pulang ilaw sa pintuan ng operasyon
Bahagi 2: Ang pulang ilaw sa pintuan ng operasyon
Bumukas ang pinto ng operating room na parang bibig ng isang halimaw na naghihintay lumunok ng buhay.
Sa loob, puting liwanag ang sumabog mula sa kisame. Malamig ang hangin, matalas ang amoy ng disinfectant, at bawat tunog ng gulong ng stretcher sa sahig ay parang suntok sa dibdib ko.
“Move! Move!”
Itinulak ng mga nurse ang kama ng sanggol papasok. Si Doktor Santos ang nasa unahan, hawak pa rin ang maliit na katawan ng bata habang patuloy ang bag-mask ventilation. Ang dibdib ng sanggol ay bahagyang umaangat at bumabagsak sa bawat pisil ng nurse sa ambu bag.
Ang ina, si Lira, ay tumakbo hanggang sa pintuan ngunit hinarang siya ng isang nurse.
“Ma’am, hanggang dito lang po kayo.”
“Anak ko ’yan!” sigaw niya, boses na halos mapunit. “Papasukin n’yo ako! Anak ko ’yan!”
Ang asawa niyang si Noel ay hinawakan siya mula sa likod, ngunit siya mismo ay nanginginig din. Basang-basa pa ang kanyang damit sa ulan, at ang mga mata niya ay pulang-pula, hindi malaman kung dahil sa pagod, takot, o galit.
“Ma’am,” sabi ng nurse, pilit na kalmado, “kailangan po naming iligtas siya. Mas makakatulong po kayo kung maghihintay kayo rito.”
“Hindi ako aalis,” umiiyak na sabi ni Lira. “Hindi ako aalis hangga’t hindi siya lumalabas.”
Napatingin ako sa kanya, at bigla kong naramdaman ang bigat ng kamay ko. Nandoon pa rin sa palad ko ang init ng maliit na kamay ng sanggol kanina.
“Ate… kung hindi na ako magising… sabihin mo kay Mama… sobrang sakit…”
Parang paulit-ulit na tumatama ang boses niya sa loob ng ulo ko.
Hindi.
Hindi iyon ang magiging huling salita niya.
Hindi ko papayagan.
“Althea!”
Napalingon ako.
Si Doktor Santos iyon. Nasa loob na siya ng operating room, nakasuot na ng sterile gown, pero nakatingin siya sa akin mula sa pinto.
“Scrub in. Ikaw ang magbabasa ng findings at oras ng lahat ng pangyayari.”
Natigilan ako.
Ako?
Isang intern?
Sa ganitong operasyon?
Sa likod ko, narinig ko ang malamig na boses ng punong doktor.
“Hindi puwede ’yan. Hindi pa siya lisensyado. Hindi siya dapat nasa loob.”
Si Doktor Santos ay hindi man lang tumingin sa kanya.
“Hindi siya hahawak ng scalpel. Pero siya ang unang nakapansin ng localized symptoms. Kailangan ko ng taong alam ang eksaktong progression ng pasyente.”
“Doktor Santos,” mariing sabi ng punong doktor, “ako ang head ng department na ito.”
Doon lamang siya tumingin.
Mabagal.
Tahimik.
Ngunit sa isang tingin pa lang, parang biglang bumaba ang temperatura sa buong pasilyo.
“At ako ang surgeon na magbubukas ng tiyan ng bata. Kapag nasa operating table na siya, ako ang mananagot sa buhay niya.”
Hindi na nakaimik ang punong doktor.
Tumakbo ako sa scrub area. Habang naghuhugas ng kamay, ramdam ko ang panginginig ng mga daliri ko. Itinutok ko ang tingin sa tubig na dumadaloy mula sa gripo. Sinikap kong huminga nang mabagal.
Hindi ito panahon para matakot.
Hindi ito panahon para isipin kung intern lang ako.
Sa loob ng operating room, nakahiga ang sanggol sa maliit na table. Napakaliit niya sa gitna ng lahat ng kagamitan. Nakakabit ang monitor sa katawan niya. Naka-oxygen. May IV line na sa maliit niyang kamay. Ang balat niya ay maputla, may bahid ng asul sa labi.
Beep.
Beep.
Beep.
Mahina.
Mabagal.
Ngunit nandiyan pa.
Buhay pa siya.
“Name?” tanong ng circulating nurse.
“Baby boy Dela Cruz,” sagot ko, binabasa ang chart. “Twenty-five days old. Suspected ingestion of sharp foreign body. Ultrasound shows abnormal acoustic shadow in small intestine with free fluid.”
“Time of incision,” sabi ni Doktor Santos.
Tiningnan ko ang orasan.
“6:42 PM.”
Hinawakan ni Doktor Santos ang scalpel.
Sa sandaling iyon, halos hindi ako huminga.
Ang unang hiwa ay maliit, maingat, ngunit sapat para magbukas ng daan patungo sa katotohanang itinanggi ng lahat.
Tahimik sa loob ng operating room maliban sa monitor, suction, at maikling utos ni Doktor Santos.
“Retractor.”
“Suction.”
“More light.”
“Careful.”
Habang umuusad ang operasyon, lalo akong kinikilabutan. May dugo, ngunit hindi iyon ang pinakanakakatakot. Ang nakakatakot ay ang amoy—isang mahina ngunit kakaibang amoy ng impeksiyon at nasugatang bituka.
Tumigas ang mukha ni Doktor Santos.
“May perforation.”
Napakapit ako sa chart.
“Repeat, please?” sabi ng nurse.
“Small bowel perforation,” malamig niyang ulit. “May sharp object. Nasa loob pa.”
Naramdaman kong nanlamig ang batok ko.
Totoo.
Hindi lang basta nakalunok.
Tinuhog na ng bagay na iyon ang bituka ng bata.
Kung pinauwi siya…
Hindi ko na kayang tapusin ang isip na iyon.
“Forceps.”
Dahan-dahang kumilos ang kamay ni Doktor Santos. Para siyang kumukuha ng tinik mula sa pinakamanipis na tela sa mundo. Walang pagmamadali, ngunit walang pag-aaksaya ng oras. Lahat kami ay nakatingin sa isang bahagi ng maliit na bituka.
Pagkatapos, may kumislap.
Maliit.
Manipis.
Matalim.
Isang karayom.
Nang maiahon iyon ni Doktor Santos, parang huminto ang buong operating room.
Hindi metal charm.
Hindi screw.
Hindi bahagi ng laruan.
Karayom.
May bahid pa ng dugo sa dulo.
Ang nurse sa tabi ko ay napabulong.
“Diyos ko…”
Hindi ako makapagsalita.
Tumingin si Doktor Santos sa karayom, pagkatapos ay sa akin.
“Document it. Foreign body retrieved: one sewing needle, approximately three centimeters.”
Nanginginig kong isinulat.
One sewing needle.
Three centimeters.
Sa isang sanggol na dalawampu’t limang araw pa lang.
Hindi aksidente.
Hindi madaling aksidente.
Sa labas ng operating room, ang alam ng ina ay nawawala lang ang maliit na metal charm ng pulseras. Ngunit paano naging karayom iyon?
Sino ang nagsinungaling?
At bakit?
“Repair,” sabi ni Doktor Santos. “Irrigation. Antibiotics. Prepare for possible contamination.”
Nagpatuloy ang operasyon.
Ang minuto ay naging parang oras.
Tuwing bumababa ang oxygen saturation, parang may kamay na pumipiga sa puso ko. Tuwing bumibilis ang tibok sa monitor, parang umaasa ulit ako. Sa bawat utos ni Doktor Santos, nakasunod ang buong team, walang nag-aaksaya ng kahit isang segundo.
Pagkaraan ng halos dalawang oras, narinig ko ang salitang buong buhay kong hindi ko makakalimutan.
“Stable.”
Napapikit ako.
“Again?” halos pabulong kong tanong.
Tumingin sa monitor ang anesthesiologist.
“Heart rate stabilizing. Oxygen saturation improving.”
Sa unang pagkakataon mula nang pumasok kami, bahagyang lumuwag ang mukha ni Doktor Santos.
“Good. Close.”
Hindi ako umiyak.
Hindi pa.
Hindi puwede.
Ngunit ramdam ko ang init sa likod ng mga mata ko.
Nang matapos ang operasyon, inilagay ang sanggol sa neonatal intensive care area. Mahina pa rin siya, maraming nakakabit na tubo at linya, ngunit hindi na siya kulay abo. May mahina nang kulay rosas sa pisngi niya.
Buhay siya.
Paglabas namin sa operating room, halos bumagsak si Lira sa sahig.
“A-anak ko?” nanginginig niyang tanong.
Tinanggal ni Doktor Santos ang mask niya. Pagod ang mukha niya, ngunit malinaw ang boses.
“Naligtas namin siya sa ngayon. May butas ang bituka niya dahil sa isang karayom. Tinanggal namin ang karayom at inayos ang nasugatang bahagi. Kritikal pa rin siya, pero lumalaban siya.”
Napatakip si Lira sa bibig, pagkatapos ay napaluhod.
“Karayom?” bulong niya. “Hindi… hindi karayom… wala kaming karayom sa banig…”
Si Noel ay napaatras, mukha’y namutla.
“Doktor, imposible. Wala kaming ganoon sa bahay.”
Mula sa likod, biglang nagsalita ang punong doktor.
“Baka hindi napansin ng pamilya. Sa mahihirap na bahay, kung anu-ano ang nakakalat.”
Mabilis akong napalingon sa kanya.
Mahina lang ang sinabi niya, pero narinig ko.
At narinig din ni Lira.
Dahan-dahan siyang tumayo. Basang-basa ng luha ang mukha, ngunit may nagbago sa mga mata niya. Hindi na lang takot. May galit na.
“Doktor,” sabi niya, “mahirap kami, pero hindi namin pinababayaan ang anak namin.”
Hindi sumagot ang punong doktor. Inayos niya ang salamin niya at tumalikod.
“Gagawan na lang ng incident report.”
Pero bago siya makaalis, tumunog ang boses ni Doktor Santos.
“Hindi ordinaryong incident report ito.”
Tumigil ang punong doktor.
“Foreign body is a needle. The family reported a missing metal charm, not a needle. The X-ray was dismissed. The mother’s statement was ignored. The patient nearly died.”
“Anong gusto mong ipahiwatig?” malamig na tanong ng punong doktor.
“Wala pa,” sagot ni Doktor Santos. “Kaya nga kailangan ng investigation.”
Sa gilid, naramdaman kong may humawak sa manggas ko.
Si Lira.
“Doktora…” Hindi niya alam na intern lang ako, o marahil alam niya pero wala na siyang pakialam. “Narinig mo ako kanina, di ba? Ikaw lang ang naniwala.”
Hindi ko alam ang isasagot.
Hindi ko puwedeng sabihin ang totoo.
Hindi ko puwedeng sabihin na hindi lang siya ang narinig ko.
Kaya yumuko ako at marahang sinabi:
“Nakita ko po ang mga palatandaan. At tama po kayong ipaglaban ang anak ninyo.”
Bigla siyang umiyak ulit, ngunit hindi na iyon iyak ng lubos na kawalan. Iyak iyon ng isang ina na muntik nang mawalan, ngunit nabigyan ng pagkakataong kumapit.
Sa sandaling iyon, isang nurse ang lumapit kay Doktor Santos dala ang maliit na stainless tray. Nandoon ang karayom, nakalagay sa specimen container.
“Doktor, saan po ito dadalhin?”
“Seal it,” sabi niya. “Chain of custody. Ibigay sa hospital administration at security.”
Biglang sumingit ang punong doktor.
“Hindi na kailangan palakihin pa. Medical case ito, hindi kaso sa pulis.”
Tumahimik kaming lahat.
Masyadong mabilis ang sagot niya.
Masyadong takot siyang lumaki ang usapin.
At doon, sa gitna ng amoy ng antiseptic at dugo, sa ilalim ng malamig na ilaw ng ospital, may pumasok na kakaibang lamig sa dibdib ko.
May itinatago siya.
Sigurado ako.
Nang dinala ang sanggol sa NICU, pinayagan si Lira na makita siya saglit mula sa salamin. Nakahiga ang anak niya sa incubator, napakaliit sa gitna ng mga tubo at ilaw.
“Anak…” idiniin niya ang palad sa salamin. “Lumaban ka. Nandito si Mama.”
Tumayo ako sa likod niya.
Sa loob ng tahimik na NICU, sa kabila ng salamin at makina, bigla kong narinig ang pinakamahinang tinig.
Hindi na galit.
Hindi na nagmumura.
Pagod na pagod.
Ngunit buhay.
“Ate… sabihin mo kay Mama… ang ingay niya umiyak…”
Napahigpit ang kapit ko sa chart.
Napangiti ako kahit may luha sa mata.
Buhay nga siya.
At habang umiilaw ang monitor sa tabi ng kanyang maliit na katawan, alam kong nagsisimula pa lang ang tunay na laban.
Dahil ang karayom na iyon ay hindi basta napunta sa bibig ng isang sanggol.
At kung hindi namin malalaman kung sino ang gumawa nito, baka hindi siya ang huling batang isugod sa ospital na iyon.