**Hindi Niya Raw Ako Kilala, Pero Ang Asong Inalagaan Namin Ay Yumakap Sa Akin Matapos Ang Anim Na Taong Pagkakahiwalay**
PARTE 1
“Hindi ko siya kilala.”
Anim na taon kaming nagmahalan. Anim na taon din kaming hindi nagkita. Pero sa harap ng mga katrabaho ko, apat na salita lang ang kailangan ni Adrian Mendoza para burahin ako.
Kung hindi lang kumawala ang tali ng aso niya, baka pinaniwalaan ko rin siyang kaya na naming maging estranghero.
Nang hapong iyon, abala akong naghahati ng kubyertos sa isang campsite sa Tanay, Rizal. Team outing iyon ng departamento namin. May mga tent sa damuhan, mahabang mesang kahoy, at lawa sa ibaba ng burol.
Ako si Camille Reyes, project director sa isang marketing agency sa Ortigas. Sanay akong ayusin ang problema ng ibang tao. Hindi ako handa sa problemang bumaba mula sa van ng boss namin.
“Dumating na si Sir Adrian,” bulong ni Trisha sa likod ko.
“Yung presidente ng Hiraya Ventures?”
“Oo. Bagong business partner natin. Grabe, mas guwapo pala siya sa personal.”
Hindi ako tumingala. Pinagpantay ko ang mga tinidor sa ibabaw ng napkin, kahit biglang nanlamig ang mga daliri ko.
“May kasama siyang Golden Retriever,” dagdag ni Paolo. “Ang cute!”
“Alam ko yang aso,” sabi ni Trisha. “May pet account sila ng girlfriend niya noong college. Pinapakita sa akin ng pinsan ko yung videos nila dati.”
“Nasaan na yung girlfriend?”
“Matagal nang hiwalay. Pagkatapos noon, hindi na nagpost.”
“Sa kanya napunta yung aso?”
“Mukhang ganoon.”
Tumawa nang mahina si Paolo.
“Iniwan niya yung ganyang lalaki pati yung aso? Matapang ang ex niya.”
Hindi nila alam na nakaluhod ang babaeng iyon sa tabi nila, nagbibilang ng disposable spoons.
“Ma’am Camille,” tawag ni Trisha. “Sa UP Diliman din kayo nagtapos, di ba? Kilala ninyo siya?”
“Oo.”
Sabay silang lumapit.
“Talaga? Guwapo ba siya kahit noong estudyante?”
Tinanggal ko ang plastic sa isang lalagyan ng pagkain. May buhok na nahulog sa ilong ko; hinipan ko iyon bago sumagot.
“Mahirap sabihin. Kapag araw-araw mong nakikita ang isang tao, nasasanay ka rin.”
“Araw-araw?”
Napahinto sila.
Sa parking area, huminto rin si Adrian. Nasa tabi niya ang boss naming si Marco Villanueva.
Sinundan ni Marco ang tingin niya hanggang sa akin.
“Magkakilala kayo?”
Lumihis ang mga mata ni Adrian.
“Hindi ko siya kilala.”
Narinig ko iyon. Malinaw. Walang pag-aalinlangan, walang pahiwatig na biro.
Bago pa makapagtanong si Trisha, may munting kalansing na lumapit mula sa kabilang dulo ng damuhan.
Paglingon ko, isang ginintuang katawan ang sumalpok sa dibdib ko.
Napaupo ako sa lupa.
Dalawang malalaking paa ang dumagan sa mga balikat ko. Isang basang ilong ang sumiksik sa leeg ko. Humihingal siya, umiikot ang buntot, parang isang minutong pagkawala lang ang pagitan ng huli naming pagkikita.
“Churro?”
Kasabay ng boses ko, narinig ko ang boses ni Adrian.
“Churro.”
Tumahimik ang lahat.
Hinawakan ko ang magkabilang pisngi ng aso. May manipis pa ring bahagi ng balahibo sa kaliwang tainga niya. Pamilyar ang maliit na kalbong iyon, pati ang paraan niyang ipitin ang tuhod ko para hindi ako makatayo.
Lumapit si Adrian at pinulot ang tali.
“Pwede ko siyang bantayan habang abala ka,” sabi ko.
“Hindi kailangan.”
Dahan-dahan niyang pinaikli ang tali.
“Ayaw niyang sumama sa ibang tao.”
Ibang tao.
Binitiwan ko ang tainga ni Churro. Ngunit agad niyang isiniksik ang ilong sa palad ko, na para bang ako pa ang hindi niya maintindihan.
Nang gabing umalis ako sa bahay namin, kinagat din niya ang laylayan ng pantalon ko.
Ngayon, estranghero na raw ako.
Hinila ni Adrian ang tali. Hindi gumalaw si Churro.
Sa harap ng lahat, mas pinili niya akong tabihan.
Napatingin ang boss ko sa aming dalawa—at sa ngiting unti-unting lumitaw sa mukha niya, alam kong hindi pa tapos ang pagkabigla namin.
PARTE 2
“Sandali, huminga muna ako,” sabi ni Marco, nakayuko at nakahawak sa mga tuhod. “Ang bilis naman ng aso mo, Adrian.”
Walang tumawa.
Nakatingin pa rin ang mga katrabaho ko sa akin. Kanina, ako ang babaeng nag-aayos ng pagkain. Ngayon, para akong sagot sa isang tanong na hindi nila alam kung paano bibigkasin.
Tumayo ako at pinagpag ang damong kumapit sa pantalon ko. Sumunod si Churro, halos nakadikit ang tagiliran sa binti ko.
“Since nandito na kayong lahat,” pagpapatuloy ni Marco, “ipapakilala ko na ang bagong partner natin. Si Adrian Mendoza, presidente ng Hiraya Ventures.”
May bumati. May nakipagkamay. Nagkaroon muli ng ingay, ngunit masyadong maingat ang lahat, na para bang may nabasag sa lupa at iniiwasan nilang tapakan.
Tumango si Adrian sa bawat pagpapakilala.
Nang ako na ang kaharap niya, wala siyang iniabot na kamay.
Nakatingin siya sa aso.
“Tara, Churro.”
Pinaikli niya ang tali. Umatras lang ang mga tainga ni Churro at lalo itong sumiksik sa akin.
“Hindi ka naman pinapabayaan,” mahina kong sabi sa aso. “Sumama ka na sa kanya.”
Tumingala si Churro.
Sa ilang segundo, para siyang naghihintay ng isa pang utos. O ng paliwanag kung bakit kailangan na naman niyang pumili.
Pinisil ko nang marahan ang balahibo sa batok niya.
“Good boy. Doon ka muna.”
Saka lang siya lumapit kay Adrian.
Napakabagal ng bawat hakbang. Dalawang beses pa siyang lumingon.
Ibinaba ni Adrian ang tingin.
“Wala ka talagang pride,” bulong niya.
Hindi ko alam kung para sa aso lang iyon.
Hindi rin ako nagtanong.
Habang papalayo sila, yumuko ako para pulutin ang lalagyan ng kubyertos. Nanginginig nang kaunti ang mga kamay ko, kaya pinatagal ko ang pag-aayos hanggang makapaglakad na rin ang mga katrabaho ko.
“Ma’am,” mahina kong tawag na narinig mula kay Trisha. “Sorry sa sinabi namin kanina.”
“Alin?”
“Yung tungkol sa girlfriend.”
Ngumiti ako, ngunit hindi ko siya matingnan nang diretso.
“Maghanda na tayo ng pagkain. Malapit nang dumilim.”
Hindi niya ako pinilit.
Mabuti na rin. Hindi ko kayang ipaliwanag ang labindalawang taon sa pagitan ng isang disposable fork at isang plastic na kutsara.
Labindalawang taon na mula nang makilala ko si Adrian.
Pareho kaming student volunteers noon sa isang sports event sa Quezon City. Mainit, maalikabok, at lagi kaming kulang sa tulog. Maghapon kaming nagbibigay ng direksiyon sa mga bisita, nagbubuhat ng supplies, at naghahanap ng pagkakataong makaupo.
Sa unang lunch break namin, napansin niyang iniipon ko sa takip ng lunch box ang mga dahon ng wansoy.
“Ayaw mo niyan?”
“Lasang sabon.”
Wala siyang sinabi. Sa susunod na tanghalian, ipinagpalit niya ang ulam niya sa akin bago ko pa mabuksan ang kahon.
“Walang wansoy yan.”
Ganoon kami nagsimula.
Walang engrandeng pagpapakilala. Walang mamahaling restaurant. May malamig na bottled water, tunaw na kendi sa bulsa, at mga badge na kinokolekta namin mula sa iba’t ibang volunteer stations.
Kapag may nakita akong disenyo na wala pa siya, itinatabi ko iyon.
Kapag napansin niyang hindi pa ako kumakain, binabantayan niya ang station ko hanggang makabalik ako.
Isang araw, palihim kaming kinunan ng litrato ng roommate kong si Bea habang magkatabing kumakain sa ilalim ng puno.
Ipinadala niya sa akin ang larawan.
“May chance ba?”
“Wala. Hindi ko type ang naka-eyeglasses.”
Ilang minuto pagkatapos, dumating ang isa pang mensahe. Pinalaki niya ang larawan at binilugan ang salamin ni Adrian.
“Alam mo ba magkano yan? Katumbas ng ilang buwan mong allowance.”
Sinundan iyon ng kuwentong narinig niya tungkol sa yaman ng pamilya ni Adrian at sa mamahaling regalong diumano’y iniwan nito sa dating girlfriend.
Hindi ko alam kung totoo ang mga iyon.
Ang alam ko lang, sa ilalim ng punong iyon, pareho kaming pinagpapawisan habang kumakain ng kaning medyo matigas na.
“Opportunity na yan,” sabi ni Bea.
Natawa ako.
Napalingon si Adrian.
“Bakit?”
“Pinipilit ako ng roommate ko na bigyan ka raw ng chance.”
Tinakpan niya ng kamao ang bibig niya. Akala ko umuubo siya. Saka ko napansing nakangiti ang mga mata niya.
“Ano ang sagot mo?”
“Hindi pa ako sumasagot.”
“Huwag muna.”
Napatingin ako.
“Bakit?”
Hinintay niyang humina ang anunsiyo mula sa loudspeaker bago siya sumagot.
“Baka pwede kong hingin ang chance na iyon.”
Matagal akong hindi nakapagsalita.
Pagkatapos, iniabot ko sa kanya ang badge na kanina ko pa itinatago.
“Nahanap ko yung kulang mo.”
Tinanggap niya iyon na para bang mas mahalaga kaysa sa lahat ng suot niya.
Anim na taon kaming magkasama.
Hindi naman araw-araw masaya. May pagod, tampuhan, at mga gabing wala kaming lakas para tapusin ang isang usapan. Ngunit may mga umagang alam ko kung saan niya iniwan ang salamin, at alam niya kung gaano katamis ang gusto kong kape.
Kasama sa mga taong iyon si Churro.
Noong maliit pa siya, paulit-ulit siyang tinuturuan ni Adrian na umupo.
“Sit. Churro, sit.”
Nakatingin lang siya sa hawak nitong pagkain.
Mula sa pinto ng kuwarto, tinawag ko siya.
“Churro, upo.”
Agad siyang naupo.
“Ako ang nagpakain. Ikaw ang sinunod,” reklamo ni Adrian.
Nagtawanan kami hanggang sa matakot ang aso sa sarili niyang tahol.
Sa alaala ko, naroon pa rin ang lalaking iyon.
Sa campsite, wala siyang ngiti.
Pagsapit ng gabi, umusok ang mga ihawan. Naghahain ang mga katrabaho ko ng barbecue, mais, at kanin. Sa kabilang mesa umupo si Adrian kasama ang boss namin.
Akala ko, sapat ang distansiyang iyon.
Kumagat ako ng inihaw na kabute.
May tennis ball na gumulong sa tabi ng sapatos ko.
Pagtingala ko, nakaupo si Churro ilang hakbang ang layo. Kumakaway ang buntot niya. Nasa kabilang mesa si Adrian, nakahawak sa tali, hindi pa nagagalaw ang pagkain.
“Camille,” tawag ni Marco. “Dito na kayo.”
Tumigil ako sa pagnguya.
“Ilipat ninyo ang mesa. Hindi makakakain si Adrian kung pabalik-balik ang aso niya.”
Tumayo si Marco at humila ng upuan.
“Magandang pagkakataon din. Ikaw ang balak kong maghandle ng bagong project nila.”
Napahigpit ang hawak ko sa tinidor.
“Ako?”
“Oo. Hindi pa formal ang announcement.”
Tumingin ako kay Adrian. Nakatingin din siya sa akin.
“May problema ba?” tanong ni Marco.
Nasa pagitan namin ang tennis ball.
Bago ako makasagot, sinabi ni Adrian, “May kailangan muna akong malaman.”
PARTE 3
“Kung okay ba kay Camille ang arrangement,” dugtong ni Adrian.
Hindi ko agad naunawaan ang sinabi niya.
Buong hapon kong pinaghahandaan ang pagtanggi niya. Inisip kong baka sabihin niyang ibang project director ang gusto niya, o ayaw niyang humarap sa isang taong minsan niyang nakasama sa bahay.
Ngunit hinihintay niya ang sagot ko.
Napatingin si Marco sa akin.
“Of course. Pag-uusapan pa natin ang workload. Hindi naman ito final assignment tonight.”
Tumango ako.
“Pwede nating pag-usapan sa office.”
“Sige,” sabi ni Marco. “Tonight, dinner muna.”
Lumipat ang mga katrabaho ko. Ako ang huling tumayo.
Pinulot ko ang tennis ball at marahang inihagis sa damuhang nasa tabi ng mesa ni Adrian. Sinundan iyon ni Churro, saka bumalik sa akin na may bola sa bibig.
Hindi niya itinuloy ang paglalaro.
Inilapag niya lang iyon sa paa ko, na parang doon talaga ang tamang lugar.
Umupo ako sa bakanteng upuan. Nasa kabilang gilid si Adrian, may dalawang taong namamagitan sa amin.
Sapat para hindi magdikit ang mga braso namin.
Hindi sapat para hindi ko mapansing inalis niya ang wansoy sa platong ipinasa sa akin.
Napahinto ang kamay niya nang mapansin kong nakatingin ako.
“May allergy ba?” tanong ni Marco.
“Wala,” sagot ko. “Ayaw ko lang.”
Tahimik na inilapag ni Adrian ang plato.
Tumingin si Trisha sa akin, pagkatapos sa kanya. Mabilis niyang ibinaba ang mga mata.
May mga bagay palang mas mahirap itago kaysa sa isang pangalan.
Habang kumakain, nagkuwento si Marco tungkol sa traffic palabas ng Metro Manila. Sumagot si Paolo tungkol sa maling turn ng kanilang van. Nagtawanan sila, at sandaling naging karaniwang company outing muli ang gabi.
Sinubukan kong makisabay.
Ngunit bawat galaw ni Churro sa ilalim ng mesa ay humihila sa akin pabalik sa bahay na matagal ko nang iniwan.
Doon, lagi siyang nakahiga sa pagitan ng mga paa namin habang naghahapunan. Kapag tumatayo ako para maghugas ng pinggan, sumusunod siya. Kapag si Adrian ang bumabangon, ibinubuhat lang niya ang ulo.
“Favoritism,” reklamo ni Adrian noon.
Ngayon, nakapatong ang baba ni Churro sa sapatos ko.
Hindi siya natuto ng bagong paraan ng pagmamahal.
Kami ang natutong umiwas.
“Sir Adrian,” maingat na sabi ni Paolo, “matagal na po ba sa inyo si Churro?”
“Oo.”
“Parang kilalang-kilala niya si Ma’am Camille.”
Tumahimik si Trisha. Bahagya niyang siniko si Paolo.
Huli na.
Narinig ng lahat ang tanong na itinago nila buong hapon.
Ibinaba ni Adrian ang baso niya.
“Kilala niya.”
Naramdaman kong uminit ang mukha ko.
Bago siya makapagsalita muli, ako na ang sumagot.
“Magkasama naming inalagaan si Churro.”
Walang gumalaw.
“Dating boyfriend ko si Adrian.”
Mahina ang pagkakasabi ko, pero sapat para marinig ng buong mesa.
Napatingin si Marco sa kanya.
“Akala ko hindi kayo magkakilala?”
Hindi sumagot agad si Adrian.
Hinigpitan ko ang hawak sa napkin sa kandungan ko. Kahit isang simpleng katotohanan, nakakahiya palang ilabas kapag nauna nang itinanggi ng isang taong naging bahagi ng buhay mo.
“Hindi ko gustong pag-usapan dito,” sabi niya sa wakas. “Mali ang sinabi ko.”
Tumingin siya sa akin.
“Pasensya na.”
Walang mahabang paliwanag. Walang ngiting pampagaan.
Mas masakit iyon kaysa sa inaasahan ko, dahil hindi na niya ako tinatawag na ibang tao.
At wala na rin akong dahilan para magkunwaring hindi ako nasaktan.
“Hindi naman kailangan ikuwento ang lahat,” sabi ko. “Pero nakilala mo naman ako.”
“Oo.”
Isang salita lang.
Sa pagkakataong iyon, hindi niya ako binura.
Si Trisha ang unang nagsalita.
“Ma’am, sorry talaga. Yung sinabi namin kanina tungkol sa ex niya—hindi namin alam.”
“Alam ko.”
“Hindi dapat kami nanghusga.”
Huminga ako nang malalim.
“Hindi ninyo alam ang nangyari sa amin. Kahit yung mga lumang videos, masayang bahagi lang ng buhay namin ang nandoon.”
Tumango siya.
Hindi ko sila sinisi sa pagkagulat. Ngunit gusto kong matapos doon ang kuwentong ginawa nila tungkol sa babaeng walang pusong iniwan ang isang mayamang lalaki at ang magandang aso nito.
Wala silang nakita noong gabing umalis ako.
Wala silang narinig sa katahimikang nauna sa pag-alis na iyon.
At hindi ko kailangang ilatag ang bawat dahilan para lang patunayang naging masakit din para sa akin.
“Anim na taon na,” dagdag ko. “Sana hanggang dito na lang ang usapan.”
“Of course,” sabi ni Marco.
Nagpalit siya ng paksa. Unti-unting bumalik ang tunog ng kubyertos at tawanan. Walang namilit, walang naglabas ng cellphone para hanapin ang dati naming account.
Nagpasalamat ako sa maliit na paggalang na iyon.
Pagkatapos kumain, tumayo ako para dalhin ang mga baso sa washing area. Sumunod si Churro, ngunit napigil ng tali.
Narinig ko ang mahinang kalansing ng bell niya.
Huminto ako.
“Pwede ko siyang isama saglit?” tanong ko kay Adrian.
Tiningnan niya ang aso, saka ako.
Iniabot niya ang tali.
“Dito lang sa may ilaw. May madulas na bahagi malapit sa tubig.”
“Alam ko.”
Sa paghahawakan namin ng tali, hindi nagdikit ang mga daliri namin. Gayunman, matagal bago ko nagawang lumayo.
Sa washing area, naghugas ako habang nakaupo si Churro sa tabi ko.
Mas maputi na ang balahibo sa paligid ng nguso niya. Noon ko lang napansin. Sa sobrang saya ng pagsalubong niya, nakalimutan kong anim na taon din ang lumipas para sa kanya.
Yumuko ako at hinaplos ang ulo niya.
“Ang tanda mo na pala.”
Ipininid niya ang mga mata, kampante sa palad ko.
Dumating si Adrian na may dalang dalawang basong hindi ko naisama.
Inilapag niya ang mga iyon.
“Maayos ba siya?” tanong ko.
“Oo. Mas mahaba na lang ang tulog niya ngayon.”
“Yung tainga?”
“Maayos na rin. Hindi lang bumalik nang makapal ang balahibo.”
Tumango ako.
Napakarami kong gustong itanong. Kung saang bahagi ng bahay siya natutulog. Kung natatakot pa rin siya sa kulog. Kung may umuupo pa sa sahig kapag ayaw niyang kumain.
Ngunit si Adrian ang nagsalita.
“Hindi ko inakalang nandito ka.”
“Hindi ko rin alam na ikaw ang partner.”
“Kung alam mo, hindi ka sasama?”
Pinatay ko ang gripo.
“Hindi ko alam.”
Tinanggap niya ang sagot. Hindi niya ako pinilit gawing mas maganda iyon.
Sa likod namin, narinig ang tawanan ng departamento. May kumanta nang sintunado habang nagliligpit ng mga mesa.
“Yung sinabi kong ibang tao,” simula ni Adrian.
“Masakit.”
Napatingin siya sa akin.
Hindi ko binalot sa biro ang sagot.
“Alam kong wala na akong karapatan sa buhay ninyo. Pero hindi ibig sabihin na wala akong naging lugar doon.”
“Alam ko.”
“Hindi yata alam ni Churro na tapos na.”
Yumuko siya sa aso.
“Hindi rin niya naiintindihan kung bakit kailangan niyang lumayo sa iyo kanina.”
Saglit kaming nanahimik.
Naalala ko ang gabing may hawak akong maleta, at si Churro ay nakakagat sa pantalon ko. Isa-isa kong inalis ang ngipin niya sa tela habang sinasabi kong magpakabait siya.
Akala ko, kapag naisara ko ang pinto, matatapos din ang tunog ng bell.
Hindi pala.
May mga alaala akong nadadala kahit wala akong naririnig.
“Hindi ako bumalik para guluhin ka,” sabi ko.
“Hindi ko sinabing ganoon.”
“Gusto ko lang maging malinaw, lalo na kung magtatrabaho tayo.”
Tumango si Adrian.
“Sa project, ikaw ang director. Iyon ang pagkakakilala ko sa iyo doon.”
Tumingin ako sa kanya.
“Pero hindi mo kailangang magkunwaring hindi mo ako kilala.”
“Hindi na mauulit.”
Hindi iyon pangakong magkakabalikan kami.
Hindi rin iyon sagot sa lahat ng naiwan naming usapan.
Ngunit sa gabing iyon, sapat munang marinig kong hindi kailangang itanggi ang nakaraan para igalang ang kasalukuyan.
Pagbalik namin sa mesa, bumati si Marco.
“Camille, usap tayo Monday tungkol sa proposal. Balak talaga kitang ilagay dito dahil sa experience mo sa previous campaigns.”
“Akala ko si Churro ang pumili,” biro ni Paolo, saka napatingin sa akin kung sumobra siya.
Ngumiti ako.
“Wala siyang pirma sa kontrata.”
Nagtawanan ang lahat.
Pati si Adrian.
Maikli lang, halos hindi marinig. Ngunit iyon ang unang pagkakataong nakita kong lumuwag ang mukha niya mula nang dumating kami.
Humiga si Churro sa pagitan ng mga upuan namin.
Hindi niya kami pinilit maghawak-kamay. Hindi niya inayos ang anim na taong hindi namin pinag-usapan.
Pagod lang siya sa paglalaro, at naroon ang dalawang taong dati niyang sinusundan pauwi.
Hinaplos ko siya nang minsan bago binawi ang kamay.
Sa Lunes, pag-uusapan namin ang trabaho.
Sa gabing iyon, hinayaan muna naming matulog ang aso.
