nang tangkain nilang kunin si lia sa harap ng operating room, doon lumabas ang huling ebidensiyang itinago ni mariel
bahagi 4: nang tangkain nilang kunin si lia sa harap ng operating room, doon lumabas ang huling ebidensiyang itinago ni mariel
— Nasaan ang batang si Lia Santos? May report kaming kailangan siyang kunin para sa emergency protective custody.
Parang biglang nawala ang lahat ng tunog sa paligid. Ang sigaw ng nurse sa loob ng operating area. Ang pagtakbo ng doktor. Ang pag-iyak ng nanay ko. Ang malakas na tibok ng puso ko.
Lahat iyon ay nalunod sa iisang pangungusap.
Kukunin si Lia.
Sa mismong gabi na nasa bingit ng kamatayan ang nanay niya. Sa mismong gabing nalaman kong isang taon na pala akong ginawang bulag, bingi, at tanga ng babaeng pinakasalan ko.
Dahan-dahan kong nilingon si Camille.
Nakatayo siya ilang hakbang mula sa akin, hawak ang cellphone, nanginginig ang labi pero nananatiling matigas ang tingin.
Sa likod niya, dalawang babae mula sa social services ang lumapit. Ang isa ay nasa edad kwarenta, nakasuot ng gray blazer, may ID na nakasabit sa leeg. Ang isa naman ay mas bata, may hawak na clipboard at folder.
Tumingin sila sa paligid. Nang makita nila si Lia na nakakapit kay Mateo, agad silang lumapit.
— Lia Santos?
Mas lalong kumapit si Lia sa braso ni Mateo.
— Hindi po ako sasama.
Mahinahon ang boses ng babae, pero malamig.
— Hija, may natanggap kaming report na ikaw ay nasa potentially unsafe environment. Kailangan ka naming dalhin pansamantala habang iniimbestigahan ang sitwasyon.
— Unsafe?
— Nasa ospital kami. Ang nanay niya nasa operasyon. Ako ang guardian na nakalagay sa medical file.
Tiningnan siya ng babae.
— Kayo po ba si Mr. Mateo Reyes?
— Ako.
— May report din po tungkol sa inyo.
Tumigas ang panga ni Mateo.
— Anong report?
Binuksan ng babae ang folder.
— Hindi namin puwedeng idetalye lahat dito, pero may mga alegasyon ng inappropriate proximity sa minor, questionable living arrangements, at emotional manipulation involving the child.
— Kalokohan iyon!
Napalingon sa akin ang dalawang social worker.
— Ako ang ama niya. Ako si Gabriel Villanueva.
Sandaling nagkatinginan ang dalawa. Ang mas batang babae ay tumingin sa papel.
— Mr. Villanueva, ayon sa report, matagal kayong absent sa buhay ng bata. May concerns din tungkol sa domestic instability dahil sa conflict ninyo ng biological mother.
Tumawa si Camille sa likod ko. Mahina lang. Pero narinig ko.
— Camille, ikaw ang gumawa nito?
Hindi siya sumagot. Pero ang katahimikan niya ay sapat na.
Lumapit ang nanay ko, umiiyak.
— Hindi ninyo puwedeng kunin ang apo ko. Nasa loob ang nanay niya. Baka… baka hindi na niya makita ang anak niya.
Sumimangot ang social worker.
— Ma’am, naiintindihan namin ang emosyon ninyo, pero may protocol kami. Kapag may urgent report involving a minor, lalo na kung ang legal guardian ay medically incapacitated, kailangan naming kumilos.
— Legal guardian? Ako ang tatay niya.
— Pero hindi po kayo ang primary custodian sa records.
Tumama iyon sa akin nang buo.
Totoo.
Sa papel, matagal ko nang pinakawalan ang pagiging ama. Sa papel, si Mariel ang nagpalaki. Si Mariel ang nagpaaral. Si Mariel ang lumaban.
At ako?
Ako ang pangalan sa birth certificate. Pero hindi iyon sapat para sabihing ako ang tahanan ng anak ko.
— Hindi ako sasama.
Nanginginig ang buong katawan niya. Pero matapang siyang nakatayo. Napakaliit niya sa gitna ng hallway, suot ang uniporme, hawak pa rin ang luma at basag na cellphone, parang iyon na lang ang huling patunay na may boses siya.
— Gusto kong makita si Mama.
Lumapit ang mas batang social worker.
— Hija, hindi ka namin sasaktan. Dadalhin ka lang namin sa safe place.
— Safe place? Safe po ako kay Mama! Safe po ako kay Kuya Mateo! Hindi po ako safe sa kanya!
Itinuro niya si Camille.
Nanigas ang mukha ni Camille.
— Lia, huwag kang magsalita ng hindi totoo. Hindi kita sinaktan.
— Hindi ninyo po ako sinaktan sa kamay. Pero sinaktan ninyo po si Mama.
Napatigil ang lahat.
— Sinabi ninyo po sa landlord namin na hindi kami nagbabayad. Sinabi ninyo po sa teacher ko na ginagamit ako ni Mama para manghingi ng pera kay Papa. Sinabi ninyo po kay Lola na ayaw daw namin silang makita, kahit si Mama umiiyak habang tumatawag.
— Enough. Bata ka. Hindi mo naiintindihan ang mga nangyayari.
— Hindi. Naiintindihan ko po.
At iyon ang pinaka-nakakabiyak ng puso.
Hindi dapat naiintindihan ng batang siyam na taong gulang ang ganoong mga bagay. Hindi dapat niya alam kung ano ang landlord. Kung ano ang medical bill. Kung ano ang social worker. Kung ano ang ibig sabihin ng “custody.”
Dapat ang alam niya lang ay homework, ulan, baon, paboritong kanta, at kung sino ang susundo sa kanya sa school.
Pero dahil sa amin, dahil sa akin, natuto siyang matakot sa mga salitang pangmatanda.
Humakbang ako palapit sa kanya.
Hindi siya umurong ngayon. Pero hindi rin siya lumapit.
— Lia, hindi kita hahayaang kunin.
Tumingin siya sa akin.
Sa mga mata niya, nakita ko ang isang tanong.
Paano?
Paano mo ako poprotektahan ngayon, kung hindi mo ako naprotektahan noon?
Hindi ko alam ang sagot. Pero alam kong sa pagkakataong ito, hindi ako puwedeng umatras.
Humarap ako sa dalawang social worker.
— Bigyan ninyo kami ng oras. Nasa operasyon ang nanay niya. Hindi ninyo puwedeng hilahin ang bata palayo habang maaaring huling sandali na iyon ng ina niya.
— Mr. Villanueva, hindi kami nandito para makipag-away. Pero kung hindi kayo makikipagtulungan, maaari kaming humingi ng assistance sa security.
— Tumawag kayo.
Napatingin kami kay Mateo.
Nakatayo siya sa tabi ni Lia, maputla pero matatag.
— Tumawag kayo ng security. Tumawag kayo ng pulis. Tumawag kayo ng kahit sino. Pero hindi ninyo kukunin ang batang ito habang hindi pa niya nakikita ang nanay niya.
— Mr. Reyes, mas lalo lang ninyong pinapalala ang report laban sa inyo.
— Mas mabuti nang lumala ang report kaysa manahimik habang inaagaw ang bata ng taong nanakit sa kanya.
Biglang pumalakpak si Camille.
Isa.
Dalawa.
Tatlong mabagal na palakpak.
— Ang galing. Talagang magaling kang magpanggap na bayani, Mateo.
Tumingin siya sa akin.
— Kita mo, Gabriel? Ito ang lalaking pinagkatiwalaan ni Mariel. Siya ang laging nasa tabi. Siya ang pumipirma. Siya ang sumasama sa anak mo. At ikaw? Ikaw ang nasa labas, pinapapasok lang kapag kailangan nang umiyak.
— Tumigil ka na.
— Bakit? Masakit ba marinig? Masakit malaman na pinalitan ka na niya bago mo pa malaman?
Hindi ako kumibo.
Dahil noong isang araw, baka naniwala ako. Baka nagalit ako kay Mateo. Baka ginamit ko ang mga litratong iyon para saktan si Mariel.
Pero ngayon, nakita ko na ang katotohanan.
Ang lalaking kinaiinggitan ko ay ang lalaking gumawa ng dapat kong ginawa. Ang lalaking gusto kong sisihin ay ang lalaking nagligtas sa mag-ina ko habang abala akong magpakaama sa batang hindi ko naman pala anak.
— Camille, hindi si Mateo ang pumalit sa akin.
Tumingin ako kay Lia.
— Ako ang umalis.
Napalunok si Camille. Parang iyon ang hindi niya inaasahang marinig.
Dahil dati, lagi akong marunong magtanggol sa sarili ko. Laging may dahilan. Laging may paliwanag.
Pagod ako. Nasaktan ako. Hindi ako naiintindihan.
Pero ngayong gabi, wala na akong gustong ipagtanggol.
Kasalanan ko.
At hindi na iyon mabubura ng kahit anong galit ko kay Camille.
Biglang bumukas ang pinto ng operating area.
Lumabas ang nurse na kanina.
— Relative ni Ma’am Mariel?
Sabay-sabay kaming lumingon.
Nang makita niya ang gulo sa hallway, nag-atubili siya sandali.
— Critical pa rin po ang pasyente. Pero nagkamalay siya sandali. Hinahanap niya ang anak niya.
Napasigaw si Lia.
— Mama!
Tumakbo siya papunta sa pinto. Pero hinarang siya ng mas batang social worker.
— Sandali, hija. Hindi pa puwede—
Hindi ko na napigilan ang sarili ko.
Hinawakan ko ang braso ng social worker, hindi madiin, pero sapat para pigilan siya.
— Hayaan ninyong makita niya ang ina niya.
— Sir, please don’t touch—
— Ako ang tatay niya. At bilang tatay niya, sinasabi kong hindi ninyo siya pipigilan.
— Gabriel. Mag-ingat ka. Lahat ng sinasabi mo, puwedeng gamitin laban sa’yo.
— Gamitin mo.
Nanlaki ang mata niya.
Lumapit ako sa kanya.
— Gamitin mo lahat. Ipakita mo sa abogado mo na ngayon lang ako nagising. Ipakita mo na naging tanga ako. Ipakita mo na absent father ako. Totoo naman. Pero siguraduhin mong isasama mo rin lahat ng recording. Lahat ng blocked calls. Lahat ng pananakot mo kay Mariel. Lahat ng DNA result ni Enzo.
Namula ang mukha niya.
— Wala kang mapapatunayan.
— May anak na nagsalita. May liham si Mariel. May recording si Lia. May mga test result. At higit sa lahat… may takot sa mukha mo ngayon.
Sa unang pagkakataon, umatras si Camille.
Kaunti lang.
Pero sapat para malaman kong tinamaan siya.
Pinapasok ng nurse si Lia sa loob. Sinundan siya ni Mateo.
Dapat sana ako rin.
Pero bago ako makahakbang, hinawakan ako ng nanay ko.
— Gabriel…
Lumingon ako.
Puti ang mukha niya. Nanginginig ang kamay niya.
— Anak, may kailangan akong aminin.
Pakiramdam ko may isa na namang pader na guguho.
— Ano?
Tumingin siya kay Camille, pagkatapos sa akin.
— Noong mga unang buwan pagkatapos ng hiwalayan ninyo ni Mariel… tumawag siya sa bahay.
Nanlamig ako.
— Sabi mo wala kang natanggap.
Umiiyak na siya.
— Natatakot ako noon. Galit na galit ka kay Mariel. Lagi mong sinasabi na sinira niya ang buhay mo. Si Camille naman palaging pumupunta sa bahay, nagluluto, nag-aalaga sa amin, sinasamahan si Enzo. Sinasabi niya na kung papayagan naming bumalik si Mariel sa buhay mo, mawawala ang katahimikan mo.
— Ma, ano ang ginawa ninyo?
Pumikit siya.
— Sinabi ko kay Mariel na huwag ka na niyang tawagan.
Naramdaman kong may pumunit sa loob ng dibdib ko.
— Bakit?
— Akala ko pinoprotektahan kita.
Napatingin ako sa ama ko.
Nakayuko siya.
Ibig sabihin alam niya. Alam nilang pareho.
— Tinawag niya kayo? Para saan?
Umiyak nang mas malakas ang nanay ko.
— Para humingi ng tulong. Sinabi niyang may sakit siya. Sinabi niyang kailangan ka niyang makausap. Pero hindi ako naniwala. Akala ko ginagamit lang niya si Lia para makuha ka ulit.
Hindi ako makagalaw.
Dumagdag iyon sa bigat na hindi ko na kayang pasanin.
Hindi lang pala si Camille. Hindi lang pala ako.
Buong pamilya ko ang unti-unting nagsara ng pinto sa mukha ni Mariel.
At sa kabilang pinto, hawak niya ang kamay ng anak namin, nagmamakaawa lang na may sumagot.
— May sinabi pa ba siya?
Matagal bago sumagot ang nanay ko.
— Oo.
— Ano?
— Sinabi niya… na kung sakaling may mangyari sa kanya, sana kunin natin si Lia. Pero huwag daw nating hayaang mapalapit kay Camille.
Napatingin ako kay Camille.
Nakangiti siya.
Hindi na iyon ngiti ng maamo.
Ngiti iyon ng taong nahuli, pero hindi pa sumusuko.
— See? Even then, pinagbibintangan na niya ako. Mariel always knew how to make herself the victim.
Lumapit ang tatay ko kay Camille.
— Umalis ka na.
Natigilan si Camille.
— Papa?
— Hindi kita ama. At pagkatapos ng lahat ng ito, huwag mo na kaming tawaging pamilya.
Namula ang mata ni Camille.
Tumingin siya kay Enzo, na tahimik na umiiyak sa sulok.
— Enzo, halika.
Hindi gumalaw ang bata.
— Enzo!
Napapitlag siya, pero imbes na lumapit sa ina, tumingin siya sa akin.
— Daddy…
Sumikip ang dibdib ko.
Hindi niya kasalanan. Wala siyang kasalanan.
Hindi niya kasalanang ginamit siya ng sarili niyang ina. Hindi niya kasalanang tinawag niya akong Daddy. Hindi niya kasalanang hindi ko siya kadugo.
Lumuhod ako sa harap niya.
— Enzo, sumama ka muna sa mama mo.
— Galit ka na po ba sa akin?
Napapikit ako.
Hindi ko alam kung ilang beses pa akong dudurugin ng gabing ito.
— Hindi. Hindi ako galit sa’yo.
— Totoo po?
— Oo.
— Hindi ko po alam. Hindi ko po alam na hindi ikaw ang daddy ko.
Hinawakan ko ang maliit niyang balikat.
— Alam ko.
Humagulgol ang bata.
At sa sandaling iyon, kahit nawasak ang lahat, hindi ko kayang kamuhian si Enzo.
Ang kasalanan ay nasa matatanda.
Palagi namang ang bata ang unang nasasaktan sa kasalanan ng matatanda.
Hinila ni Camille si Enzo palayo.
Pero bago sila tuluyang makaalis, lumingon siya sa akin.
— Gabriel, huli ka na.
— Sa ano?
Ngumiti siya.
— Sa lahat.
Pagkatapos ay lumapit siya sa social worker at may ibinulong.
Hindi ko narinig ang sinabi niya.
Pero nakita kong nagbago ang mukha ng babae.
Mas naging seryoso.
Mas matigas.
Lumapit muli ito sa akin.
— Mr. Villanueva, kailangan pa rin naming kausapin ang bata pagkatapos niyang makita ang ina niya.
— Hindi ngayon.
— Ngayon po. May bagong impormasyon kaming natanggap.
— Galing kay Camille?
Hindi siya sumagot.
— Hindi ninyo ba nakikita? Siya ang may dahilan para manipulahin ito.
— Sir, hindi namin trabaho ang maghusga rito. Trabaho naming siguraduhin ang immediate safety ng minor.
— Immediate safety? Ang immediate safety niya ay nasa loob, kasama ang nanay niyang lumalaban para mabuhay!
— Sir, please lower your voice.
Natawa ako.
Lower your voice.
Ilan pang matatanda ang magsasabi sa akin na hinaan ang boses habang unti-unting inaagaw ang anak ko?
Biglang lumabas si Mateo mula sa operating area.
Maputla siya.
— Lia wants you inside.
Napatigil ako.
— Gusto niya akong makita?
Tumango si Mateo.
— Si Mariel. Hinahanap ka rin.
Hindi ko alam kung paano ko naihakbang ang mga paa ko.
Pagpasok ko sa loob, malamig ang hangin.
Amoy gamot.
Amoy dugo.
Amoy takot.
Nasa maliit na preparation room si Mariel bago muling dalhin sa operating table.
Maraming tubo sa katawan niya.
Maputla siya, sobrang payat, parang isang hininga na lang ang naghihiwalay sa kanya sa pagkawala.
Nasa tabi niya si Lia, hawak ang kamay niya.
— Mama, nandito po si Papa.
Dahan-dahang iminulat ni Mariel ang mga mata niya.
Nang makita niya ako, walang galit doon.
Walang paninisi.
Pagod lang.
Pagod na pagod.
— Gabriel…
Lumuhod ako sa tabi ng kama.
— Mariel, patawarin mo ako.
Bahagya siyang ngumiti.
— Hindi iyon ang kailangan ko ngayon.
Mas sumakit iyon.
Kahit sa bingit ng kamatayan, hindi niya iniisip ang sarili niyang sugat.
Tumingin siya kay Lia.
— Anak, lumabas ka muna sandali.
Umiling si Lia.
— Ayoko.
— Sandali lang.
— Baka pagbalik ko, wala ka na.
Nabasag ang mukha ni Mariel.
Hinawakan niya ang pisngi ng anak namin.
— Hindi pa ako aalis hangga’t kaya ko.
— Promise?
— Promise.
Pero pareho naming alam na ang pangakong iyon ay maaaring hindi niya kontrolado.
Lumabas si Lia kasama si Mateo.
Naiwan kaming dalawa.
Ako at ang babaeng minsan kong minahal, minsan kong sinaktan, at matagal kong hindi pinakinggan.
— May sinabi ba sa’yo ang liham?
— Oo.
— Lahat?
— Hindi ko alam.
Dahan-dahan siyang huminga.
— May kulang.
Parang huminto ang puso ko.
— Ano?
Tumingin siya sa pinto, pagkatapos sa akin.
— Hindi ko isinulat dahil natatakot akong makita iyon ni Camille.
— Mariel, sabihin mo sa akin.
Pumikit siya, parang iniipon ang natitirang lakas.
— Noong dumating si Camille sa apartment… hindi lang siya nanakot.
Namutla ako.
— Ano ang ginawa niya?
— May dala siyang dokumento. Adoption papers. Guardianship transfer. Hindi pa kumpleto. Pero sinabi niyang kung pipirma ako, tutulungan niya raw ako sa ospital. Sasagutin niya ang gamot ko. Sisiguraduhin niyang makakapag-aral si Lia sa magandang school.
— Hindi ka pumirma.
— Hindi.
Kumirot ang mukha niya.
— Kaya kinabukasan, nagsimula ang report sa barangay. Tapos sa school. Tapos sa landlord.
Napapikit ako sa galit.
— Diyos ko…
— Gabriel, hindi iyon ang pinakamasama.
Dahan-dahan akong napatingin sa kanya.
— Ano pa?
Pumatak ang luha mula sa gilid ng mata niya.
— May ginawa siyang paraan para mawalan ako ng karapatan kay Lia kapag namatay ako.
Nanginig ang buong katawan ko.
— Paano?
— May pinapirmahan siyang affidavit sa akin noong nasa pain medication ako. Akala ko hospital consent. Hindi ko na mabasa nang maayos. Nang magising ako, wala na ang papel.
Hindi ako makahinga.
— Anong nakasulat doon?
— Hindi ko alam ang buong laman. Pero narinig ko siyang kausap ang isang abogado sa hallway. Sinabi niya…
Naputol ang boses ni Mariel.
— Sinabi niya na kapag hindi ako nakaligtas, lalabas na kusa kong isinuko ang temporary custody ni Lia sa legal household mo.
— Legal household ko…
— Oo. Ibig sabihin, sa’yo at sa asawa mo.
Parang may yelong ibinuhos sa likod ko.
Sa akin.
At kay Camille.
Kung mamatay si Mariel, may papel na puwedeng gamitin si Camille para kunin si Lia sa ilalim ng pangalan ko.
Hindi dahil mahal niya ang bata.
Kundi dahil gusto niyang burahin ang huling bahagi ni Mariel sa buhay ko.
Hinawakan ko ang gilid ng kama.
— Nasaan ang papel?
— Hindi ko alam.
Biglang bumukas ang pinto.
Pumasok ang nurse.
— Sir, kailangan na po naming dalhin si Ma’am Mariel sa OR.
Tumango ako, kahit hindi ko pa kayang tumayo.
Hinawakan ni Mariel ang kamay ko.
Mahina.
Halos wala nang lakas.
— Gabriel.
— Dito lang ako.
— Hindi. Makinig ka.
Lumapit ako.
— Si Lia… may alam siya.
Natigilan ako.
— Ano?
— Bago ako dalhin dito, nakita niya kung saan itinago ni Camille ang kopya.
Nanlaki ang mata ko.
— Nasaan?
Hindi na nakasagot si Mariel.
Biglang nag-alarm ang monitor.
Mabilis na pumasok ang doktor.
— BP dropping! We need to move now!
Napaatras ako habang itinutulak nila ang kama palabas.
— Mariel!
Saglit niyang iminulat ang mata.
Tumingin siya sa akin.
At sa huling lakas niya bago tuluyang isara ang mga mata, binigkas niya ang isang salita:
— Rosaryo…
Pagkatapos, isinara ang pinto ng operating room sa harap ko.
Nakatayo ako roon, nanginginig.
Rosaryo?
Ano ang ibig sabihin noon?
Tumakbo palabas si Lia mula sa kabilang hallway.
— Papa!
Sa unang pagkakataon, tumakbo siya papunta sa akin.
Pero hindi para yumakap.
Para sabihin ang bagay na lalong nagpagulo sa lahat.
— Papa, alam ko kung nasaan ang papel.
Hinawakan ko ang balikat niya.
— Saan?
Nanginginig niyang itinuro ang direksyon ng chapel ng ospital.
— Nakita ko po si Tita Camille kanina. May itinago siya sa likod ng statue ni Mama Mary, sa may rosary box.
Bago pa kami makakilos, umalingawngaw sa hallway ang boses ni Camille mula sa speaker ng cellphone ng social worker.
— Ma’am, pakibilisan po. Nasa chapel ang bata. Kunin ninyo siya bago nila makita ang dokumento.
Napalingon kami.
Sa dulo ng hallway, muling bumukas ang elevator.
Dalawang security guard ang lumabas, kasama ang social workers.
At sa kabilang direksyon, papunta sa chapel, nakita ko si Enzo.
Mag-isa.
Umiiyak.
Hawak sa maliit niyang kamay ang isang punit na rosaryo.
At sa likod niya, naglalakad si Camille, dahan-dahang ipinapasok sa bag ang isang makapal na puting sobre.