pinapili ako ni doña carmen sa dalawang anak ko, pero ang tunay na hawak niya pala ay mas malagim kaysa lason
bahagi 4: pinapili ako ni doña carmen sa dalawang anak ko, pero ang tunay na hawak niya pala ay mas malagim kaysa lason
“Pumili ka, Isabel.”
“Ang anak mong babae na matagal nang patay sa papel…”
“O ang anak mong lalaki na may ilang minuto na lang bago tunay na tumigil ang paghinga.”
Hindi ako makagalaw.
Nakatayo si Doña Carmen sa harap ng itim na SUV, basang-basa sa ulan, pero ang mukha niya ay payapang-payapa.
Parang hindi siya may hawak na batang halos walang malay.
Parang hindi siya lola.
Parang hindi siya tao.
Si Mateo ay nakalaylay sa kanyang mga braso.
Maputla ang labi.
Basang-basa ang buhok.
Ang maliit niyang kamay, nakabukas at walang lakas, ay nakabitin sa gilid ng katawan ni Doña Carmen.
Sa unang tingin, para siyang natutulog.
Pero kilala ko ang anak ko.
Kahit mahina siya, kahit sakitin siya, lagi siyang bahagyang kumikilos kapag naririnig niya ang boses ko.
Lagi niyang hinahanap ang kamay ko.
Ngayon, wala.
Wala siyang reaksyon.
Para akong dinurog mula loob.
“Mateo!”
Tumakbo ako papalapit, pero bago pa ako makalapit, dalawang lalaking naka-itim ang humarang sa akin.
Isa sa kanila ang humawak sa braso ko.
Sinipa ko siya.
Sinuntok.
Kinagat.
Wala akong pakialam kung masaktan ako.
Anak ko ang nasa harap ko.
“Bitawan n’yo ako!”
“Isabel,” mahina ngunit matigas na sabi ni Doña Carmen. “Huwag kang mag-ingay. Baka mabigla ang bata.”
“Hayop ka!” sigaw ko. “Anong ginawa mo sa kanya?”
Ngumiti siya.
Hindi iyon ngiti ng taong nananalo.
Ngiti iyon ng taong matagal nang naniniwalang tama ang lahat ng kasalanan niya.
“Pinatulog ko lang siya. Para hindi siya mahirapan.”
Parang may sumabog sa tenga ko.
Pinatulog.
Iyon din ang sinabi nila sa akin noon.
Noong ipinanganak ko si Niña.
“Nakatulog lang siya, Isabel.”
“Mas mabuti nang hindi mo na siya makita.”
“Mas mabuti nang tanggapin mo.”
Napalingon ako kay Niña.
Nasa likod siya ni Sister Teresa, nanginginig, pero hindi umiiyak.
Hawak pa rin niya ang berdeng dinosaur toy kung saan nakatago ang memory card.
Ang mga mata niya ay nakatutok kay Doña Carmen.
Hindi takot lamang ang naroon.
May galit.
May alaala.
May bagay na matagal nang nakabaon at unti-unting umaahon.
Si Rafael naman ay nakatayo ilang hakbang sa likod ko.
Mukha siyang wasak.
Pero hindi iyon sapat.
Hindi sapat ang pagiging wasak kung huli na ang pagsisisi.
“Ma,” sabi niya, basag ang boses. “Ibigay mo sa akin si Mateo.”
Hindi man lang siya nilingon ni Doña Carmen.
“Tumahimik ka, Rafael. Palagi kang mahina. Kaya ako ang kailangang gumawa ng mga desisyon para sa pamilyang ito.”
“Anak ko siya.”
“Anak mo?” tumawa siya nang mahina. “Kung anak mo siya, bakit hinayaan mong lumaki siyang parang damo? Mahina. Palaging may sakit. Palaging umiiyak. Palaging nakadikit sa palda ng nanay niya.”
“Dahil nilalason mo siya!” sigaw ko.
Biglang lumakas ang ulan.
Humampas ito sa bubong ng chapel, sa salamin ng SUV, sa balat namin.
Ngunit walang gumalaw.
Lahat ay nakatingin kay Doña Carmen.
Ang isang kamay niya ay nasa likod ni Mateo.
Ang isa naman ay pumasok sa bulsa ng kanyang cardigan.
Nang ilabas niya ito, may hawak siyang maliit na bote.
Kapareho ng bote sa ospital.
Mas maliit.
Mas malinaw.
May likido sa loob.
“Alam mo ba, Isabel,” sabi niya, “ang problema sa mga batang mahina ay hindi sila dapat pinapalaki nang labis ang pag-asa.”
Napakapit ako sa dibdib ko.
“Wag.”
“Kaya mula noong una, tinutulungan ko na silang hindi mahirapan.”
“Wag mong hawakan ang anak ko!”
Humakbang ako ulit.
Mas mahigpit akong hinawakan ng lalaki.
Sa gilid ko, si Sister Teresa ay nanginginig habang nakahawak sa cellphone.
Narinig ko siyang pabulong na nagsasabi:
“Pulis? Nasaan na po kayo? Nandito sila sa chapel. May bata. Pakiusap…”
Pero alam kong hindi aabot ang pulis kung magdesisyon si Doña Carmen sa sandaling iyon.
Kailangan kong bilhin ang oras.
Kailangan kong magsalita.
Kahit nauupos na ako sa galit.
Kahit gusto kong sagasaan siya, sakalin siya, agawin si Mateo at takbuhan ang buong mundo.
Huminga ako.
Isa.
Dalawa.
Tatlo.
“Bakit?” tanong ko.
Tumigil si Doña Carmen.
“Bakit mo ginawa ito sa mga anak ko?”
Parang nasiyahan siya sa tanong.
Parang sa wakas, binigyan ko siya ng entablado.
“Dahil hindi mo naiintindihan ang ibig sabihin ng pamilya.”
Tumawa ako nang mapait.
“Pamilya?”
“Oo. Pamilya. Dugo. Pangalan. Mana. Lahat ng iyon, bago ka dumating, maayos. Malinis. May direksyon.”
Itinuro niya ako gamit ang bote.
“Tapos dumating ka. Isang babaeng walang tamang pamilya. Walang lupa. Walang pangalan. Akala mo dahil mahal ka ni Rafael, puwede mo nang baguhin ang lahat.”
“Wala akong binago.”
“Binago mo siya.”
Tumingin siya kay Rafael.
“Dati, marunong siyang sumunod. Marunong siyang makinig. Pero nang dumating ka, natuto siyang kumontra. Natuto siyang magtanong. Natuto siyang pumili ng iba kaysa sa sariling ina.”
Tumawa siya.
Mababa.
Mapait.
“At pagkatapos, nagluwal ka ng babae.”
Naramdaman kong gumalaw si Niña sa likod ko.
“Si Niña,” mariing sabi ko. “Pangalan niya ay Niña.”
“Hindi ko siya pinangalanan niyan,” malamig na sagot ni Doña Carmen. “Ang pangalang iyan ay ibinigay ng mga madre. Para sa akin, siya ang unang pagkakamali.”
Sumugod sana ako kung hindi ako pinigilan.
“Hindi pagkakamali ang anak ko!”
“Hindi mo alam ang nangyari,” singhal niya. “Ipinanganak siyang halos patay. Mahina. Umiiyak nang walang tunog. Sabi ng doktor, baka hindi umabot ng isang linggo. At alam mo kung ano ang ginawa ni Rafael?”
Tumingin siya sa anak niya.
“Umiyak siya. Nagmakaawa. Sinabing iligtas siya. Sinabing hindi niya kayang mawala ang anak niya.”
Tahimik si Rafael.
Ang katahimikan niya ay amoy kasalanan.
“Kaya iniligtas mo siya sa pamamagitan ng pagnanakaw sa kanya?” tanong ko.
“Hindi ko siya ninakaw. Inalis ko siya sa bahay bago niya tuluyang sirain ang lahat.”
“Sira ka na bago pa ako dumating.”
Nagbago ang mukha ni Doña Carmen.
Sa isang iglap, nawala ang pekeng lamig.
Lumabas ang tunay na halimaw.
“Mag-ingat ka sa bibig mo.”
“Bakit? Lalagyan mo rin ako ng lason?”
Hindi siya sumagot.
Sa halip, dahan-dahan niyang inilapit ang bote sa bibig ni Mateo.
Nawala ang lahat ng tapang ko.
“Wag!” sigaw ko. “Pakiusap, wag.”
Huminto siya.
Ngumiti.
“Ayan. Iyan ang gusto kong marinig.”
Bumagsak ang luha ko.
Hindi dahil sumuko ako.
Kundi dahil alam kong natutuwa siya sa pagsusumamo ko.
Isang ina ang pinakamasarap pahirapan kapag hawak mo ang anak niya.
At alam ni Doña Carmen iyon.
“Lumapit ka,” sabi niya.
Hinawakan ako ng lalaki sa braso at itinulak palapit.
“Hindi siya,” biglang sabi ni Niña.
Lahat kami napatingin sa kanya.
Maliit siya sa ilalim ng ilaw ng chapel.
Basang-basa ang laylayan ng damit.
Nanginginig ang tuhod.
Pero nakataas ang baba.
“Huwag si Mama.”
Sa unang pagkakataon, narinig ko iyon.
Mama.
Isang salitang inagaw sa akin sa loob ng pitong taon.
Isang salitang pinaghintay ko kahit hindi ko alam na hinihintay ko pala.
Parang gustong bumigay ng dibdib ko.
Tumitig si Doña Carmen kay Niña.
“Anong sinabi mo?”
Mas humigpit ang hawak ni Sister Teresa sa balikat ng bata.
Pero hindi umatras si Niña.
“Sabi ko, huwag si Mama.”
Ang mukha ni Doña Carmen ay naging kulay abo.
“Hindi mo siya mama.”
“Siya ang nasa larawan.”
Nanlamig ang hangin.
“Anong larawan?” tanong ni Doña Carmen.
Tinakpan ko ang dibdib ko kung saan nakatago ang notebook.
Pero huli na.
Nakita niya ang kilos ko.
Kumislap ang mata niya.
“Nasaan ang notebook?”
Walang sumagot.
Lumapit ang isa sa mga lalaki.
“Ma’am Carmen, kailangan na nating umalis.”
“Hindi,” sabi niya. “Hindi habang hawak nila iyon.”
Doon ko naintindihan.
Hindi lang si Niña at Mateo ang gusto niyang kunin.
Ang notebook.
Ang memory card.
Ang ebidensya.
Ang lahat ng makakapagpabagsak sa kanya.
Hinawakan ni Doña Carmen si Mateo nang mas mahigpit.
“Isabel, ibigay mo sa akin ang notebook at ang laruan ng bata.”
“Hindi.”
“Kung ganoon, panoorin mo.”
Mabilis niyang binuksan ang bote.
Nagsisigaw ako at sumugod.
Pero mas mabilis si Rafael.
Sa unang pagkakataon sa gabing iyon, kumilos siya nang hindi inuutusan.
Sinunggaban niya ang braso ng ina niya.
Tumalsik ang bote.
Bumagsak ito sa semento at nabasag.
Tumapon ang likido sa ulan.
Sumigaw si Doña Carmen na parang hayop.
“Rafael!”
Pero hindi siya pinakawalan ni Rafael.
“Ibigay mo sa akin ang anak ko.”
“Wala kang karapatan!”
“Ako ang ama niya!”
“Hindi!” sigaw ni Doña Carmen.
At sa sigaw na iyon, may nabasag na lihim.
Hindi tulad ng bote.
Mas malalim.
Mas luma.
Mas mabaho.
Tumigil si Rafael.
“Ano?”
Napatingin ako sa kanya.
Doña Carmen, hingal na hingal, biglang natawa.
“Masyado kang naniwala sa papel. Pareho kayo.”
Naramdaman kong nag-iba ang hangin.
Si Sister Teresa ay napabulong ng dasal.
Si Niña ay muling umatras.
Ako naman ay parang nilamon ng bagong takot.
“Ano ang ibig mong sabihin?” tanong ni Rafael.
Ngumiti si Doña Carmen.
Basag na basag ang mukha niya.
Pero sa mata niya, may panibagong lason.
“Akala mo ba hahayaan kong masira ang pangalan ng mga Santos dahil sa dugo ng isang babae mula kung saan-saan?”
“Ma…”
“Hindi mo anak si Mateo.”
Para kaming lahat sabay-sabay na nawalan ng hininga.
Hindi ko agad naintindihan ang sinabi niya.
Hindi dahil mahirap intindihin.
Kundi dahil napakasama.
Napakadilim.
Napakasuklam.
Si Rafael ay napaatras.
“Sinungaling ka.”
“Hindi ako nagsisinungaling.” Tumingin siya sa akin. “Tanungin mo ang asawa mo. O tanungin mo ang doktor na nag-asikaso sa kanya. Si Dr. Salcedo.”
Naramdaman kong lumubog ang sikmura ko.
“Wala akong alam.”
“At iyon ang mas nakakatawa,” sabi ni Doña Carmen. “Pareho kayong walang alam.”
Tumunog ang sirena sa malayo.
Mahina pa.
Pero papalapit.
Ang mga lalaking kasama ni Doña Carmen ay nagkatinginan.
“Ma’am, kailangan na nating umalis!”
Hinablot ni Doña Carmen si Mateo at sinubukang hilahin papasok ng SUV, pero hinawakan ni Rafael ang bata.
Nagsimulang mag-agawan.
Napatili ako.
“Wag! Baka mahulog siya!”
Tumakbo ako at sinalo ang ulo ni Mateo habang si Rafael ay pilit na hinihila siya palayo sa ina.
Sa gitna ng kaguluhan, bumukas ang mga mata ni Mateo nang bahagya.
Mahina.
Halos hindi marinig.
“Ma…”
“Anak! Mateo, gising ka! Nandito ako!”
Gumalaw ang labi niya.
“Hindi… lugaw…”
Bumagsak ang luha ko sa mukha niya.
“Ano, anak?”
“Sa tubig…”
Nanigas ako.
Tubig?
“Anong tubig?”
Bago siya makapagsalita ulit, biglang tumakbo ang isa sa mga lalaki papunta kay Niña.
“Yung laruan!”
Sumigaw si Sister Teresa.
Hinablot ng lalaki ang dinosaur toy.
Pero kumapit si Niña.
“Hindi!”
Nagsimula silang mag-agawan.
Sa loob ng laruan, naroon ang memory card.
Ang ebidensyang nakita ni Mateo.
Tumakbo ako papunta sa kanila, pero hinarang ako ng isa pang lalaki.
Narinig ko ang sigaw ni Niña.
Pagkatapos, ang matinis na tunog ng plastic na nabiyak.
Nahulog sa putik ang dinosaur toy.
Tumalsik ang maliit na memory card.
Sandaling tumigil ang lahat.
Lahat kami nakatingin sa maliit na itim na piraso sa lupa.
Pagkatapos, sabay-sabay kaming gumalaw.
Si Sister Teresa ang unang yumuko.
Pero sinipa siya ng lalaki sa tagiliran.
Bumagsak siya.
“Hindi!” sigaw ni Niña.
May kung anong pumutok sa loob ko.
Wala na akong naisip.
Dinampot ko ang sirang bote sa lupa at itinutok sa lalaking nasa harap ko.
“Lumayo ka sa anak ko.”
Nag-alinlangan siya.
Ilang segundo lang.
Pero sapat iyon.
Hinablot ni Niña ang memory card at isinubo sa bibig niya.
Nagulat kaming lahat.
“Niña!” sigaw ko.
Pero umiling siya.
Luhaan.
Matapang.
Hindi niya nilunok.
Itinago niya sa loob ng pisngi.
Para walang makakuha.
Doña Carmen sumigaw:
“Kunin n’yo sa bibig niya!”
Ang isang lalaki ay sumugod sa bata.
Pero bago niya mahawakan si Niña, may malakas na putok sa hangin.
Hindi baril.
Sirena.
Ilaw.
Dalawang police vehicle ang pumasok sa maliit na parking area.
“Pulis! Walang gagalaw!”
Ang mga lalaki ay nagtakbuhan.
Ang isa ay nahuli agad.
Ang isa ay tumakbo sa likod ng chapel.
Si Doña Carmen naman ay hindi tumakbo.
Tumayo lang siya sa ulan.
Nakatingin sa akin.
Hawak ko si Mateo sa mga bisig ko.
Si Rafael ay nasa tabi ko, nanginginig, umiiyak, hindi alam kung sino ang paniniwalaan, hindi alam kung anong bahagi ng buhay niya ang totoo.
Lumapit ang pulis.
“Ma’am, ibaba n’yo ang bata. Kailangan siyang madala sa ospital.”
“Hindi ko siya bibitawan.”
“Ma’am, emergency po ito.”
Doon ko naramdaman ang katawan ni Mateo.
Mainit.
Masyadong mainit.
At ang hininga niya, pawala nang pawala.
“Ambulansya!” sigaw ko. “Pakiusap!”
Tumakbo ang mga rescuer.
Kinuha nila si Mateo mula sa akin.
Kumapit ako sa kamay niya hanggang sa huling segundo.
“Ma,” mahina niyang bulong.
“Nandito ako.”
“Tubig…”
“Ano sa tubig, anak?”
Ngunit pumikit siya ulit.
Dinala siya sa stretcher.
Sa likod ko, isang pulis ang lumapit kay Doña Carmen.
“Carmen Villarosa-Santos, kailangan n’yo pong sumama sa amin.”
Hindi siya nag-react.
Hanggang sa mapadaan siya sa tabi ko.
Doon siya huminto.
Sumandal nang bahagya.
At bumulong sa tenga ko:
“Kung gusto mong malaman kung kaninong dugo talaga ang nasa katawan ni Mateo, hanapin mo ang lalaking nakapirma sa likod ng birth certificate niya.”
Tiningnan ko siya.
Ngumiti siya.
“Pero magmadali ka, Isabel.”
“Dahil hindi si Mateo ang huling batang pinainom namin.”
Bago ako makasagot, tumakbo si Niña papunta sa akin.
Iniluwa niya sa palad ko ang memory card.
Basang-basa iyon sa laway at ulan.
“Panoorin mo,” sabi niya, nanginginig. “Nandiyan ang kusina. Nandiyan si Lola. At nandiyan din…”
Naputol siya.
Tumitig siya sa likod ko.
Dahan-dahan akong lumingon.
Sa pintuan ng chapel, may lalaking nakatayo.
Nakasuot ng puting coat sa ibabaw ng basang damit.
May hawak na itim na payong.
Kalmado ang mukha.
Parang kanina pa nanonood.
Nakilala ko siya agad.
Kahit pitong taon ko na siyang hindi nakikita.
Ang doktor na nagsabi sa akin noon na patay ang anak kong babae.
Ang pangalan sa notebook.
Ang lalaking paulit-ulit na lumitaw sa lahat ng bayad, petsa, at lihim.
Dr. Emil Salcedo.
Tumingin siya sa akin.
Pagkatapos, kay Mateo na isinasakay sa ambulansya.
At ngumiti siya.
“Isabel,” sabi niya, parang dati kaming magkaibigan. “Sa wakas, kailangan na nating pag-usapan kung sino talaga ang anak mo.”