sa therapy room ng ampunan, narinig ko ang lihim na itinuro nila sa anak ko bago pa niya natutuhang magsabi ng nanay
bahagi 3: sa therapy room ng ampunan, narinig ko ang lihim na itinuro nila sa anak ko bago pa niya natutuhang magsabi ng nanay
Nanigas ang buong katawan ko sa pintuan.
Para akong binuhusan ng malamig na tubig mula ulo hanggang paa.
“Kapag bumalik si Mama, kailangan n’yo siyang patayin.”
Ang boses ng batang babae ay maliit.
Punit-punit.
Pero bawat salita niya ay tumama sa akin na parang kutsilyo.
Hindi siya umiiyak.
Iyon ang mas masakit.
Parang matagal na niyang inuulit ang pangungusap na iyon sa sarili niya.
Parang isang aral.
Parang isang dasal na itinanim sa isip niya bago pa niya maintindihan kung ano ang kahulugan ng buhay at kamatayan.
Si Rafael ay nakatayo ilang hakbang mula sa kanya.
Basang-basa ang buhok niya sa ulan.
Habol ang hininga.
Hindi ko alam kung paano siya nakarating doon bago ako.
Siguro may ibang sasakyan siyang tinawag.
Siguro mula pa lang sa ospital, habang nagpapanggap siyang naguguluhan, may plano na siyang unahan ako.
At ang batang babae sa harap niya…
Payat.
Maputla.
Malalaking mata.
May maliit na peklat sa kilay.
Hawak ang berdeng dinosaur toy na kaparehong-kapareho ng kay Mateo.
Hindi ko kailangan ng DNA test para maramdaman iyon.
Anak ko siya.
Anak kong kinuha sa akin.
Anak kong ipinalibing sa isip ko sa loob ng pitong taon.
Humakbang ako papasok.
“Niña…”
Nilingon niya ako.
Sa isang saglit, parang huminto ang mundo.
Ang mga mata niya ay katulad ng kay Mateo.
Parehong malalim.
Parehong parang laging may tanong na hindi masagot ng matatanda.
Pero nang makita niya ako, hindi saya ang lumitaw sa mukha niya.
Hindi pagkalito.
Takot.
Umatras siya hanggang dumikit ang likod sa dingding.
Mahigpit niyang niyakap ang dinosaur toy.
“Huwag kang lalapit.”
Napahinto ako.
Parang may humawak sa lalamunan ko.
“Hindi kita sasaktan,” mahina kong sabi. “Ako si…”
Hindi ko masabi ang salitang “nanay.”
Natakot ako.
Baka masaktan siya.
Baka mas lalo siyang matakot.
Baka sa buong buhay niya, ang salitang iyon ay ginawa nilang pangalan ng halimaw.
Lumapit si Sister Teresa sa likod ko, halos humihingal.
“Niña, anak, kalma lang. Siya si Ma’am Isabel.”
Umiling ang bata.
Mabilis.
Paulit-ulit.
“Hindi. Hindi siya dapat pumunta rito. Sabi ni Lola Carmen, kapag nakita niya ako, kukunin niya ang dugo ko.”
Para akong sinaksak sa dibdib.
Dugo?
Anong klaseng kasinungalingan ang itinanim nila sa isip ng bata?
Tumingin ako kay Rafael.
“Anong ginawa n’yo sa kanya?”
Hindi siya makatingin sa akin.
“Bel, hindi ganito ang gusto kong mangyari.”
“Pero nangyari.”
Lumapit ako sa kanya, nanginginig ang buong katawan.
“Sinabi mong patay siya. Pinapunta mo ako sa sementeryo. Pinahawak mo sa akin ang kahong walang laman. Pinagluksa mo ako sa anak kong buhay.”
“Akala ko iyon ang pinakamabuti para sa lahat.”
Napatawa ako.
Hindi iyon tawa.
Parang basag na tunog mula sa taong wala nang natitirang paniniwala.
“Para sa lahat? O para sa nanay mo?”
Pumikit si Rafael.
Sa sandaling iyon, alam kong tama ako.
Si Doña Carmen ang ugat.
Pero hindi siya ang nag-iisang lason.
Si Rafael ang kamay na pumirma.
Ang bibig na nagsinungaling.
Ang asawang humiga sa tabi ko sa loob ng pitong taon habang alam niyang may anak akong humihinga sa ibang lugar.
Lumapit si Sister Teresa sa akin.
“Ma’am, pakiusap, huwag dito. Natatakot ang bata.”
Huminga ako nang malalim.
Tama siya.
Hindi ko dapat sirain ang unang pagkikita namin ni Niña dahil sa galit ko.
Lumuhod ako sa sahig, para hindi ako magmukhang mataas o nananakot.
“Niña,” sabi ko, maingat ang bawat salita, “hindi ko alam na nandito ka.”
Tinitigan niya ako.
Hindi siya sumagot.
“Sinabi nila sa akin na wala ka na.”
Bahagyang gumalaw ang mga mata niya.
“Sinungaling ka.”
Tinanggap ko ang salitang iyon na parang parusa.
Siguro iyon ang itinuro sa kanya.
Na ako ang masama.
Na ako ang nang-iwan.
Na ako ang hindi bumalik.
“May karapatan kang magalit,” sabi ko. “Pero hindi ako nagsisinungaling ngayon.”
Itinaas niya ang dinosaur toy.
“Sinabi ni Kuya Mateo, ang nanay daw niya mabait.”
Napatigil ako.
“Kilalanin mo si Mateo?”
Napatakip ng bibig si Sister Teresa.
Si Rafael naman ay biglang nagtaas ng ulo.
“Niña…”
Umatras ang bata.
“Huwag mo akong kausapin!”
Ito ang unang pagkakataon na sumigaw siya.
Maliit ang boses niya, pero puno ng galit.
“Sinabi mo babalik ka sa birthday ko. Hindi ka bumalik. Sinabi mo dadalhin mo si Kuya Mateo. Hindi mo dinala. Sinabi mo hindi na ako kailangang uminom ng mapait kapag naging mabait ako!”
Mapait.
Nanlambot ang tuhod ko.
Dahan-dahan akong tumingin kay Sister Teresa.
“Kumukuha ba sila ng kung ano rito? May pinapainom ba sa kanya?”
Namumutla si Sister.
“May mga panahon po noon na may dalang ‘supplement’ si Doña Carmen. Sinabi niyang aprubado ng doktor ng pamilya. May papel. May pirma. Hindi namin alam…”
“Gaano katagal?”
Hindi siya agad nakasagot.
“Sister,” pigil na pigil ang boses ko, “gaano katagal?”
“Halos limang taon po.”
May isang bagay na nabasag sa loob ko.
Si Mateo, halos apat na taon.
Si Niña, halos limang taon.
Dalawang anak ko.
Dalawang batang walang kalaban-laban.
Ginawang sisidlan ng takot, lason, at kasinungalingan.
Lumapit si Rafael kay Niña, pero umatras agad ang bata.
“Anak, hindi mo naiintindihan.”
“Hindi ako anak mo!” sigaw ni Niña.
Nanahimik ang lahat.
Maging ang ulan sa labas ay tila humina.
Tumingin si Rafael sa kanya, para siyang sinampal.
“Ano?”
Humigpit ang yakap ni Niña sa laruan.
“Sabi ni Lola Carmen, hindi ikaw ang tatay ko kapag masama ako.”
Kinilabutan ako.
Ngunit bago ko pa masundan ang kahulugan niyon, narinig namin ang mabilis na yabag sa pasilyo.
Isang batang nurse ang sumulpot sa pintuan.
“Sister Teresa! May sasakyan sa labas. Tatlong lalaki po. Hinahanap si Niña.”
Nanigas ang mukha ni Sister.
“Sinong lalaki?”
“Hindi po nagpakilala. Pero sabi nila, utos daw ni Doña Carmen. Kailangan daw kunin ang bata bago dumating ang pulis.”
Parang may yelong dumaloy sa gulugod ko.
Hindi pa tapos si Doña Carmen.
Kahit nasa ospital siya.
Kahit nahuli ang pulbos.
Kahit malapit nang mabunyag ang lahat.
May tao pa rin siyang kayang tawagan.
May kamay pa rin siyang umaabot sa anak ko.
Hinawakan ko ang braso ni Niña.
Agad siyang napasinghap at umatras.
Binitawan ko siya.
“Sorry,” mahina kong sabi. “Hindi kita pipilitin. Pero kailangan nating umalis sa kuwartong ito.”
Umiling siya.
“Hindi ako sasama sa’yo.”
“Hindi kita pinapasama sa akin,” sabi ko. “Sumama ka kay Sister Teresa. Ako ang haharang sa kanila.”
Nagulat siya.
Tumingin siya sa akin na parang ngayon lang niya narinig na may taong pipiliing protektahan siya nang walang kapalit.
Sister Teresa agad kumilos.
Binuksan niya ang cabinet sa gilid ng therapy room, kinuha ang isang susi, at itinulak ang panel sa likod ng bookshelf.
May maliit na pinto roon.
“Dito,” sabi niya. “Daan ito papunta sa lumang chapel.”
Tumingin ako kay Rafael.
“Sumama ka sa kanila.”
“Hindi,” sabi niya. “Ako ang kakausap sa mga lalaki.”
“Hindi na ako nagtitiwala sa’yo.”
Nasaktan siya.
Pero wala akong pakialam.
“Isabel…”
“Kapag lumapit ka sa anak ko nang walang pahintulot niya, sisigaw ako hanggang marinig ng buong Antipolo.”
Hindi siya nakakibo.
Tinulungan ni Sister Teresa si Niña papunta sa maliit na pinto.
Pero bago pumasok, biglang huminto ang bata.
Tumingin siya sa akin.
Sa kamay niya, mahigpit pa rin ang berdeng dinosaur.
“Si Kuya Mateo,” mahina niyang sabi. “Masama na ba ang katawan niya?”
Parang may kamay na pumiga sa puso ko.
“Dadalhin ko siya sa doktor.”
Umiling si Niña.
“Hindi. Kailangan mo siyang kunin ngayon.”
Lumuhod ako ulit.
“Bakit?”
Tumingin siya kay Rafael.
Takot ang mga mata niya.
Galit din.
“Dahil sinabi ni Lola Carmen sa telepono kagabi… kapag nagtanong na ang doktor tungkol sa lugaw, hindi na dapat magising si Kuya Mateo bukas.”
Sa ilang segundo, hindi ako makahinga.
Ang mundo ay naging makitid.
Ang ilaw sa kisame.
Ang basang sahig.
Ang hininga ni Sister Teresa.
Ang mukha ni Rafael na unti-unting nawawalan ng kulay.
Mateo.
Nasa bahay ng kaklase niya.
O iyon ang sinabi sa akin ni Rafael.
Bigla kong kinuha ang cellphone ko.
Tumawag ako sa ina ng kaklase ni Mateo.
Isang ring.
Dalawa.
Tatlo.
Walang sumasagot.
Muli akong tumawag.
Wala.
Tumakbo ang dugo sa ulo ko.
Tumingin ako kay Rafael.
“Kanino mo talaga iniwan si Mateo?”
Hindi siya sumagot.
Lumapit ako sa kanya at sinampal siya.
Malakas.
Umalingawngaw sa maliit na silid ang tunog.
“Nasaan ang anak ko?”
Humawak siya sa pisngi niya.
Sa unang pagkakataon, hindi na siya mukhang asawang nagsisisi.
Mukha siyang taong nahuli sa krimeng hindi pa tapos.
“Bel, ginawa ko iyon para protektahan siya.”
“Protektahan saan?”
Hindi siya sumagot.
Sa labas, narinig namin ang kalabog ng gate.
May sumigaw na lalaki.
“Sister! Buksan n’yo ang pinto!”
Hinila ni Sister Teresa si Niña papasok sa lihim na daan.
Pero si Niña ay biglang kumawala at tumakbo pabalik sa mesa.
Kinuha niya ang isang lumang notebook na nakatago sa ilalim ng unan ng therapy couch.
“Sabi ni Ate Lira, kapag may dumating na totoong nanay, ibigay ko ito.”
“Ate Lira?” tanong ko.
“Yung nurse noon. Yung nawala.”
Nanginginig ang kamay kong kinuha ang notebook.
Sa unang pahina, may nakadikit na lumang larawan.
Ako.
Natutulog sa hospital bed matapos manganak.
Sa tabi ko, may hawak na sanggol ang isang babaeng naka-uniform.
Sa likod, nakatayo si Doña Carmen.
At may doktor na nakatalikod.
Sa ilalim ng larawan, may sulat:
hindi namatay ang sanggol. inilipat siya gabi ng agosto 17. ang pumirma: rafael santos. ang nagbayad: carmen villarosa-santos.
Binaligtad ko ang pahina.
May listahan ng petsa.
Mga halaga ng pera.
Mga initials.
Mga lugar.
San Isidro.
Private clinic sa Pasig.
Isang laboratory sa Makati.
At paulit-ulit na pangalan ng isang tao:
Dr. Emil Salcedo.
Napatingin ako kay Rafael.
“Si Dr. Salcedo ang obstetrician ko.”
Hindi siya nagsalita.
May bumagsak na luha sa pisngi niya.
Pero sa puntong iyon, kahit umiyak siya ng dugo, wala na akong mararamdaman.
“Saan si Mateo?” tanong ko ulit.
Mahina niyang sinabi:
“Nasa bahay.”
“Sinabi mong nasa kaklase niya.”
“Kinuha ni Mama.”
Parang may pumutok sa tenga ko.
“Anong ibig mong sabihin, kinuha?”
“Sabi niya kailangan daw linisin ang lahat bago makarating ang pulis.”
Napaurong ako.
Linisin.
Ang salitang iyon.
Linisin ang ebidensya.
Linisin ang bata.
Linisin ang buhay.
Hindi ko namalayang sumugod ako kay Rafael.
Kung hindi ako hinawakan ni Sister Teresa, baka nasakal ko siya roon mismo.
“Hayop ka!” sigaw ko. “Anak mo iyon!”
“Hindi niya sasaktan si Mateo,” sabi niya, pero hindi siya sigurado. “Hindi niya magagawa iyon.”
Tumawa si Niña.
Mahina.
Walang kabata-bata sa tunog.
“Ginawa na niya dati.”
Tumingin kami lahat sa kanya.
Napakapit si Sister Teresa sa balikat niya.
“Niña…”
Pero nagsalita na ang bata.
“May isa pang baby noon. Hindi ako. Mas maliit. Umiiyak palagi. Sabi ni Lola Carmen, maling bata raw. Isang gabi, hindi na siya umiyak.”
Kahit si Rafael ay napaatras.
“Ano?”
Tumingin ako sa kanya.
Ngayon siya ang mukhang hindi nakakaalam.
“May isa pa?” bulong ko.
Bago sumagot si Niña, lumakas ang kalabog sa labas.
May nabasag na salamin sa ground floor.
Sumigaw ang nurse.
“Sister, nakapasok na sila!”
“Sa chapel!” sigaw ni Sister Teresa.
Itinulak niya si Niña sa lihim na daan.
Hinawakan ko ang notebook at litrato, isiniksik sa loob ng damit ko.
Pero bago ako sumunod, tinawagan ko ang emergency hotline.
“May mga lalaking pumasok sa San Isidro Children’s Home sa Antipolo,” mabilis kong sabi. “May bata silang gustong kunin. May kaso ng pagkalason at child trafficking. Pakiusap, bilisan n’yo.”
Hindi ko alam kung sapat iyon.
Hindi ko alam kung aabot sila.
Ang alam ko lang, kailangan kong makalabas at puntahan si Mateo.
Sa makipot na daan sa likod ng bookshelf, amoy amag at lumang kahoy.
Si Sister Teresa ang nauuna, hawak si Niña.
Ako ang nasa likod nila.
Si Rafael, pilit na sumusunod.
“Hindi ka sasama,” sabi ko.
“Bel, kailangan kong tulungan—”
“Ang tulong mo ay lumayo.”
Pero bago ko maisara ang maliit na pinto, may kamay na humablot mula sa kabilang side.
Isang lalaking naka-itim ang sumiksik sa bukasan.
“Ma’am Isabel,” sabi niya, nakangisi. “Pinapasabi ni Doña Carmen, ibalik n’yo ang bata.”
Inihampas ko ang pinto sa kamay niya.
Sumigaw siya sa sakit.
Tinulungan ako ni Rafael na itulak ang bookshelf pabalik.
Sa loob ng lihim na daan, naririnig namin ang mga paa sa labas.
Marami sila.
Hindi lang tatlo.
Sister Teresa ay nagdasal nang mahina habang tumatakbo.
Pagdating namin sa lumang chapel, madilim ang loob.
Tanging kandila sa altar ang nagbibigay liwanag.
May pintuan sa gilid papunta sa maliit na parking area.
“Doon,” sabi ni Sister. “May lumang van kami.”
Tumakbo kami palabas.
Umuulan pa rin.
Basang-basa ang lupa.
Habang binubuksan ni Sister ang van, hinawakan ako ni Niña sa laylayan ng damit.
Mahina lang.
Parang takot siyang baka ipagtabuyan ko siya.
Tumingin ako sa kanya.
Sa unang pagkakataon, hindi siya umatras.
“Si Mateo,” sabi niya. “May sikreto siya.”
“Ano?”
“Binigyan niya ako ng dinosaur noon. Sinabi niya, kapag hindi na siya gumising isang araw, hanapin ko raw ang ilaw sa loob.”
Hindi ko maintindihan.
“Anong ilaw?”
Itinaas ni Niña ang laruan.
Pinisil niya ang tiyan ng berdeng dinosaur.
Sa halip na tumunog, bumukas ang maliit na takip sa likod.
May nakatagong bagay sa loob.
Isang maliit na memory card.
Nanlamig ang kamay ko.
“Si Kuya Mateo ang naglagay,” sabi ni Niña. “Sabi niya nakita niya raw si Lola Carmen sa kusina. Kinukunan niya ng video.”
Bago ko mahawakan ang memory card, biglang sumindi ang ilaw ng isang sasakyan sa tapat namin.
Napapikit ako sa silaw.
Isang itim na SUV ang huminto sa harap ng chapel.
Bumukas ang pinto.
Bumaba si Doña Carmen.
Hindi siya dapat naroon.
Dapat nasa ospital siya.
Pero naroon siya.
Nakasuot pa rin ng parehong damit.
Sa isang kamay, hawak niya ang rosaryo.
Sa kabila, hawak niya si Mateo.
Maputla ang anak ko.
Nakalaylay ang ulo sa balikat niya.
Parang tulog.
Parang walang malay.
Napatili ako.
“Mateo!”
Ngumiti si Doña Carmen.
Tahimik.
Malamig.
At sinabi niya ang mga salitang hindi ko kailanman makakalimutan:
“Pumili ka, Isabel.”
“Ang anak mong babae na matagal nang patay sa papel…”
“O ang anak mong lalaki na may ilang minuto na lang bago tunay na tumigil ang paghinga.”