“Hindi Kita Pinagtaksilan,” Sabi ng Asawa Ko—Pero Palihim Siyang Umiiyak sa Balikat ng Matalik Kong Kaibigan Habang Nagsisinungaling sa Akin.
PARTE 1
“Hindi kita pinagtaksilan. Ikaw ang sumira sa limang taon nating pagsasama.”
Iyon ang sinabi ni Adrian habang palabas kami sa opisina ng abogado sa Ortigas. Katatapos lang naming pirmahan ang kasunduan tungkol sa paghihiwalay, tirahan, at paghahati ng mga gamit. Hindi pa tapos ang lahat ng proseso, pero tapos na kami.
Hinawakan ko nang mahigpit ang sobre.
“Mabuti,” sagot ko. “Hindi mo na kailangang itago sa akin ang pakikipagkita mo sa matalik kong kaibigan.”
Natigil ang kamay niyang papasok sana sa bulsa.
“Anong ibig mong sabihin?”
“Alam mo.”
Namuti ang mukha niya.
Anim na buwan bago iyon, napaaga ang pagbalik ko mula sa isang trabaho sa Cebu. Gusto kong sorpresahin si Adrian. May dala akong paborito niyang otap at sapat na pananabik para makalimutan ang pagod.
Pero pagdating ko sa condominium namin sa Mandaluyong, siya ang sumorpresa sa akin.
Nakatayo siya sa may labasan, katabi si Bianca.
Labindalawang taon ko nang kaibigan si Bianca. Magkasama kami noong kolehiyo. Siya ang umalalay sa akin nang mamatay si Papa. Siya rin ang nag-ayos ng belo ko noong kasal.
Ngayon, nakatingala siya sa asawa ko habang tumatawa.
At si Adrian?
Nakangiti siya sa paraang matagal ko nang hindi nakikita kapag ako ang kausap niya.
Hindi ako lumapit.
Hinintay kong sumakay si Bianca sa kotse bago ako pumasok.
“Hala, bakit hindi ka nagsabi?” tanong ni Adrian.
“Gusto kitang sorpresahin.”
Niyakap niya ako. Pinainitan ang tinola. Tinanong kung gusto ko ng dagdag na kanin.
Habang kumakain ako, mabilis ang pagtipa niya sa telepono.
Nakita ko ang maliit na larawan sa Messenger.
Isang gusaling ginawa naming modelo ni Bianca para sa proyekto noong kolehiyo. Hanggang ngayon, iyon ang ginagamit niyang larawan.
“Sino kausap mo?”
“Kaopisina.”
Ibinaligtad niya ang telepono.
Napakagaan ng galaw.
Pero parang may bumagsak sa loob ng dibdib ko.
Pagkatapos noon, nagsimula kong mapansin ang mga bagay na dati kong ipinagpapalagay na normal.
Kasama niya ang telepono kahit sa banyo.
Dumarami ang overtime.
Nawawala ang mga lumang usapan.
Kapag nagtatanong ako tungkol sa trabaho, palaging pareho ang sagot.
“Okay lang. Pagod lang.”
Isang Huwebes, napadaan ako sa opisina niya sa Makati. Naisip kong sunduin siya para sabay kaming kumain.
“Ma’am, kanina pa umalis si Sir Adrian,” sabi ng receptionist. “Mga alas kuwatro.”
Tinawagan ko siya mula sa lobby.
“Nasaan ka?”
“Opisina. Ang daming hinahabol.”
Tumingin ako sa elevator sa harap ko.
“Gabi ka na uuwi?”
“Siguro.”
Pagkababa ng tawag, tinawagan ko si Bianca.
Walang sumagot.
Tatlong beses.
Kinagabihan, may ibang pabango sa polo ni Adrian. Hindi matapang, pero kilala ko iyon. Regalo ko kay Bianca noong kaarawan niya.
“May kailangan ba sa iyo si Bianca?” tanong ko.
Nabitawan niya ang susi sa mesa.
“Bakit?”
“Nagtatanong lang.”
“Wala. Hindi kami nag-uusap.”
Pinagkiskis niya ang mga daliri.
Ganoon siya kapag kinakabahan.
Hindi ako sumigaw. Hindi ko binanggit ang nakita ko sa ibaba ng condominium.
Kinabukasan, naiwan niya ang tablet na pareho naming ginagamit sa bahay. Bukas pa ang Messenger niya.
Hindi ako naghahanap ng pagmamahalan.
Naghahanap ako ng dahilan para paniwalaan siya.
Pero naroon ang mga pagkikita, halos araw-araw.
Mga problemang hindi niya ikinukuwento sa akin.
Mga pangambang kay Bianca niya lamang sinasabi.
At isang mensahe mula sa babaeng tinatawag kong kapatid:
“Huwag mo munang sabihin kay Camille. Dito ka muna. Ako ang bahala sa iyo.”
Sumagot ang asawa ko:
“Salamat. Sa iyo lang ako nakakahinga.”
Matagal akong nakatitig sa dalawang pangungusap.
Pagkatapos, lumitaw ang kasunod niyang mensahe:
“Buburahin ko ito bago ako umuwi.”
Sa sandaling iyon, hindi ko pa alam kung alin ang mas masakit—ang nabasa ko, o ang susunod kong matutuklasan.
PARTE 2
Hindi ko kinompronta si Adrian nang gabing iyon.
Inilapag ko ang tablet sa dati nitong puwesto. Naghugas ako ng mukha. Nagsaing. Nang dumating siya, tinanong ko kung gusto niya ng pritong isda o natirang tinola.
“Anuman,” sagot niya.
Habang kumakain kami, gusto kong itanong kung bakit sa ibang babae siya nakakahinga.
Pero natakot ako sa sagot.
Mas natakot akong magsinungaling ulit siya.
Kinabukasan, niyaya ako ni Bianca na magkape.
“Parang ang tahimik mo lately,” sabi niya. “May problema ba kayo ni Adrian?”
Tiningnan ko ang babaeng kabisado ang mga kuwento ko bago pa dumating ang asawa ko sa buhay ko.
“May dapat ba akong malaman?”
Umikot ang kutsarita niya sa tasa.
“Tungkol saan?”
“Sa inyo.”
Tumawa siya, pero hindi umabot sa mga mata.
“Camille, kaibigan mo ako. Siyempre, kaibigan ko rin ang asawa mo.”
“Pero bakit hindi ninyo sinasabi kapag nagkikita kayo?”
Sandali siyang tumahimik.
“Baka kasi iba ang isipin mo.”
“May dahilan ba para iba ang isipin ko?”
“Ang hirap sa iyo, lahat kailangan mong lagyan ng kahulugan.”
Ako pa ang naging problema.
Umuwi akong dala ang sagot na iyon.
Pagkalipas ng ilang araw, sinabi ni Adrian na may presentation siyang aabutin ng gabi. May maliit na café sa Kapitolyo na paulit-ulit kong nakita sa usapan nila.
Pumunta ako roon.
Hindi ako ipinagmamalaki ang ginawa ko. Ayokong maging babaeng sumusunod sa asawa at nagtatago sa kabilang kalsada.
Pero pagod na akong maghintay ng katotohanang hindi kusang ibinibigay.
Nasa loob si Bianca.
Pagdating ni Adrian, hindi siya umupo sa tapat nito.
Umupo siya sa tabi.
May nakahandang kape para sa kanya.
Matagal silang nag-usap. Nakayuko si Adrian. Maya-maya, pinunasan niya ang mata. Iniabot ni Bianca ang tissue at marahang hinaplos ang balikat niya.
Hindi ko narinig ang pinag-uusapan nila.
Wala akong nakitang halik.
Pero nakita ko ang asawa kong umiiyak sa harap ng ibang babae habang sa akin ay lagi niyang sinasabing walang problema.
Umuwi ako bago sila matapos.
Nang pumasok siya sa bahay, ngumiti siya.
“Kumain ka na?”
“Oo.”
“Grabe sa opisina ngayon.”
Tumango ako.
Doon ko naunawaan na hindi ko kailangang hintaying may mas malaswa akong makita para amining may nasira na.
Ang katotohanan, hindi ko na siya mapaniwalaan kahit nagtatanong lamang siya kung kumain ako.
Naghanap ako ng abogado.
Inayos ko ang mga dokumento. Inalam ko ang dapat naming pag-usapan tungkol sa tirahan, ipon, at mga obligasyon. Ayokong magkaroon ng padalus-dalos na desisyong pagsisisihan namin pareho.
Nang ilapag ko ang mga papeles sa mesa, matagal siyang hindi nagsalita.
“Bakit?”
“Hindi na tayo maayos.”
“Limang taon, Camille. Tapos ganiyan lang?”
“Hindi ito nagsimula ngayon.”
“May iba ka ba?”
Napatingin ako sa kanya.
Ako ang naghihintay sa bahay.
Ako ang hindi sinasagot.
Ako ang pinagsisinungalingan.
Pero ako ang tinanong niya kung may iba.
“Wala.”
“Kung ganoon, ayusin natin.”
“Paano natin aayusin ang bagay na ayaw mong amining sira?”
Tumayo siya.
“Hindi ako manghuhula. Sabihin mo kung ano ang kasalanan ko.”
Sa huli, sinabi kong hindi na kami magkasundo.
Hindi iyon ang buong dahilan.
Pero ayokong makipagtalo sa isang taong hinihingi ang katotohanan habang siya mismo ay nagtatago nito.
Lumipas ang mga linggo ng pag-uusap sa pamamagitan ng mga abogado. May mga gabing nagmamakaawa siya. May mga gabing galit siya.
Sa huling pagpirma, sinabi niya:
“Magsisisi ka.”
At ngayon, nakatayo kami sa labas ng opisina.
“Bakit ngayon mo lang sinabi ang tungkol kay Bianca?” tanong niya.
“Dahil ngayon mo lang sinabing hindi mo ako pinagtaksilan.”
“Walang nangyari sa amin.”
“May nangyari sa tiwala ko.”
Namula ang mga mata niya.
“Hindi mo naiintindihan.”
“Siguro. Pero ilang beses akong nagtanong, Adrian. Binigyan kita ng pagkakataong tulungan akong umintindi.”
Binitiwan niya ang manggas ko.
Naglakad ako papunta sa paradahan.
Tumawag si Bianca bago ko pa mabuksan ang kotse.
“Dinner tayo? Ang tagal na nating hindi lumalabas.”
“Hindi ako puwede.”
“Busy?”
“Katatapos lang naming pirmahan ang kasunduan sa paghihiwalay.”
Tahimik ang kabilang linya.
“Bakit hindi mo sinabi? Sana kinausap ko si Adrian.”
“Mukhang matagal mo na siyang kinakausap.”
Ibinaba ko ang tawag.
Sa loob ng kotse, hinintay kong dumating ang matinding lungkot.
Ang dumating ay pagod.
Pagkatapos, ginhawa.
Habang nakaparada pa ako, pumasok ang isang email.
“Ms. Reyes, naipasok na ang bayad sa paglilisensiya ng inyong teknolohiya para sa quarter na ito: labingpitong milyong piso.”
Isinara ko ang mensahe.
Sa mata ni Adrian, isa akong karaniwang software developer na sumasahod nang sapat para sa condominium, grocery, at paminsan-minsang bakasyon.
Totoo iyon.
Pero hindi iyon ang buong buhay ko.
Pitong taon bago ang araw na iyon, gumawa ako ng sistemang kayang makakita ng maling datos sa malalaking digital transaction bago pa magdulot ng pinsala.
Lumaki iyon bilang Tala Systems.
May labimpitong patent at application na kaugnay ng mga teknolohiyang binuo ko at ng aming pangkat. Sa pinakahuling pagpasok ng puhunan, bilyong piso na ang halaga ng kumpanya.
Sa publiko, kilala ang tagapagtatag bilang C. Luna.
Ako iyon.
Hindi alam ni Bianca.
Hindi alam ng mga kasamahan ko sa regular na trabaho.
At hindi iyon ang pagkakakilala sa akin ni Adrian noong pinili niya akong pakasalan.
Hindi ko itinago ang mga dokumentong kailangan sa pag-aayos ng aming pananalapi. Dumaan iyon sa tamang pagsusuri. Pero iba ang pagtingin sa mga bilang sa isang papeles kaysa pagkilalang ang tahimik mong asawa ang nasa likod ng kumpanyang hinahangaan mo.
Kinabukasan, may email si Bianca sa aking work inbox.
Gusto niyang magpatulong sa mga kakilala ko sa teknolohiya.
Ang kompanyang nais niyang mapasukan ng investment proposal?
Tala Systems.
Binasa ko ang mensahe nang dalawang beses.
Pagkatapos, nagpadala ang operations head namin ng listahan ng mga dadalo sa nakatakdang pulong.
Naroon si Bianca.
Naroon din si Adrian, bilang kinatawan ng isa nilang posibleng corporate partner.
“Online pa rin po ba kayo, ma’am?” tanong ng operations head.
Tumingin ako sa dalawang pangalan.
“Hindi. Ihanda ninyo ang upuan ko.”
Sa unang pagkakataon, haharap ako sa kanila nang wala nang dahilan para magtago.
PARTE 3
Bago ang pulong, bumalik si Adrian sa condominium para kumuha ng damit.
Eksaktong alas siyete ng gabi ang usapan namin. Alas siyete rin siya dumating, may dalang dalawang bag.
Dati, matutuwa ako sa simpleng pagtupad niya sa oras.
Ngayon, binuksan ko lamang ang pinto.
“Nasa kuwarto ang mga gamit mo,” sabi ko.
Tumango siya.
Narinig ko ang pagbukas ng aparador. Ang pagkaluskos ng mga hanger. Ang paghila sa zipper.
Limang taon ng pagsasama, kasya pala sa ilang bag kapag ang kinukuha mo na lang ay mga bagay na puwedeng buhatin.
Paglabas niya, may hawak siyang lumang litrato namin.
“Sa iyo ba ito?”
“May kopya ako.”
Ibinaba niya sa mesa.
“Camille, puwede ba tayong mag-usap?”
Naupo ako sa kabilang dulo ng sofa.
“Makikinig ako.”
Huminga siya nang malalim.
“May problema ako sa trabaho noon. Hindi natuloy ang promotion. May proyekto akong pumalpak. Pakiramdam ko, wala akong silbi.”
“Bakit hindi mo sinabi?”
“Dahil lagi kang may sagot. Lagi kang may plano. Nahihiya akong sabihin na hindi ko alam ang gagawin.”
Masakit iyon, pero hinayaan ko siyang matapos.
“Si Bianca, nakinig lang.”
“Puwede mo akong sabihang makinig lang.”
“Alam ko.”
“Puwede mo akong sabihang hindi mo kailangan ng solusyon.”
Tumango siya.
“Alam ko na ngayon.”
Tumingin ako sa mga bag sa paanan niya.
“Pero ang pinili mong gawin ay magsinungaling.”
Napatungo siya.
“Wala kaming relasyon.”
“Hindi ko sinasabing may nakita akong relasyon. Ang sinasabi ko, may nakita akong pagtatago.”
Tahimik siya.
“Kapag tinatanong kita, kaopisina ang sagot mo. Kapag wala ka sa opisina, overtime ang sagot mo. Kapag pangalan niya ang binabanggit ko, sinasabi mong hindi kayo nag-uusap.”
“Mali ako.”
“Bakit kailangan ko munang umalis bago mo masabi iyan?”
Hindi siya nakasagot.
Sa unang pagkakataon, hindi rin ako naghintay.
Inihatid ko siya sa pinto.
“Papasok ako bukas sa isang mahalagang pulong,” sabi niya, tila naghahanap ng pamilyar na usapan. “Tala Systems. Malaking pagkakataon para sa amin.”
“Alam ko.”
Hindi niya napansin ang sagot ko.
“Wish me luck?”
“Gawin mo nang maayos ang trabaho mo, Adrian.”
Pagkasara ng pinto, umupo ako sa sahig.
Doon ako umiyak.
Hindi dahil gusto kong bawiin ang desisyon.
Umiyak ako para sa babaeng limang taong naniwalang sapat ang pagmamahal para kusang maging tapat ang isang tao.
Kinabukasan, maaga akong dumating sa opisina ng Tala Systems sa BGC.
Alam ng abogado, accountant, at ilang pangunahing opisyal ang tunay kong pagkakakilanlan. Sa mas malawak na pangkat, mas kilala ang aking trabaho kaysa mukha.
Pinili ko iyon noong nagsisimula pa lamang kami. Ayokong maging sentro ang pangalan ko. Gusto kong ang produkto ang mapansin.
Kalaunan, naging komportable akong manatili sa likod ng mga tawag at dokumento.
At sa bahay, ipinagpaliban ko ang pag-uusap na dapat matagal ko nang ginawa.
Hindi ako walang pagkukulang.
Pero hindi rin lisensiya ang pagkukulang ko para pagsinungalingan ako.
“Handa na po ang conference room,” sabi ni Miguel, ang operations head.
“Salamat.”
“Sigurado po kayong gusto ninyong personal na dumalo?”
“Oo.”
Walang engrandeng plano.
Walang pagtanggal sa trabaho.
Walang utos na ipahiya ang sinuman.
Pulong iyon tungkol sa isang negosyo. Gusto kong marinig ang proposal nang diretso, at gusto kong matapos ang pagtatago ko.
Pagpasok ko, nakaupo na si Bianca sa kanang bahagi ng mahabang mesa. Katabi niya ang isang senior partner ng kanilang investment firm.
Nasa kabilang panig si Adrian kasama ang dalawang kasamahan.
Nakita niya ako agad.
“Camille?”
Ngumiti si Bianca, halatang nagulat.
“Naku, may kakilala ka pala rito! Sana sinabi mo. Ikaw ba ang nag-endorse sa amin?”
Hindi ako sumagot.
Inilapag ko ang laptop sa upuan sa ulunan ng mesa.
Lumapit si Miguel.
“Bago tayo magsimula, ipakikilala ko ang aming founder at pangunahing technology architect, si Ms. Camille Reyes. Sa industriya, kilala ninyo siya bilang C. Luna.”
Walang gumalaw sa loob ng ilang segundo.
Nakatitig si Adrian sa akin.
Si Bianca, nakahawak pa rin sa takip ng ballpen, ay tila nakalimutang huminga.
“Magandang umaga,” sabi ko. “Simulan natin sa inyong proposal.”
Nagpatuloy ang pulong.
May mga tanong ako tungkol sa seguridad ng datos, gastos, at inaasahang panahon ng pagpapatupad. Sinagot ng pangkat ni Adrian ang ilan. May mga puntong kailangan nilang balikan.
Nang oras na ng investment presentation, kapansin-pansing nanginginig ang kamay ni Bianca habang nagpapalit ng slide.
Pero pinatapos ko siya.
Hindi ko hinayaang gawing personal na paghihiganti ang oras ng mga taong walang kinalaman sa nangyari sa amin.
Sa dulo, sinabi kong susuriin ng aming pangkat ang mga dokumento at magbibigay ng sagot ayon sa karaniwang proseso.
Pagkatapos lamang makalabas ang iba saka nagsalita si Adrian.
“Bakit hindi ko alam?”
Isinara ko ang laptop.
“Alam ng mga abogado ang mga impormasyong kailangan nilang malaman tungkol sa ating pananalapi. Walang itinagong obligasyon sa kasunduan.”
“Hindi iyon ang tanong ko.”
“Alam ko.”
Napalunok siya.
“Asawa mo ako.”
“Asawa kita nang ilang beses kong tanungin kung may problema ka.”
Napapikit siya.
“Magkaiba iyon.”
“Oo. Magkaiba. Hindi ko ipinagpapalagay na tama ang lahat ng ginawa ko.”
Tumingin ako sa kanya nang diretso.
“Dapat mas maaga kitang kinausap tungkol sa kumpanya. Inisip kong baka magbago ang tingin mo sa akin. Natakot akong maging pera ang sentro ng buhay natin.”
“Hindi naman ako ganoon.”
“Gusto kong paniwalaan iyon.”
Sa likod niya, marahang nagsalita si Bianca.
“Camille, puwede bang tayo naman?”
Hinarap ko siya.
“Sabihin mo.”
“Hindi ko siya inagaw.”
“Hindi tao ang asawa para agawin. May sarili siyang pasya.”
Tumulo ang luha niya.
“Kaibigan din niya ako.”
“Kung kaibigan kayong dalawa, bakit ako ang kailangang hindi makaalam?”
Walang sagot.
“Bakit mo sinabing huwag niyang sabihin sa akin? Bakit ako ang tinawag mong mapaghinala noong nagtatanong lang ako?”
“Dahil alam kong magagalit ka.”
“Alam mong masasaktan ako.”
Pinunasan niya ang pisngi.
“May problema siya. Ayokong pabayaan.”
“Puwede mo akong tawagan. Puwede mong sabihing nahihirapan ang asawa ko at kailangan niya ng tulong. Labindalawang taon tayong magkaibigan, Bianca.”
Doon bumigay ang mukha niya.
“Gusto kong sa akin siya lumapit,” bulong niya.
Napatingin si Adrian.
Nagpatuloy siya, umiiyak na.
“Gusto kong may isang bagay na mas kailangan niya ako kaysa sa iyo.”
Hindi ako sumagot agad.
Mas malinaw iyon kaysa lahat ng palusot na narinig ko.
Hindi kailangan ng halik para may taong masiyahang unti-unting inilalayo sa iyo ang asawa mo.
At hindi kailangang may nag-udyok para managot ang taong kusang lumalayo.
“Salamat sa pagsasabi ng totoo,” sabi ko.
“Mapapatawad mo ba ako?”
“Hindi ko pa alam.”
“Pero kaibigan mo ako.”
“Kaibigan kita noong pinili mong gawing kompetisyon ang sakit ko.”
Tumayo siya, pero wala nang maidagdag.
Si Adrian ang naiwan matapos siyang lumabas.
“Mahal pa rin kita,” sabi niya.
May panahon na iyon lang ang hinihintay kong marinig.
Ngayon, narinig ko rin ang lahat ng hindi niya sinabi noong kailangan ko siya.
“Maaaring mahal mo ako,” sagot ko. “Pero hindi mo inalagaan ang tiwala ko.”
“May pagkakataon pa ba?”
“Hindi ako babalik dahil nagsisisi ka ngayon.”
“Hindi dahil sa kumpanya mo. Hindi dahil sa pera.”
“Kung ganoon, dalhin mo ang pagsisising iyan kahit walang kapalit.”
Lumipas ang mga buwan.
Tinuloy namin ang mga natitirang pag-aayos sa pamamagitan ng aming mga abogado. Kinuha niya ang huling gamit. Ibinalik ang susi.
Ang proposal ng kumpanya niya ay sinuri ng pangkat nang walang pakikialam ko sa pasya. Ang kay Bianca ay hindi itinuloy dahil hindi tugma ang mga kondisyon.
Hindi kailangang sirain ang kanilang kabuhayan para maibalik ko ang sarili ko.
Isang gabi, nagpadala si Adrian ng mensahe.
“Ngayon ko lang naiintindihan kung bakit hindi ka sumigaw. Akala ko wala ka nang pakialam. Pagod ka na pala.”
Binasa ko iyon.
Hindi ako sumagot.
Sa bagong mesa ko, may litrato namin ni Mama at isang maliit na halaman. Wala na ang litrato ng kasal.
Hindi biglang naging masaya ang lahat dahil marami akong pera.
May mga gabing nami-miss ko pa rin ang dati naming buhay. May mga umagang hinahanap ko ang tunog ng taong naghahanda ng kape.
Pero hindi ko na kailangang hulaan kung totoo ang bawat sagot.
At iyon ang kapayapaang hindi kayang bilhin ng kahit anong halaga.
Minsan, tinanong ako ni Mama kung ano ang pinakamahirap sa paghihiwalay.
“Ang tanggaping hindi kailangang maging masamang tao ang isang tao para masaktan ka niya,” sabi ko.
Hinawakan niya ang kamay ko.
“At ang pinakamahalaga?”
Tumingin ako sa bintana.
“Ang malaman na hindi ko kailangang hintaying masaktan pa ako bago ako umalis.”
Dati, gusto kong patunayang ako ang babaeng dapat piliin.
Ngayon, sapat nang ako mismo ang pumili sa sarili ko.
