Sa Harap ng Cake, Banner, at Babaeng Inuna Niya, Inilapag Ko ang Lahat ng Resibo, Iniwan ang Susi, at Pinanood Silang Magbayad sa Buhay na Pinili Nila
Bahagi 4 — Sa Harap ng Cake, Banner, at Babaeng Inuna Niya, Inilapag Ko ang Lahat ng Resibo, Iniwan ang Susi, at Pinanood Silang Magbayad sa Buhay na Pinili Nila
Hindi agad nakapagsalita si Rafi.
Sa loob ng apat na taon, sanay siyang ako ang naghihintay.
Ako ang nag-a-adjust.
Ako ang umiintindi.
Ako ang nagpapaliwanag sa sarili kong sugat hanggang maging maliit iyon sa paningin niya.
Kaya siguro hindi niya maintindihan ang simpleng katotohanan sa harap niya.
Aalis ako.
Hindi para magpaawa.
Hindi para habulin.
Hindi para subukin kung pipiliin niya ako.
Aalis ako dahil tapos na ako.
Lumapit siya sa gitna ng lounge habang nakatingin sa banner.
—Alina, bakit hindi mo sinabi?
May ilang kasamahan kong nagkatinginan.
Hindi alam ng iba ang buong kuwento.
Ang alam lang nila, aalis ako para sa fellowship.
Hindi nila alam na sa likod ng maleta ko ay may apat na taon ng gabing mag-isa kong nilampasan.
Inilapag ko ang microphone sa table.
—Hindi mo tinanong.
—Paano ko itatanong ang bagay na hindi ko alam?
—Noong dumating ang counselor kahapon, puwede kang nagtanong nang maayos. Noong sinabi kong naipit ako sa holdap, puwede kang nanatili. Noong iniwan mo ako sa ulan kagabi, puwede kang bumalik. Maraming pagkakataon, Rafi. Hindi ka lang interesado.
Namula ang mukha niya.
Si Mika naman, kumapit nang mas mahigpit sa braso niya.
—Ate Alina, parang sobra naman iyan. Concerned naman si Kuya Rafi sa iyo. Hindi lang siya expressive.
Tumingin ako sa kanya.
Sa unang pagkakataon, hindi ko siya kinausap na parang bata.
—Mika, huwag mo akong tawaging Ate habang ginagamit mo ang pangalan ko sa loan.
Natahimik ang lounge.
Parang may nahulog na baso kahit wala namang nabasag.
Bumitaw nang bahagya si Mika kay Rafi.
—Ano pong sinasabi ninyo?
Kinuha ko ang folder sa bag.
Hindi ako sumigaw.
Hindi ko kailangang sumigaw.
Mas malakas ang papel kaysa iyak kapag nasa tamang oras.
Inilapag ko ang printed loan verification.
Kasunod ang copy ng email header.
Kasunod ang screenshot ng digital signature.
Kasunod ang message mula sa lending officer na nagpapatunay na ang uploaded ID ko ay nanggaling sa email address ni Mika.
At sa huli, ang voice note ni Rafi na ipinadala niya kaninang hapon.
“Pang-formality lang ang pangalan mo. Huwag mong palakihin.”
Hindi ko pina-play nang buo.
Sapat na iyon.
Putlang-putla si Rafi.
Si Mika, biglang umiyak.
Mabilis.
Malinis.
Sanay.
—Kuya Rafi, hindi ko alam na mali iyon. Akala ko okay lang kasi kayo naman ni Ate.
May isang kasamahan kong bumulong:
—Grabe.
Hindi iyon malakas, pero narinig ng lahat.
Lumapit si Rafi sa akin.
—Alina, please. Huwag dito.
—Bakit? Noong ginamit ninyo ang pangalan ko, hindi ninyo rin ako tinanong kung saan dapat.
—Aayusin ko ito.
—Hindi. Aayusin ng abogado, lending company, at NBI complaint desk. Naka-file na ang initial report kaninang alas-tres.
Nanlaki ang mata niya.
—Nag-report ka agad?
—Oo.
—Hindi mo man lang ako kinausap muna?
Doon ako napangiti.
Mapait.
—Rafi, noong muntik akong masaksak sa leeg, ang sabi mo buti na lang hindi mo ako binaby. Noong ginamit ang pangalan ko sa ₱380,000 loan, gusto mo muna kitang kausapin nang malumanay?
Wala siyang naisagot.
Si Mika naman ay umiyak nang mas malakas.
—Ate, please. Mawawala ang condo ko. Mawawala ang studio ko. Hindi ko kaya.
—Kaya mo.
Tiningnan ko siya mula ulo hanggang paa.
—Lagi ninyong sinasabi na ako ang kaya ang lahat. Subukan mo rin.
May ilang tao sa lounge na hindi napigilang tumingin kay Mika.
Doon unang nabasag ang imahe niyang mahina.
Dahil ang mahina, hindi nag-a-upload ng ID ng ibang tao.
Ang inosente, hindi naglalagay ng pirma sa form na hindi kanya.
Ang bata, hindi marunong magtago ng resibo sa shared cloud folder ni Rafi.
Oo.
Nakita ko iyon.
Hindi dahil naghalungkat ako.
Kundi dahil ako ang gumawa ng shared financial tracker namin ni Rafi noong balak pa naming bumili ng townhouse sa Antipolo.
Doon niya inilagay ang scanned documents ko.
Doon din niya aksidenteng na-sync ang folder na pinangalanan niyang “Mika emergency.”
Akala niya siguro hindi ko titingnan.
Tama siya noon.
Mali siya ngayon.
Binuksan ko ang tablet ko at ipinakita ang spreadsheet.
Hindi ito tungkol sa selos.
Hindi ito tungkol sa pagkain.
Hindi ito tungkol sa kung sino ang mas mahina.
Tungkol ito sa paggamit nila sa akin habang sinasabing dapat proud ako dahil matatag ako.
—Ito ang listahan ng withdrawals mula sa joint savings natin. ₱42,000 para sa condo arrears ni Mika noong Enero. ₱18,500 para sa inverter noong Marso. ₱27,300 para sa ring light, camera stand, at studio lights noong Abril. ₱11,200 para sa imported vitamins noong Mayo. Lahat nakalagay bilang “home repair” o “medical emergency.”
Lumingon ako kay Rafi.
—Kalahati ng account na iyon, akin. Sa totoo lang, higit pa sa kalahati. Ako ang naglagay ng 70 percent.
Mahina ang boses niya.
—Ibabalik ko.
—Alam ko.
—Alina—
—Hindi dahil mabait ka. Dahil may demand letter na.
Napapikit siya.
Sa likod niya, si Mika ay hindi na umiiyak nang malakas.
Nakatingin siya sa akin nang may galit na pilit itinatago.
Doon ko nakita ang totoong mukha niya.
Hindi siya bata.
Hindi siya mahina.
Sanay lang siyang may lalaking sasalo bago siya bumagsak.
—Ate Alina, ang sama mo naman. Aalis ka na nga, sisirain mo pa kami?
—Hindi kita sinisira, Mika. Ibinabalik ko lang sa iyo ang pangalan mo. Ikaw ang pumirma. Ikaw ang umutang. Ikaw ang magpapaliwanag.
—Pero mahal ako ni Kuya Rafi.
Tumango ako.
—Alam ko.
Tumingin ako kay Rafi.
—At iyon ang pinakamalinaw na dahilan kung bakit hindi na ako dapat manatili.
Kinuha ko mula sa bag ang susi ng unit namin.
Inilapag ko sa ibabaw ng folder.
—Paid na ang rent hanggang katapusan ng buwan. Tinanggal ko na ang pangalan ko sa renewal. Ang utilities, na-transfer na sa pangalan mo. Ang joint account, frozen pending settlement. Ang supplementary card mo, canceled na. Ang emergency contact ko, hindi na ikaw.
Parang doon siya tuluyang natakot.
Hindi noong sinabi kong aalis ako.
Hindi noong sinabi kong may report.
Kundi noong naintindihan niyang hindi ito tampo.
Sistema ito.
Plano ito.
Paalam ito na matagal nang pinirmahan.
—Sino na ang emergency contact mo?
Hindi ko alam kung bakit iyon ang tinanong niya.
Siguro dahil noon niya naintindihan na may pintong tuluyan nang nagsara.
—Sarili ko.
Hindi iyon dramatic.
Hindi iyon matapang.
Totoo lang.
Matagal na akong sarili ko ang tinatawagan kapag delikado.
Ngayon, pormal ko lang isinulat.
Lumapit siya, pero umatras ako.
—Huwag.
Tumigil siya.
—Alina, mahal kita.
Noon ko naisip na ang salitang iyon pala, kapag huli na, parang resibong nabasa sa ulan.
May nakasulat pa rin.
Pero hindi na mabasa nang buo.
—Hindi. Mahal mo ang bersyon ko na hindi humihingi. Mahal mo ang babaeng kayang maghintay habang nagiging mabuti kang lalaki sa iba. Mahal mo ang convenience ko. Hindi ako iyon.
—Nagkamali ako.
—Oo.
—Ayusin natin.
—Hindi.
Parang sinaksak siya ng isang simpleng salita.
Pero sa apat na taon, ilang beses niya akong sinaksak ng simpleng salita?
“Matanda ka na.”
“Kaya mo na iyan.”
“Huwag kang needy.”
“Intindihin mo siya.”
“Bata pa siya.”
“Mahina siya.”
Lahat iyon, maliit kapag paisa-isa.
Pero kapag pinagsama, kaya palang pumatay ng pagmamahal nang walang dugo.
Naglakad ako papunta sa pinto.
Hindi ako lumingon hanggang marinig ko ang boses ni Mika.
—Kuya Rafi, sabihin mo sa kanya! Sabihin mo hindi mo ako pababayaan!
Huminto ako.
Hindi dahil umaasa ako.
Kundi dahil gusto kong marinig kung ano ang pipiliin niya kapag wala na akong hinihingi.
Matagal siyang hindi nagsalita.
Pagkatapos, mahina niyang sinabi:
—Mika, bakit mo ginamit ang ID niya?
Napasinghap si Mika.
—Kuya…
—Bakit?
Iyon ang unang pagkakataong narinig kong tinanong niya si Mika nang hindi malambot ang boses.
Pero huli na.
Hindi na iyon regalo sa akin.
Parusa na iyon sa kanila.
Lumabas ako ng lounge.
Sa elevator, doon lang ako napaupo sa maliit na sulok.
Hindi ako humagulgol.
Hindi ako nagwala.
Huminga lang ako.
Isa.
Dalawa.
Tatlo.
Tapos tumayo ako nang bumukas ang pinto.
Kinabukasan, alas-kuwatro ng umaga, nasa NAIA Terminal 3 ako.
Isang maleta.
Isang backpack.
Isang folder ng dokumento.
Walang naghahatid.
Hindi dahil walang nag-alok.
Nag-alok ang manager ko.
Nag-alok ang kaibigan kong si Bea.
Pero pinili kong ako muna.
May mga pag-alis na dapat tahimik para marinig mo ang sarili mong yabag.
Habang nakapila ako sa check-in counter, tumawag si Rafi.
Hindi ko sinagot.
Nag-message siya.
“Please. Nandito ako sa airport. Gate entrance. Kausapin mo lang ako.”
Tumingin ako sa malayo.
Hindi ko siya makita.
Siguro nasa labas nga siya.
Siguro basang-basa ang mata niya.
Siguro ngayon lang siya natutong maghintay.
Pero may mga aral na hindi na kailangang panoorin ng taong nasaktan.
Nag-reply ako.
“Bayaran mo ang utang. Ayusin mo ang report. Huwag mo na akong sundan.”
Matagal bago lumitaw ang sagot niya.
“Hindi ko alam paano mabuhay nang wala ka.”
Napatingin ako sa boarding pass ko.
Helsinki.
Isang lungsod na hindi ko pa kilala.
Isang buhay na hindi pa sigurado.
Pero mas nakakatakot pa rin ang bumalik sa taong alam kong iiwan ako ulit kapag may tumawag na ibang babae.
Kaya nag-type ako.
“Matanda ka na. Kaya mo na iyan.”
Pinatay ko ang phone.
Pagdaan ko sa immigration, nanginginig ang kamay ko.
Hindi dahil nagsisisi ako.
Kundi dahil minsan, kahit tama ang pag-alis, masakit pa rin.
Sa loob ng eroplano, napahawak ako sa leeg ko.
Nandoon pa rin ang peklat.
Pero sa unang pagkakataon, hindi ko iyon itinago.
Hindi dahil gusto kong makita ng iba.
Kundi dahil ayoko nang ikahiya ang ebidensyang nabuhay ako.
Paglipad ng eroplano, maliit na maliit ang Maynila sa ilalim ng ulap.
At sa liit na iyon, naiwan ang unit na laging tahimik.
Ang condo ni Mika na laging may ilaw para sa kanya.
Ang lalaking marunong magluto, pero hindi para sa akin.
At ang dating ako na naghihintay sa pintong hindi naman bubuksan.
Tatlong linggo pagkatapos kong makarating sa Helsinki, natanggap ko ang unang official update mula sa abogado ko.
Nag-settle si Rafi.
Hindi dahil bigla siyang naging marangal.
Kundi dahil seryoso ang lending company, at ayaw ng employer niya ng empleyadong sangkot sa document misuse at financial fraud complaint.
Nagbayad siya ng ₱286,000 para sa share ko sa joint savings, penalties, at legal fees.
Ang natitirang bahagi ng loan, napunta sa pangalan ni Mika at sa guarantor na tunay na pumayag: si Rafi.
Tinanggal siya sa promotion track.
Hindi siya natanggal sa trabaho, pero nilipat siya sa mas mababang role habang iniimbestigahan ang paggamit niya ng company tools at procurement contacts para ayusin ang condo ni Mika.
Si Mika naman, napilitang umalis sa condo.
Hindi siya nakulong, dahil nakipag-settle siya at pumirma ng written admission na siya ang nag-upload ng ID ko at ginaya ang signature.
Pero nawala ang studio niya.
Nawala ang sponsors niya nang kumalat sa maliit niyang online circle na may pending fraud complaint siya.
At ang pinakamasakit para sa kanya: hindi na siya pinaniwalaan ng mga taong dati niyang napapaiyak sa isang post lang.
May nag-send sa akin ng screenshot ng huli niyang post.
“Some women destroy other women out of bitterness.”
Hindi ako nag-react.
Hindi ko rin nireplyan.
May mga taong kapag nawalan ng maskara, sisihin pa rin ang salamin.
Isang buwan pagkatapos noon, tumawag si Rafi gamit ang ibang number.
Nasa lab ako noon, katatapos lang ng seminar.
Lumabas ako sa hallway dahil akala ko tungkol sa settlement.
Pagkasagot ko, narinig ko agad ang pagod sa boses niya.
—Alina.
Tahimik ako.
—Huwag mong ibaba. Please. Isang minuto lang.
Tumingin ako sa bintana.
Sa labas, may manipis na snow.
Unang snow na nakita ko sa buhay ko.
Tahimik itong bumabagsak, parang kabaligtaran ng ulan sa Maynila.
—Ano ang kailangan mo?
Napatawa siya nang mahina.
Masakit pakinggan.
—Ganyan ka na magsalita ngayon?
—Maayos akong nagtatanong.
—Wala akong kailangan. Gusto ko lang sabihin na tama ka.
Hindi ako sumagot.
—Noong umalis ka, akala ko galit ka lang. Akala ko babalik ka kapag napagod ka. Pero nang bumalik ako sa unit, wala na ang mga gamit mo. Wala na ang mug mo. Wala na ang mga notes mo sa ref. Pati iyong maliit na halaman sa bintana, dinala mo.
Hindi ko sinabi na hindi ko dinala ang halaman.
Namatay iyon dalawang buwan bago ako umalis.
Hindi niya lang napansin.
—Tapos si Mika… hindi siya marunong magbayad ng bills. Hindi siya marunong makipag-usap sa admin. Hindi siya marunong umako. Lahat, ako. Lahat, kasalanan ng mundo. Doon ko naintindihan kung ano ang ginawa ko sa iyo.
—Hindi mo kailangang sabihin sa akin iyan.
—Kailangan. Kasi noon, ang akala ko, strong ka kaya hindi mo ako kailangan. Ngayon ko lang gets na strong ka dahil pinilit kitang mabuhay nang wala ako habang tinatawag kitang girlfriend.
May parte sa akin na gustong umiyak.
Hindi dahil gusto kong bumalik.
Kundi dahil iyon ang sorry na hinintay ko noon.
Dumating nga.
Pero dumating sa address na wala na ako.
—Rafi, salamat sa pagsabi.
—May chance pa ba?
Diretso niyang tinanong.
Hindi na ako nagulat.
May mga taong kapag natuto, akala nila ang diploma ay ticket pabalik.
Huminga ako nang dahan-dahan.
—Wala na.
Mahaba ang katahimikan sa kabilang linya.
—May iba na ba?
Napangiti ako.
—Wala.
—Then why?
—Dahil hindi kailangang may kapalit para malaman kong hindi na kita pipiliin.
Narinig ko ang hinga niya.
Basag.
—Mahal pa rin kita.
—Mahal mo ang nawala. Hindi mo inalagaan noong nandiyan.
Iyon ang huli naming mahabang usapan.
Pagkatapos noon, lahat ay dumaan na sa abogado.
Nagbayad siya nang buo makalipas ang dalawang buwan.
Nagpadala rin siya ng handwritten apology letter.
Hindi ko binasa agad.
Iniwan ko iyon sa drawer ng dorm ko nang halos isang linggo.
Nang buksan ko, maikli lang ang laman.
Humingi siya ng tawad sa pag-iwan sa akin sa ulan.
Sa paggamit ng pangalan ko.
Sa pagtawag sa pagdurusa ko na “kaya mo naman.”
Sa pagiging mabuting lalaki sa ibang babae habang ginagawa akong emergency exit ng buhay niya.
Sa dulo, isinulat niya:
“Sana sa susunod mong buhay, hindi mo na kailangang maging matatag para lang mahalin.”
Matagal kong tiningnan ang linyang iyon.
Tapos itinupi ko ang papel.
Hindi ko itinapon.
Hindi ko rin itinago sa tabi ng kama.
Inilagay ko sa folder ng legal documents.
Dahil iyon na lang siya sa buhay ko.
Isang saradong kaso.
Lumipas ang anim na buwan.
Natuto akong mag-grocery sa bansang hindi ko kabisado ang mga label.
Natuto akong maglakad sa yelo nang hindi nadudulas.
Natuto akong kumain mag-isa sa cafeteria nang hindi iniisip kung may kulang sa akin.
May mga gabi pa ring bigla akong nagigising kapag may malakas na tunog.
May mga araw pa ring hinahawakan ko ang peklat sa leeg ko.
Pero hindi na iyon nagpapaalala sa akin kay Rafi.
Hindi na rin iyon nagpapaalala sa akin sa holdap.
Paalala na lang iyon na may isang bersyon ako na muntik nang hindi umabot dito.
At dahil umabot siya, tungkulin kong alagaan siya.
Isang Sabado, niyaya ako ng mga kasama ko sa university sa maliit na Filipino gathering sa Helsinki.
May adobo.
May pancit.
May karaoke na medyo sintunado.
May isang matandang Ilocana na pinilit akong kumain ng pangalawang serving dahil mukha raw akong masyadong payat.
Natawa ako nang totohanan.
Hindi iyong tawang ginagamit para itago ang sakit.
Totoong tawa.
Mainit.
Magaan.
Doon ko nakilala si Mateo, isang Filipino nurse na sampung taon nang nakatira roon.
Hindi siya dramatic.
Hindi siya nagsalita ng malalaking pangako.
Nang makita niyang hindi ako kumakain ng hipon, tinanong niya lang:
—Allergic ka ba, o ayaw mo lang?
Napatingin ako sa kanya.
Simpleng tanong.
Pero halos umiyak ako.
Dahil may mga taong hindi kailangang turuan para mag-ingat.
—Ayaw ko lang.
Tinanggal niya ang hipon sa pancit bago inabot sa akin ang plato.
—Okay. Mas maraming chicken sa iyo.
Iyon lang.
Walang fireworks.
Walang panata.
Walang lalaking nagsasabing ililigtas niya ako.
At siguro iyon ang dahilan kung bakit naging ligtas ang pakiramdam ko.
Hindi naging mabilis ang lahat.
Hindi ako biglang gumaling.
Hindi ako biglang naging babaeng walang takot.
Pero unti-unti, natutunan kong hindi pala dapat sinusukat ang pagmamahal sa dami ng sakripisyong kaya mong tiisin.
Minsan, pagmamahal ang taong nagtatanong kung kumain ka na.
Minsan, pagmamahal ang taong hindi ginagawang insulto ang lakas mo.
Minsan, pagmamahal ang sariling kamay na nagsasara ng pinto kapag matagal ka nang nilalamig sa labas.
Isang taon pagkatapos kong umalis, bumalik ako sa Pilipinas para sa isang research conference sa UP Diliman.
Hindi ko binalak makipagkita kahit kanino mula sa dati kong buhay.
Pero sa coffee shop malapit sa venue, nakita ko si Mika.
Hindi na siya naka-white dress.
Wala na ang pearl clip.
Nakasuot siya ng simpleng blouse, hawak ang resibo, at mukhang pagod.
Nakita niya ako.
Nanigas siya.
Akala ko iiwas siya.
Pero lumapit siya.
—Alina.
Hindi ko siya tinawag na Mika.
Hindi ko rin siya tinawag na bata.
Tiningnan ko lang siya.
—May kailangan ka?
Lumunok siya.
—Gusto ko lang sabihin… sorry.
Tahimik ako.
—Hindi ko sasabihing hindi ko alam ang ginagawa ko. Alam ko. Nagselos ako sa iyo kahit ako ang nanghihiram ng buhay mo. Gusto kong patunayan na mas pipiliin niya ako. Noong nangyari iyon, akala ko panalo ako.
Nanginginig ang labi niya.
—Pero hindi pala panalo ang makuha ang lalaking hindi marunong maging tapat. Kasi pagkatapos mo, ako naman ang sinisi niya sa lahat.
Hindi ako naawa nang sobra.
Hindi rin ako natuwa.
Kakaiba ang pakiramdam.
Parang nakakita ka ng taong nahulog sa hukay na siya mismo ang naghukay, pero hindi mo na kailangang batuhin pa.
—Sana natuto ka.
Tumango siya.
—Oo.
—Good.
Tumalikod na ako.
Pero bago ako tuluyang umalis, sinabi niya:
—Masaya ka na ba?
Napatigil ako.
Tumingin ako sa labas.
Maingay ang Katipunan.
May jeepney.
May estudyanteng nagmamadali.
May nagtitinda ng taho sa gilid.
Pareho pa rin ang init ng Pilipinas.
Pareho pa rin ang trapik.
Pero ako, hindi na pareho.
—Oo.
At iyon ang pinakatotoong sagot na naibigay ko sa kanya.
Kinagabihan, pagkatapos ng conference, dumaan ako sa dating street namin.
Hindi ako pumasok sa building.
Hindi ko kailangan.
Mula sa labas, nakita ko ang bintana ng dating unit.
May ibang kurtina na.
May ibang ilaw.
May ibang buhay.
Hindi na ako sumakit.
Hindi na ako nanghinayang.
Naglakad ako papunta sa convenience store at bumili ng bottled water.
Sa counter, may maliit na display ng dilaw na payong.
Katulad noong binili ko sa gabing iniwan ako ni Rafi sa ulan.
Kinuha ko ang isa.
Hindi dahil kailangan ko.
Maaraw sa labas.
Binili ko iyon bilang paalala.
Na noong gabing walang bumalik para sa akin, hindi pala ako kawawa.
Noong gabing iyon, nagsimula akong bumalik sa sarili ko.
Paglabas ko, may message mula kay Mateo.
“Nakabalik ka na ba sa hotel? May ulan daw mamayang gabi. Dala ka ng payong.”
Tiningnan ko ang dilaw na payong sa kamay ko.
Napangiti ako.
Nag-reply ako:
“Meron na.”
Hindi ko na kailangan ng taong magliligtas sa akin mula sa bawat bagyo.
Pero masarap palang may taong hindi ka hahayaang mabasa kung kaya naman niyang magpaalala.
At sa wakas, naintindihan ko:
Ang happy ending ko ay hindi ang may lalaking lumuhod at nagsisi.
Hindi rin ang makita silang mawalan ng lahat.
Ang happy ending ko ay ang araw na hindi ko na kailangang gawing maliit ang sarili kong sakit para lang manatili sa isang relasyon.
Ang happy ending ko ay ang sariling pangalan ko, malinis ulit.
Ang sariling pera ko, naibalik.
Ang sariling pangarap ko, natuloy.
Ang sariling puso ko, hindi na nakapila sa pintong sarado.
At kung may magtanong kung ano ang nangyari kay Rafi at Mika, simple lang ang sagot.
Nagbayad sila.
Sa pera.
Sa reputasyon.
Sa mga taong nawala ang tiwala.
At sa araw-araw na pagkaunawang ang taong inakala nilang laging nandiyan, marunong din palang umalis nang hindi na lumilingon.
Ako naman?
Nagpatuloy ako.
May peklat pa rin sa leeg ko.
May takot pa rin minsan kapag malakas ang kulog.
Pero kapag umuulan ngayon, hindi na ako naghihintay sa tail light ng kotse na babalik.
Binubuksan ko lang ang dilaw kong payong.
Tapos naglalakad ako pauwi.
Dahan-dahan.
Diretso.
At buo.
