Noong bisperas ng aking kasal, palihim akong pinakain ng kasintahan ng aking asawa noong bata pa ako ng isang bagay na allergic ako.
Noong bisperas ng aking kasal, palihim akong pinakain ng kasintahan ng aking asawa noong bata pa ako ng isang bagay na allergic ako.
Bahagi 1
Noong gabi bago ang aming kasal, palihim na hinaluan ni Sofia, ang kababatang kasintahan ng mapapangasawa kong si Miguel, ng pulbos ng hipon ang panghimagas ko.
Alam na alam niyang malubha ang allergy ko sa lamang-dagat.
Makalipas lamang ang kalahating oras, namaga ang buong mukha ko. Halos hindi ko na maidilat ang aking mga mata, habang namula at nangati ang leeg at mga braso ko.
Habang hirap akong huminga, itinutok pa ni Sofia sa akin ang kaniyang cellphone at nagsimulang mag-livestream.
“Ito ba ang pinakamagandang bride bukas?”
“Para siyang blowfish!”
Nagtawanan nang malakas ang mga bridesmaid.
Akala ko agad na tatawag ng doktor si Miguel at palalayasin si Sofia.
Ngunit inagaw lamang niya ang cellphone nito at mahinang pinagsabihan:
“Sofia, sumobra na ang biro mo.”
Pagkatapos ay lumingon siya sa akin.
“Allergy lang iyan. Uminom ka ng gamot at matulog. Mawawala rin iyan bukas.”
“Maraming importanteng bisita sa kasal. Huwag mo nang palakihin at ipahiya ang dalawang pamilya.”
Tinitigan ko ang lalaking pakakasalan ko sana.
Ang panlalamig ng puso ko ay mas nakakatakot kaysa sa unti-unting pagsikip ng aking lalamunan.
Dahil napansin kong nasa kamay niya ang gamot na kanina ko pa hinahanap.
At hindi pa man lamang nabubuksan ang takip nito.
Bago ako maging bahagi ng pamilya ni Miguel, ang pinakakinatatakutan ko ay ang kaniyang ina, si Doña Teresa.
Matapos pumanaw ang kaniyang asawa, mag-isa niyang pinamahalaan ang negosyo ng pamilya.
Ayon sa mga kasambahay, napakahigpit niya. Kapag nakita niyang tabingi nang kaunti ang mantel sa hapag-kainan, ipinapapalit niya ang buong ayos ng mesa.
Noong una akong kumain sa kanilang bahay, aksidente kong nabitawan ang tinidor.
Umalingawngaw ang tunog ng metal sa malawak na silid.
Biglang natahimik ang lahat.
Sa sobrang kaba, hindi ako nangahas yumuko para pulutin iyon.
Hinawakan ni Miguel ang kamay ko at bumulong:
“Huwag kang matakot. Maganda ang timpla ni Mama ngayon.”
Lalo lamang akong kinabahan sa sinabi niya.
Ngunit hindi ako pinagalitan ni Doña Teresa.
Inutusan lang niya ang kasambahay na bigyan ako ng bagong kubyertos. Pagkatapos ay malamig niyang tinanong:
“Palagi bang nanginginig ang kamay ng batang ito?”
Ngumiti si Miguel.
“Kinakabahan lang siya dahil kaharap ka niya.”
Ilang segundo akong tinitigan ni Doña Teresa bago niya itinulak sa harapan ko ang isang plato ng bibingka.
“Kumain ka. Masyado kang payat. Hindi magiging maganda ang bagsak ng wedding gown sa iyo.”
Doon ko unang napagtanto na hindi siya kasingsama ng sinasabi ng iba.
Noong mag-propose si Miguel, binigyan niya ako ng isang lumang kuwintas na perlas.
Tatlong henerasyon na raw iyon naipapasa sa mga babaeng ikinakasal sa kanilang pamilya.
“Kung ayaw mo, itago mo,” matigas niyang sabi.
“Pero huwag na huwag mong iwawala. Napakahalaga niyan.”
Tinawag ko siyang “Mama.”
Biglang natigilan ang kamay niyang may hawak na tasa ng tsaa.
Namula ang kaniyang mga tainga, ngunit bahagyang umangat ang sulok ng kaniyang mga labi.
Noong sandaling iyon, inakala kong sa wakas ay nakahanap na ako ng bagong pamilya.
Hanggang sa dumating ang gabi bago ang kasal.
Ayon sa tradisyon ng pamilya ni Miguel, nagdaos ang dalawang pamilya ng munting salu-salo sa isang hotel na malapit sa simbahan.
Kinabukasan, isusuot ko ang puting bestidang matagal kong pinangarap at ang lumang belong naiwan sa akin ng yumao kong ina.
Dadaan kami ni Miguel sa pagitan ng aming mga ninong at ninang bago mangako sa harap ng altar.
Maagang dumating si Sofia.
Nakasuot siya ng kulay kremang silk dress at ng pares ng hikaw na minsang binalak ni Miguel na iregalo sa akin.
Pagkapasok niya sa bridal suite, agad siyang kumapit sa braso ni Miguel.
“Miguel, nasuri ko na ang arrhae, mga kandila at belo. Kumpleto na ang lahat.”
Kung hindi kami kilala ng mga tao roon, malamang na iisipin nilang siya ang ikakasal.
“May wedding coordinator na para sa mga bagay na iyan,” mahinahon kong sabi.
Tumawa si Sofia.
“Magkasama na kami ni Miguel mula pagkabata. Ang problema niya ay problema ko rin.”
Pagkatapos ay nakita niya ang lumang belo ng aking ina.
“Hindi ba masyado nang luma iyan?”
“May sikat na photographer bukas. Baka mapahiya ang pamilya kapag iyan ang ginamit mo.”
Niyakap ko ang kahon ng belo.
“Ito ang tanging alaala ko mula sa aking ina.”
Abala si Miguel sa cellphone niya. Nang marinig niya kami, saglit lamang siyang tumingala.
“Nagbibigay lang ng opinyon si Sofia. Huwag kang masyadong sensitibo.”
Isang matagumpay na ngiti ang sumilay sa mukha ni Sofia.
Sa pagtatapos ng salu-salo, personal niya akong dinalhan ng isang hiwa ng mango cake.
“Walang lamang-dagat dito, hindi ba?” maingat kong tanong.
Napatawa siya.
“Cake ito. Sino naman ang maglalagay ng lamang-dagat sa cake?”
Hindi pa rin ako mapalagay kaya tumingin ako kay Miguel.
Kumuha siya ng isang maliit na subo at saka sinabi:
“Ligtas iyan.”
Naniwala ako sa kaniya.
Pagkalipas ng sampung minuto, nagsimulang mamanhid ang aking dila.
Makalipas ang dalawampung minuto, para nang may kamay na mahigpit na nakapulupot sa leeg ko.
Nagmamadali akong pumasok sa banyo.
Sa salamin, nakita kong mabilis na namamaga ang aking mukha.
Mula sa labas, narinig ko ang halakhak ni Sofia.
Nang pasuray-suray akong lumabas, nakatutok na sa akin ang kaniyang cellphone.
Libo-libong komento ang lumalabas sa screen.
“Siya talaga ang bride?”
“Tumakbo ka na, groom, habang may oras pa!”
“Mas bagay sina Miguel at Sofia!”
Tinangka kong agawin ang cellphone, ngunit mabilis siyang umiwas.
“Huwag kang magalit. Gusto ko lang magkaroon tayo ng hindi malilimutang alaala.”
“Patayin mo…” hirap kong sabi.
“Tumawag kayo ng doktor…”
Binuksan ng isang bridesmaid ang handbag ko upang hanapin ang pang-emergency kong gamot.
Ngunit isang walang lamang kahon ang nakita niya sa loob.
Humingi ako ng saklolo kay Miguel.
Wala pang dalawang metro ang layo niya sa akin.
Hawak niya ang gamot ko.
Iniunat ko ang nanginginig kong kamay.
“Ibigay… mo sa akin…”
Ngunit yumakap si Sofia sa kaniyang braso.
“Huwag mo munang ibigay. Galit siya ngayon. Paano kung sumobra ang inumin niya at pagkatapos ay ako ang sisihin?”
Nag-atubili si Miguel.
Isang segundo lamang iyon.
Ngunit sapat na ang isang segundong iyon para tuluyang madurog ang puso ko.
Bumagsak ako sa carpet habang pilit humihigop ng hangin.
Lumuhod si Sofia sa tabi ko at bumulong:
“Hindi ka makakaharap sa mga bisita bukas sa ganiyang itsura.”
“Huwag kang mag-alala.”
“May inihanda na akong wedding gown na eksaktong kasya sa akin.”
Nagsisimula nang lumabo ang aking paningin nang biglang bumukas ang pinto.
Pumasok si Doña Teresa kasama ang pribadong doktor at dalawang security guard.
Tiningnan niya akong nakahandusay sa sahig.
Pagkatapos ay tumingin siya sa gamot na mahigpit pa ring hawak ng kaniyang anak.
Wala siyang sinabi.
Nilapitan niya si Miguel, inagaw ang gamot at inihagis iyon sa doktor.
Kasunod nito, isang malakas na sampal ang tumama sa mukha ng kaniyang anak.
Napatagilid ang ulo ni Miguel.
Namatay ang lahat ng ingay sa silid.
Humarap si Doña Teresa kay Sofia. Nakakakilabot ang lamig ng kaniyang tinig.
“Ikandado ang pinto.”
“Walang lalabas sa silid na ito.”
Namutla si Sofia.
Ngunit makalipas ang ilang segundo, bigla siyang tumawa.
Kumuha siya ng papel mula sa kaniyang bag at inilapag iyon sa harapan ni Doña Teresa.
“Sige po, sampalin ninyo rin ako.”
“Pero bago ninyo gawin iyon, tanungin muna ninyo ang anak ninyo—”
Dahan-dahan niyang ipinatong ang kamay sa kaniyang tiyan.
“Kung sino ang ama ng batang dinadala ko.”
Napatingin ako kay Miguel.
Hindi siya nagulat.
Hindi rin siya nagtanong.
Tahimik lamang siyang yumuko—
at iniwas ang kaniyang mga mata sa akin.
BAHAGI 2
Tahimik lamang na yumuko si Miguel at iniwas ang mga mata sa akin.
Sapat na iyong sagot.
Parang may huling piraso ng salaming bumaon sa dibdib ko.
Samantala, mabilis na itinurok ng doktor ang gamot sa hita ko. Unti-unting lumuwag ang aking paghinga, ngunit nanatiling mabigat ang katawan ko.
“Dalhin siya sa ospital,” mariing utos ni Doña Teresa.
Lumapit si Sofia at pilit na hinawakan si Miguel.
“Tita, buntis ako. Hindi ninyo maaaring tratuhin nang ganito ang magiging ina ng apo ninyo!”
Tumingin sa kaniya si Doña Teresa na para bang isa siyang bagay na marumi.
“Kung tunay na apo ko ang dinadala mo, pananagutan namin ang bata.”
Pagkatapos ay ibinaling niya ang tingin sa anak.
“Pero hindi ibig sabihin niyon na patatawarin ko ang pagtataksil ninyo.”
Namutla si Miguel.
“Mama, hindi ko planong mangyari ito.”
“Hind mo planong magtaksil?” malamig niyang tanong. “O hindi mo planong mahuli?”
Hindi nakasagot si Miguel.
Pilit akong bumangon, ngunit agad akong inalalayan ng doktor.
Sa kabilang panig ng silid, patuloy pa ring naka-livestream ang cellphone ni Sofia. Dahil sa pagkataranta, nakalimutan niya iyong patayin.
Narinig ng libo-libong nanonood ang lahat.
Ang pagbubuntis.
Ang pagtataksil.
At ang katotohanang pinigil ni Miguel ang gamot habang naghihingalo ako.
Tinangka ni Sofia na sunggaban ang cellphone, ngunit naunahan siya ng isang security guard.
“Walang gagalaw sa anumang ebidensiya,” sabi ni Doña Teresa. “Tawagan ang pulis.”
Biglang nawala ang tapang sa mukha ni Sofia.
“Isa lamang iyong biro! Hindi ko alam na ganoon kalala ang allergy niya!”
“Sinungaling,” mahinang sabi ng isang bridesmaid.
Lumingon kaming lahat.
Si Lara, ang pinakatahimik sa grupo, ay nanginginig habang itinataas ang sarili niyang cellphone.
“May video ako. Nakita kong naglabas siya ng maliit na supot ng pulbos. Tinanong ko kung ano iyon.”
Pinindot niya ang screen.
Umalingawngaw sa silid ang boses ni Sofia mula sa recording:
“Kaunting pulbos ng hipon lang. Mamamaga ang mukha niya at hindi matutuloy ang kasal. Pagkatapos, ako na ang bahala kay Miguel.”
Nanghina ang mga tuhod ni Sofia.
“Binago niya ang recording!”
“Isusumite natin iyan sa pulis,” sagot ni Doña Teresa. “Sila ang magpapasiya.”
Isinakay ako sa ambulansiya. Bago tuluyang magsara ang pinto, tumakbo si Miguel papalapit.
Hinawakan niya ang gilid ng stretcher.
“Patawarin mo ako. Natakot lang akong magkaroon ng iskandalo. Hindi ko inakalang malalagay sa panganib ang buhay mo.”
Tinitigan ko ang lalaking minahal ko nang limang taon.
“Miguel, nakita mo akong hindi makahinga.”
Nangingilid ang luha niya.
“Bigyan mo ako ng pagkakataong ayusin ito.”
Hinubad ko ang engagement ring at inilagay iyon sa kaniyang palad.
“Ang kailangan kong ayusin ay ang sarili kong buhay.”
Sinarhan ng paramedic ang pinto sa pagitan namin.
Kinabukasan, sa oras sana ng aming kasal, nagising ako sa silid ng ospital.
Nasa tabi ng kama si Doña Teresa. Hawak niya ang lumang belo ng aking ina at ang kuwintas na perlas na ibinigay niya sa akin.
“Pasensya na,” sabi ko. “Hindi na ako magiging bahagi ng inyong pamilya.”
Mahigpit niyang hinawakan ang kamay ko.
“Ang anak ko ang nawalan ng karapatang maging bahagi ng buhay mo.”
Inilagay niya ang kuwintas sa tabi ng aking unan.
“Ibinigay ko iyan sa iyo dahil pinili kitang maging anak.”
Sa unang pagkakataon, nakita kong napuno ng luha ang mga mata ng babaeng kinatatakutan ng lahat.
“Hindi nababawi ang pagiging ina dahil lamang sa kabiguan ng isang lalaki.”
At doon, sa araw na dapat sana akong ikasal, umiyak ako sa mga bisig ng babaeng hindi ko inakalang magiging tunay kong pamilya.
BAHAGI 3
Kumalat sa social media ang livestream bago pa man iyon tuluyang mabura.
Noong una, natakot akong buksan ang aking cellphone.
Ayokong makita ang namaga kong mukha o basahin ang mapanlait na mga komentong itinawag sa akin noong gabing iyon.
Ngunit nang pilitin kong tingnan ang mga mensahe, iba ang aking nakita.
Libo-libong tao ang humihingi ng tawad.
Maraming may malulubhang allergy ang nagbahagi ng sarili nilang karanasan. Ipinaliwanag ng mga doktor na ang anaphylaxis ay hindi simpleng pangangati lamang—maaari itong ikamatay sa loob ng ilang minuto.
Ang pinakakumalat na bahagi ng video ay hindi ang namaga kong mukha.
Ito ang sandaling hawak ni Miguel ang gamot ko habang nag-aalangan kung ibibigay iyon.
Tinawag siya ng mga tao na duwag.
Ngunit ayokong ang galit ng internet ang maging tanging hustisyang makukuha ko.
Sa tulong ng mga abogado ni Doña Teresa, nagsampa ako ng kaso laban kay Sofia. Isinumite ni Lara ang orihinal na recording, kasama ang mga mensaheng ipinadala ni Sofia sa mga bridesmaid bago ang salu-salo.
Sa isa sa mga mensahe, isinulat niya:
“Kapag nasira ang mukha niya, walang kasal na matutuloy. Siguradong hindi siya haharap sa altar.”
Mas masakit ang natuklasan sa imbestigasyon.
Ilang linggo bago ang kasal, lihim na nakipagkita si Miguel kay Sofia sa isang apartment na pag-aari ng pamilya.
Hindi iyon isang pagkakamaling minsan lamang nangyari.
Anim na buwan na pala nila akong niloloko.
Alam ni Miguel na umaasa si Sofia na iiwan niya ako. Ngunit sa halip na pumili, pinanatili niya kaming pareho—ako bilang “angkop na asawa” sa harap ng pamilya at si Sofia bilang babaeng ayaw niyang pakawalan.
Nang harapin siya ni Doña Teresa, iisa lamang ang sagot niya:
“Akala ko kaya kong ayusin ang lahat pagkatapos ng kasal.”
Tinanggal siya ng kaniyang ina sa posisyon sa negosyo ng pamilya.
“Kung hindi mo kayang panagutan ang sarili mong mga desisyon,” sabi niya, “wala kang karapatang magdesisyon para sa daan-daang empleyado.”
Samantala, napatunayang peke ang pregnancy test na ipinakita ni Sofia.
Kinuha lamang niya sa isang kakilala ang dokumento at pinalitan ang pangalan.
Nang malaman iyon ni Miguel, doon lamang siya tuluyang nagalit sa kaniya.
Ngunit huli na ang lahat.
Ginamit nila ang isa’t isa, nagsinungaling sila sa isa’t isa, at sa huli, wala ni isa sa kanila ang nakakuha ng gusto niya.
Ilang beses pumunta si Miguel sa aking apartment.
May dala siyang bulaklak, mga sulat at minsan ay ang engagement ring na ibinalik ko.
Hindi ko siya pinagbuksan.
Sa huling pagkakataon, nagsalita siya mula sa kabilang panig ng pinto.
“Hindi ko hinihiling na patawarin mo agad ako. Gusto ko lang malaman mo na ikaw pa rin ang babaeng gusto kong pakasalan.”
Tahimik akong nakinig.
Pagkatapos ay sumagot ako:
“Hindi mo ako gustong pakasalan, Miguel. Gusto mo lamang ang buhay na ibinibigay ko sa iyo—ang tiwala, katahimikan at respetong hindi mo kailangang paghirapan.”
Hindi na siya nakasagot.
“Minahal kita,” pagpapatuloy ko. “Pero hindi ko na isasakripisyo ang sarili ko para patunayan iyon.”
Iyon ang huling beses na nakita ko siya.
Nahatulan si Sofia sa kasong may kaugnayan sa sinadyang paglalagay ng mapanganib na sangkap sa pagkain at sa paglalagay sa buhay ko sa panganib. Bukod doon, inutusan siyang magbayad ng danyos.
Hindi ako nakaramdam ng saya nang marinig ang desisyon.
Gumaan lamang ang dibdib ko.
Sa wakas, kinilala ng batas na ang ginawa niya ay hindi biro.
Pagkaraan ng ilang buwan, tinanong ako ni Doña Teresa kung ano ang plano kong gawin sa perang natanggap ko mula sa kasunduan at danyos.
“Gusto kong magsimula ng maliit na negosyo,” sagot ko.
“Anong klaseng negosyo?”
“Isang bakery na ligtas para sa mga taong may allergy. Walang lihim na sangkap. Kumpleto ang label sa bawat produkto. May hiwalay na kagamitan para maiwasan ang contamination.”
Tinitigan niya ako nang matagal.
Kinabahan ako, tulad noong una kaming nagkita.
Pagkatapos ay naglabas siya ng isang folder.
“May bakanteng puwesto sa gusaling pag-aari ko.”
Umiling ako.
“Ayokong tanggapin iyon nang libre.”
“Sino ang nagsabing libre?” nakataas ang kilay niyang sagot. “Magbabayad ka ng renta. At gusto ko ng maayos na business plan bago kita payagang malugi sa gusali ko.”
Napangiti ako.
Iyon ang paraan ni Doña Teresa ng pagsasabing naniniwala siya sa akin.
Tinawag ko ang bakery na Ligtas.
Sa unang buwan, halos walang bumibili. Ako mismo ang nagbe-bake, naglilinis at nagdadala ng mga order.
Ngunit matapos ibahagi ng isang ina ang larawan ng kaniyang anak na unang beses nakatikim ng birthday cake nang hindi natatakot, unti-unting dumami ang mga customer.
Dumating ang mga magulang na may dalang listahan ng allergy ng kanilang mga anak.
Dumating ang mga estudyanteng hindi makakain sa karaniwang café.
Dumating maging ang mga doktor at dietitian na naghahanap ng mapagkakatiwalaang pagkain para sa kanilang mga pasyente.
Isa sa mga madalas pumunta ay si Paolo, ang doktor na kasama ni Doña Teresa noong gabing muntik na akong mawalan ng buhay.
Sa unang mga buwan, pagkain lamang ang pinag-uusapan namin.
Palagi siyang umo-order ng dalawang pandesal at isang tasa ng kapeng walang asukal.
“Para kanino ang pangalawang pandesal?” minsan kong tanong.
“Para rin sa akin,” sagot niya. “Hindi ako mahilig magbahagi.”
Doon nagsimula ang una kong totoong pagtawa matapos ang mahabang panahon.
Hindi niya ako minadali.
Hindi niya ginamit ang pinagdaanan ko upang maging malapit sa akin.
Kapag tinatanggihan ko ang imbitasyon niya, simpleng sinasabi niyang:
“Sige. Babalik pa rin ako para sa pandesal.”
Isang taon matapos magsara ang kaso, pumayag akong makipagkape sa kaniya—sa ibang café, dahil ayaw niyang ako pa rin ang magtrabaho sa una naming date.
Unti-unti kong nakilala ang isang lalaking hindi kailangang palaging ipagtanggol ang sarili dahil marunong siyang umako ng pagkakamali.
Kapag natatakot ako, nakikinig siya.
Kapag hindi ako makapagsalita dahil sa galit, hindi niya ako pinipilit. Hinihintay niya akong mahanap ang sarili kong mga salita.
At sa unang pagkakataon, naunawaan kong ang tunay na pagmamahal ay hindi iyong nagpapakaba sa iyo kung kailan ka muling pagtataksilan.
Ito iyong nagbibigay sa iyo ng katahimikan nang hindi ka kinokontrol.
Makalipas ang dalawang taon, lumuhod si Paolo sa loob ng bakery pagkatapos magsara.
Walang photographer.
Walang livestream.
Naroon lamang si Doña Teresa, ang mga empleyado ko at ilang batang customer na halatang hindi marunong magtago ng sikreto.
“Hindi kita hinihiling na kalimutan ang nakaraan,” sabi ni Paolo. “Gusto ko lamang makasama ka sa pagbuo ng hinaharap na pinili mo para sa sarili mo.”
Tumingin ako kay Doña Teresa.
Namumula na naman ang kaniyang mga tainga habang kunwari ay abala sa pag-aayos ng mga cake box.
Ngumiti ako at sinabi:
“Oo.”
Simple lamang ang aming kasal.
Ginanap iyon sa isang maliit na hardin malapit sa dagat. Ang lahat ng pagkain ay galing sa Ligtas, at bawat putahe ay may malinaw na listahan ng mga sangkap.
Isinuot ko ang lumang belo ng aking ina.
Sa aking leeg ay nakasabit ang kuwintas na perlas ni Doña Teresa.
Bago magsimula ang seremonya, lumapit siya upang ayusin ang belo ko.
“Sigurado ka ba sa lalaking ito?” tanong niya kay Paolo.
“Opo,” magalang nitong sagot.
“Kapag sinaktan mo siya, hindi ka maililigtas ng pagiging doktor mo.”
Napatawa ang lahat.
Ngunit nang kami na lamang dalawa, mahigpit niyang hinawakan ang aking kamay.
“Napakaganda mo,” mahina niyang sabi.
“Mama,” bulong ko, “maaari mo ba akong ihatid sa altar?”
Nanlaki ang kaniyang mga mata.
Pagkatapos ay mabilis siyang tumalikod, kunwari ay may inaayos sa kaniyang manggas.
Nang muli siyang humarap, basa na ang kaniyang mga mata.
“Kung mabagal akong maglakad, huwag mo akong madaliin.”
Magkahawak-kamay kaming lumakad patungo sa altar.
Sa dulo ay naghihintay si Paolo—hindi bilang tagapagligtas ko, kundi bilang taong pinili kong makasama matapos kong matutuhang iligtas ang sarili ko.
Noong gabing muntik akong mamatay, inakala kong nawala sa akin ang kasal, ang lalaking minahal ko at ang pamilyang inaasam ko.
Ngunit hindi pala ako nawalan.
Nakalaya ako.
Nakita ko kung sino ang handang pabayaan akong masaktan, at kung sino ang mananatili upang tulungan akong muling tumayo.
Sa harap ng dagat, habang sinisinagan kami ng papalubog na araw, isinuot ni Paolo ang singsing sa daliri ko.
Mula sa unang hanay, tahimik na umiiyak si Doña Teresa.
At nang sabihin kong “Oo, tinatanggap kita,” wala akong naramdamang takot.
Dahil sa pagkakataong iyon, hindi ako ikinasal upang magkaroon ng pamilya.
Ikinasal ako habang napapalibutan ng pamilyang matagal nang pumili sa akin.
