“Mas Mabuti Si Tita Kaysa Sa Iyo”—Sabi Ng Walong-Taong-Gulang Kong Anak, Tinuruang Itago Ang Kabit Ng Sarili Kong Asawa
PARTE 1
“Mas mabuti si Tita Vanessa kaysa sa iyo. Kapag ikaw ang nanay ko, hindi ako mamahalin ni Papa.”
Walong taong gulang ang anak kong si Bea nang sabihin niya iyon.
Hawak ko noon ang litrato nilang tatlo: ang asawa kong si Adrian, ang babaeng ipinangako niyang hindi na niya kakausapin, at ang batang minsang sumigaw na ayaw na niyang magkaroon ng ama.
Ako ang kumuha ng litrato sa ilalim ng kama habang naghahanap ng nawawalang medyas.
Ngunit sa tingin nilang lahat, ako ang may kasalanan.
Hindi naging maayos ang pagsasama namin mula nang malaman ko ang tungkol kay Vanessa. Sa galit, sinira ko ang salamin ng kotse ni Adrian. Pinunit ko ang mga damit niya. Isang gabi, ibinato ko ang kaniyang telepono.
Hindi ko ipinagmamalaki ang mga iyon.
Akala ko, kapag napigilan ko silang magkita, maililigtas ko ang pamilya namin.
Ang kapalit, kinandado niya ang pinto at hinayaan akong magpalipas ng gabi sa labas. Nang magkasakit ako, hindi niya ako sinamahan sa ospital.
Tatlong taon na ang nakaraan, sa gitna ng pagtatalo sa may hagdan, nawalan ako ng balanse at bumagsak.
Hindi ko malilimutan ang pagtakbo ni Bea palapit sa akin.
“Umalis ka!” sigaw niya sa kaniyang ama. “Ayoko na sa iyo!”
Pagkatapos noon, tila nagbago si Adrian.
Umuwi siya nang maaga. Dinala niya si Bea sa mga pasyalan. Tinuruan niyang magbisikleta. Sinabi niyang tapos na sila ni Vanessa.
Naniwala ako.
Habang inaayos ko ang sarili ko, nagtatrabaho, at muling binubuo ang bahay namin, unti-unting lumayo ang anak ko.
“Ang dami mong tanong, Mama.”
“Si Papa, pinapayagan ako.”
Hanggang dumating ang kaarawan niya.
Maaga akong umalis sa opisina sa Ortigas upang sunduin siya. May nakahanda nang pancit sa bahay, mga lobo, at maliit na cake na ako mismo ang pumili.
Ngunit sa tapat ng isang café, nakita kong bumaba si Bea sa kotse ni Adrian at tumakbo papunta kay Vanessa.
“Tita! Hindi ko sasabihin kay Mama ngayon!”
Yumuko si Vanessa at hinalikan ang kaniyang pisngi.
Nakatayo si Adrian sa tabi nila, hawak ang kahon ng cake.
Hindi ako tumawid.
Umuwi ako at pinatay ang kalan.
Pagdating nila, may yakap nang puting stuffed rabbit si Bea.
“May biglang nangyari,” sabi ni Adrian. “Sa labas na kami kumain.”
Tumango ako. Inilipat ko ang pancit sa lalagyan at isinara ang takip.
Nang pumasok si Bea sa kuwarto, saka ako nagtanong.
“Bakit tinuturuan ang anak natin na maglihim sa akin?”
“Hindi ko siya tinuruan.”
“Nakita ko kayo.”
“Birthday niya ngayon, Camille. Huwag mong sirain.”
Kinagabihan, nakita ko ang litrato.
Sa likod, sulat-kamay ni Bea:
Pinakamasayang araw ko.
Paglabas niya sa banyo, agad niyang inagaw iyon.
“Bakit mo pinapakialaman ang gamit ko?”
“Anak, gusto ko lang malaman kung bakit kailangan mong itago ito.”
Doon niya sinabi na mas mabuti si Vanessa. Na hindi siya mamahalin ng kaniyang ama dahil ako ang kaniyang ina.
Hindi ako nakasagot.
Pumasok si Adrian at inilagay si Bea sa likod niya, na para bang ako ang panganib sa kuwarto.
“Sapat na,” sabi niya. “Hindi mo ba kayang palampasin ito kahit ngayon lang?”
Tumingin ako sa batang ako ang naghele kapag may kulog, ako ang nagbantay kapag may lagnat, ako ang naghintay sa labas ng silid tuwing unang araw ng pasukan.
Nakatago siya sa likod ng ama niya.
Kinabukasan, may Family Day sa paaralan. Inayos ko ang kaniyang uniporme at inihanda ang baon.
Nang makita niyang magbibihis din ako, namutla siya.
“Mama… pupunta ka rin?”
“Oo. Nanay mo ako.”
Mahigpit niyang hinawakan ang bag niya.
Saka siya bumulong:
“Pero si Tita Vanessa na ang nilagay ko sa family tree.”
PARTE 2
Hindi ako sumigaw.
Tinupi ko ang napkin sa ibabaw ng baunan at isinara iyon.
“Pag-uusapan natin mamaya,” sabi ko.
Buong biyahe papuntang paaralan sa Quezon City, nakayuko si Bea. Ilang ulit niyang tiningnan ang teleponong ginagamit niya sa mga laro, ngunit wala siyang sinabi.
Pagpasok namin sa gate, nakita ko agad si Adrian.
Nasa tabi niya si Vanessa, may dalang lalagyan ng hiniwang prutas.
Nang makita ako, hindi siya nagulat.
Si Adrian ang unang lumapit.
“Nasa school tayo. Huwag kang gumawa ng eksena.”
“Dumalo lang ako para sa anak ko.”
“Kung ganoon, isipin mo kung ano ang makabubuti sa kaniya.”
Sa likod niya, inilapit ni Vanessa ang kamay sa balikat ni Bea. Kusang lumipat ang anak ko sa tabi niya.
Sa classroom, may mga mesa para sa paggawa ng family tree. Tatlong upuan ang nakapalibot sa mesa ni Bea.
Naupo si Adrian sa isa. Si Vanessa sa pangalawa.
Ako ang kumuha ng ekstrang upuan mula sa likod.
Habang naggugupit si Bea, halos bawat galaw niya ay pinupuri ni Vanessa.
“Ang ganda naman!”
“Ang husay mo talaga!”
Ako ang nagpapaalala na ilayo ang gunting sa gilid ng mesa. Ako rin ang nag-abot ng tubig nang magsimula siyang umubo.
Hindi niya ako tiningnan.
Nang tawagin siya sa harapan, ipinakita niya ang kaniyang gawa: larawan niya, larawan ni Adrian, at larawan ni Vanessa.
Sandaling natigilan si Teacher Liza.
“May gusto ka bang idagdag, Bea?”
Umiling ang anak ko.
“Si Tita ang sumasama sa amin. Alam niya ang gusto kong cake. Alam din niya na takot ako sa kulog.”
May magulang na napatingin sa akin.
Ibinaling ko ang mata ko sa papel.
Noong dalawang taong gulang si Bea, ako ang nakaupo sa sahig magdamag habang yakap siya sa gitna ng bagyo.
Ngayon, para bang may ibang taong pumalit pati sa alaala.
Sa kuhanan ng litrato, lumapit ako.
Agad na humawak si Bea sa damit ni Vanessa.
“Papa, puwede bang katulad dati ang puwesto natin?”
“Dito ka muna sa gilid,” sabi ni Adrian sa akin. “Para matapos na.”
Tumayo ako sa pinakadulo.
Pagkatapos, iniabot ko ang kamay upang punasan ang kremang nasa pisngi ni Bea.
Umiwas siya.
“Mama, huwag naman ngayon.”
Nang ibigay ang mga medalya, kay Vanessa siya tumakbo.
Aalis na sana ako nang habulin niya ako sa hallway.
Sumikip ang dibdib ko. Akala ko, yayakap siya.
“Sa Sunday po, magbibisikleta kami,” sabi niya. “Huwag ka na lang sumama.”
Tumango ako upang hindi niya makita ang panginginig ng labi ko.
Bago ako makarating sa gate, tinawag ako ni Teacher Liza.
“Ma’am Camille, maaari po ba tayong mag-usap nang pribado?”
Dinala niya ako sa bakanteng reading corner.
“May ilang napapansin kami kay Bea,” maingat niyang sabi. “Lalo na kapag may usapan tungkol sa pamilya.”
“Ayaw na niya sa akin.”
“Hindi po iyon ang sinabi niya.”
Tumingin ako sa kaniya.
“Noong nakaraang linggo, umiyak siya dahil mali ang sagot niya sa worksheet. Sinabi niyang baka ayaw na siyang isama ng papa niya kapag nakakainis siya.”
Nanlamig ang mga kamay ko.
“May sinabi pa po ba siya?”
“Na kailangan niyang maging mabait kay Tita Vanessa para hindi ulit mawala si Papa.”
Matagal akong hindi nakapagsalita.
Sa isip ko, bumalik ang sinabi ni Bea: Con cũng muốn bố thích con.
Gusto rin niyang mahalin siya ng ama niya.
Hindi pala simpleng pagpili ng mas masayang kasama ang nangyayari.
May kinatatakutan ang anak ko.
“Hindi kami magpapasya batay sa iisang kuwento,” dagdag ni Teacher Liza. “Pero gusto naming makausap kayo at ang school counselor. Hiwalay muna, kung mas komportable kayo.”
Pumayag ako.
Pag-uwi ko, nasa kusina si Adrian.
“Sabi ng teacher, kinausap ka niya.”
“Oo.”
“Camille, huwag mong gamitin ang school para palakihin ang problema natin.”
“Bakit iniisip ni Bea na mawawala ka kapag hindi niya napasaya si Vanessa?”
Ibinaba niya ang baso.
“Bata iyon. Maraming naiisip.”
“May pinanggalingan ang takot niya.”
“Baka dahil sa mga ginawa mo noon.”
Hindi ko itinanggi ang pagkakamali ko.
“May kasalanan ako sa mga nakita niya. Kaya nga nagpapakonsulta ako. Pero hindi iyon dahilan para sabihin sa kaniya na nakasalalay sa pakikisama niya sa ibang babae ang pagmamahal mo.”
“Wala akong sinabing ganoon.”
Kinabukasan, nakipagkita ako sa isang abogado.
Hindi ako humingi ng paraan para parusahan si Adrian. Tinanong ko kung paano kami maaaring magkahiwalay ng tirahan, paano mapoprotektahan ang pangangailangan ni Bea, at anong mga dokumento ang dapat kong ihanda.
Paglabas ko, nasa bag ko ang listahan ng mga kailangang ayusin.
Pumasok ako sa malapit na parke upang makahinga.
Doon ko sila nakita.
Nakasakay si Bea sa bagong bisikleta. Nasa harapan si Adrian, nakabuka ang mga kamay. Si Vanessa ang umaalalay sa likod.
May helmet si Bea, ngunit walang proteksiyon ang kaniyang mga tuhod.
Lumapit ako at inilabas ang knee pads na nasa bag ko.
“Isuot mo muna, anak. Maraming maliliit na bato rito.”
“Ayoko niyan,” sagot niya. “May binili na si Tita.”
“Wala kang suot.”
“Mama, bakit kailangan laging ikaw ang masunod?”
Humakbang si Adrian palapit.
“Masaya kami bago ka dumating.”
Hindi ako tumingin sa kaniya.
Lumuhod ako sa harap ni Bea.
“Hindi kita pipilitin. Pero kapag nahulog ka, mas masasaktan ka kung walang proteksiyon.”
Sinipa niya ang kamay ko.
Nahulog ang knee pads sa damuhan.
Agad siyang napatingin sa mukha ko, tila naghintay ng sigaw.
Pinulot ko lamang ang mga iyon.
“Hindi tama ang manakit, Bea. Kahit galit ka.”
“See?” bulong ni Adrian kay Vanessa. “Laging sermon.”
Narinig iyon ng anak ko.
At nakita kong agad siyang tumawa, pilit at mahina, habang nakatingin sa ama niya.
Hindi ko na sila sinundan.
Nang gabing iyon, tumunog ang tablet ni Bea sa ibabaw ng mesa. Nandoon ang mensahe ni Adrian na lumitaw sa screen.
Kapag tinanong ka ni Mama, sabihin mong tayo lang. Ayoko ng gulo.
Hindi ko kinailangan buksan ang ibang usapan.
Tinawag ko siya.
“Adrian, sinabi mong hindi mo siya pinagtatago.”
Pagkakita niya sa screen, inabot niya agad ang tablet.
Ngunit bago niya iyon mahawakan, lumitaw ang kasunod na mensahe.
Buburahin natin mamaya. Tulad ng dati.
Nasa pintuan si Bea.
At sa unang pagkakataon, hindi kay Vanessa o sa akin nakatingin ang anak ko.
Nakatingin siya sa kaniyang ama, nanginginig.
“Papa,” bulong niya, “kasalanan ko na naman ba?”
PARTE 3
“Wala kang kasalanan, anak.”
Sinabi ko iyon bago pa makasagot si Adrian.
Lumapit ako, ngunit hindi ko siya hinawakan agad.
“Hindi mo kailangang mamili ngayon. At hindi mo kailangang magsinungaling para may magmahal sa iyo.”
Nagsimulang umiyak si Bea.
Inabot siya ni Adrian.
“Halika, anak. Hindi naman seryoso iyon.”
Umatras siya.
“Pero sabi mo, kapag nalaman ni Mama, hindi na tayo makakalabas.”
“Dahil alam mong magagalit siya.”
“At sabi mo, kapag umalis ka ulit, malulungkot ako. Kaya dapat huwag ko siyang inisin.”
Tahimik ang kusina.
Hindi lumakas ang boses ni Bea. Mas masakit iyon. Para siyang batang nagrereklamo tungkol sa tuntuning hindi niya maintindihan.
Lumuhod ako.
“May sinabi pa ba sa iyo?”
Tumingin siya sa ama niya.
“Hindi mo kailangang sumagot ngayon,” dagdag ko. “Pwede tayong huminto.”
Ngunit umiling siya.
“Sabi ni Papa, mas magaan kasama si Tita. Kapag kasama ka, lagi siyang malungkot.”
Naramdaman kong humigpit ang panga ko.
“Bea,” sabi ni Adrian, “hindi ganoon ang ibig sabihin ko.”
“Paano po ba?”
Wala siyang sagot.
Yumakap sa akin ang anak ko, bigla at mahigpit.
“Akala ko kapag gusto ko si Tita, hindi na aalis si Papa.”
Hinaplos ko ang likod niya.
Naalala ko ang batang nagtago sa likod niya sa kuwarto. Ang batang nagtaboy sa akin sa paaralan. Ang pilit na tawa niya sa parke.
Matagal kong inakalang nasusuklian ng pagtataksil ang lahat ng ginawa ko.
Ngayon, naririnig ko ang takot na nagtulak sa bawat salitang iyon.
Hindi ibig sabihin na hindi ako nasaktan.
Ngunit hindi ko na kayang tingnan ang anak ko na para bang kapantay siya ng mga matatandang nanakit sa amin.
Dinala ko siya sa kuwarto at pinaupo sa kama.
“May mga bagay akong ginawa noon na mali,” sabi ko. “Nakita mong sinira ko ang gamit ni Papa. Narinig mong sumigaw ako.”
Nakayuko siya.
“Hindi mo iyon kasalanan. Hindi mo rin tungkuling ayusin kami.”
“Galit ka po ba sa akin?”
“Nasaktan ako sa ilang sinabi mo. Pero mahal kita kahit may mali kang nagawa.”
“Hindi mo ako iiwan?”
“Mag-aayos tayo ng mas tahimik na buhay. Sasabihin ko sa iyo ang plano. Hindi kita basta iiwan nang walang paliwanag.”
Hindi ako nangako na magiging madali ang lahat.
Nanatili lamang ako hanggang lumuwag ang pagkakayakap niya.
Paglabas ko, naghihintay si Adrian sa sala.
“Pinalabas mong masama akong ama.”
“Sinagot ko ang anak natin.”
“Isang biro lang ang mga mensahe.”
“Paulit-ulit mong pinagbura ang bata ng mga usapan.”
Napailing siya.
“Hindi mo kasi kayang tanggapin na komportable siya kay Vanessa.”
“Ang gusto kong malaman: bakit kailangang matakot si Bea para maging komportable kayo?”
Umupo siya.
Sa unang pagkakataon nang gabing iyon, hindi na siya nakahanap ng mabilis na sagot.
Inilagay ko sa mesa ang folder mula sa abogado.
“Maghihiwalay tayo ng tirahan. Sa ngayon, gusto kong kay Ate Lorna muna kami ni Bea. Malapit iyon sa school niya.”
“Hindi mo siya puwedeng ilayo sa akin.”
“Pag-uusapan natin ang pagdalaw at suporta sa pamamagitan ng abogado. Hindi ko siya ipagkakait para gumanti. Pero kailangang matapos ang pagpapalihim at paggamit sa kaniya bilang dahilan.”
Nang makita niya ang folder, saka lamang niya naunawaang hindi ito panibagong pagtatalong lilipas bago umaga.
“Dahil kay Vanessa, sisirain mo ang pamilya natin?”
“Adrian, matagal na akong mag-isang nagpapanatili ng itsura nito.”
Kinabukasan, kinausap namin ang school counselor.
Hindi ako pumasok sa silid habang kinakausap si Bea. Hindi ko siya tinuruan kung ano ang sasabihin.
Pagkatapos, ipinaliwanag sa amin ng counselor na kailangan niyang marinig ang malinaw at pare-parehong mensahe: hindi nakasalalay sa kaniyang pagsunod ang pagmamahal ng mga magulang.
Hindi siya dapat maging tagapagtago ng lihim.
Hindi siya dapat makinig sa paninira sa sinuman sa amin.
Pumayag si Adrian sa harap ng counselor.
Sa labas, tinanong niya kung kailangan pa ba naming umalis.
“Oo,” sagot ko.
Sumunod na linggo, lumipat kami.
Kaunti lamang ang dinala ko: damit, dokumento, gamit sa paaralan, at ilang paboritong libro ni Bea.
Naiwan ang puting kuneho sa kama.
Bago isara ang bag niya, bumalik siya upang kunin iyon.
Nakita niya akong nakatingin.
“Pwede ko po bang dalhin?”
“Oo, anak.”
“Hindi ka magagalit?”
“Laruan mo iyan. Hindi mo kailangang itapon para patunayang mahal mo ako.”
Isiniksik niya iyon sa bag at hinawakan ang kamay ko.
Sa bahay ni Ate Lorna, hindi agad naging masaya si Bea.
Hinahanap niya ang malaking kuwarto niya. Namimiss niya si Adrian. Minsan, sinasabi niyang gusto niyang umuwi.
Hindi ko siya pinagalitan.
Kapag ganoon, pinauupo ko siya sa tabi ko at ipinapakita ang napagkasunduang iskedyul.
“Makikita mo si Papa sa Sabado.”
“Kasama si Tita?”
“Kay Papa ka pupunta. Ang ibang bagay, kaming matatanda ang mag-uusap.”
Sa tulong ng mga abogado, nagkaroon kami ng pansamantalang kasunduan tungkol sa tirahan, gastusin, at pagdalaw. Hindi iyon natapos sa isang pirma o isang dramatikong araw.
Maraming mahihirap na usapan.
Maraming gabing gusto kong bawiin ang lahat para lamang makabalik sa pamilyar na bahay.
Ngunit tuwing nakikita kong natutulog si Bea nang hindi nag-aabang kung may magsisigawan, nagpapatuloy ako.
Isang buwan matapos kaming umalis, humiling si Adrian na makausap ako.
Nagkita kami sa café malapit sa school.
“Hindi na kami ni Vanessa,” sabi niya.
Hindi ako sumagot agad.
“Inakala kong puwedeng magkahiwalay ang lahat. Na maaalagaan ko si Bea, at walang kailangang makaalam.”
“Pero pinaako mo sa kaniya ang pagtatago.”
Tumango siya.
“Hindi ko napansing natatakot na pala siya.”
“Sinabi niya sa iyo sa kusina. Bago iyon, ilang beses ko nang tinanong kung ano ang nangyayari.”
Napayuko siya.
Wala akong naramdamang tagumpay.
Matagal kong hinintay na aminin niyang may mali. Nang dumating iyon, pagod na pagod na ako.
“Pwede pa ba nating subukan?” tanong niya.
“Hindi ako babalik ngayon.”
“Paano si Bea?”
“Matuto kang maging ama niya nang hindi ako ginagawang dahilan ng bawat pagkukulang mo.”
Umiyak siya.
Hindi ko pinunasan ang luha niya.
May mga pagsisising dapat dalhin ng taong gumawa ng desisyon.
Sa mga sumunod na buwan, dumalo siya sa mga konsultasyong iminungkahi para sa kaniya. Mas maayos siyang sumunod sa iskedyul. Hindi na niya hinihinging maghatid ng mensahe si Bea sa akin.
Hinayaan kong makita ang pagbabago sa gawa.
Hindi ko iyon ginawang pangako ng pagbabalikan.
Isang maulang gabi, nagising si Bea sa malakas na kulog.
Tumakbo siya papunta sa kuwarto ko.
“Mama, pwede rito?”
Inangat ko ang kumot.
Humiga siya sa tabi ko, hawak ang puting kuneho.
Matagal kaming tahimik.
Pagkatapos, bumulong siya.
“Sorry po sa family tree.”
Humarap ako sa kaniya.
“Gusto mo bang sabihin kung bakit?”
“Akala ko kapag ikaw ang nilagay ko, malulungkot si Papa.”
Hinawakan ko ang maliit niyang kamay.
“Hindi mo trabaho na pigilan ang lungkot niya.”
“Pwede pa rin po bang mahalin si Papa?”
“Oo.”
“Kahit galit ka sa kaniya?”
“Oo, anak.”
Kinabukasan, naglabas siya ng papel at mga krayola.
Iginuhit niya ako sa isang bahay, si Adrian sa isa pa, at ang sarili niya sa gitna. May linya mula sa kaniyang mga kamay papunta sa aming dalawa.
“Hindi na tayo pareho ng bahay,” paliwanag niya. “Pero anak ninyo pa rin ako.”
“Oo,” sagot ko. “Palagi.”
Idinikit namin ang larawan sa dingding.
Hindi na ako nasa gilid.
Hindi rin kailangang burahin ang kaniyang ama upang magkaroon ako ng lugar.
Tumingin si Bea sa akin.
“Mama, kapag hindi ako mabait, mahal mo pa rin ako?”
“Oo. Itatama natin ang mali. Pero hindi mawawala ang pagmamahal ko.”
Sumandal siya sa akin.
At sa pagkakataong iyon, wala siyang lihim na kailangang bantayan.
