Bahagi 3 — Sa Harap ng Pamilya, Isang Resibo ang Nagbunyag Kung Bakit Siya Nakikitira
Bahagi 3 — Sa Harap ng Pamilya, Isang Resibo ang Nagbunyag Kung Bakit Siya Nakikitira
Bago mag-alas-diyes kinabukasan, parang may maliit na reunion sa bahay namin.
Naunang dumating si Tita Nena.
Kasunod si Tito Ben, ang pinakamatandang kapatid ng nanay ko.
Dumating din ang dalawang pinsan namin, si Vicky at si Noel.
Ang nanay ko, si Teresa, ang huling pumasok.
Pagkakita sa akin, hindi siya agad ngumiti.
Alam kong gusto niyang tapusin ang gulo nang walang masirang relasyon.
Pero matagal ko nang napansin na sa pamilya namin, ang ibig sabihin ng “walang masirang relasyon” ay kadalasang “iyong mas tahimik ang mag-adjust.”
Nakaupo si Karina sa sofa.
Maayos ang buhok.
Nakasuot ng puting blouse at beige na pantalon.
Kung hindi mo alam ang nangyari, iisipin mong siya ang pinakaapi sa buong bahay.
“Mara,” bungad ni Tita Nena, “mag-usap tayo nang maayos.”
“Sige po.”
“Una sa lahat, bakit kailangang paalisin agad si Karina?”
Hindi ako sumagot.
Si Karina ang nagsimula.
“Ma, huwag na. Ayaw nila sa akin dito.”
Mahina ang boses niya.
Saktong-sakto.
“Hindi ko naman sila inabala nang sobra.”
Napatingin ako kay Aling Celia.
Hindi gumalaw ang mukha niya.
“Humingi lang ako ng pansamantalang matutuluyan,” patuloy ni Karina. “Alam nilang problema ang condo ko. Tapos dahil minsan nasabihan ko si Lia na hinaan ang TV, bigla na akong masama.”
Napatayo si Tita Nena.
“Kita ninyo? Iyon lang pala.”
“Hindi po iyon lang,” sabi ko.
“Mara,” singit ng nanay ko, “isa-isahin ninyo nang kalmado.”
Tumango ako.
Kinuha ko ang isang maliit na notebook mula sa dining table.
Hindi iyon dramatic.
Wala akong malaking presentation.
Wala akong projector.
Isinulat ko lang kagabi ang mga bagay na ayokong makalimutan kapag nagsimula na silang magsabi na “maliit na bagay lang iyon.”
“Labing-apat na araw siyang nakatira rito,” sabi ko. “Apat na araw ang sinabi niya.”
“Hindi ko naman kontrolado ang repair,” sagot ni Karina.
“Dadating tayo diyan.”
Tumigas ang panga niya.
“Ginagamit niya ang guest room aircon halos buong araw. Okay lang sana. Bisita namin siya. Pero inuutusan niya si Mama Celia kumuha ng parcel, maglinis ng kalat, magdagdag ng pagkain, at maghatid ng tubig.”
“Hindi ko inuutusan. Nakikiusap ako.”
Tumikhim si Aling Celia.
“Kapag sinabi mong, ‘Tita, pakipunas, malagkit,’ habang nakataas ang dalawang paa mo sa sofa, hindi masyadong tunog pakiusap.”
Natahimik si Noel para hindi matawa.
Pinandilatan siya ni Tita Nena.
Nagpatuloy ako.
“Pumasok siya sa banyo habang naliligo ang anak ko nang hindi kumakatok.”
“Babae rin naman ako!”
“Hindi iyon ang punto.”
“Naghahanap lang ako ng charger.”
“At pagkatapos, sinabi mong masyado naming ginagawang big deal ang privacy.”
Hindi na siya sumagot.
“Pinakialaman niya ang pagkain ni Lia. Pinahiya niya dahil gusto ng manok. Sinabihan siyang maingay. At sinabi niyang ipadala namin sa probinsiya o whole-day tutorial para tahimik ang bahay.”
“Suggestion lang iyon!”
Doon tumayo si Aling Celia.
“Hindi ka tinanong.”
Tumahimik ang lahat.
Hindi siya malakas magsalita.
Kaya kapag nagtaas siya kahit bahagya ng boses, mas ramdam.
“Pitong taong gulang ang apo ko. Dalawang araw siyang naglalakad nang marahan sa sarili niyang bahay dahil iniisip niyang istorbo siya. Hindi iyon suggestion. Iyon ang resulta ng asal mo.”
Namula ang mukha ni Karina.
Sumingit si Tita Nena.
“Celia, naiintindihan ko ang punto mo. Pero hindi rin tama na palayasin ninyo ang anak ko dahil lang sa mga pagkakamali.”
Tumingin ako sa kanya.
“Hindi lang po iyon ang dahilan.”
Tumahimik ang buong sala.
Nakita kong napalunok si Karina.
Kinuha ko ang cellphone ko.
“Karina, kailan mo sinabi na nasira ang aircon ng condo mo?”
“Two weeks ago.”
“Anong araw?”
“Ano ba? Hindi ko na maalala.”
“Ako na magsasabi. August 3 ka dumating dito.”
“O?”
“At sinabi mong nasira noong August 2.”
“Ganoon nga siguro.”
Binuksan ko ang screenshot na ipinadala sa akin ni Paolo bago siya pumasok sa trabaho.
Hindi namin binuksan ang cellphone ni Karina.
Hindi namin kailangan.
Nang ikuwento ko kay Paolo ang notification na nakita namin, naghanap siya sa internet gamit ang eksaktong building name at unit description na minsang ipinagyabang ni Karina sa Facebook.
Public ang listing.
At naroon ang unit niya.
Parehong sofa.
Parehong artwork sa dingding.
Parehong maliit na dining table na ipinakita niya sa amin noong housewarming.
Available for short-term stay.
May calendar.
May reviews.
At higit sa lahat, may booking dates.
August 4 hanggang August 17.
Saktong mga araw na nasa bahay namin siya.
Inilapag ko ang printed screenshot sa mesa.
Biglang namutla si Karina.
“Ano ’yan?” tanong ni Tita Nena.
Ibinigay ko sa kanya.
Tahimik siyang nagbasa.
“Mara…”
“Public listing po iyon.”
Tumingin si Tito Ben kay Karina.
“May umuupa sa condo mo?”
“Hindi ninyo naiintindihan.”
“Simple lang ang tanong.”
Huminga nang malalim si Karina.
“May nag-book.”
“Pero sabi mo sira ang aircon,” sabi ko.
“Nasira nga dati!”
“Kailan?”
“Before that.”
“Gaano katagal?”
Hindi siya sumagot.
Kinuha ko ang isa pang papel.
Hindi iyon galing sa account niya.
Mensahe iyon mula sa pinsan naming si Noel.
Nang makita niya kagabi ang listing na ipinadala ko sa family group ng matatanda, sinabi niyang may kakilala siyang nakapag-stay na roon noong nakaraang linggo.
Nagkataong katrabaho niya ang isa sa mga guest.
Hindi sila nag-imbestiga.
Nagtanong lang siya kung nagkaproblema ba sa aircon.
Ang sagot?
“Malamig naman. Bagong linis pa raw.”
Binasa ni Noel mismo ang mensahe.
“Hindi raw nasira kahit isang beses sa tatlong gabing nandoon sila.”
Tumayo si Tita Nena.
“Karina?”
“Ma, kailangan ko ng pera!”
Doon lumabas ang tunay na dahilan.
Mabilis.
Galit.
Parang matagal niyang kinikimkim.
“May binabayaran akong utang pagkatapos ng hiwalayan namin ni Joel. Ang dami kong gastos. Kung ipaparenta ko nang dalawang linggo ang condo, makakakuha ako ng mahigit dalawampung libo. Anong masama roon?”
“Walang masama sa pagpaparenta ng sarili mong unit,” sabi ko. “Ang masama ay nagsinungaling kang sira ang aircon para makitira rito nang libre habang kumikita ka mula sa bahay mo.”
“Libre?”
Tumawa siya nang matinis.
“Pamilya tayo!”
“Tama.”
Tumango ako.
“Kaya noong sinabi mong apat na araw, pinatuloy kita.”
“Eh ano ngayon kung humaba?”
“Humaba dahil pinauupahan mo pala ang condo.”
“Mara, pera ko iyon!”
“Wala akong pakialam sa pera mo.”
Itinuro ko ang hallway kung nasaan ang kuwarto ni Lia.
“Ang pakialam ko ay ginawa mong bisita ang anak ko sa sarili niyang bahay para mas komportable kang kumita.”
Tahimik ang lahat.
Pati si Mama.
Sa unang pagkakataon, hindi siya nagsabi ng “pagbigyan mo na.”
Pero hindi pa rin umatras si Karina.
Sa halip, lalong tumigas ang mukha niya.
“So iyon pala talaga.”
“Ano?”
“Naiinggit ka.”
Napakurap ako.
“Naiinggit?”
“Oo. Dahil marunong akong dumiskarte.”
Napaawang ang bibig ni Tita Nena.
“Karina, tama na.”
“Hindi, Ma! Simula bata kami, lagi namang tingin ni Mara siya ang mas maayos. Siya ang may bahay. Siya ang may asawa. Siya ang may anak. Siya ang may biyenan na kampi sa kanya.”
Hindi ako nagsalita.
Dahil sa unang pagkakataon, narinig ko ang totoong galit sa ilalim ng lahat ng ginagawa niya.
Hindi aircon ang problema.
Hindi ingay.
Hindi si Lia.
Ang problema ay gusto niyang magkaroon ng kontrol sa isang bahay na hindi kanya dahil pakiramdam niya, may utang sa kanya ang mundo.
“Hindi ko kasalanan kung hindi naging maayos ang buhay mo,” sabi ko. “Pero hindi rin dahilan iyon para gawing punching bag ang anak ko.”
“Ay, drama.”
Isang salita lang.
Pero iyon ang tuluyang nagpatayo kay Mama.
“Karina.”
Napalingon kaming lahat.
Bihira kong marinig ang ganoong tono sa nanay ko.
“Humingi ka ng tawad kay Lia.”
Napatawa si Karina.
“Dahil lang sinabi kong maingay?”
“Dahil pinadama mong wala siyang karapatan sa sariling bahay.”
Hindi makapaniwala si Karina.
“Tita Teresa, pati kayo?”
Hindi sumagot si Mama.
Napapikit ako sandali.
Hindi nito mabubura ang maraming taon na lagi akong pinapaurong.
Pero mahalaga na sa pagkakataong ito, nakita niya.
Lumapit si Karina sa dining table.
Kinuha niya ang dalawang printout.
“Hindi ako hihingi ng tawad dahil lang naghanap ako ng paraan para kumita.”
“Hindi iyon ang hinihingi namin,” sabi ni Aling Celia.
“Pareho lang!”
“Hindi.”
Umiling si Aling Celia.
“Ang pera, puwedeng pag-usapan. Ang pagtrato mo sa bata, hindi.”
Dinampot ni Karina ang handbag niya.
“Sige. Aalis ako.”
Nakaramdam ako ng ginhawa.
Maaga pala.
Dahil pagdating niya sa guest room, hindi siya nag-empake.
Sa halip, bumalik siyang may dalang isang brown envelope.
Inilapag niya iyon sa mesa.
“Ano ’yan?” tanong ni Tito Ben.
“Kung gusto nilang maging technical, magiging technical din ako.”
May mga printed screenshots sa loob.
Mga mensahe namin noong sinabi kong puwede siyang manatili “hangga’t maayos ang aircon.”
Itinuro niya iyon.
“Walang exact date.”
“Dahil nagsinungaling ka tungkol sa dahilan,” sabi ko.
“Hindi mahalaga. Pinayagan ninyo ako.”
Tumingin siya kay Paolo, na kararating lang mula sa night shift at nakatayo sa may pintuan.
“Hindi ninyo ako basta-basta puwedeng itapon palabas na parang magnanakaw.”
Napakunot ang noo ni Paolo.
“Walang nagsabing magnanakaw ka.”
“Kapag pinilit ninyo akong umalis ngayon, pupunta ako sa barangay.”
“Karina—” sita ni Tita Nena.
“Huwag, Ma.”
Itinaas niya ang cellphone.
“Nag-research ako kagabi. Kapag nakatira na ang isang tao sa isang address, may proseso. Hindi ninyo ako puwedeng itulak lang palabas.”
Hindi ako abogado.
Hindi ko alam kung ano ang nakita niya online.
Pero isang bagay ang alam ko.
Wala kaming balak gumamit ng dahas.
At hindi ko rin hahayaang gamitin niya ang salitang “proseso” para takutin kami.
“Sige,” sabi ko.
Natigilan siya.
“Ano?”
“Pumunta tayo sa barangay.”
Hindi niya inaasahan iyon.
Ngumiti ako.
“Mas mabuti nga.”
“Mara,” sabi ng nanay ko.
“Maayos lang, Ma.”
Kinuha ko mula sa drawer ang isa pang sobre.
Hindi alam ni Karina na maaga pa lang kaninang umaga, bago dumating ang pamilya, nagpunta na si Paolo sa barangay hall para magtanong kung ano ang tamang paraan para paalisin ang isang kamag-anak na pansamantalang pinatuloy sa bahay nang walang renta at tumatangging umalis.
Hindi kami nagdesisyon base sa internet.
Nagtanong kami sa tamang opisina kung ano ang maayos na proseso.
At may appointment na kami kinahapunan para sa pormal na pag-uusap.
Nang makita ni Karina ang pangalan ng barangay sa sobre, bahagyang nagbago ang mukha niya.
Akala niya siguro siya lang ang naghanda.
Pero hindi iyon ang pinakamasamang balitang naghihintay sa kanya.
Tumunog ang cellphone ni Paolo.
Binasa niya ang mensahe.
Pagkatapos ay tumingin sa akin.
“Mara.”
“Ano?”
“Nasa gate na raw.”
“Sino?”
Hindi agad siya sumagot.
Tumingin muna siya kay Karina.
“At saka may kasama silang representative mula sa condo administration.”
Biglang nawala ang kulay sa mukha ni Karina.
Tumayo siya.
“Bakit may taga-condo?”
Walang sumagot.
Kumatok sa gate ang guard namin.
Tatlong beses.
At sa unang pagkakataon mula nang dumating ang pinsan ko sa bahay, nakita kong totoong natatakot siya.
Hindi dahil mapapahiya siya sa pamilya.
Kundi dahil mukhang ang kasinungalingang ginamit niya para manirahan nang libre sa bahay namin ay may problema palang naghihintay sa sarili niyang pintuan.
