Kuwartong Iniwan Ko, Ang Dignidad na Binalikan Ko
Bahagi 3: Ang Kuwartong Iniwan Ko, Ang Dignidad na Binalikan Ko
Pumasok kami ni Clara sa maliit na kuwartong tinuluyan ko sa condo ni Elena.
Maliit iyon, masikip, at halos walang sariling gamit. Isang single bed, isang lumang electric fan, isang maliit na mesa, at ang bag kong dala mula pa noong kabataan ko. Sa loob ng halos isang taon, dito ako natulog, nagpahinga, at minsan umiyak nang walang nakakaalam.
Lumapit si Clara sa kama. Hinawakan niya ang manipis na kumot at napasimangot.
“Dito ka natutulog, Ma?”
Tumango ako.
“Maayos naman. Malinis.”
Hindi siya nagsalita. Pero nakita kong namula ang mga mata niya.
Binuksan niya ang maliit na aparador. Ilang damit lang ang naroon. Karamihan ay kupas na, maingat na nakatiklop. May ilang gamot, lumang litrato, at isang maliit na kahong kahoy.
Kinuha ko ang kahon.
Sa loob niyon, naroon ang mga larawang matagal kong itinago.
Isa sa akin at kay Elena noong kabataan namin. Pareho kaming nakangiti, basang-basa sa ulan, pero parang walang kinatatakutan sa mundo.
Isa kay Clara noong sanggol pa siya. Nakabalot siya sa puting kumot, nakapikit, maliit ang bibig.
At isa sa akin, hawak siya, bago siya dinala palayo.
Napatingin si Clara sa litrato.
“Ma, puwede kong makita?”
Iniabot ko iyon sa kanya.
Matagal niya iyong tinitigan.
“Akala ko noon,” mahina niyang sabi, “iniwan mo ako dahil ayaw mo sa akin.”
Parang may humawak sa puso ko at piniga ito.
“Hindi,” mabilis kong sabi. “Hindi kailanman. Mahal na mahal kita, Clara. Kaya nga kita pinakawalan. Dahil natatakot akong kung manatili ka sa tabi ko, pareho tayong malulunod sa buhay na hindi ko kayang ayusin.”
Tumulo ang luha niya.
“Alam ko na ngayon. Sinabi sa akin ni Lola bago siya namatay. Sinabi niyang lagi kang nagpapadala ng pera, kahit maliit. Lagi kang nagtatanong kung kumakain ba ako nang maayos, kung may sakit ba ako, kung masaya ba ako sa school.”
Napaiyak din ako.
Akala ko, ang mga lihim kong tanong ay nalunod na sa hangin. Hindi ko alam na may nakarating pala sa kanya.
“Bakit hindi mo ako hinanap nang mas maaga?” tanong niya.
“Hinahanap kita palagi,” sagot ko. “Pero hindi sa paraan na nakikita ng iba. Tuwing may batang babae akong nakikitang naka-uniporme, iniisip ko kung ganoon ka ba. Tuwing may bumibili ng cake sa tindahan, iniisip ko kung ano ang paborito mong flavor. Tuwing Pasko, nagtatabi ako ng maliit na regalo, kahit hindi ko alam kung maibibigay ko ba.”
Lumapit siya at yumakap sa akin mula sa likod.
“Ma, hindi na tayo maghihiwalay ulit.”
Gusto kong maniwala agad.
Pero ang taong matagal nang nasanay mawalan, mahirap turuan muling humawak nang mahigpit.
Habang nag-iimpake kami, narinig namin ang pagtatalo sa sala.
“Ma, bakit mo hinayaan umabot sa ganito?” galit na bulong ni Miguel.
“Ako? Ikaw ang nagpalala nito!” sagot ni Elena. “Kung hindi ka nagpalit ng password, kung hindi ka nagsalita nang ganoon—”
“Pero ikaw ang nagsabing paalisin siya!”
“Dahil akala ko…”
Hindi niya natapos ang pangungusap.
Hindi na ako nakinig.
Dati, kapag naririnig kong nahihirapan si Elena, awtomatikong lumalapit ang loob ko. Gusto kong ayusin. Gusto kong magpatawad. Gusto kong sabihin, “Sige na, kalimutan na natin.”
Pero ngayon, habang tinutupi ko ang huling damit ko, napagtanto kong may mga sugat na hindi kailangang pagtakpan para lang maging mabuting tao.
Minsan, ang pag-alis ang unang paraan para mahalin ang sarili.
Paglabas namin ng kuwarto, nakatayo si Elena malapit sa hallway. Wala na ang dating talas sa mata niya. Para siyang biglang tumanda sa loob ng isang umaga.
“Rosa,” tawag niya.
Huminto ako.
“Patawarin mo ako,” sabi niya.
Tumingin ako sa kanya nang matagal.
Ang babaeng ito ang dahilan kung bakit ako minsang naniwala sa pagkakaibigan. Siya rin ang dahilan kung bakit muntik ko nang kamuhian ang sarili kong kabutihan.
“Hindi pa ngayon,” sagot ko.
Nanginig ang labi niya.
“Pero balang araw?”
Hindi ako sumagot agad.
“Hindi ko alam,” sabi ko sa huli. “Ang pagpapatawad, hindi hinihingi na parang sukli. Pinaghihintay iyon ng panahon.”
Tumango siya, luhaan.
Si Miguel naman ay nakatayo sa likod niya, nakayuko, pero hindi ako sigurado kung hiya ba iyon o galit na hindi niya mailabas.
Lumapit si Attorney Reyes.
“Naibigay na po sa kanila ang kopya ng demand letter. May labinlimang araw sila para sumagot.”
Napabuntong-hininga ako.
Hindi iyon buntong-hininga ng pagod.
Iyon ay buntong-hininga ng taong sa wakas ay nakalabas mula sa silid na matagal nang walang hangin.
Pagdating namin sa elevator, biglang tumunog ang cellphone ni Clara. Sinagot niya iyon sandali.
“Oo, nandito na kami. Pababa na. Pakihanda na lang ang kotse.”
Nang matapos ang tawag, napatingin ako sa kanya.
“May kasama ka pa?”
Ngumiti siya.
“Driver lang, Ma. At may isang tao pang gustong makilala ka.”
Bumukas ang elevator sa ground floor.
Paglabas namin, sinalubong kami ng malamig na hangin mula sa lobby. Doon ko unang napansin kung gaano kabigat ang pakiramdam ko habang nasa itaas. Parang sa bawat hakbang palayo sa unit na iyon, unti-unting gumagaan ang katawan ko.
Sa labas ng gusali, may nakaparadang sasakyan.
Sa tabi nito, may batang lalaking mga sampung taong gulang. Nakasuot siya ng polo shirt at may hawak na maliit na bouquet ng sampaguita.
Nang makita niya kami, agad siyang tumakbo papunta kay Clara.
“Mom!”
Pagkatapos ay tumingin siya sa akin.
Biglang bumilis ang tibok ng puso ko.
Lumuhod nang bahagya si Clara at hinawakan ang balikat ng bata.
“Leo, this is your Lola Rosa.”
Natigilan ang bata. Tinitigan niya ako nang ilang segundo, parang pinag-aaralan ang mukha ko. Pagkatapos, ngumiti siya nang malaki at iniabot ang sampaguita.
“Hi, Lola. Matagal ko na po kayong gustong makilala.”
Sa isang iglap, gumuho ang huling pader sa dibdib ko.
Apo.
May apo pala ako.
May batang matagal na palang naghihintay sa akin, kahit hindi ko alam.
Kinuha ko ang bulaklak, nanginginig ang kamay.
“Salamat, apo.”
Lumapit siya at niyakap ako sa bewang.
Maliit ang mga braso niya, pero sa yakap na iyon, naramdaman kong parang may bahagi ng buhay kong nawala ang dahan-dahang ibinabalik sa akin.
Paglingon ko sa likod, nasa lobby si Elena. Nakatingin siya sa amin mula sa salaming pinto. Hindi ko mabasa ang mukha niya. Inggit ba iyon? Pagsisisi? Lungkot?
Hindi ko alam.
Pero sa unang pagkakataon, hindi ko na kailangan alamin.
Sumakay kami sa kotse.
Habang umaandar palayo ang sasakyan, tinitigan ko ang gusaling unti-unting lumiliit sa likuran.
Doon ako na-lock out nang sampung beses.
Doon ako tinawag na pabigat.
Doon ako sinubukang agawan ng dignidad.
Pero doon din ako muling natagpuan ng anak ko.
Doon ko unang natutunang hindi lahat ng pagtatapos ay pagkatalo.
Minsan, ang pag-alis ay mismong simula ng pagbabalik.