Nang buksan ko ang liham ni Mariel, doon ko nalaman kung bakit mas pinili niyang magdusa kaysa ipaubaya si Lia sa pamilyang nagtakwil sa kanya
Bahagi 3: Nang buksan ko ang liham ni Mariel, doon ko nalaman kung bakit mas pinili niyang magdusa kaysa ipaubaya si Lia sa pamilyang nagtakwil sa kanya
Hindi ko agad nabuksan ang folder.
Nakatayo lang ako sa gitna ng hallway, hawak ang makapal na brown envelope na iniabot ng doktor, habang sa kabilang kamay ko naman ay nakatiklop ang DNA test result ni Enzo.
Parang dalawang magkaibang mundo ang sabay na bumagsak sa akin.
Sa isang papel, napatunayang ang batang tinatawag akong “Daddy” araw-araw ay hindi ko pala anak.
Sa isa pang folder, naroon daw ang dahilan kung bakit itinago sa akin ni Mariel si Lia sa loob ng isang taon.
At sa harap ko, nakaluhod si Camille.
Wala na ang mahinahon niyang mukha.
Wala na ang babaeng marunong ngumiti nang tama, magsalita nang malambing, at humawak sa kamay ko kapag pagod ako.
Ang babaeng nasa harap ko ngayon ay nanginginig, namumutla, at pilit na inaabot ang DNA result na hawak ko.
— Gabriel, makinig ka muna. Hindi ganyan ang iniisip mo. Hindi mo alam ang buong kuwento.
Tinitigan ko siya.
— Buong kuwento?
Napatawa ako, pero walang kasiyahan sa boses ko.
— Anong buong kuwento, Camille? Na hindi ko anak si Enzo? Na alam mo ito bago pa tayo ikasal? Na pinalabas mong kailangan niya ng ama, habang ako naman, tinalikuran ko ang sarili kong anak para maging ama ng anak ng ibang lalaki?
Nanginginig ang labi niya.
— Hindi ko sinadya…
— Hindi mo sinadya ang alin? Ang itago ang tawag ni Mariel? Ang sabihin sa kanya na huwag na akong guluhin? Ang iparamdam kay Lia na hindi na niya kailangan ang tatay niya?
— Hindi! Ginawa ko iyon dahil mahal kita!
Napahinto ang lahat.
Maging ang mga nurse na kanina pa palihim na nakitingin ay natigilan.
Si Lia, na yakap-yakap ni Mateo sa tabi ng pader, biglang napapitlag sa sigaw ni Camille.
Tumingin ako sa babaeng pinakasalan ko.
Mahal?
Iyon ba ang tawag niya sa lahat ng ito?
— Minahal kita bago ka pa pakasalan ni Mariel. Ako ang nauna, Gabriel. Ako ang kasama mo noong wala ka pang kahit ano. Ako ang nakikinig sa mga pangarap mo. Pero siya ang pinili mo.
— Camille…
— Hindi mo alam kung gaano kasakit makita kayong dalawa. Mariel dito, Mariel doon. Anak ninyo, bahay ninyo, pamilya ninyo. Samantalang ako, laging nasa gilid lang. Laging kaibigan. Laging huli.
Hindi ako makapagsalita.
Dahil totoo iyon.
Bago si Mariel, naroon si Camille.
Kaibigan ko siya noong college.
Siya ang laging nakikinig sa akin kapag bagsak ang grades ko, kapag wala akong pera, kapag pinagagalitan ako ng ama ko.
Pero hindi ko siya minahal noon.
Hindi sa paraang gusto niya.
At nang makilala ko si Mariel, mabilis akong nahulog.
Masyadong mabilis.
Si Mariel ang naging asawa ko.
Si Mariel ang naging ina ng anak ko.
At si Camille, unti-unting nawala sa buhay namin.
Hanggang bumalik siya noong panahong wasak na ang kasal namin ni Mariel.
— Alam mong mahina ako noon. Alam mong galit ako kay Mariel. Alam mong naghahanap ako ng kakampi.
— Dahil hindi ka niya inalagaan! Palagi ka niyang pinapagalitan. Palagi ka niyang kinokontra. Ako lang ang nakakaintindi sa’yo!
Biglang tumawa si Mateo.
Maikli.
Mapait.
— Hindi ka niya inintindi, Gabriel. Pinagamit ka niya.
Sumiklab ang mata ni Camille.
— Wala kang alam!
— Marami akong alam. Dahil ako ang tumanggap sa mga tawag ni Mariel noong hindi ka na niya makontak. Ako ang nagdala sa kanya sa ospital noong hinimatay siya sa bangketa. Ako ang nakakita kay Lia na nanginginig sa labas ng ER habang hawak ang report card niya, naghihintay sa tatay na hindi dumating.
Tumama sa akin ang bawat salita.
Lia.
Report card.
ER.
Hindi dumating.
Tumingin ako sa anak ko.
Nakayuko siya, hawak ang laylayan ng damit niya.
Maliit ang katawan niya, pero parang napakaraming mabigat na bagay ang pasan.
Biglang sumikip ang dibdib ko.
— Lia.
Hindi siya tumingin.
At doon ko naramdaman ang tunay na parusa.
Hindi sigaw.
Hindi galit.
Kundi ang katahimikan ng anak na pagod nang umasa.
Dahan-dahan kong binuksan ang folder mula kay Mariel.
May ilang dokumento sa loob.
Isang handwritten letter.
Mga resibo ng ospital.
Mga screenshot ng tawag.
Mga printout ng mensahe.
At isang kopya ng complaint report mula sa barangay.
Nanginginig ang kamay ko nang kunin ko ang liham.
Kilala ko ang sulat-kamay ni Mariel.
Maayos, bahagyang nakahilig, parang palagi siyang nagmamadali pero ayaw pa ring maging pangit ang pagkakasulat.
Sa itaas, nakasulat:
“Para kay Gabriel, kung dumating ka.”
Tatlong salita pa lang, nanakit na ang lalamunan ko.
Kung dumating ka.
Hindi “kapag.”
Kung.
Parang kahit sa huling pagkakataon, hindi na siya sigurado kung pipiliin ko siyang puntahan.
Binasa ko.
Gabriel, kung hawak mo na ang liham na ito, ibig sabihin dumating ka. Hindi ko alam kung huli na ba, pero salamat pa rin.
Huwag kang magalit kay Lia kung ayaw ka niyang makita. Matagal ka niyang hinintay. Mas matagal kaysa sa inaakala mo.
Noong una, hindi ko talaga binalak ilayo siya sa’yo. Kahit galit ako, kahit nasaktan ako, naniniwala akong kailangan pa rin ng bata ang ama niya.
Kaya tinawagan kita noong nagka-problema ang tuition niya.
Tinawagan kita noong lagnatin siya nang tatlong araw.
Tinawagan kita noong nagkaroon ako ng unang biopsy.
Tinawagan kita noong sinabi ng doktor na kailangan ko ng guardian para sa operasyon.
Pero sa bawat tawag, hindi ikaw ang sumasagot.
Minsan walang sumasagot.
Minsan patay ang linya.
Minsan babae ang sumasagot.
Sinabi niyang may bago ka nang pamilya. Sinabi niyang masaya ka na. Sinabi niyang kapag mahal ko pa rin ang natitirang respeto ko sa sarili ko, dapat huwag na kitang habulin.
Noong una, hindi ako naniwala.
Pero isang gabi, si Lia ang tumawag sa’yo.
Birthday niya noon.
Suot niya ang dilaw na damit na ikaw ang bumili noong Grade One siya.
May hawak siyang cupcake na tinipid namin mula sa tindahan sa kanto.
Sinabi niya, “Papa, birthday ko po ngayon.”
At ang sumagot sa kabilang linya ay babae.
Sinabi ng babae, “Natutulog na ang papa mo. Huwag kang istorbo.”
Pagkatapos noon, hindi na muling humingi si Lia na tawagan ka.
Tumigil ako sa pagbabasa.
Hindi ko napansin na tumutulo na pala ang luha ko sa papel.
Birthday ni Lia.
Dilaw na damit.
Cupcake sa tindahan.
Natutulog na ang papa mo.
Huwag kang istorbo.
Naramdaman kong unti-unting gumuguho ang mga buto ko sa loob.
Hindi ko maalala ang gabing iyon.
O mas tama, ayaw kong maalala.
Dahil noong gabing iyon, nasa Tagaytay kami ni Camille.
Anniversary ng unang buwan namin bilang magkasintahan pagkatapos ng diborsyo ko.
Ininom ko ang sarili ko hanggang makatulog.
At kinabukasan, nang makita kong may missed calls mula sa lumang numero ni Mariel, si Camille ang unang nagsabi:
— Baka manghihingi na naman ng pera. Hayaan mo muna. Kailangan mo rin magpahinga.
At hinayaan ko nga.
Ipinagpalit ko ang birthday ng anak ko sa katahimikang ibinigay ng ibang babae.
Ipinagpatuloy ko ang pagbabasa.
Gabriel, hindi ko gustong siraan ka kay Lia.
Sa totoo lang, pinagtanggol pa kita.
Sinasabi ko sa kanya na busy ka lang. Na mahal mo pa rin siya. Na isang araw, kapag hindi na magulo ang lahat, babalik ka.
Pero may nangyari noong Enero.
May dumating na dalawang babae sa inuupahan naming apartment sa Pasig.
Ang isa sa kanila ay si Camille.
Hindi ko siya kilala noon bilang asawa mo. Kilala ko lang siya bilang babaeng sumasagot sa telepono mo.
Dala niya si Enzo.
Sinabi niyang buntis siya noon nang iwan siya ng lalaki niya.
Sinabi niyang ikaw lang ang tumanggap sa kanya at sa anak niya.
Sinabi niyang kung ipipilit ko pang lumapit sa’yo, masisira ang bagong pamilya mo.
Sinabi niyang may sakit ang anak niya sa puso.
Sinabi niyang kapag nalaman mong may emergency ako, tiyak na pipiliin mo kaming mag-ina ni Lia, at iiwan mo sila.
Kaya nakiusap siya.
Hindi para sa sarili niya raw.
Para raw sa bata.
Hindi ako agad pumayag.
Pero kinabukasan, may nagpadala sa landlord namin ng kopya ng lumang utang ko sa ospital.
May nagreklamo rin sa barangay na pinababayaan ko raw si Lia dahil palagi raw akong nasa ospital.
Dumating ang social worker.
Umiiyak si Lia habang tinatanong kung kumakain ba siya sa tamang oras.
Noon ako natakot.
Hindi para sa sarili ko.
Para kay Lia.
Kung may kumuha sa kanya habang mahina ako, sino ang lalaban?
Kaya lumayo ako.
Lumipat ako ng bahay.
Inilipat ko siya ng school.
Hindi dahil gusto kong ilayo siya sa’yo.
Kundi dahil may taong handang gamitin ang kahinaan ko para makuha ang lahat.
Nanigas ang mga daliri ko sa papel.
Dahan-dahan akong tumingin kay Camille.
— Ginawa mo iyon?
Hindi siya sumagot.
— Pumunta ka sa bahay ni Mariel?
Tahimik pa rin.
— Pinagbantaan mo siyang kukunin si Lia?
Sumingit si Camille, mahina pero matalim:
— Hindi ko siya pinagbantaan. Sinabi ko lang ang totoo.
— Anong totoo?
— Na wala siyang kakayahang alagaan ang bata! May sakit siya! Wala siyang pera! Palipat-lipat sila ng inuupahan! Ano bang mali kung sabihin kong mas maayos ang buhay ni Lia kung nasa pamilya mo siya?
Napahakbang ang nanay ko.
— Camille…
Tumingin si Camille sa kanya.
— At kayo, Mama, hindi ba iyon din ang gusto ninyo? Ilang beses ninyong sinabi na kung hindi kaya ni Mariel, kunin na lang ang bata. Ako lang ang gumawa ng paraan para mangyari iyon.
Namula ang mukha ng nanay ko.
— Hindi ko sinabi na takutin mo siya!
— Pero tuwang-tuwa kayo noong sinabi kong baka kusang ibalik ni Mariel si Lia, hindi ba?
Natahimik ang nanay ko.
Ang katahimikan niyang iyon ay isa pang kutsilyo.
Tatay ko ang unang nagsalita.
— Anak, hindi namin alam na umabot sa ganito.
Hindi ko siya matignan.
Dahil kahit hindi nila alam ang lahat, may alam pa rin sila.
Alam nilang hindi ako tumatawag kay Lia.
Alam nilang matagal na kaming hindi bumibisita.
Alam nilang may batang naghihintay.
Pero pinili rin nilang manahimik, dahil mas madali iyon.
Ipinagpatuloy ko ang pagbabasa, kahit nanginginig na ang katawan ko.
Gabriel, huwag mong sisihin si Mateo.
Siya lang ang taong hindi nagtanong kung bakit ako umiiyak.
Hindi rin niya ako pinilit sabihin ang lahat.
Isang gabi, nakita niya kami ni Lia sa labas ng pharmacy.
Kulang ang pera ko sa gamot, at nagpapanggap akong hindi masakit ang tiyan ko para hindi matakot ang bata.
Siya ang bumili ng gamot.
Siya ang naghatid sa amin.
Siya ang kumausap sa adviser ni Lia noong bumaba ang grades niya.
Siya ang nagsabing hindi kasalanan ng bata kung iniwan siya ng matatanda.
Hindi kami nagkaroon ng relasyon.
Kung iyon ang iniisip mo, mali ka.
Tinulungan niya kami dahil mas tao siya kaysa sa ating lahat noong mga panahong iyon.
Masakit basahin iyon.
Masakit dahil totoo.
Ilang beses kong inakusahan si Mariel sa isip ko.
Na baka may bago na siya.
Na baka kaya hindi na siya nangungulit dahil may ibang lalaki nang pumalit.
At sa bawat pagkakataong naiisip ko iyon, gumagaan ang pakiramdam ko.
Dahil kung may iba na siya, hindi ako masamang tao.
Kung masaya na siya, hindi ko siya iniwan.
Kung may ibang ama na si Lia, hindi ko siya pinabayaan.
Pero lahat ng iyon ay kasinungalingang ako mismo ang gumawa para makatulog sa gabi.
Sa dulo ng liham, iba na ang sulat ni Mariel.
Mas magulo.
Mas nanginginig.
Gabriel, may isa pa akong kailangang sabihin sa’yo.
Kung hindi ako makaligtas, huwag mong hayaang makuha ni Camille si Lia.
Hindi dahil galit ako sa kanya bilang bago mong asawa.
Kundi dahil natatakot ako sa kaya niyang gawin.
Nang araw na pumunta siya sa apartment, may sinabi si Enzo kay Lia habang naglalaro sila sa labas.
Sinabi ng bata, “Sabi ni Mama, kapag naging kapatid kita, kailangan mong umalis para kami lang ni Daddy.”
Akala ko bata lang.
Pero pagkatapos noon, nagsimulang takutin si Lia sa school.
May nagpapadala ng anonymous messages sa adviser niya, nagsasabing anak siya ng babaeng naghahabol ng pera.
May nagpadala rin ng litrato ko sa hospital gown sa parent group chat.
Hindi ko mapatunayan na si Camille iyon.
Pero alam kong siya lang ang may dahilan.
Pakiusap, Gabriel.
Kung minsan mo pa akong minahal, protektahan mo si Lia.
Kahit ngayon lang.
Kahit huli na para sa akin.
Nabitiwan ko ang liham.
Dumulas ito sa sahig, pero walang yumuko para pulutin.
Tahimik ang lahat.
Kahit ang tunog ng makina sa loob ng kuwarto ni Mariel ay parang mas malakas kaysa sa mga hininga namin.
Biglang nagsalita si Lia.
— Hindi po kasalanan ni Mama.
Napalingon ako sa kanya.
— Lia…
— Hindi niya po kayo siniraan. Kahit umiiyak siya, sinasabi niya pa rin na mabait ka. Na pagod ka lang. Na nalito ka lang.
Tumulo ang luha niya.
— Pero ako po ang hindi naniwala.
Parang dinurog ang puso ko.
Lumapit ako ng isang hakbang.
Umatras siya.
Maliit lang na hakbang.
Pero sapat para maintindihan kong wala na akong karapatang basta lumapit.
— Anak, patawarin mo ako.
Umiling siya.
— Hindi ko po alam kung kaya ko.
Wala nang mas sasakit pa roon.
Wala.
Kahit sampalin ako ni Mariel, kahit murahin ako ni Mateo, kahit talikuran ako ng buong mundo, hindi iyon sasakit gaya ng marinig sa anak kong hindi niya alam kung kaya pa niya akong patawarin.
Biglang tumunog ang phone ni Camille.
Mahina lang, pero dahil sa katahimikan, narinig naming lahat.
Hindi niya agad sinagot.
Tiningnan niya lang ang screen, at sa isang iglap, nagbago ang mukha niya.
May takot.
Tunay na takot.
Napansin iyon ni Mateo.
— Sagutin mo.
— Wala ito.
Pero ilang segundo lang, tumunog ulit.
At ulit.
At ulit.
Sa ikatlong tawag, si Enzo na ang nagsalita.
— Mama, si Tito Adrian po ba iyan?
Natigilan si Camille.
Ako rin.
— Tito Adrian?
Niyakap ni Camille si Enzo.
— Anak, huwag kang magsalita.
Pero bata si Enzo.
At ang bata, kapag takot, minsan hindi na kayang magsinungaling ayon sa turo ng matatanda.
Tumingin siya sa akin, namumuo ang luha sa mata.
— Daddy… sabi ni Mama, huwag ko raw sasabihin na si Tito Adrian ang totoong papa ko.
Parang may pumutok sa ulo ko.
Si Adrian.
Pamilyar ang pangalan.
Matagal ko nang narinig iyon.
Isa siya sa dating kasamahan ni Camille sa events company.
May asawa.
May dalawang anak.
Siya rin ang lalaking minsang nakita kong tumatawag kay Camille hatinggabi, pero sinabi niyang client lang.
Dahan-dahang lumingon ang lahat kay Camille.
Wala na siyang lusot.
Pero imbes na umiyak, bigla siyang tumayo nang tuwid.
Ang mukha niya ay naging malamig.
— Fine. Oo, hindi mo anak si Enzo. Pero minahal mo siya, hindi ba? Inalagaan mo siya. Pinakain mo. Inihatid sa school. Tinawag kang Daddy. Ano ngayon kung hindi mo siya kadugo?
— Hindi iyon ang punto.
— Hindi? Kung hindi mahalaga ang dugo, bakit bigla kang nagpapakamatay ngayon para kay Lia? Dahil anak mo siya? Dahil galing siya kay Mariel?
— Camille, tumigil ka.
Hindi siya tumigil.
— Lahat kayo ipokrito. Noong ako ang umiiyak, walang nakakita. Noong ako ang nawalan, walang naawa. Pero dahil si Mariel nasa ospital, dahil si Mariel payat, dahil si Mariel kawawa, lahat kayo luluhod?
Naglakad siya palapit kay Lia.
Agad siyang hinarang ni Mateo.
— Lumayo ka sa bata.
Tumingin si Camille kay Lia, ngiting-ngiti pero basang-basa ang mga mata.
— Alam mo ba, Lia? Kung hindi dahil sa mama mo, masaya sana kaming pamilya. Kung hindi siya tumatawag, kung hindi ka umiiral, hindi sana kami nag-aaway ng daddy mo.
Napasinghap ang nanay ko.
— Camille!
Pero huli na.
Nayakap na ni Lia ang sarili niya, parang pinoprotektahan ang katawan mula sa mga salitang tumatama.
At sa sandaling iyon, may nagbago sa akin.
Hindi na ito tungkol sa galit ko.
Hindi na tungkol sa pagkakanulo ni Camille.
Hindi na tungkol sa kahihiyan ko.
Tungkol na ito sa anak kong matagal kong hindi ipinagtanggol.
Lumapit ako kay Camille at tumayo sa pagitan niya at ni Lia.
— Sapat na.
Tumingin siya sa akin.
— Pipiliin mo sila?
— Pipiliin ko ang tama.
— Hindi. Pipiliin mo si Mariel. Gaya noon. Gaya ng lagi.
— Hindi ko alam kung mabubuhay pa si Mariel. Pero alam kong kung may natitira pa akong pagiging ama, magsisimula iyon sa paglayo mo kay Lia.
Nanlaki ang mga mata niya.
— Pinalalayas mo ako?
— Sa buhay ng anak ko? Oo.
Tahimik.
Pagkatapos ay tumawa siya.
Mahina muna.
Hanggang sa naging nakakatakot.
— Akala mo madali lang iyon, Gabriel?
Dahan-dahan niyang kinuha ang bag niya mula sa sahig.
— Akala mo dahil may liham si Mariel, dahil may recording si Lia, dahil may DNA test ka, panalo ka na?
Kumunot ang noo ko.
— Ano ang ibig mong sabihin?
Binuksan niya ang bag at inilabas ang isang folder na kulay itim.
Hindi ang brown envelope kanina.
Ibang folder ito.
Mas makapal.
Mas maingat na nakatago.
— May inihanda rin ako.
Nanlamig ang likod ko.
Nakangiti siyang tumingin sa akin, pagkatapos kay Mateo, pagkatapos kay Lia.
— Akala ninyo si Mariel lang ang marunong magtago ng ebidensiya?
Inihagis niya ang folder sa sahig.
Bumukas ito.
Kumalat ang mga larawan.
Mga litrato ni Mateo na umaalalay kay Mariel palabas ng ospital.
Larawan ni Mateo sa labas ng apartment nila.
Larawan ni Lia na natutulog sa balikat ni Mateo sa jeep.
Larawan ni Mariel na hawak ang kamay ni Mateo habang nakaupo sa waiting area.
Normal na mga eksena.
Mga eksenang puno ng pagod, malasakit, at tulong.
Pero kung titingnan ng taong gustong manira, puwede itong gawing ibang kuwento.
— Isinumite ko na ang kopya sa lawyer ko. May petition na rin para kuwestiyunin ang guardianship ni Mariel. Emotional instability. Medical incapacity. Improper male presence around a minor.
Nanginginig ang boses ni Mateo sa galit.
— Halang ang bituka mo.
Ngumiti si Camille.
— Hindi. Praktikal lang.
Tumingin siya sa akin.
— Kapag namatay si Mariel sa operasyon, sino ang lalaban para kay Lia? Ikaw? Ang amang absent? Mateo? Lalaking walang relasyon sa bata pero laging nasa bahay ng maysakit na babae?
Lumapit siya, halos bumulong.
— Ako ang legal wife mo, Gabriel. Ako ang may maayos na bahay. Ako ang may kumpletong pamilya sa papel. At kapag napatunayan kong hindi ligtas kay Mateo at hindi stable si Mariel… baka sa akin mapunta ang bata.
Napaatras si Lia sa takot.
— Hindi…
Napalingon ako sa doktor.
— Hindi puwede iyon, hindi ba?
Hindi agad sumagot ang doktor.
Wala siyang karapatang makialam sa legal na usapan.
At ang katahimikan niyang iyon ang mas lalong nagpalamig sa dugo ko.
Biglang bumukas ang pinto ng operating area.
Lumabas ang nurse, nagmamadali.
— Doctor! Bumaba ang BP ng pasyente!
Nagkagulo ang paligid.
Tumakbo ang doktor papasok.
Si Lia ay napasigaw.
— Mama!
Susunod sana siya, pero hinawakan siya ni Mateo.
Ako naman ay humakbang papunta sa pinto, pero muling nagsalita si Camille sa likod ko.
— Pumasok ka, Gabriel.
Napalingon ako.
Nakangiti siya.
— Pumasok ka at panoorin mo kung mabubuhay pa ang babaeng pinili mo. Pero habang abala ka sa kanya…
Itinaas niya ang cellphone niya.
May bukas na tawag.
Sa screen, nakalagay ang pangalan ng abogado niya.
— Sisiguraduhin kong bago matapos ang gabing ito, si Lia ay hindi na makakauwi kasama si Mateo.
Sa likod niya, dalawang babae mula sa social services ang lumabas mula sa elevator, may bitbit na folder, diretso ang tingin sa amin.
At doon ko narinig ang salitang tuluyang nagpahinto sa puso ko.
— Nasaan ang batang si Lia Santos? May report kaming kailangan siyang kunin para sa emergency protective custody.