Ako ang Nagbayad ng Bakasyon sa Europe, Pero Girlfriend ng Kapatid Ko ang Isasama Nila Kapalit Ko—Kinansela Ko Lahat!
PARTE 1
“Ate, huwag ka nang sumama bukas. Sabi ni Bianca, hindi ka raw marunong lumugar.”
Nakatayo ang kapatid kong si Marco sa sala, hawak ang supot ng mangga, habang nakabukas ang maleta ko sa sahig. Alas nuwebe ng gabi. Alas sais kinabukasan ang flight namin.
Anim na buwan kong inayos ang biyaheng iyon.
Labing-anim na araw sa Italy at Greece. Apat na pasahero: ako, si Marco, si Mama, at si Papa.
Ako ang nagbayad ng lahat.
Hindi ako mayaman. Accountant ako sa isang logistics company sa Quezon City. Dalawang taon kong inipon ang bonus ko, pati perang dapat sana ay pangpalit sa luma kong laptop.
Gusto ko lang matupad ang matagal nang pangarap ni Mama.
Noong bata kami, kapag nakakakita siya ng Santorini sa telebisyon, sinasabi niyang, “Kapag nakaluwag tayo, kahit minsan lang, gusto kong makarating diyan.”
Pagkatapos, tatawa siya at babalik sa pagtutupi ng labada.
Nang lumaki kami, nagbago ang sagot niya.
“Sayang ang pera, anak. Ipon mo na lang.”
Kaya hindi ko sinabi agad na nagpareserba na ako. Pinag-aralan ko muna ang visa requirements, pamasahe, hotel, at panahon. Pinili ko ang mga simpleng tutuluyan, malapit sa istasyon, may sariling maliit na kusina.
Nang ipakita ko ang plano, umiyak si Mama.
Si Marco naman, graphic designer na bihirang makapagbakasyon, niyakap ako.
“Solid ka talaga, Ate. Buti na lang ikaw ang kapatid ko.”
Isang buwan bago umalis, ipinadala ko ang itinerary sa Messenger group namin.
Rome. Vatican. Florence. Athens. Santorini.
Kasama ang oras ng tren, lokasyon ng hotel, at mga araw na puwedeng magpahinga si Papa dahil mabilis sumakit ang tuhod niya.
Nakita rin iyon ni Bianca, girlfriend ni Marco.
Nagtanong si Marco kung maaari siyang sumama.
“Puwede,” sabi ko. “Sabihin ninyo agad para makahanap tayo ng ticket at maayos niya ang visa. Pero malinaw muna kung sino ang sasagot sa gastos niya.”
Hindi raw siya makapag-leave dahil naghahanda siya para sa Civil Service Exam. Hindi ko na pinilit.
Ngayon, isang gabi bago bumiyahe, ako ang pinapaalis.
“Anong ibig mong sabihin?” tanong ko.
Huminga nang malalim si Marco.
“Pakiramdam niya, lagi mong pinakikialaman ang buhay namin. Nagtatanong ka tungkol sa kasal, bahay, kung saan kami titira. Parang kailangan naming humingi ng permiso sa iyo.”
May mga tanong nga ako noon.
Ibinenta nina Mama ang maliit nilang bahay sa probinsiya para makatulong sa down payment ng bahay ni Marco. Tinanong ko kung napag-usapan na nila ni Bianca ang plano.
Pero hindi ako nagtakda ng kasal. Hindi ako humingi ng susi. Hindi ko sinabing dapat akong sundin.
“Kung may problema siya, bakit ngayon lang?” tanong ko.
“Dahil ngayon ko lang kayang sabihin.”
Lumabas si Mama mula sa kusina.
“Ano bang nangyayari?”
“Ayaw ni Marco na sumama ako,” sabi ko.
Napatingin siya sa anak niyang lalaki. Pagkatapos, sa akin.
“Baka puwedeng pagbigyan mo muna, Patricia.”
Parang may biglang humigpit sa dibdib ko.
“Mama, ako ang nagplano.”
“Alam namin. Pero mahirap ding may samaan ng loob bago sila magpakasal.”
Ibinalik ni Papa ang remote sa mesa.
“Ikaw ang nakatatanda. Ikaw na ang umintindi.”
Tumingin ako sa kanilang tatlo. Sa tabi ng maleta, nakalagay ang gamot ni Mama na pinaghiwa-hiwalay ko sa maliliit na lalagyan.
“Pero kayo, tutuloy pa rin?”
“Oo naman,” sagot ni Marco. “Sayang ang bayad.”
“Bayad kanino?”
Napairap siya.
“Ate, kailangan bang isumbat?”
Pagkatapos, itinuro niya ang folder ng mga booking sa mesa.
“Iwan mo na lang lahat ng dokumento. Ako na ang bahala sa kanila.”
Lumapit si Mama at isinara ang maleta ko.
“Magpahinga ka na lang dito, anak.”
At saka inilabas ni Marco ang telepono niya.
“Bianca, okay na. Hindi na sasama si Ate.”
Hindi pa ako pumapayag, pero ipinagdiriwang na nila ang pagkawala ko.
PARTE 2
“Patayin mo ang tawag,” sabi ko.
Napatingin si Marco, pero hindi niya ibinaba agad ang telepono.
Sa kabilang linya, narinig ko ang boses ni Bianca.
“Sigurado? Ayoko ng eksena bukas.”
Bukas.
May biglang kumalabit sa isip ko.
“Bakit siya nag-aalala sa bukas? Hindi naman siya kasama.”
Mabilis na pinatay ni Marco ang tawag.
“Wala. Ayaw lang niyang mag-away tayo sa airport.”
Hindi ako sumagot. Kinuha ko ang folder sa mesa at umupo sa kabilang dulo ng sofa.
Nasa unang pahina ang pangalan naming apat.
Patricia Santos. Elena Santos. Roberto Santos. Marco Santos.
Sa likod, nakasuksok ang resibo ng visa application, travel insurance, hotel reservations, at mga ticket sa museo.
Bawat pahina, may petsang mas maaga kaysa sa gabing iyon. Bawat bayad, galing sa account ko.
“May gusto akong malinawan,” sabi ko. “Kailan ninyo napag-usapang huwag akong isama?”
Walang sumagot.
Si Mama ang unang umiwas ng tingin.
Hindi ko na kailangang magtanong kung alam niya.
“Kailan, Mama?”
“Patricia, huwag mo nang palakihin.”
“Kailan?”
“Tatlong araw na,” mahinang sagot niya.
Tatlong araw.
Tatlong araw silang may desisyon habang ako ang naglalaba ng damit na dadalhin ni Papa. Habang ako ang nagpi-print ng emergency contacts. Habang ako ang nagpapaalala kay Marco na huwag magdala ng malaking bote ng pabango sa hand carry.
“Bakit hindi ninyo sinabi?”
“Baka magalit ka,” sagot ni Papa.
“Pero hindi ninyo naisip na mas magagalit ako kapag ngayong gabi?”
Sumingit si Marco.
“Ate, hindi ito tungkol sa pera. Tungkol ito sa boundaries.”
Tumango ako.
“Sige. Pag-usapan natin ang boundaries.”
Binuksan ko ang Messenger conversation namin ni Bianca.
Hindi ko binasa ang pribadong usapan nila ni Marco. Ang binuksan ko lang ay sariling mga mensaheng ipinadala at natanggap ko.
“Bianca, napag-usapan na ba ninyo ni Marco kung saan kayo titira pagkatapos ng kasal? Nagtatanong kasi si Mama tungkol sa ibinentang bahay.”
Sumunod na mensahe:
“Kung hindi pa kayo sigurado, sabihin lang ninyo. Mas mabuting malinaw bago maglabas ng pera sina Mama.”
Ang sagot niya:
“Wala pa pong final, Ate. Salamat po sa concern.”
Pagkatapos noon, wala na akong follow-up tungkol sa bahay.
Tungkol sa biyahe, isang tanong lang.
“Makakasama ka ba? Okay lang kung hindi. Kailangan ko lang malaman bago magbago ang presyo.”
Sinabi niyang hindi.
Sumagot ako ng, “Sige, good luck sa exam.”
Itinaas ko ang telepono.
“Nasaan dito ang pangungulit?”
Hindi tumingin si Marco.
“Hindi mo kasi naiintindihan ang dating.”
“Posibleng hindi ko naiintindihan,” sabi ko. “Posibleng may nasabi akong nakailang sa kaniya. Pero puwede niyang sabihin iyon. Puwede mong sabihin iyon. Hindi nito ipinapaliwanag kung bakit aalisin ninyo ako sa biyaheng ako ang nagbayad.”
“Hindi ka naman namin inaalis sa pamilya,” sabi ni Mama.
“Sa bakasyon lang.”
Napatawa ako nang isang beses.
Sa bakasyon lang.
Para bang maliit na bagay ang pagtaboy sa akin habang ginagamit nila ang regalong inihanda ko.
Biglang nag-vibrate ang telepono ni Marco sa mesa.
Nagliwanag ang screen.
Hindi ko sana papansinin kung hindi lumabas ang mensaheng iyon.
“Nailagay ko na passport ko sa bag. Anong oras mo ako susunduin?”
Bianca.
Tumingin ako kay Marco.
“May passport siya sa bag dahil pupunta siya sa airport?”
Agad niyang dinampot ang telepono.
“Ate, huwag kang tumingin sa messages ko.”
“Hindi ko hinawakan. Nasa harap nating lahat.”
Napatayo si Mama.
“Marco, sabihin mo na.”
Doon ko nalaman na hindi lang pala ang pagpapaalis sa akin ang pinag-usapan nila.
May sarili nang ticket si Bianca.
May visa na rin siya.
Nagbago raw ang isip niya dalawang linggo na ang nakaraan. Nakapag-leave siya. Nakahanap si Marco ng flight na kapareho ng amin.
“Ako ang nagbayad sa ticket niya,” mabilis niyang sabi.
“Bakit hindi ninyo sinabi?”
“Dahil alam naming marami kang itatanong.”
Napatingin ako sa folder.
“Saang hotel siya titira?”
Walang sagot.
Tiningnan ko si Mama.
Sa wakas, sinabi niya, “Sa kuwarto mo sana.”
Dalawang kuwarto ang ni-book ko. Isa para sa mga magulang ko. Isa na may magkahiwalay na kama para sa amin ni Marco.
Hindi nila balak basta magbakasyon nang wala ako.
Inayos na nilang gamitin ni Bianca ang puwestong binayaran ko.
“Paano ang tren, ferry, entrance tickets?” tanong ko.
“Bibili kami,” sagot ni Marco.
“Gamit ang anong pera?”
“Kaya nga hinihingi ko ang folder. Titingnan namin kung ano ang puwedeng baguhin.”
“Ang pangalan ko?”
“Baka puwedeng palitan.”
“Hindi lahat ng reservation puwedeng ipangalan sa ibang tao.”
“Kung hindi, bumili ng bago.”
“Sa pera mo?”
Natahimik siya.
At doon ko nakita ang tunay na problema.
Hindi niya pinag-aralan ang gastos dahil inaasahan niyang ako pa rin ang mag-aayos. Ako ang magbabago ng booking. Ako ang tatawag. Ako ang sasalo ng anumang dagdag.
Basta wala ako sa litrato.
Umupo ulit si Mama.
“Anak, first time din naman ni Bianca sa Europe. Baka magandang pagkakataon para makilala namin siya.”
“Habang ako ang nasa bahay?”
“Hindi naman ganoon.”
“Ganoon mismo.”
Ipinakita ko kay Marco ang kabuuang gastos.
Hindi ko iyon ipinadala dati sa group chat. Ayokong maramdaman nilang may nakasabit na presyo ang regalo ko.
Ngayon, kailangan nilang makita.
Lumaki ang mga mata niya.
“Ganyan kalaki?”
“Oo.”
“Akala ko naka-sale lahat.”
“May sale. May ipon. May trabaho. Walang libre.”
Ibinaba ko ang telepono at tumingin sa kanilang tatlo.
“May dalawang paraan. Sasama ako gaya ng napagkasunduan natin. Mag-uusap tayo tungkol sa mga nasabi kong nakailang kay Bianca, at magiging maayos ako sa kaniya.”
Huminga ako.
“O kaya hindi ako sasama. Pero kayo ang magbabayad at mag-aayos ng sarili ninyong biyahe.”
Namula si Marco.
“Alam mong wala kaming ganoong pera ngayon.”
“Kung ganoon, bakit ninyo ako pinaaalis?”
“Ate, blackmail iyan.”
Umiling ako.
“Hindi. Ito ang boundary na kanina mo hinihingi.”
Lumapit si Papa.
“Patricia, tama na. Hindi maganda ang nagbibilangan sa pamilya.”
“Pero maganda bang magtanggal ng tao pagkatapos gamitin ang pera niya?”
Walang sumagot.
Kinuha ko ang laptop ko.
Nang bumukas ang booking account, biglang nanigas si Marco.
“Ate, anong ginagawa mo?”
Tiningnan ko ang apat na pangalan sa screen.
“Sinusunod ko kayo. Hindi na ako sasama.”
Pagkatapos, binuksan ko ang pahinang matagal kong pinag-aralan bago bumili ng ticket.
Nasa ibabaw ang dalawang salitang hindi nila inakalang babasahin ko ngayong gabi:
Cancel booking.
PARTE 3
“Huwag mong pindutin iyan,” sabi ni Marco.
Hindi ako agad gumalaw.
Sa screen, nakalista ang refund conditions. Mas mahal nang kaunti ang binili kong airfare dahil may opsiyong magkansela bago ang nakatakdang deadline.
Pinili ko iyon dahil may maintenance medicine si Mama at pabago-bago ang tuhod ni Papa. Ayokong maubos ang ipon ko kung may biglang magkasakit.
Hindi ko naisip na ang dahilan ng pagkansela ay silang tatlo.
“Mawawala ang ilang fees,” sabi ko. “Pero karamihan ng airfare, maibabalik. Ang ibang hotel, puwede pang kanselahin ngayong gabi. May mga ticket na hindi refundable. Tatanggapin ko ang lugi.”
“Kung tatanggapin mo rin naman ang lugi,” sabi ni Marco, “bakit hindi mo na lang kami hayaang tumuloy?”
Tumingin ako sa kaniya.
“Dahil hindi ko ibinigay ang biyaheng ito para bilhin ang karapatan ninyong itaboy ako.”
Lumapit si Mama, nakahawak sa likod ng upuan ko.
“Patricia, huwag naman lahat. Kayong magkapatid ang may problema.”
“Kanina, pinili ninyong panigan siya.”
“Gusto lang naming walang gulo.”
“Ako ang tinanggal ninyo para walang gulo.”
Napaupo si Papa sa sofa.
“Hindi ba puwedeng bukas na natin pag-usapan? Pagod tayong lahat.”
“Bukas, nasa airport na tayo. At inaasahan ninyong mahihiya akong tumanggi sa harap ni Bianca.”
Walang kumontra.
Iyon ang pinakamasakit: hindi nila kailangang aminin. Nasa katahimikan na ang sagot.
Tinawagan ni Marco si Bianca at inilagay sa speaker.
“May problema,” sabi niya. “Kinakansela ni Ate ang bookings.”
“Ano?” Tumalas agad ang boses niya. “Bakit?”
Sumagot ako bago pa niya maipaliwanag.
“Dahil pinapaalis ninyo ako sa sarili kong regalo.”
Sandaling tumahimik ang linya.
“Ate Patricia, hindi ko naman hinihinging bayaran mo ako.”
“Pero alam mong gagamitin mo ang kuwartong binayaran ko.”
“Si Marco ang nagsabing okay lang.”
Tumingin ako sa kapatid ko.
“Sino ang nagsabing okay lang?”
Hindi siya sumagot.
Nagpatuloy si Bianca.
“Sabi niya, puwede ka namang magbakasyon sa ibang panahon. At gusto mo raw mapag-isa.”
Napanganga si Mama.
“Marco?”
“Ano ba!” singhal niya. “Sinabi ko lang para hindi na komplikado!”
Doon tuluyang lumabas ang buong plano.
Kay Bianca, sinabi niyang kusa akong uurong.
Sa akin, sinabi niyang si Bianca ang ayaw akong isama.
Sa mga magulang namin, sinabi niyang kailangan nilang pagbigyan ang magiging manugang para walang samaan ng loob.
Iisang desisyon, tatlong magkakaibang paliwanag.
Pero hindi rin inosente si Bianca.
“Sinabi mo bang hindi ako marunong lumugar?” tanong ko.
“Oo,” sagot niya, mas mahina ngayon. “Dahil hindi ako komportable sa usapan tungkol sa bahay at kasal.”
“Nauunawaan ko. Hindi na kita tatanungin tungkol doon. Pero sinabi mo rin bang mas mabuting huwag akong sumama?”
Matagal bago siya sumagot.
“Sinabi kong baka mas relaxed kami kung wala ka.”
Hindi ko kailangang taasan ang boses.
“Kung gusto ninyong bumiyahe nang wala ako, karapatan ninyo iyon. Pero dapat kayong magplano, magbayad, at magsabi nang tapat.”
“Paano ang ticket ko?” tanong niya.
“Si Marco ang bumili. Kayo ang kailangang makipag-usap sa airline.”
Mabilis niyang ibinaba ang tawag.
Tumingin si Marco sa akin na parang ako ang sumira sa lahat.
“Sana masaya ka.”
“Hindi ako masaya.”
“Sinira mo ang bakasyon nina Mama.”
“Hindi ko sila pinaalis. Kayo ang nagpasiyang wala akong lugar doon.”
Pinindot ko ang pagkansela ng unang booking.
May lumabas na confirmation. Binasa ko ang refund amount at ang mga bawas. Kinumpirma ko.
Sumunod ang email.
Pagkatapos, kinansela ko ang natitirang airfare sa parehong reservation.
Apat na pangalan. Apat na ticket.
Narinig ko ang pag-iyak ni Mama bago pa matapos mag-load ang pahina.
Hindi ko siya tiningnan agad. Baka kapag nakita ko ang luha niya, makalimutan ko na naman kung bakit ako nasasaktan.
Isa-isa kong inasikaso ang mga hotel.
May mga libre pang kanselahin. May unang gabing sisingilin. May prepaid museum tickets na hindi na maibabalik.
Habang ginagawa ko iyon, kinukuwenta ko rin ang pagkawala.
Masakit. Ilang linggong sahod din ang masasayang.
Pero sa unang pagkakataon, hindi ko hinayaang ang perang nailabas ko na ang magdikta kung gaano pa karaming paghamak ang tatanggapin ko.
Lumapit si Mama.
“Anak, sorry. Sumama ka na. Sabihin natin kay Bianca na hindi puwede.”
Isinara ko sandali ang laptop.
“Kung wala akong hawak na cancellation button, sasabihin mo rin ba iyan?”
Hindi siya nakasagot.
“Tinanong kita kanina kung puwede akong sumama. Sinara mo ang maleta ko.”
Napahawak siya sa bibig niya.
“Hindi ko naisip na ganoon ang dating.”
“Ganoon ang nangyari, Mama.”
Si Papa naman ang nagsalita.
“Akala namin, ikaw ang mas madaling pakiusapan.”
Tumango ako.
“Dahil ako ang laging pumapayag.”
Hindi niya itinanggi.
Nang matapos akong magkansela, ibinalik ko ang mga passport nila. Ipinadala ko rin sa group chat ang confirmations at breakdown ng mga refund.
Walang insulto. Walang mahabang sermon.
Isang mensahe lang.
“Kanselado na ang biyahe. Ang refund ay babalik sa account na ginamit sa pagbabayad. Ako ang sasagot sa mga hindi na maibabalik na gastos.”
Hindi natuloy ang pagsundo ng airport van.
Hindi na namin kinailangang gumising nang alas dos.
Pero walang natulog nang maayos sa bahay na iyon.
Kinabukasan, umuwi ako sa inuupahan kong condo. Naiwan ang ilang damit ko sa bahay nina Mama, pero dinala ko ang maleta.
Buong araw akong tinawagan ni Marco.
Hindi ko sinagot.
Nag-message siya noong hapon.
“Nag-away kami ni Bianca. Hindi refundable ang ticket niya. Kailangan kong bayaran ang utang ko sa card.”
Binasa ko iyon nang dalawang beses.
Pagkatapos, sumagot ako.
“Responsibilidad mo iyon. Hindi ako pumayag sa plano ninyo.”
Nagpadala siya ng mahabang mensahe tungkol sa pagiging mapagmataas ko, sa pagsumbat, sa paggamit ng pera para masunod.
Hindi ko na pinagtalunan ang bawat pangungusap.
Isinulat ko lang:
“Puwede kang tumanggi sa regalo ko. Puwede kang magtakda ng boundaries. Pero hindi puwedeng ako ang pagbayarin sa pagpapaalis ninyo sa akin.”
Makalipas ang isang linggo, dumating si Mama sa condo ko.
May dala siyang tinola sa lumang lalagyang ginagamit niya noong college pa ako.
Hindi niya ako agad niyakap.
Umupo siya sa dining chair at tumingin sa mga kamay niya.
“Nagkamali ako,” sabi niya. “Hindi dahil nakansela ang biyahe. Nagkamali ako noong pinili kong ikaw ang masaktan dahil akala ko, mas matibay ka.”
Doon ako umiyak.
Hindi noong kinansela ko ang ticket. Hindi noong sinigawan ako ni Marco.
Noong marinig kong may nakakita rin sa ginawa nila.
“Anak,” sabi niya, “hindi mo kailangang bilhan kami ulit ng bakasyon.”
“Mama, hindi ko na kayang magplano ulit para sa lahat ngayon.”
“Alam ko.”
Nanatili siya hanggang lumamig ang sabaw. Wala siyang hiniling na pera. Wala siyang ipinakiusap para kay Marco.
Bago umalis, niyakap niya ako.
Sa unang pagkakataon matapos ang gabing iyon, hindi ako nanigas.
Sumunod na humingi ng tawad si Papa. Maikli ang mensahe niya, pero walang dahilan at walang “pero.”
Si Marco, mas matagal.
Tatlong linggo bago niya sinabi, “Ate, nagsinungaling ako. Akala ko mapapapayag kita kapag sinabi kong para sa relasyon ko. Sorry.”
Hindi ko siya agad pinatawad.
Sinabi kong kailangan ko ng panahon.
Hindi ko rin tinanong kung sila pa ni Bianca. Hindi ko inayos ang utang niya. Hindi ako naghanap ng paraan para mailigtas ang ticket na binili niya.
Iyon ang hangganang matagal kong hindi naitakda.
Nang pumasok ang mga refund, hindi ko ginastos agad.
Nagtabi ako para sa emergency fund. Pinalitan ko ang laptop kong dalawang taon nang naghihintay. Pagkatapos, nag-apply ulit ako ng leave para sa mas maikling bakasyon.
Ako lang.
Noong gabing inililigpit ko ang bagong itinerary, nag-message si Mama.
“Anak, enjoy ka. Magpadala ka ng litrato kung gusto mo.”
Kung gusto ko.
Hindi niya sinabi na sayang at wala sila. Hindi niya pinaalalahanang may utang akong pangarap sa kanila.
Ngumiti ako habang inilalagay ang passport sa bag.
Mahal ko pa rin ang pamilya ko.
Pero hindi ko na kailangang mawala sa sarili kong buhay para mapatunayan iyon.
Ang una kong kinansela ay apat na ticket.
Ang mas mahalagang natapos ay ang paniniwalang dapat akong laging magbayad, umintindi, at umurong para lang manatiling mabuting anak.
Sa susunod na paglalakbay, may puwesto ako.
At hindi na iyon nakasalalay sa pahintulot ng sinuman.
