Bahagi 3: Ang Hapunan na Ginawang Bitag at ang Pirma sa Utang na Hindi Akin
Bahagi 3: Ang Hapunan na Ginawang Bitag at ang Pirma sa Utang na Hindi Akin
Hindi ako agad nagpunta sa bahay upang komprontahin si Elias.
Sa halip, dumiretso ako sa opisina ng abogado kong si Attorney Patricia Mendoza sa Ortigas.
Siya rin ang tumulong sa bentahan ng lupang minana ko.
Pagkakita niya sa mga dokumentong dala ko, agad siyang naging seryoso.
“Mara, sinabi mo bang wala kang pinirmahang loan undertaking?”
“Wala po. Kahit kailan.”
“At hindi mo rin pinahintulutan ang paggamit ng iyong pangalan bilang guarantor?”
“Hindi po.”
Muli niyang sinuri ang attachment.
Pagkatapos ay itinuro ang isang bahagi ng dokumento.
“Nakalagay rito na may consent ka bilang asawa ng pangunahing guarantor. Hindi ito basta simpleng employment form.”
Nanlamig ang mga daliri ko.
“Attorney, maaari ba nila kaming obligahing magbayad?”
“Hindi sapat ang ipinadala nilang scanned document para patunayang pumayag ka. Kailangan nating kumpirmahin ang tunay na katayuan ng application at kung paano nila nakuha ang impormasyon mo. Huwag kang pipirma ng kahit anong ibibigay nila.”
Ipinaliwanag niya na maaari kaming pormal na humiling ng mga rekord na may kaugnayan sa aking personal na impormasyon at ipaalam na kinukuwestiyon ko ang pirma.
Kailangan din naming malaman kung may naibigay nang pera.
Dahil kung wala pa, mas madaling mapigilan ang isang malaking problema bago pa ito tuluyang lumala.
Agad kaming naghanda ng sulat para sa lending company.
Kasama ang kopya ng email na natanggap ko.
Kasama rin ang aking malinaw na pagtanggi sa anumang loan consent.
At kasama ang request na huwag magproseso o maglabas ng pera batay sa dokumentong pinagtatalunan.
Nang matapos kami, halos alas-sais na ng gabi.
Nasa labas ng opisina si Elias.
Nang makita niya ako, mabilis siyang lumapit.
“Mara, anong nangyari? Sabi ni Ate, nagsisisigaw ka raw sa opisina nila.”
Napatingin ako sa kanya.
“Naniwala ka?”
“Hindi ko sinabi iyon. Kaya nga ako nagtatanong sa iyo.”
Ipinakita ko ang email.
Unti-unting nagbago ang mukha niya habang binabasa ang mga pahina.
“₱2.4 milyon?”
Tumango ako.
“At nakalagay ang pangalan natin.”
Muli niyang binasa ang dokumento.
“Pero hindi ako nag-apply ng loan.”
“Alam ko.”
“At hindi rin ako pumirma rito.”
Tiningnan ko ang kanyang mukha.
“Sigurado ka?”
Bahagya siyang napaatras.
“Mara, asawa kita. Bakit mo ako tinatanong nang ganyan?”
“Dahil may pirma rin sa ilalim ng pangalan mo.”
Matagal siyang natahimik.
Pagkatapos ay inilabas niya ang kanyang telepono at tinawagan si Belinda.
Hindi sumagot sa unang tawag.
Sa pangalawa, sinagot niya.
“Ate, ano itong loan application na may pangalan namin ni Mara?”
Mabilis ang naging sagot.
“Ay, iyon ba? Preliminary papers lang iyon. Wala pang final.”
“Bakit nandoon ang pirma namin?”
“Tumigil ka nga sa kakatanong! Ginagawa namin ito para sa expansion ng negosyo.”
“Ate, hindi kita pinayagang gamitin ang pangalan namin.”
Biglang tumalim ang boses ni Belinda.
“Kapag ba nangailangan ang pamilya, palagi ka na lang tatanggi? Hindi ka ba nahihiya?”
“Ang tinatanong ko ay kung sino ang pumirma.”
Hindi na siya sinagot.
Sa halip, ibinaba niya ang tawag.
Unang pagkakataon iyon na nakita kong nanginginig sa galit si Elias habang hawak ang telepono.
Pero wala akong naramdamang tagumpay.
Dahil habang nakikita kong nasasaktan siya, naalala kong may isa rin akong malaking lihim na itinatago sa kanya.
Ang perang minana ko.
At ang katotohanang hindi naman talaga ako nawalan ng trabaho dahil sa retrenchment.
Sa halip, kusang natapos ang aking kontrata at pinili kong huwag munang kumuha ng panibagong trabaho matapos makumpleto ang bentahan ng lupa.
Ginamit ko ang pangyayaring iyon upang subukin ang asawa ko.
Hindi iyon isang bagay na maipagmamalaki ko.
Pero sa pagkakataong iyon, mas kailangan naming harapin ang pandarayang ginawa sa aming mga pangalan.
Pagdating sa apartment, hindi pa kami nakakakain nang tumawag si Aling Corazon.
Naka-speaker ang telepono.
“Elias, anak, bakit mo pinapahiya ang ate mo?”
Sumagot ang asawa ko.
“Ma, ginamit nila ang pangalan namin ni Mara sa loan application.”
“Para lang naman iyon sa negosyo.”
“Ma, dalawang milyon at apatnaraang libong piso iyon.”
“Eh ano ngayon? Malaki ang kikitain nila kapag nakuha ang kontrata.”
“Pero wala kaming ganoong pera!”
Biglang sumingit si Aling Corazon.
“Kaya nga maglo-loan! Bakit ba ang hirap mong umintindi?”
Tiningnan ko si Elias.
Hindi siya agad nakapagsalita.
Parang ngayon lamang niya napagtanto kung gaano kadaling gawing ordinaryong bagay ng kanyang pamilya ang isang seryosong obligasyong pinansiyal.
Tahimik kong inilapag sa mesa ang aming listahan ng buwanang gastos.
₱12,500 ang upa.
Halos ₱6,000 ang pagkain.
₱3,000 ang utilities at internet.
May pamasahe, gamot, at iba pang pangangailangan.
At higit sa lahat, wala kaming sariling bahay na puwedeng ibenta kung sakaling magkaproblema.
Muling nagsalita si Elias.
“Ma, kahit may trabaho pa si Mara, hindi ibig sabihin puwede kaming mangutang para sa negosyo ni Ate.”
“Hindi ka na ba marunong tumanaw ng utang na loob?”
“Marunong po. Pero hindi puwedeng idaan sa pekeng pirma ang pagtulong.”
Nagkatahimikan.
Pagkatapos ay narinig namin ang isang mahinang hikbi.
Umiiyak si Aling Corazon.
“Kung buhay pa ang tatay mo, hindi niya hahayaang mag-away kayong magkapatid nang ganito.”
Bumaba ang balikat ni Elias.
Kabisado ko ang eksenang iyon.
Kapag hindi makuha ni Belinda ang gusto niya, si Aling Corazon ang umiiyak.
At kapag umiyak ang kanilang ina, si Elias ang unang sumusuko.
Pero sa pagkakataong ito, hindi siya sumuko.
“Ma, mahal ko kayo. Pero hindi ko papayagang malagay sa panganib si Mara.”
Ibinaba niya ang telepono.
Pagkatapos ay umupo siya sa sahig sa tabi ng sofa.
Matagal siyang nakatitig sa kawalan.
Lumapit ako.
“Mahal?”
Mahina siyang nagsalita.
“Akala ko kapag sapat akong tumulong, titigil na silang mangailangan.”
Hindi ako sumagot.
“Akala ko habang mabait ako, magiging maayos ang pamilya.”
Humarap siya sa akin.
“Pero parang habang nagbibigay ako, mas lumalaki ang hinihingi nila.”
Hinawakan ko ang kamay niya.
“Ang pagiging mabuting kapatid ay hindi nangangahulugang kailangan mong tanggapin ang lahat.”
Tumango siya.
At sa gabing iyon, unang beses siyang nagsabi ng isang bagay na matagal kong hinihintay.
“Hindi na ako pipirma ng kahit anong dokumento para sa negosyo nila.”
Akala ko roon na matatapos ang problema.
Nagkamali ako.
Kinabukasan, may tumawag sa akin mula sa lending company.
Kinumpirma nilang nakatanggap sila ng loan application sa pangalan ng negosyo ni Ronald.
Ngunit hindi pa ito naaprubahan.
Hindi rin sila naglabas ng pera.
Napansin daw ng kanilang verification officer na may hindi tugmang impormasyon sa mga dokumento, kaya kinakailangang kumpirmahin nang direkta ang consent ng mga nakalistang guarantor.
Dahil sa aking sulat, ipinahinto nila ang pagproseso habang iniimbestigahan ang isinumiteng impormasyon.
Malaking ginhawa ang naramdaman ko.
Pero may kasunod na detalye na lalo kong ikinabahala.
Ang email address na ginamit sa paghahain ng application ay nakapangalan sa kumpanya ni Belinda.
At ang contact number para sa mga tanong tungkol sa guarantors ay numero ni Ronald.
Ibig sabihin, kontrolado nila ang komunikasyon.
Kung hindi ako nakatanggap ng awtomatikong email, maaaring hindi namin nalaman na may ginamit na dokumento sa aming pangalan.
Agad naming ipinadala ang impormasyong iyon kay Attorney Patricia.
Pinayuhan niya kaming magtabi ng lahat ng ebidensya at umiwas sa padalos-dalos na pagbibintang.
May isa pa akong ginawa.
Sinuri ko ang mga lumang transaksiyon namin ni Elias.
Hindi dahil gusto kong pagdudahan siya.
Kundi dahil nais kong malaman kung gaano kalaking pera na ang naibigay namin sa pamilya niya.
Makalipas ang dalawang oras, nakabuo ako ng listahan.
₱18,000 para sa repair ng freezer.
₱32,000 para sa sahod ng tauhan.
₱45,000 para sa down payment sa isang delivery van.
₱16,500 para sa emergency na raw materials.
At marami pang mas maliliit na padala.
Sa kabuuan, higit ₱170,000 sa loob ng apat na taon.
Karamihan ay hindi na naibalik.
Ipinakita ko iyon kay Elias.
Hindi siya nakipagtalo.
Sa halip, kumuha siya ng lumang notebook mula sa drawer.
“Nais ko sanang ipakita ito sa iyo dati.”
Binuksan niya ang notebook.
May sariling listahan pala siya ng mga perang ipinahiram sa ate niya.
Mas mahaba iyon kaysa sa akin.
At sa huling pahina, may isang halagang hindi ko alam.
₱85,000.
Anim na buwan na ang nakararaan.
Napatingin ako sa kanya.
“Ano ito?”
Napayuko siya.
“Nanganganib daw silang maputulan ng kuryente sa commissary. May kaunting personal savings ako na hindi pa natin naililipat sa joint account. Iyon ang ipinahiram ko.”
“At bakit hindi mo sinabi?”
“Dahil alam kong magagalit ka.”
“Mas masakit na ngayon ko lang nalaman.”
Hindi siya sumagot.
Umiyak ako sa unang pagkakataon mula nang magsimula ang lahat.
Hindi dahil sa perang iyon.
May milyon-milyon akong kayang gamitin upang palitan iyon.
Umiyak ako dahil sa loob ng aming pagsasama, hinayaan naming mag-ipon ang maliliit na kasinungalingan.
Ako, may lihim na kayamanan at nagkunwaring walang trabaho.
Siya, may mga lihim na pautang dahil hindi niya matanggihan ang kanyang kapatid.
Pareho naming inisip na ginagawa namin iyon upang maiwasan ang gulo.
Pero naroon ang gulo sa harapan namin.
At mas malaki na kaysa dati.
Kinabukasan, biglang nag-imbita si Belinda sa isang family thanksgiving dinner sa isang events venue sa Antipolo.
Ayon sa kanya, may malaking corporate catering contract na malapit nang mapirmahan.
Doon daw niya gustong ayusin ang hindi pagkakaunawaan.
Ayaw pumunta ni Elias.
Pero sinabi kong pupunta ako.
“Sigurado ka?” tanong niya.
“Oo. Pero hindi para makipag-away.”
“Para saan?”
“Para marinig natin kung ano talaga ang plano nila.”
Bago kami pumunta, kinausap muna namin si Attorney Patricia.
Sinabi niyang wala kaming obligasyong makipagkasundo o pumirma ng anumang bagay sa isang handaan.
May inihanda rin siyang mga dokumentong nagkukumpirma sa aming pagtutol sa loan application.
Hindi niya kami pinayuhang makipagsagutan sa publiko.
“Sabihin ninyo ang katotohanan,” paalala niya. “Pero huwag ninyong gawing kapalit ng legal na proseso ang isang eksena sa hapag-kainan.”
Dala namin ang payong iyon nang pumasok sa venue.
Malalaki ang bulaklak sa entablado.
May buffet ng lechon, kare-kare, seafood, at iba’t ibang dessert.
May photographer pa na kumukuha ng litrato sa bawat mesa.
Para bang napakalaking tagumpay ang ipinagdiriwang.
Nang makita kami ni Belinda, agad siyang lumapit.
“Mabuti at nandito kayo!”
Pagkatapos ay bumulong siya kay Elias.
“Mamaya na natin pag-usapan ang pera. Huwag mo muna akong ipahiya sa harap ng mga bisita.”
Hindi sumagot ang asawa ko.
Umupo kami sa dulong mesa.
Maya-maya, tumayo si Ronald sa entablado.
Nagpasalamat siya sa mga bisita.
Ikinuwento niya ang plano nilang magbukas ng mas malaking commissary at magkaroon ng karagdagang refrigerated delivery vehicles.
Pinalakpakan siya ng mga tao.
Pagkatapos ay sinabi niyang mayroon silang mga taong handang tumulong upang matupad ang proyekto.
At bigla niyang binanggit ang pangalan ng asawa ko.
“Isa sa pinakamalaking suporta namin ay ang aking bayaw na si Elias!”
Napatingin ang lahat sa aming mesa.
Nagpatuloy si Ronald.
“Si Elias at ang asawa niyang si Mara ay pumayag na maging guarantors sa expansion financing namin.”
Biglang huminto ang paghinga ko.
Naglabas siya ng isang folder.
At sa malaking screen sa likod niya, ipinakita ang unang pahina ng isang kasunduan.
Nandoon ang pangalan ko.
Nandoon ang pangalan ni Elias.
At nandoon ang dalawang pirma.
“Pormal na naming ihaharap sa kanila ang final documents ngayong gabi,” masayang sabi ni Ronald.
Nagpalakpakan ang ilan.
Tumayo si Elias.
“Hindi kami pumayag!”
Natahimik ang buong silid.
Ngumiti si Belinda, pero halatang nanigas ang kanyang pisngi.
“Elias, huwag kang magbiro.”
“Hindi iyon biro. Hindi kami nagbigay ng consent.”
Lumapit ako sa gitna ng silid.
Hawak ko ang kopya ng pormal na sulat na ipinadala sa lending company.
“Ang loan application na ipinakita ninyo ay kasalukuyang kinukuwestiyon dahil may pirma roong hindi ko ginawa.”
Nagsimulang magbulungan ang mga bisita.
Nagmamadaling lumapit si Ronald upang patayin ang presentation.
Pero bago niya magawa iyon, may isang babaeng empleyado ang tumayo mula sa likod.
Si Liza, ang bookkeeper nila.
Namumutla siya.
“Ma’am Belinda,” nanginginig niyang sabi, “hindi ko na po kayang itago.”
Lahat ay napalingon.
Unti-unting nagbago ang mukha ni Belinda.
“Ano ang sinasabi mo?”
Lumapit si Liza sa akin at inilabas ang kanyang telepono.
“Ma’am Mara, ako po ang pinagawa nila ng PDF. Pinakopya nila sa akin ang pirma ninyo mula sa delivery acknowledgment na nasa records nila.”
Parang huminto ang oras.
“May email instructions po ako. May kopya rin ng unang file bago nila nilagyan ng mga pirma.”
Sumigaw si Ronald.
“Liza! Huwag kang magsasalita ng hindi mo naiintindihan!”
Pero hindi na umatras ang babae.
“Dalawang buwan na po kaming hindi kumpleto ang sahod. Ayaw ko na pong madamay sa ganitong gawain.”
Tumayo si Aling Corazon.
“Belinda, totoo ba ito?”
Walang sumagot.
Pagkatapos ay bumigay ang matandang babae sa upuan.
At habang sinusubukang alalayan siya ni Elias, bigla siyang nagsalita.
“Elias, may hindi pa ako sinasabi sa iyo.”
Napatingin kami sa kanya.
“Ang ₱600,000 na ipon ko sa bangko…”
Nanginginig ang kanyang mga labi.
“Ipinahiram ko na kay Belinda tatlong buwan na ang nakararaan. Sinabi niyang ibabalik niya agad.”
Tumulo ang kanyang luha.
“Pero kahapon, may dumating na demand letter mula sa supplier nila. Nalaman kong ginamit niya ang pangalan ko sa pangakong pambayad!”
Doon ko naintindihan ang tunay na dahilan ng engrandeng handaan.
Hindi lamang pera namin ni Elias ang gusto nilang makuha.
Kailangan nila ng mga bagong taong sasalo sa negosyong unti-unti nang bumabagsak.
At kapag walang pumayag, pati ang matandang inang ginamit nilang sandigan ay maaari nilang iwanang humaharap sa galit ng mga pinagkakautangan.
Humarap si Belinda sa akin.
Wala na ang dating matamis niyang ngiti.
“Kung hindi ka sana nawalan ng trabaho, hindi sana nagkagulo nang ganito!”
Hindi ako nakasagot agad.
Dahil sa gitna ng mga dokumento, luha, at nagbubulungang bisita, may isang katotohanang biglang luminaw.
Handa siyang sirain ang pangalan ng sariling kapatid upang mailigtas ang negosyong siya mismo ang nagpalubog.
At nang lumapit siya kay Elias at sumigaw ng, “Pumirma ka na lang para matapos ito!” nakita kong tuluyan nang nagbago ang mukha ng asawa ko.
