tinanggi ng asawa ko ang batang tumawag sa biyenan kong “lola,” ngunit isang lumang sobre mula sa ospital ang naglantad ng lihim na mas masahol pa sa pagtataksil
bahagi 2 — itinanggi ng asawa ko ang batang tumawag sa biyenan kong “lola,” ngunit isang lumang sobre mula sa ospital ang naglantad ng lihim na mas masahol pa sa pagtataksil
“Lola!”
Umalingawngaw ang boses ng bata sa tahimik na pasilyo.
Parang biglang tumigil ang oras.
Nakaunat pa rin ang maliliit niyang kamay kay Lourdes, habang ang babaeng kumakarga sa kanya ay humihingal at umiiyak.
Hindi gumalaw si Lourdes.
Ngunit nakita ko kung paano nanginig ang mga daliri niyang mahigpit na nakahawak sa handbag.
Si Marco naman ay parang natuyuan ng dugo sa mukha.
Tumingin siya sa babae.
Pagkatapos ay sa bata.
At saka sa akin.
“Ana, hindi ko alam kung ano ito.”
Mahina ang boses niya, pero mabilis.
Masyadong mabilis.
Hindi iyon boses ng taong naguguluhan.
Boses iyon ng taong nahuling walang nakahandang palusot.
Lumapit ang babae.
Payat siya, namumugto ang mga mata, at gusot ang buhok na parang ilang araw nang walang maayos na tulog.
“Hindi mo ako kilala?” tanong niya kay Marco.
Umiling si Marco.
“Hindi.”
Napatawa ang babae, ngunit may pait ang tunog.
“Dalawang taon mo akong pinuntahan sa inuupahan kong kuwarto. Ngayon, hindi mo ako kilala?”
Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa buong katawan ko.
Naramdaman kong humigpit ang tiyan ko.
Napahawak ako sa dingding.
Agad lumapit ang isang nars.
“Ma’am, umupo po muna kayo.”
Pero hindi ko maalis ang tingin ko kay Marco.
“Dalawang taon?” tanong ko.
Hindi siya sumagot.
Si Lourdes ang biglang sumingit.
“Sinungaling ang babaeng iyan! Gusto lang niyan ng pera!”
Napalingon sa kanya ang babae.
“Kayo pa ang magsasabing pera lang ang habol ko?”
Lumapit siya nang isang hakbang.
“Kayo ang nag-utos sa akin na manahimik.”
Namutla lalo si Lourdes.
“Tumigil ka.”
“Bakit? Natatakot kayong malaman ng lahat?”
Mahigpit na niyakap ng babae ang bata.
“Tuwing nagpapadala si Marco ng pera, dumadaan muna sa account ninyo. Kayo ang nagdadala sa akin. Kayo rin ang kumuha ng birth certificate ng anak ko.”
Napasinghap ang may-ari ng apartment.
Maging ang dalawang naka-uniporme ay nagkatinginan.
Naramdaman kong umiikot ang paligid.
Tiningnan ko si Marco.
“Ang suweldo mong ibinibigay mo sa nanay mo…”
Hindi ko agad natapos ang tanong.
Ngunit naunawaan niya.
Umiling siya agad.
“Ana, hindi lahat iyon—”
“Magkano?”
“Ano?”
“Magkano sa suweldo mo ang ipinapadala mo sa kanila?”
Hindi siya makatingin sa akin.
Ang katahimikan niya ang sagot.
Ang perang ipinambabayad ko sana sa panganganak.
Ang perang sinabi nilang ginagamit para sa bahay.
Ang perang pinagtatalunan naming mag-asawa.
Bahagi pala niyon ay para sa ibang babae.
At sa isang batang maaaring anak ng asawa ko.
Napaupo ako sa plastik na upuan.
Ang nars ay yumuko sa harap ko.
“Ma’am, kailangan po nating bantayan ang blood pressure ninyo.”
Ngunit hindi ko marinig nang maayos ang mga salita niya.
Ang naririnig ko lamang ay ang boses ni Marco sa mga nagdaang buwan.
“Huwag mong bilangin ang bawat sentimo.”
“Mas marunong si Mama kaysa sa iyo.”
“Maghanap tayo ng paraan.”
Ngayon alam ko na kung bakit ayaw niyang magtanong ako.
Dahil kapag binilang ko ang bawat sentimo, mabibilang ko rin ang bawat kasinungalingan.
Lumapit sa akin ang babae.
“Ako si Carla,” sabi niya. “Hindi ko alam na buntis ka. Sinabi ni Marco na hiwalay na kayo.”
Napapikit ako.
Napakasimple ng palusot.
Napakaluma.
Ngunit mas masakit pa rin kapag ikaw ang ginawang tanga.
“Kailan kayo nagkakilala?” tanong ko.
Hindi agad sumagot si Carla.
Si Marco ang sumigaw.
“Huwag mo siyang kausapin!”
Napalingon ang lahat sa kanya.
Lumapit siya at pilit hinawakan ang braso ni Carla.
“Umalis ka rito. Hindi ito ang tamang lugar.”
Agad siyang tinulak ng isa sa mga naka-uniporme.
“Sir, huwag kayong mananakit.”
“Problema ng pamilya namin ito!”
“Pamilya?” ulit ko.
Napatingin siya sa akin.
Hindi ko alam kung saan ko nakuha ang lakas para tumayo.
“Alin ang pamilya mo, Marco?”
Itinuro ko ang tiyan ko.
“Kami?”
Pagkatapos ay itinuro ko si Carla at ang bata.
“O sila?”
Napabuka ang bibig niya pero walang lumabas na salita.
Si Lourdes naman ay biglang umupo.
Para siyang nawalan ng lakas.
Ngunit wala akong naramdamang awa.
Tiningnan ko siya.
“Kaya gusto ninyo akong patigilin sa trabaho.”
Hindi siya sumagot.
“Kaya gusto ninyo akong ilipat sa probinsya.”
Tahimik pa rin siya.
“Kaya gusto ninyong mapunta sa pangalan ninyo ang lahat ng pera.”
Doon siya tumingin sa akin.
May galit sa mga mata niya.
“Huwag mong isipin na ikaw lang ang kawawa rito.”
Napatawa ako.
“Talaga?”
Tumayo siya at itinuro si Carla.
“Ang babaeng iyan ang sumira sa lahat!”
Umiyak si Carla.
“Ako?”
“Oo, ikaw! Kung hindi ka nagbuntis—”
Biglang naputol ang salita ni Lourdes.
Napatingin kaming lahat sa kanya.
Si Carla ay tila nanigas.
Mabagal siyang nagsalita.
“Hindi ako ang unang nabuntis.”
Kumunot ang noo ko.
“Ano ang ibig mong sabihin?”
Hindi agad sumagot si Carla.
Sa halip, ibinaba niya ang bata at binuksan ang lumang shoulder bag na dala niya.
Mula roon, inilabas niya ang isang kupas na sobre.
May logo iyon ng ospital.
At may petsang halos tatlong taon na ang nakararaan.
Mas matagal pa kaysa sa panahon ng pagkakakilala raw nila ni Marco.
Iniabot niya iyon sa akin.
“Natagpuan ko ito sa mga dokumentong ibinigay sa akin ni Lourdes.”
Sinubukan ni Lourdes na agawin ang sobre.
Ngunit naunahan siya ng naka-uniporme.
“Ano iyan?” sigaw ni Marco.
Binuksan ko ang sobre.
May laboratory results.
May maternity record.
May birth certificate.
At may isang pangalan na agad kong nakilala.
Hindi kay Carla.
Hindi rin sa bata.
Pangalan iyon ng nakatatandang kapatid ni Marco na matagal nang sinasabi ng pamilya nilang namatay sa aksidente bago pa kami magkakilala.
Ngunit ayon sa dokumento, buhay siya nang ipanganak ang bata.
At sa bahagi kung saan nakasulat ang pangalan ng ama, hindi pangalan ni Marco ang nakalagay.
Pangalan iyon ng yumao nilang ama.
Napatingin ako kay Lourdes.
Nanginginig siya.
“Sabihin ninyong peke ito.”
Wala siyang sinabi.
Si Marco ay lumapit at binasa ang dokumento.
Unti-unting namula ang kanyang mga mata.
“Mama…”
Napaatras si Lourdes.
“Maaari kong ipaliwanag.”
Ngunit bago pa siya makapagsalita, tumunog ang cellphone ni Carla.
Sinagot niya iyon.
Ilang segundo lamang, nanlaki ang mga mata niya.
Pagkatapos ay tumingin siya kay Lourdes na para bang nakakita ng halimaw.
“May nahukay daw sila sa likod ng lumang bahay.”
Biglang napakapit si Lourdes sa upuan.
Tinanong ng naka-uniporme:
“Ano ang natagpuan?”
Nanginginig ang labi ni Carla nang sumagot:
“Mga buto.”
At bago pa kami makapagsalita, dahan-dahang ibinulong ni Marco:
“Ma… nasaan talaga ang ate ko?”