan, pero hindi ko rin siya pinilit na kumampi sa akin.
“May mga bagay akong kailangang suriin. Gusto kong malaman mo ang totoo kapag kumpleto na ang ebidensiya.”
Umupo siya sa tabi ko.
“Akala ko kaya lang kayo nag-aaway dahil sa expansion.”
“Hindi lang iyon, anak.”
Hindi na ako nagsalita pa.
Kinabukasan, nagsimula ang masusing pagsusuri sa mga talaan sa tulong ni Grace at ng mga taong may awtorisadong access sa mga dokumento ng kompanya.
Bilang ingat-yaman at miyembro ng board, humiling ako ng pormal na pag-access sa mga kinakailangang corporate records.
Hindi natuwa si Danny.
Nagpadala siya ng mensahe.
“BAKIT MO PINAKIKIALAMAN ANG OPISINA? HUWAG MONG GULUHIN ANG MGA TAO KO.”
Hindi ko sinagot ang mensahe.
Itinago ko lamang iyon.
Tatlong araw ang lumipas bago nagsimulang mabuo ang larawan.
Ang K.S. Marketing and Hauling Services ay rehistradong negosyo na pinamamahalaan ni Katrina Solis.
May mga bayad mula sa Ramos Print & Pack na naitala bilang transportasyon at pagkuha ng mga materyales.
Pero may mga transaksiyong walang katugmang delivery.
Sa ilang petsa, ipinakita ng security log na walang dumating na trak mula sa nasabing kompanya.
Sa iba naman, may delivery receipt ngunit hindi tugma ang pangalan ng tumanggap sa duty roster.
Mas masakit pa, may isang supplier na nagpadala ng demand letter dahil hindi nababayaran ang ₱620,000 na utang ng kompanya para sa mga karton at adhesive materials.
Sa records na ipinakita noon kay Danny, binayaran na raw ang supplier.
Ang pera pala ay nailipat sa ibang bayarin.
Hindi pa namin maituturing na napatunayan ang lahat, pero sapat na ang pagkakaiba para mangailangan ng pormal at independiyenteng imbestigasyon.
Habang sinusuri namin ang mga dokumento, may isang empleyadong kusang lumapit sa akin.
Si Liza.
May dala siyang kopya ng email na ipinadala sa opisina ilang linggo bago ang handaan.
“Ma’am, hindi ko na po kaya ang konsensiya ko,” sabi niya.
Binasa ko ang mensahe.
Galing iyon kay Katrina.
May mga tagubilin tungkol sa paglipat ng ilang account sa isang bagong kumpanya pagkatapos maaprubahan ang expansion loan.
Kasama sa email ang listahan ng mga customer at iminungkahing bagong presyo.
Sa dulo ay may pangungusap na nagpahigpit sa hawak ko sa papel.
“Kapag nailipat na ang pangunahing operasyon, maaari nang bawasan ang lumang production team.”
Tiningnan ko si Liza.
“Ilang tao ang posibleng mawalan ng trabaho?”
“Hindi po sinabi nang diretso. Pero sa listahan, sampu ang posisyong mawawala.”
Sampung empleyado.
Sampung pamilyang umaasa sa suweldo.
Mga taong kasama namin mula nang maliit pa lamang ang aming negosyo.
Mga taong pinakain ko ng lugaw kapag inaabot kami ng madaling-araw sa paggawa ng malalaking order.
Hindi ko alam kung ano ang mas masakit.
Ang panloloko ni Danny sa akin, o ang katotohanang handa siyang isakripisyo ang mga taong tumulong sa amin para magkaroon siya ng bagong buhay.
Kinagabihan, kinausap ko ang panganay naming si Alyssa.
Isa na siyang guro sa isang pribadong paaralan sa Dasmariñas.
Matagal na niyang napapansin ang pagtrato ng ama niya sa akin.
“Ma, bakit ngayon ka lang nagsalita?” tanong niya.
Hindi ko agad nasagot.
“Akala ko, kapag nanahimik ako, mas magiging payapa ang bahay.”
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Pero Ma, hindi naman kapayapaan kapag ikaw lang ang laging nasasaktan.”
Doon ako unang umiyak.
Hindi sa galit.
Kundi dahil napagtanto kong tinuruan ko pala ang mga anak kong manahimik sa harap ng maling pagtrato, dahil iyon mismo ang ipinakita ko sa kanila sa loob ng maraming taon.
“Anak,” sabi ko, “hindi ko gustong mawala ang tatay ninyo sa buhay ninyo.”
“Hindi naman kailangan, Ma. Pero hindi rin kailangang mawala ka sa sarili mong buhay.”
Niyakap niya ako.
Kinabukasan, kinausap ko ang pinsan kong si Edgar Cruz.
Si Edgar ang may hawak ng labinlimang porsiyentong share sa kompanya at isa rin sa tatlong direktor.
Dati siyang production engineer na tumulong sa amin noong nagsisimula pa lamang ang negosyo.
Dinala ko sa kaniya ang mga dokumentong maaari niyang suriin bilang direktor.
Matagal siyang natahimik.
“Lena, alam kong matagal nang may problema sa ugali ni Danny,” sabi niya.
“Pero hindi ko inakalang aabot dito.”
“Hindi ko rin,” sagot ko.
Ipinakita ko sa kaniya ang dokumento ng iminungkahing expansion.
“Edgar, gusto niyang gamitin ang gusali ko. At may mga transaksiyong hindi ko pinayagan.”
Napailing siya.
“Kung totoo ang mga pirma at transaksiyong ito na ginawa nang walang pahintulot, kailangan itong aksiyunan ng board.”
“Handa ka bang tumulong?”
Tiningnan niya ako nang diretso.
“Hindi ako papanig dahil pinsan kita. Papanig ako sa kung ano ang mapapatunayan.”
Iyon mismo ang gusto kong marinig.
Sa tulong ng abogado, nagsimula kaming maghanda ng pormal na pagpupulong ng board at mga kinakailangang hakbang upang maprotektahan ang kompanya.
Nagpadala kami ng mga abiso at humiling ng pagsusuri sa mga transaksiyong may kuwestiyonableng dokumento.
Hindi pa namin maaaring basta tanggalin si Danny o kumuha ng pera mula sa alinmang account.
Kailangang sundin ang mga patakaran ng kompanya at ang naaangkop na batas.
Ngunit hindi na rin maaaring ipagpatuloy ang pagwawalang-bahala.
Ilang araw pagkatapos, may biglang nangyari.
Tumawag si Mang Romy.
“Ma’am Lena, may meeting po rito. Sabi ni Sir Danny, kailangan daw naming malaman ang totoong dahilan kung bakit nagkakaproblema ang negosyo.”
Kinabahan ako.
“Anong sinabi niya?”
“Na kayo raw po ang humawak ng pera at nagkamali sa mga bayarin.”
Napapikit ako.
“Ibig sabihin, sinisisi niya ako?”
“Opo, ma’am. Sinabi rin niyang baka mawala ang trabaho namin dahil sa inyo.”
Hindi na ako nag-atubili.
Pumunta ako sa opisina kasama si Attorney Bea.
Pagdating namin, naroon ang halos lahat ng empleyado.
Nakatayo si Danny sa harap ng silid.
Katabi niya si Katrina.
Sa mesa ay may nakalatag na mga dokumento.
Nang makita niya ako, ngumiti siya.
“Ayan, dumating na ang taong dapat magpaliwanag.”
Tahimik ang lahat.
Itinaas niya ang isang papel.
“Mga kasama, matagal kong pinoprotektahan ang asawa ko. Pero hindi ko na kayang itago na may mga financial decision siyang ginawa na naging dahilan ng problema natin.”
Narinig kong may mahinang bulungan.
Lumapit ako.
“Danny, anong mga financial decision ang tinutukoy mo?”
Itinuro niya ang isang approval form.
“Ito. Ikaw ang ingat-yaman. Pirma mo ang nasa mga dokumento. Kaya kapag may nawalang pera, dapat ikaw ang managot.”
Kinuha ko ang kopyang iniabot niya.
Muli, nakita ko ang ginayang lagda ko.
“Hindi ko ito pinirmahan,” malinaw kong sinabi.
Humalakhak siya.
“At sino ang maniniwala sa iyo?”
Tumingin siya sa mga empleyado.
“Alam ninyo bang halos wala nang alam sa accounting ang asawa ko? Matagal nang puro bahay at mga bata ang inaatupag niyan.”
Sumingit si Katrina.
“Ma’am Lena, baka nakalimutan ninyo lang na pumirma kayo. Matagal na po kasi ang mga transaksiyon.”
Napatingin ako sa kaniya.
“Hindi ko nakalimutan ang isang bagay na hindi ko ginawa.”
Tumahimik siya.
Akala ko roon na matatapos ang pagtatangkang ipahiya ako.
Pero may inilabas si Danny na isa pang dokumento.
Isang nakasulat na reklamo laban sa akin bilang ingat-yaman.
Inaakusahan niya akong nagpabaya sa mga pondo ng kompanya at nag-apruba ng mga kahina-hinalang bayarin.
“Kapag hindi mo inamin ang pagkakamali mo,” sabi niya sa harap ng lahat, “ipapasa ko ito sa mga awtoridad at hihilingin kong panagutin ka.”
Nanlamig ang mga daliri ko.
Ang taong nangakong poprotektahan ako habambuhay ay handa na ngayong gamitin ang pangalan ko para takasan ang sarili niyang pananagutan.
Pagkatapos, inilabas niya ang isang makapal na folder.
“Mayroon akong mga dokumentong magpapatunay na siya ang pumirma,” aniya.
At nang makita ko ang unang pahina, halos hindi ako makahinga.
Hindi lamang pala ang mga approval form ang ginaya nilang lagda.
May nakahandang dokumentong nagsasabing tinatanggap ko ang pananagutan sa mga kuwestiyonableng transaksiyon at pumapayag akong magbitiw bilang ingat-yaman.
Sa ibaba, naroon ang pangalan ko.
May pirma.
May petsa.
Pero nang araw na iyon, nasa ospital ako kasama si Benjie.
At ang pinakamalaking pagkakamali ni Danny ay hindi niya alam na may taong nakapagtabi ng mga orihinal na rekord na maaaring magpabagsak sa kaniyang buong kuwento.
