Pag-uwi ng Babaeng Hindi Na Kailangang Suuin
Bahagi 3: Ang Pag-uwi ng Babaeng Hindi Na Kailangang Suuin
Tatlong araw matapos ang meeting, tuluyan akong umuwi sa isla.
Hindi na ako nagmadali.
Hindi na ako tumakas.
Bitbit ko ang isang maleta, isang folder ng bagong kontrata, at ang pusong minsang basag ngunit hindi na nagmamakaawang buuin ng taong dumurog dito.
Pagbaba ko ng bangka, sinalubong ako ng maalat na hangin at ingay ng maliliit na alon sa pampang. Sa di kalayuan, may mga batang nagtatakbuhan sa buhangin, may mga mangingisdang nag-aayos ng lambat, at may mga babaeng nag-uusap habang nagbabalat ng niyog.
Sa sandaling iyon, parang bumalik ako sa dati kong sarili.
Hindi sa dating ako na madaling masaktan.
Kundi sa batang Althea na marunong tumawa nang malakas, tumakbo nang nakayapak, at mangarap nang walang takot.
Nakita ko si Tatay sa may dulo ng daan, nakatayo sa tabi ng lumang motorsiklo namin.
Nang makita niya ako, hindi siya kumaway agad.
Tiningnan niya muna ako mula ulo hanggang paa, parang tinitiyak kung buo pa ba ako.
Pagkatapos, ngumiti siya.
“Ang bigat ng dala mo?”
Ngumiti ako pabalik.
“Medyo, Tay.”
Kinuha niya ang maleta ko.
“Halika na. Nagluto ang nanay mo ng paborito mo.”
Habang umaandar ang motorsiklo sa makitid na kalsada ng isla, humampas ang hangin sa mukha ko. Dumaan kami sa mga puno ng niyog, sa maliliit na tindahan, sa kapilyang puti ang dingding, at sa paaralang pinasukan ko noong bata pa ako.
Walang skyscraper.
Walang elevator.
Walang conference room.
Pero sa bawat sulok, may alaala akong hindi kailangang ipaglaban.
Pagdating namin sa bahay, si Nanay ay nasa kusina.
Nang makita niya ako, pinunasan niya agad ang kamay sa apron at lumapit.
Hindi siya nagsalita.
Niyakap niya lang ako.
Mahigpit.
Mainit.
Parang sa yakap niyang iyon, sinasabi niyang hindi ko kailangang maging matapang sa lahat ng oras.
Doon ako muling napaluha.
“Nay, pasensya na.”
Hinaplos niya ang likod ko.
“Para saan?”
“Sa kahihiyan. Sa nangyari noong araw na dapat siyang magpakilala.”
Hinawakan ni Nanay ang mukha ko.
“Anak, ang nakakahiya ay ang taong hindi marunong magpahalaga. Hindi ang taong minahal nang totoo.”
Sa likod namin, umubo si Tatay.
“Oo nga. At saka masarap naman ang lechon kahit wala siya.”
Napatawa ako sa gitna ng luha.
Sa unang gabi ko sa bahay, natulog ako sa dati kong silid.
Maliit pa rin iyon. May lumang aparador, manipis na kurtina, at dingding na may bakas pa ng mga poster na tinanggal ko noong kolehiyo.
Pero sa gabing iyon, mas mahimbing ang tulog ko kaysa sa lahat ng gabing ginugol ko sa condo sa siyudad.
Kinabukasan, maaga akong nagising sa tilaok ng manok at amoy ng kape.
Paglabas ko, nakita ko si Nanay na nagwawalis sa bakuran.
“Gising ka na pala,” sabi niya. “May tawag ka kanina. Hindi ko sinagot.”
Kinuha ko ang cellphone ko.
Labimpitong missed calls mula kay Gabriel.
Anim na mensahe.
Hindi ko sana bubuksan, pero lumitaw ang huli sa notification.
Althea, pumunta ako sa bahay ninyo. Wala ka sa siyudad. Kailangan kitang makita.
Napabuntong-hininga ako.
Hindi pa tapos.
Tanghali nang dumating ang isang sasakyan sa labas ng bahay.
Hindi bagay ang makintab nitong itsura sa maputik na daan ng baryo.
Lumabas si Gabriel.
Suot niya ang parehong mamahaling polo na dati kong pinili para sa kanya noong unang malaking presentation namin. Ngunit ngayon, lukot ito. Payat ang mukha niya, at sa ilalim ng mga mata niya, halatang ilang gabi na siyang hindi maayos ang tulog.
Nasa bakuran si Tatay, nag-aayos ng lambat.
Pagkakita kay Gabriel, tumigil ang kamay niya.
“Magandang tanghali po,” maingat na bati ni Gabriel.
Hindi sumagot agad si Tatay.
Mula sa kusina, lumabas si Nanay. Nang makita niya si Gabriel, nawala ang ngiti sa mukha niya.
Lumabas ako mula sa loob ng bahay.
“Bakit ka nandito?”
Napatitig sa akin si Gabriel.
Marahil iba ang inaasahan niyang makita.
Akala niya siguro, makikita niya akong umiiyak, namumutla, wasak.
Pero nakatayo ako roon nang kalmado, nakasuot ng simpleng damit pambahay, may hawak na tasa ng kape.
At mas payapa ako kaysa noong huli niya akong nakita.
“Althea,” mahina niyang sabi. “Puwede ba tayong mag-usap?”
“Tapos na tayong mag-usap.”
“Please.”
Nilingon ko sina Nanay at Tatay.
Tahimik lang sila, ngunit alam kong nakabantay sila.
Lumakad ako palabas ng bakuran, hanggang sa ilalim ng punong niyog sa gilid ng daan.
Sumunod si Gabriel.
Ilang segundo kaming walang imik.
Sa huli, siya ang unang nagsalita.
“Na-suspend si Ysabel.”
Hindi ako sumagot.
“May investigation sa finance team. Tinanggal na rin ang operations manager. Lumabas na matagal na pala silang nagmamanipula ng reimbursements at client expenses.”
“Good,” maikli kong sabi.
Napatingin siya sa akin.
“Good?”
“Dapat lang may managot.”
Napayuko siya.
“Althea, alam kong huli na. Pero ngayon ko lang naintindihan kung gaano kalaki ang ginawa mo para sa kumpanya. Noong nawala ka, doon namin nakita lahat. Lahat ng system, lahat ng financial controls, lahat ng client relationships… ikaw pala ang nagtataguyod.”
Tahimik akong nakinig.
“Akala ko dati, masyado ka lang detalyado. Masungit sa gastos. Mahigpit sa proseso. Akala ko, kaya kong palitan ang trabaho mo kahit sino ang ilagay ko.”
Mapait siyang ngumiti.
“Mali ako.”
Ang mga salitang matagal ko nang gustong marinig ay sa wakas lumabas din sa bibig niya.
Pero kakaiba pala.
Kapag masyado nang huli dumating ang paghingi ng tawad, hindi na ito susi.
Alaala na lang ito ng pintong matagal nang nakasara.
“Pasensya na,” sabi niya. Nanginginig ang boses. “Sa ginawa ko sa’yo. Sa pamilya mo. Sa kuwintas. Sa lahat.”
Tumingin siya sa bahay namin.
“Gusto kong humingi ng tawad sa mga magulang mo.”
“Tanggapin man nila o hindi, karapatan nila iyon,” sabi ko.
Tumango siya.
“At ikaw?” tanong niya. “May pagkakataon pa ba ako?”
Dumampi ang hangin sa mukha ko.
Sa likod niya, tanaw ko ang dagat na kumikislap sa ilalim ng araw. Dati, kapag tinatanong niya ako nang ganoon, palagi akong natitinag. Palagi kong iniisip ang limang taon. Ang mga pangako. Ang mga gabing magkasama kaming nagplano ng hinaharap.
Pero sa sandaling iyon, hindi limang taon ang naalala ko.
Naalala ko ang mukha ni Nanay noong umalis siya sa hapag.
Naalala ko ang kamay ni Tatay na tahimik na nagligpit ng upuan.
Naalala ko ang sarili kong nakatayo sa harap ng salamin, tinatanong kung bakit hindi ako sapat.
Kaya tumingin ako sa kanya at mahinahong sinabi:
“Pinapatawad na kita, Gabriel.”
Biglang lumiwanag ang mukha niya.
“Althea…”
“Pero hindi na ako babalik.”
Natigil ang paghinga niya.
“Bakit?”
“Dahil ang pagpapatawad, hindi ibig sabihin ay pagbabalik sa dating sugat.”
Namula ang mga mata niya.
“Mahal pa rin kita.”
“Siguro.” Mahinahon akong ngumiti. “Pero sa paraang alam mong magmahal, lagi akong mauubos.”
Hindi siya nakapagsalita.
“At ako,” dagdag ko, “ngayon ko lang natututunang huwag ubusin ang sarili ko para mapuno ang ibang tao.”
Matagal siyang nakatayo roon.
Sa huli, tumango siya.
Hindi ko alam kung tinanggap niya ba talaga, o napilitan lang siyang harapin ang katotohanang hindi na niya kontrolado ang pagtatapos namin.
Pagbalik namin sa bakuran, lumapit siya kina Nanay at Tatay.
Yumuko siya.
“Pasensya na po. Sa ginawa ko noong araw na iyon. Wala po akong karapatang ipahiya ang pamilya ninyo.”
Hindi agad nagsalita si Tatay.
Si Nanay naman, matagal siyang tiningnan.
Sa huli, sinabi niya:
“Hindi kami ang pinakamalaking nasaktan mo. Anak ko.”
“Alam ko po.”
“Kaya sa kanya ka humingi ng tawad. At kapag sinabi niyang tapos na, respetuhin mo.”
Dahan-dahang tumango si Gabriel.
“Opo.”
Umalis siya sa isla bago lumubog ang araw.
Hindi siya nag-iwan ng pangako.
Hindi siya nagbanta.
Hindi rin siya nagsabing maghihintay siya.
At mabuti iyon.
Dahil ang buhay ko ay hindi na dapat umikot sa paghihintay.
Lumipas ang tatlong buwan.
Tinanggap ko ang consultant contract mula sa partner company. Sa una, online meetings lang mula sa bahay namin. Minsan, pumupunta ako sa siyudad para sa presentation. Pero hindi na ako bumabalik bilang dating Althea na nagtatago sa likod ng pangalan ni Gabriel.
Bumabalik ako dala ang sarili kong pangalan.
Kalaunan, inalok ako ni Cecilia Ramos ng permanenteng regional role.
“Are you sure you want to base yourself partly on the island?” tanong niya minsan habang nasa video call kami.
“Opo,” sagot ko. “Dito po ako mas nakakahinga.”
Ngumiti siya.
“Then we’ll make it work.”
At nagawa nga namin.
Tinulungan ko ang ilang maliliit na negosyo sa isla na ayusin ang accounting nila. Tinuruan ko ang mga kabataan kung paano gumawa ng simpleng business plan. Si Tatay, dahil sa tulong ng bagong cooperative project, hindi na kailangang mangutang tuwing mahina ang huli sa dagat.
Si Nanay naman, nagsimula ng maliit na food business.
Ang dating bakuran na pinaghandaan niya para kay Gabriel, naging lugar ng munting kainan tuwing weekend.
Minsan, habang naghihiwa siya ng karne, biro niya sa akin:
“Buti na lang hindi natuloy ang kasal. Mas kumikita pa ako ngayon kaysa kung naging biyenan niya ako.”
Napatawa ako nang malakas.
Isang hapon, habang nakaupo ako sa kahoy na upuan sa harap ng bahay, dumating ang isang maliit na kahon mula sa courier.
Walang pangalan ng sender.
Pagbukas ko, nakita ko ang gintong kuwintas.
Ang dating regalong ibinigay ni Nanay para sa engagement ko.
Kasama nito ang isang maikling sulat.
Althea, hindi ko na ito karapatang hawakan. Pasensya na. — Gabriel
Tahimik kong tiningnan ang kuwintas.
Hindi na ito kumikislap tulad ng dati sa paningin ko.
Hindi dahil pumangit ito.
Kundi dahil hindi na nito hawak ang halaga ng buhay ko.
Dinala ko iyon kay Nanay.
“Nay, bumalik na po.”
Matagal niyang tiningnan ang kuwintas. Pagkatapos, kinuha niya ito sa palad ko.
“Gusto mo pa bang isuot?”
Umiling ako.
“Hindi na po.”
Ngumiti siya.
“Kung ganoon, tunawin natin. Gawin nating singsing para sa sarili mo.”
Natigilan ako.
“Singsing?”
“Oo. Hindi kailangang galing sa lalaki ang singsing para maging simbolo ng pangako.” Hinawakan niya ang kamay ko. “Puwede mong ipangako sa sarili mo na hindi mo na hahayaang may magpaliit sa’yo.”
Makalipas ang ilang linggo, nakuha ko ang bagong singsing.
Simple lang ito. Manipis, ginto, walang bato.
Pero nang isuot ko iyon, kakaiba ang pakiramdam.
Hindi ito tanda ng pag-aari ng kahit sino.
Tanda ito ng pagbabalik ko sa sarili ko.
Isang taon matapos kong iwan si Gabriel, bumalik ako sa siyudad para sa isang regional business summit.
Ako ang keynote speaker.
Habang nakatayo ako sa entablado, nakatingin sa mga taong dati ay pinapangarap ko lang makaharap, hindi ko naiwasang maalala ang lumang bodega, ang gabing walang tulog, ang mga numerong ako lang ang nakakaintindi.
Noon, akala ko kailangan kong may katabing lalaki para patunayan na may narating ako.
Ngayon, sapat na ang sarili kong mga paa para tumayo.
Pagkatapos ng speech, lumapit si Cecilia at inabot sa akin ang isang baso ng tubig.
“You did well.”
“Thank you, Ma’am.”
“Hindi na Ma’am,” natatawa niyang sabi. “Partner na kita ngayon.”
Napangiti ako.
Sa labas ng venue, tanaw ang siyudad na puno ng ilaw.
Hindi ko alam kung nasaan na si Gabriel.
Narinig ko minsan na lumiit ang kumpanya niya, pero nakaligtas. Natuto raw siyang maging mas maingat, mas tahimik. Tungkol kay Ysabel, wala na akong balita.
At mabuti iyon.
May mga tao talagang bahagi lang ng sugat, hindi ng kinabukasan.
Pag-uwi ko sa isla kinabukasan, sinalubong ako nina Nanay at Tatay sa pantalan.
May dala si Nanay na isang supot ng mainit na pagkain.
“Tamang-tama, may handaan sa bahay.”
“Handaan? Para saan?”
Ngumiti si Tatay.
“Para sa anak naming umuwi.”
Napatawa ako.
“Tay, kahapon lang ako umalis.”
“E daí?” sagot niya, ginaya ang tono ng mga kapitbahay naming mahilig magbiro. “Kapag mahalaga ang bisita, pinaghahandaan.”
Pagdating namin sa bahay, may maliit na salu-salo sa bakuran.
Walang marangyang dekorasyon.
Walang lalaking kailangang hintayin.
Walang pamilyang kinakabahang mapahiya.
Nandoon ang mga kapitbahay, ang mga batang tinuturuan ko, ang mga mangingisdang kasali sa cooperative, at si Nanay na abala sa paghahain.
Umupo ako sa gitna ng ingay at tawanan.
Hinawakan ko ang singsing sa daliri ko.
Dati, inakala kong ang happy ending ay ang araw na may lalaking pipiliin ako sa harap ng lahat.
Ngayon, alam ko na.
Ang tunay na happy ending ay ang araw na ako mismo ang pumili sa sarili ko.
Sa ilalim ng mainit na ilaw sa bakuran, habang humahalo ang amoy ng pagkain, alat ng hangin, at tawanan ng pamilya, tahimik akong ngumiti.
Sa pagkakataong ito, walang umalis sa hapag.
Walang napahiya.
Walang kailangang magpanggap na masaya.
Dahil sa wakas, nakauwi na ako.
Hindi bilang babaeng iniwan.
Kundi bilang babaeng bumangon, lumaya, at hindi na muling nawala sa sarili.