BAHAGI 3

Nakatitig ako sa medical result.

Nasa itaas ang pangalan ni Carlo Reyes.

Ang petsa ng pagsusuri ay mahigit dalawang taon na ang nakalipas.

Isang private hospital sa Makati.

Maikli at malamig ang huling linya ng konklusyon.

Halos imposibleng magkaroon siya ng anak sa natural na paraan.

Hindi ko agad naintindihan.

O mas tama, naintindihan ko, pero ayaw tanggapin ng utak ko.

Anim na taon akong tinawag ng pamilya Reyes na babaeng hindi marunong magbigay ng anak.

Anim na taon akong dinala ni Aling Lourdes sa simbahan, sa albularyo, sa kung anu-anong halamang gamot.

Anim na taon nakatayo si Carlo sa tabi ng nanay niya habang winawasak nila ang dignidad ko.

Pero siya pala ang may problema.

Tumingin ako kay Carlo.

“Alam mo ito?”

Gumalaw ang labi niya.

“Marina, ang sabi ng doktor… may chance pa rin naman…”

Tumawa ako.

Mahina lang.

Tuyo.

Walang kahit kaunting saya.

“Kung ganoon, bakit hindi mo sinabi sa nanay mo?”

Inagaw ni Aling Lourdes ang papel mula sa abogado. Ilang segundo niya itong tinitigan bago namutla ang mukha niya.

“Imposible. Malakas si Carlo. Lalaki ang anak ko. Dugo siya ng mga Reyes.”

Pantay ang boses ni Attorney Ramon.

“Nakuha ni Gng. Pilar ang resulta mula sa file na minsang naipadala ni Carlo sa lumang email ni Marina. Bago siya namatay, pina-verify ni Gng. Pilar sa ospital ang kopya.”

Bigla kong naalala.

Dalawang taon na ang nakalipas, may isang beses na ginamit ni Carlo ang luma kong laptop para mag-print ng dokumento. Pagkatapos niyon, tumawag si Lola at tinanong kung maayos ba ako. Akala ko na-miss lang niya ako.

Iyon pala, nakita niya ang bagay na itinago sa akin.

Nasa labas ng pinto si Trisha, pero nagbago rin ang kulay ng mukha niya.

Binitawan niya ang pagkakahawak sa tiyan niya.

“Carlo, ano ang ibig sabihin niyan?”

Mabilis na lumingon si Carlo.

“Huwag kang makinig sa kanila. Hindi naman laging tama ang doktor.”

Umatras si Trisha ng isang hakbang.

“Sabi mo nagpa-check ka na. Sabi mo asawa mo ang may problema.”

Tiningnan ko sila, pero hindi agad saya ang naramdaman ko.

Parang nakakatawa lang.

Ang pamilyang ginamit ang walang laman kong sinapupunan para yurakan ako, ngayon ay sinasampal ng pagbubuntis na hindi pa nga siguradong kanila.

Nagsisisigaw pa rin si Aling Lourdes.

“Kahit ano pa iyan, buntis si Trisha. Apo ko ang dinadala niya. Dapat may matirhan ang apo ko. Marina, hindi ka puwedeng maging ganyan kalupit.”

Ang salitang “apo ko” mula sa bibig niya ay napakapeke, nakakasuka pakinggan.

Sinabi ko:

“Noong nawalan ako ng anak sa public hospital, nasaan kayo?”

Napatigil siya.

Humakbang ako palapit.

“Noong tinanong ako ng doktor kung nasaan ang pamilya ko, nasaan kayo?”

Walang sumagot.

Tumingin ako kay Carlo.

“Noong tinawagan kita nang labindalawang beses, nasaan ka?”

Yumuko si Carlo.

Nagpatuloy ako.

“Noong umuwi ako na sobrang sakit ng tiyan ko at halos hindi makatayo, sinabi ng nanay mo na nasa kaldero ang kanin. Noong umiiyak ako sa banyo, sinabi mo lang na sa susunod mag-ingat ako. Ngayong kailangan ninyo ng bahay, saka ninyo naalala na naging pamilya ninyo ako?”

Nanginginig ang labi ni Aling Lourdes.

“Marina, mainitin lang ang ulo ko noon…”

“Hindi.”

Pinutol ko siya.

“Hindi kayo mainitin ang ulo. Malupit kayo.”

Natahimik ang buong silid.

Inayos ni Attorney Ramon ang mga dokumento sa folder, pagkatapos ay sinabi niya sa akin:

“Miss Marina, maaari ninyong piliing makipag-areglo. Maaari rin ninyong ituloy ang legal process para mabawi ang bahay, singilin ang kinita mula sa ari-arian, at sampahan sila ng reklamo dahil sa pekeng dokumento.”

Tumingin ako sa salamin ng bintana.

Tumila na ang ulan.

Abong liwanag ang nakalatag sa dikit-dikit na bubong, sa magulong kable ng kuryente, at sa makitid na kalyeng puno ng maliliit na lubak ng tubig.

Akala ko kanina, lumabas ako sa bahay na iyon na walang-wala.

Iyon pala, kalalabas ko lang sa kulungan.

Makalipas ang tatlong araw, naipadala ang legal notice sa bahay ng mga Reyes.

Tumangging tanggapin ni Aling Lourdes ang sulat.

Pinunit niya ito sa harap mismo ng naghatid, pagkatapos ay tumakbo sa barangay hall para umiyak.

Sinabi niyang wala akong utang na loob.

Sinabi niyang anim na taon niya akong pinakain.

Sinabi niyang dahil lang sa selos ko sa buntis na babae, gusto kong itapon sa kalsada ang isang matandang biyenan.

Sa pagkakataong ito, hindi na ako nanahimik.

Dumating ako sa barangay hearing kasama si Attorney Ramon. Dala namin ang titulo, ang kasulatan ng utang, ang deed of transfer, ang kopya ng pekeng authorization letter, at lahat ng bank statement ng suweldo ko sa loob ng anim na taon.

Habang tinitingnan ng barangay captain ang kapal ng papeles, lalong naging seryoso ang mukha niya.

Isa-isa kong sinabi ang lahat.

Magkano ang ibinibigay kong suweldo kay Aling Lourdes bawat buwan.

Sino ang nagbabantay sa sari-sari store.

Kanino napupunta ang upa sa harapang puwesto.

Anong petsa ginawa ang authorization letter sa pangalan ng lola ko.

At sa petsang iyon, nasa ospital ang lola ko at imposibleng pumunta sa notaryo.

Hindi na makaiyak si Aling Lourdes.

Nakaupo si Carlo sa tabi niya, pawis na pawis ang sentido.

Tinanong ng barangay captain:

“Gng. Reyes, paano ninyo ipaliliwanag ang authorization letter na ito?”

Nauutal si Aling Lourdes.

“Ako… ako lang naman ang nag-aalaga ng bahay para kay Pilar. Matagal na kaming magkakilala.”

Naglagay si Attorney Ramon ng isa pang papel sa mesa.

“Kung ganoon, paano ninyo ipaliliwanag ang perang nakolekta ninyo sa renta sa loob ng tatlong taon? Kabuuang apat na raan at walumpu’t anim na libong piso, hindi pa kasama ang interes.”

Bumagsak si Aling Lourdes sa upuan.

Hindi dumalo si Trisha sa hearing.

Narinig ko, umuwi na raw siya sa pamilya niya.

Makalipas ang isang linggo, nagpadala siya kay Carlo ng resulta ng prenatal DNA test na ipinagawa ng pamilya niya.

Hindi kay Carlo ang bata.

Mas mabilis kumalat ang balitang iyon sa barangay kaysa sa tunog ng kampana ng simbahan.

Ang mga taong dating nakatambay sa harap ng tindahan ni Aling Lourdes para makinig sa kuwento niyang “baog” ako, ngayon ay nagbubulungan na sa likod niya.

“Ibig sabihin, hindi pala si Marina ang may problema.”

“Itinago pala ng pamilya Reyes ang kalagayan ni Carlo?”

“Diyos ko, pinalayas ang manugang para ipasok ang buntis, tapos hindi pala apo nila.”

Hindi na ako nagdagdag ng kahit isang salita.

May mga sampal na hindi kailangan ng kamay.

Makalipas ang isang buwan, pumayag si Aling Lourdes na ibalik ang bahay.

Hindi dahil nagsisi siya.

Kundi dahil handa na ni Attorney Ramon ang kaso para sa falsification at illegal use of property.

Umalis ang pamilya Reyes isang mainit na umaga.

Bitbit ni Aling Lourdes ang ilang supot ng damit. Namumula ang mga mata niya habang nakatingin sa akin.

“Marina, wala ka na ba talagang iiwan na daan para sa akin?”

Nakatayo ako sa harap ng kalawanging berdeng gate.

Ang gate na minsan kong nilampasan bilang babaeng itinapon.

Sinabi ko:

“Ang daan ninyo, kayo mismo ang nagsara. Hindi ako.”

Huling lumabas si Carlo, hila ang maleta niya.

Malaki ang ipinayat niya.

Magulo ang balbas niya.

Matagal siyang tumayo sa harap ko bago nagsalita.

“Marina, nagkamali ako. Anim na taon akong nasanay na nandiyan ka sa bahay. Ngayon ko lang nalaman na kapag wala ka, gumuho pala ang lahat.”

Tiningnan ko siya.

“Hindi ako ang nami-miss mo. Ang nami-miss mo ay ang taong nagluluto, nagbibigay ng suweldo, naglilinis ng bahay, at tumatanggap ng kahihiyan para sa iyo.”

Napatigil siya.

“Puwede pa ba tayong magsimula ulit?”

Sumagot ako:

“Hindi.”

Isang salita lang.

Mas magaan pa kaysa sa lahat ng sakit na dati kong nilulunok.

Pagkaalis nila, hindi agad ako lumipat sa bahay.

Nagpa-renovate muna ako.

Tinanggal ko ang lumang sari-sari store at pinalitan ng maliit pero legal na botika.

Nag-iwan ako ng maliit na espasyo sa harap, may ilang plastic na upuan para sa mga babae sa barangay na kailangang magpahinga habang naghihintay bumili ng gamot.

Isinabit ko ang larawan ni Lola Pilar sa dingding.

Nakangiti siya roon, nakapusod ang puting buhok, at ang mga mata niya ay parang nakatingin pa rin sa akin gaya noong bata pa ako.

Noong opening day ng botika, dumating si Attorney Ramon dala ang isang maliit na halaman.

Sinabi niya:

“Sigurado akong matutuwa si Gng. Pilar.”

Tiningnan ko ang bagong karatula sa harap.

Pilar & Marina Pharmacy.

Akala ko noon, natapos ang buhay ko noong araw na pinapirma nila ako at pinalayas.

Hindi pala.

Iyon pala ang araw na ibinalik sa akin ang pangalan ko.

Ibinalik sa akin ang bahay ko.

Ibinalik sa akin ang karapatang hindi yumuko sa mga taong marunong lang magmahal kapag may pakinabang sila.

Makalipas ang ilang buwan, mahaba pa rin ang proseso ng annulment. Nakakapagod pa rin, gaya ng karaniwang proseso rito sa Pilipinas, papel sa ibabaw ng papel, pirma sa ibabaw ng pirma.

Pero sa pagkakataong ito, hindi na ako takot.

May bahay ako.

May trabaho ako.

May abogado ako.

May ebidensya ako.

May katotohanan ako.

At higit sa lahat, nasa akin na ulit ang sarili ko.

Isang hapon, tumayo ako sa harap ng botika habang pinapanood ang mga tricycle na dumaraan sa makitid na eskinita. Muli na namang pumatak ang mahina at pinong ulan, katulad ng araw na hinila ko palabas ang maleta ko mula sa bahay ng mga Reyes.

May isang bagay lang na magkaiba.

Noong araw na iyon, naglakad ako sa ulan na parang basurang itinapon.

Ngayon, nakatayo ako sa ilalim ng bubong na akin.

Sa loob ng bahay, nakatago sa nakakandadong drawer ang testamento ni Lola.

Hindi para ipagyabang.

Kundi para ipaalala sa akin na may mga taong tahimik hindi dahil mahina sila.

Minsan, tahimik sila dahil hinihintay lang nila ang tamang araw para bawiin ang lahat.