Dinala Ko sa Ospital ang Nilalagnat Kong Anak—Ang Doktor Pala ang Ama, at Ina Niya ang Nanira sa Amin
PARTE 1
“Anak ko ba ang batang may lagnat, o tatawagin mo na naman akong sinungaling?”
Napahigpit ang yakap ko kay Lucas. Nasa emergency department kami ng isang ospital sa Quezon City, at ang doktor na nakatayo sa harap ko ay si Marco Reyes—ang lalaking iniwan ko walong buwan na ang nakararaan. Dalawang buwan pa lamang ang anak ko. Hindi pa rin bumababa ang lagnat niya kahit ilang oras ko nang pinupunasan ang katawan niya ng maligamgam na tubig.
“Bata muna, Marco,” sabi ko. “Saka mo ako tanungin.”
Nagbago ang mukha niya. Kinuha niya ang chart at nagsimulang magtanong: kailan huling dumede si Lucas, ilan ang basang lampin niya, may ubo ba, hirap ba siyang huminga? Sinagot ko lahat. Nang hawakan ni Marco ang noo ng anak ko, nakita kong bahagyang nanginig ang mga daliri niya.
Dati, kabisado ko ang mga kamay na iyon. Hawak niya ako sa tuwing kinakabahan ako bago ang job interview. Siya rin ang humahawak sa kamay ko habang naghihintay kami ng jeep sa tapat ng unibersidad. Ngayon, gusto kong ilayo si Lucas sa kanya. Pero doktor siya, at kailangan siya ng anak ko.
Pagkatapos suriin si Lucas, sinabi ni Marco na kailangan muna itong obserbahan at gawan ng ilang pagsusuri. Sa mga sumunod na oras, halos hindi ako umalis sa tabi ng bata. Sa tuwing may nurse na lumalapit, napapatingin din ako kay Marco. Nasa kabilang dulo siya ng silid, abala sa ibang pasyente, ngunit ilang beses ko siyang nahuling tumitingin sa amin.
“Mukha siyang mas maayos,” sabi niya nang bumalik ang resulta at nagsimulang dumede muli si Lucas. “Pero kung tumaas ulit ang lagnat o tumamlay siya, bumalik ka agad.”
Tumango ako.
“Liza.” Huminto siya bago magpatuloy. “Nagbilang ako.”
“Alam kong marunong ka,” sagot ko.
“Walong buwan tayong hiwalay. Dalawang buwan na si Lucas.”
“Baka mali ang bilang mo.”
Tiningnan niya ang mukha ng bata. “May mata siyang katulad ng sa akin.”
“Maraming batang ganoon ang mata.”
Gusto kong tumawa, ngunit pagod na pagod ako. Dalawang gabi na akong kulang sa tulog. Kung hindi lang nag-aalala si Mama sa probinsiya dahil inaalagaan niya ang lola ko roon, kanina ko pa sana siya tinawagan. Sa ngayon, ayokong may isa pang taong matakot para kay Lucas.
Sinulat ni Marco ang numero ng ospital sa papel na iniabot niya sa akin. Sa ibaba, idinagdag niya ang sarili niyang numero. Hindi ko sinabi kung mayroon pa ako niyon sa lumang telepono ko. Tinupi ko ang papel at inilagay sa bag.
Si Ana, ang matalik kong kaibigan, ang sumundo sa amin. Pagkarinig niyang si Marco ang doktor, napahampas siya sa manibela.
“Pagkatapos ng ginawa niya sa’yo kasama si Bianca, siya pa ang may lakas ng loob magtanong tungkol sa anak mo?”
“Mahina na ang lagnat ni Lucas,” sabi ko. “Iyon muna ang isipin natin.”
Tumahimik siya. Pagdating sa apartment, siya ang nagbantay kay Lucas para makapaghugas ako ng mukha. Hindi pa ako tapos nang tumunog ang doorbell.
Pagbukas ko, nakita ko si Marco. Hawak niya ang maliit na kumot na naiwan namin sa ospital.
“Puwede mong ipaiwan sa guard,” sabi ko.
“Gusto kitang makausap nang maayos.”
May babae sa likuran niya. Nang lumapit ito sa ilaw ng hallway, nakilala ko si Teresa Reyes, ang ina ni Marco. Tumingin siya sa batang karga ni Ana sa loob ng apartment. Biglang nawala ang kulay sa mukha niya.
“Anong ginagawa mo rito, Ma?” tanong ni Marco.
Hindi siya sinagot ni Teresa. Sa akin siya nakatingin.
“Liza,” mariin niyang sabi, “sinabi ko na sa’yong huwag mong hahayaang makilala ni Marco ang batang iyan.”
Lumingon si Marco sa akin. Pagkatapos, dahan-dahan siyang humarap sa ina niya.
PARTE 2
“Anong ibig mong sabihin?” tanong ni Marco.
Hindi sumagot si Teresa. Parang ngayon lamang niya napagtanto na narinig siya ng anak niya. Isang hakbang siyang umatras sa hallway, saka inayos ang hawak sa bag na nakasabit sa balikat niya.
“Pagod ka na, anak,” sabi niya. “Mamaya na natin pag-usapan.”
“Ma. Alam mong may anak si Liza?”
Naramdaman kong lumapit si Ana sa likuran ko, karga si Lucas. Hindi ko gustong pag-usapan ang nakaraan sa harap ng apartment, lalo na habang nagpapagaling pa ang anak ko.
“Umalis na kayo,” sabi ko.
“Liza, pakiusap,” sabi ni Marco.
“Hindi ngayon.”
Dahan-dahan kong isinara ang pinto. Hindi niya pinigilan. Narinig ko pa ang mahina nilang pagtatalo habang papalayo sa elevator, ngunit hindi ko na maunawaan ang mga salita.
Nang gabing iyon, hindi ako makatulog. Nakaupo ako sa tabi ng kuna ni Lucas nang dalhan ako ni Ana ng tubig. Matagal na niyang alam ang tungkol kay Teresa. Siya ang unang taong tinawagan ko matapos pumunta sa apartment ko ang ina ni Marco noong buntis ako. Ang hindi niya alam, hanggang ngayon ay naaalala ko pa rin ang sinabi nito sa bawat gabing hirap akong magpasya.
“Baka oras na para marinig ni Marco ang nangyari,” sabi ni Ana.
“Baka sabihin niyang gawa-gawa ko iyon.”
“Hindi mo kontrolado ang sasabihin niya. Pero may karapatan kang magsalita.”
Tiningnan ko si Lucas. Mahimbing siyang natutulog, nakataas ang isang maliit na kamay sa tabi ng pisngi. Napangiti ako sa kabila ng bigat ng dibdib ko. Kung hindi dahil sa kanya, matagal ko nang itinago sa pinakalikod ng isip ko ang lahat ng nangyari.
Nagkakilala kami ni Marco noong kolehiyo. Si Ana ang may gusto sa kanya noon. Estudyante siya sa medical school na malapit sa campus namin; kami ni Ana ay nasa kursong communication. Isang araw, pinakiusapan niya akong ihatid ang sulat niyang nag-aanyaya kay Marco na magkita sila sa tabi ng lagoon.
Inilapag ko ang sobre sa mesa nito sa library at dali-daling umalis. Nakalimutan pala ni Ana na lagyan ng pangalan ang liham. Inakala ni Marco na ako ang sumulat.
Apat na hapon siyang nagpunta sa lagoon. Apat na hapon namang naghintay si Ana sa kabilang pasukan, sa lugar na napag-usapan naming magkikita sila. Pareho silang umuwi na iniisip na tinanggihan sila ng isa’t isa. Hindi ko nalaman ang kalituhan hanggang ilang linggo ang lumipas.
Sa isang kainan malapit sa campus, aksidenteng nabuhos ni Marco ang tsaa sa kamay ko. Halos malamig na iyon, ngunit iginiit niyang ihatid ako sa clinic. Sobrang pormal niyang humingi ng tawad na napatawa ako. Hiningi niya ang Messenger ko para raw malaman niya kung may sumakit pa sa kamay ko.
Hindi siya agad nag-message. Sa halip, madalas ko siyang makita sa canteen, sa library, at minsan sa pila ng jeep. Akala ko nagkataon lamang. Isang gabi, hinintay niya ako sa labas ng library at niyaya akong kumain ng lugaw. Doon nagsimula ang pagkakaibigan namin.
Kalaunan, naging mahirap ang pagiging malapit sa kanya. May mga babaeng nagbulungan kapag dumadaan ako. Minsan, may sumira sa mga pahina ng notebook ko. Sinabi ko kay Marco na gusto ko munang umiwas, ngunit ayokong magsimula ng gulo. Inakala niyang pinaglalaruan ko siya.
“Hinihintay kita sa lagoon, tapos ngayon iniiwasan mo ako?” tanong niya isang gabi.
Inilabas niya ang sulat ni Ana. Pareho kaming natigilan nang ipaliwanag ko ang nangyari.
“Kung kay Ana ang sulat, bakit ikaw pa rin ang hinahanap ko?” tanong niya.
Doon niya unang sinabi na gusto niya ako. Matagal ko nang gusto si Marco, pero natakot akong umamin. Nang malaman ni Ana ang buong kuwento, tinawanan niya muna kami. Pagkatapos, siya pa ang nagsabing huwag kaming mag-aksaya ng panahon.
Pitong taon kaming magkasama. Nakita ko siyang bumagsak sa isang pagsusulit at muling bumangon. Nakita niya naman akong umiyak matapos matanggihan sa trabahong gustung-gusto ko. Nasanay kaming magkuwento tungkol sa lahat, pati sa mga bagay na nakakahiya o mahirap sabihin. Kaya nang tumigil siyang magsalita tungkol kay Bianca, alam kong may nagbago.
Lumaki nang magkasama sina Marco at Bianca. Doktor din siya, at malapit ang pamilya niya kay Teresa. Hindi itinago ni Teresa na gusto niyang maging manugang ito. Sa mga handaan, magkatabi niya kaming pinauupo ni Bianca kahit ako ang kasintahan ni Marco. Sinusubukan kong huwag pansinin iyon. Lagi namang sinasabi ni Marco na walang dapat ipag-alala.
Isang hapon, may ipinadalang litrato si Bianca sa akin. Nasa hallway sila ng ospital; nakayakap siya kay Marco at nakasandal ang mukha sa balikat nito. Kasunod ng litrato ang mensaheng buntis siya. Sinabi rin niyang alam na iyon ng pamilya ni Marco.
Tinawagan ko siya kaagad. Hindi siya sumagot hanggang gabi. Pagkakita ko sa kanya, tinanong ko kung anak niya ang ipinagbubuntis ni Bianca.
“Hindi ko puwedeng sabihin ang pinagdaraanan niya,” sagot niya.
“Isang oo o hindi lang, Marco.”
“Pagkatiwalaan mo muna ako.”
Iyon ang sagot niya sa bawat tanong. Sa huli, umalis ako. Umuwi siya nang hindi humahabol. Makalipas ang ilang linggo, nalaman kong tatlong buwan na akong buntis.
Pumunta si Teresa sa apartment ko matapos niyang malaman iyon. Walang kasamang si Marco. Sinabi niyang nagsisimula nang ayusin ni Marco at Bianca ang kanilang buhay at makakasama lamang ang balita tungkol sa akin. Nang sabihin kong kailangang malaman ni Marco ang tungkol sa anak niya, tinanong niya kung gusto ko raw bang lumaki ang bata sa isang bahay na ayaw sa ina nito.
Nasa isip ko pa rin ang litrato ni Bianca. Nasa isip ko rin ang katahimikan ni Marco. Umalis ako sa dati kong apartment, lumipat ng numero, at tiniis ang lahat ng gusto kong itanong sa kanya.
Kinabukasan ng pagkikita namin sa ospital, may tumawag sa hindi ko kilalang numero. Si Bianca iyon. Nanginginig ang boses niya.
“May kailangan akong sabihin tungkol sa batang ipinagbuntis ko,” sabi niya. “At tungkol sa litrato na ipinadala ko sa’yo.”
Bago ko siya matanong, narinig ko ang boses ni Teresa sa kabilang dulo. Magkasama pala sila.
“Huwag mong ituloy, Bianca.”
Sandaling nanahimik ang linya. Pagkatapos, narinig kong sumagot si Bianca, “Matagal mo na akong pinatahimik. Ngayon, makikinig si Liza.”
PARTE 3
Nagkita kami ni Bianca sa isang café malapit sa ospital. Sumama si Ana, ngunit sa kabilang mesa siya naupo kasama si Lucas. Ayokong mag-isa akong makarinig ng paliwanag. Ayoko ring maging pagtatalo ito na maririnig ng buong lugar.
Pag-upo ni Bianca, agad niyang sinabi, “Hindi anak ni Marco ang batang ipinagbuntis ko.”
Matagal akong nakatingin sa kanya. Narinig ko nang malinaw ang sinabi niya, pero parang kailangan ko pang ulitin sa sarili ko para maunawaan iyon. Itinanong ko kung bakit niya sinabi sa aking buntis siya, bakit niya ipinadala ang litrato, at bakit hinayaan niyang isipin kong si Marco ang ama.
“Dahil gusto ni Teresa na mahiwalay kayo,” sagot niya. “At dahil pumayag ako.”
Ikinuwento niyang iniwan siya ng nobyo niya nang malaman nitong buntis siya. Natakot siyang umuwi sa pamilya niya. Si Teresa ang nilapitan niya, at si Marco ang sinabihang samahan siya sa ospital noong isang araw na halos hindi siya makatayo sa pag-aalala. Iyon ang araw na kinunan ang litrato. Niyakap niya si Marco pagkatapos nitong mangakong tutulungan siyang makausap ang mga magulang niya.
“Alam niyang hindi siya ang ama?” tanong ko.
“Oo. Mula sa simula.”
Napahawak ako sa tasa. May bahagi sa akin na gustong gumaan ang pakiramdam. Mas malaki ang bahaging nasaktan. Kung alam ni Marco, bakit hinayaan niya akong umalis dala ang paniniwalang iyon?
Sinabi ni Bianca na si Teresa ang unang nagmungkahi na ipakita sa akin ang litrato. Siya naman ang nagdagdag ng mensahe tungkol sa pagbubuntis. Inamin niyang naiinggit siya noon sa relasyon namin. Kilala niya si Marco mula pagkabata at matagal niyang inisip na balang araw ay pipiliin siya nito. Nang iwan siya ng sarili niyang nobyo, mas naging madali para sa kanya ang manakit ng iba kaysa harapin ang nangyari sa buhay niya.
“Walang magandang dahilan ang ginawa ko,” sabi niya. “Noon, may umaasa akong susunod si Marco sa gusto ng nanay niya kapag nawala ka.”
“Pero hindi niya ginawa.”
Umiling siya. Hindi raw pumayag si Marco sa paulit-ulit na pakiusap ni Teresa na magpakasal silang dalawa. Kalaunan, umuwi si Bianca sa kanilang probinsiya. Doon siya nanganak at sa tulong ng mga magulang niya ay pinalalaki ang anak. Nang marinig niyang may anak ako, napagpasiyahan niyang kailangan na niyang sabihin sa akin ang totoo.
Humingi siya ng tawad. Pinakinggan ko siya hanggang matapos, ngunit hindi ko masabing napatawad ko na siya. Sinabi ko iyon nang diretso. Tinanggap niya at umalis nang hindi humihingi ng isa pang pagkakataong magpaliwanag.
Pagbalik ko sa mesa ni Ana, gising na si Lucas. Hinahawakan niya ang laylayan ng damit ng kaibigan ko. Inabot ko siya at idinikit ang pisngi ko sa noo niya. Wala na siyang lagnat. Doon ko unang naramdaman ang gaan pagkatapos ng ilang araw na takot, kahit marami pa rin akong kailangang harapin.
Si Marco ang sumunod kong kinausap. Nagkita kami sa isang tahimik na waiting area ng ospital matapos ang duty niya. Hindi ko isinama si Lucas. Gusto kong kami munang dalawa ang mag-usap, nang walang batang kailangang kargahin habang nagagalit ako.
“Nakausap ko si Bianca,” sabi ko.
Napayuko siya. Hindi siya nagulat, at lalo akong nasaktan dahil doon.
“Bakit hindi mo sinabi na hindi ikaw ang ama ng anak niya?”
“Humingi siya ng panahon,” sagot ni Marco. “Hindi pa alam ng pamilya niya. Natatakot siyang makarating sa dating nobyo niya kung nasaan siya. Nang tanungin mo ako, inisip kong pagtataksil sa tiwala niya kung magsasalita ako.”
“Puwede mong sabihing wala kang anak sa kanya. Hindi mo kailangang sabihin kung sino ang ama.”
“Oo.” Tumingin siya sa akin. “Iyon ang dapat kong ginawa.”
Matagal kaming tahimik. Noon, paulit-ulit kong inisip kung paano sana nagbago ang lahat kung hinabol niya ako noong gabing umalis ako. Ngayong kaharap ko siya, hindi na sapat ang isipin lamang na may ibang maaaring nangyari. Kailangan naming pag-usapan ang talagang nangyari.
“Ilang beses kitang hinanap,” sabi niya. “Pagpunta ko sa apartment mo, wala ka na. Sinabi ni Mama na ayaw mo akong makita.”
“Pumunta siya sa akin noong buntis ako. Sinabi niyang bubuo ka ng pamilya kasama si Bianca.”
Napahawak siya sa noo. “Hindi ko alam na alam niyang buntis ka.”
“Sinabi rin niyang hindi mo gugustuhing makita ang bata.”
“Hindi iyon totoo.”
“Totoong naniwala ako,” sagot ko. “Dahil hindi ka nagtiwala sa akin nang tanungin kita. Mas pinili mong huwag akong sagutin kaysa ipaliwanag ang isang bagay na direkta namang may kinalaman sa atin.”
Hindi niya ipinagtanggol ang sarili. Sinabi niyang nasaktan siya noong umalis ako at nagalit siya nang hindi ko na sinagot ang mga mensahe niya. Ngunit nauunawaan niya kung bakit ako umalis. Bago raw niya hilinging makilala si Lucas, kailangan niyang tanggapin na nagkulang siya sa akin.
Tinanong niya kung maaari siyang sumailalim sa paternity test. Sinabi niyang mukha niyang anak si Lucas, at tumutugma ang panahon, ngunit gusto niyang magkaroon kami ng malinaw na sagot na hindi na maaaring baguhin ng kahit sinong kamag-anak. Pumayag ako. Ayokong lumaki si Lucas na naririnig ang mga bulong tungkol sa kung sino ang ama niya.
Kinabukasan, hinarap ni Marco ang ina niya. Hindi ako sumama, ngunit sinabi kong maaari niyang iparating na alam ko na ang ginawa nila ni Bianca. Tumawag siya pagkatapos. Inamin daw ni Teresa na siya ang nag-udyok kay Bianca na magpadala ng litrato. Inamin din niyang pumunta siya sa apartment ko at pinili niyang hindi sabihin sa anak niya ang pagbubuntis ko.
“Akala ko iyon ang makabubuti sa’yo,” sabi raw ni Teresa.
“Ma, may apo ka na hindi ko nakilala sa unang dalawang buwan ng buhay niya,” sagot ni Marco. “Paano naging mabuti iyon sa akin? Sa kanya?”
Hindi ko alam kung ano ang isinagot ni Teresa. Ang alam ko, hindi agad nakaalis si Marco sa bahay na iyon. Nang tumawag siya sa akin, halata sa boses niyang umiiyak siya.
Dumating ang resulta ng test makalipas ang ilang linggo. Si Marco ang ama ni Lucas. Hawak ko ang papel habang nakaupo kami ni Ana sa kusina. Alam ko na ang sagot bago pa namin ito ipagawa, ngunit kakaiba pa rin ang maramdaman ang katiyakang iyon sa kamay ko. Niyakap ako ni Ana. Pagkatapos, nagtanong siya kung handa na akong tawagan si Marco.
Hindi ko siya tinawagan agad. Pinatulog ko muna si Lucas, naghanda ng hapunan, at binasa muli ang resulta. Gusto kong ako ang pumili ng oras na pag-uusapan namin ang kinabukasan ng anak namin. Nang tumawag ako, ilang segundo lamang bago niya sinagot.
“Puwede ba kitang puntahan?” tanong niya.
“Bukas,” sabi ko. “Gising pa si Lucas sa umaga.”
Dumating siya na may dalang diaper at gatas na itinuro ko sa kanya kung saan mabibili. Umupo siya sa sahig ng sala dahil doon nakahiga si Lucas sa banig. Matagal niyang pinanood ang anak namin na sumusubok abutin ang laruan. Nang mapagod si Lucas at nagsimulang umiyak, tumingin si Marco sa akin.
“Puwede ko ba siyang kargahin?”
Inilagay ko si Lucas sa mga bisig niya at itinuro kung paano susuportahan ang ulo. Mabilis humupa ang iyak ng bata. Nanatiling nakatingin si Marco sa kanya, at nakita kong pinipigilan niyang umiyak.
Hindi naging maayos ang lahat dahil lamang nagkakilala silang mag-ama. May mga linggong kailangan naming pag-usapan ang oras ng pagdalaw, gastos, at kung paano kami magpapasya kapag may kailangang gawin para kay Lucas. May mga pagkakataong naiinis ako kay Marco kahit wala siyang bagong ginagawang mali. Sinabi ko iyon sa kanya. Hindi niya ako pinagsabihang kalimutan na ang nakaraan.
Nagpadala rin ng mensahe si Teresa upang humingi ng tawad. Sinabi niyang handa siyang makipagkita kapag gusto ko. Sa ngayon, hindi pa ako pumapayag. Sinabi ko kay Marco na kailangan ko munang makitang iginagalang niya ang hangganang iyon. Sumang-ayon siya at hindi na niya ako minadali.
Isang hapon, pagkatapos niyang patulugin si Lucas, umupo si Marco sa kabilang dulo ng sofa.
“May pagkakataon pa ba para sa atin?” tanong niya.
Matagal akong nag-isip bago sumagot. Mahal ko siya noon. May bahagi sa akin na nagmamahal pa rin sa kanya. Ngunit mayroon din akong mga gabing mag-isa kong dinala ang takot, at hindi iyon mabubura sa isang paghingi ng tawad.
“Hindi ko pa alam,” sabi ko. “Kaya kong subukang magtiwala sa’yo bilang ama ni Lucas. Tungkol sa atin, kailangan ko pa ng panahon.”
Tumango siya. Masakit pakinggan iyon para sa aming dalawa, pero sa unang pagkakataon mula nang magkita kami sa ospital, wala ni isa sa amin ang nagtago sa likod ng katahimikan.
Mula sa kuna, nagising si Lucas at humagikgik nang makita ang ama niya. Lumapit si Marco para buhatin siya. Pinanood ko sila habang pumapasok ang liwanag ng hapon sa bintana. Hindi ko pa alam kung magkakasama kaming tatlo balang araw. Alam kong si Lucas ay lumalaki nang may mga taong handang magsabi sa kanya ng totoo, humingi ng tawad kapag nagkamali, at manatili para alagaan siya.
