Nawala ang Kanilang Korona sa Expo, Habang Neri ang Tinawag na Tunay na Tagapagmana ng Alon ni Lolo
Bahagi 5: Nawala ang Kanilang Korona sa Expo, Habang Neri ang Tinawag na Tunay na Tagapagmana ng Alon ni Lolo
Hindi na hinintay ni Neri na tumigil ang ulan.
Isiniksik niya sa dibdib ang plastic sleeve, parang kung mababasa iyon, mabubura ulit ang pangalan niya. Sumunod si Atty. Minda, hawak ang payong na halos walang silbi sa lakas ng hangin.
“Dahan-dahan,” sabi ng abogado.
“Hindi puwede.”
Sa loob ng tricycle, hindi umupo nang maayos si Neri. Nakahilig siya pasulong, nakatingin sa kalsada, hawak ang kahon ni Lolo Temyong sa kandungan. Sa bawat lubak, kumakabog ang dibdib niya.
“Original ito,” sabi ni Atty. Minda, habang sinusuri muli ang dokumento. “May registry stamp. May receiving mark. May pirma ng dalawang witness.”
“Tatanggapin ba nila?”
“Kung susunod sila sa sarili nilang rules, oo. At kung hindi, may formal protest tayo.”
Napapikit si Neri. Sa unang beses mula nang magsimula ang gulo, hindi siya nanghawak sa galit. Nanghawak siya sa papel.
Pagbalik nila sa Luntian Dome, nakatayo na sa hallway si Caloy. Basa ang buhok, halatang naghihintay. Pagkakita kay Neri, humakbang siya.
“Neri, please. Makinig ka muna.”
Dumiretso siya sa pinto.
“Neri,” ulit niya, mas mahina. “Hindi ko alam na aalisin nila pangalan mo.”
Tumigil siya. Hindi lumingon agad.
“Pero alam mong hindi ako ang pumirma sa crate,” sabi niya.
Walang sagot.
“Alam mong hindi ko hawak ang tray.”
Tahimik pa rin.
“Alam mong masisira ako.”
Doon siya lumingon. Hindi na nanginginig ang boses niya.
“Alam ko rin,” sabi ni Neri, “na pinili mong huwag akong paniwalaan noong tinawag nila akong salot.”
Napaatras si Caloy na parang nasampal kahit walang kamay na gumalaw.
Binuksan ni Atty. Minda ang pinto. “Ms. Neri, oras na.”
Pumasok sila.
Sa loob, nakaupo na ang panel. Si Bianca, nakapulupot ang mga daliri sa hawakan ng bag. Si Tita Perla, diretso ang likod, pero hindi na kasing-tatag ng kanina.
“Ms. Santos,” sabi ni Chairwoman Lualhati, “we were about to issue interim recognition of the family-interest document pending verification.”
Tumayo si Atty. Minda. “Before that, we submit the original counter-record.”
Huminto ang clerk sa pagtipa.
Inilapag ni Neri ang plastic sleeve sa mesa. Hindi niya itinulak palayo. Sandali niya muna itong hinawakan.
“Galing po ito sa kahon ni Lolo Temyong,” sabi niya. “Hindi photocopy. Hindi galing sa office ni Tita Perla. Nasa lumang record box niya.”
Tinanggap ng clerk ang dokumento gamit ang gloves. Ipinasa sa chairwoman.
Tahimik ang silid habang binabasa nila.
Sa kaliwa, ang isang board member ang unang bumuntong-hininga.
“Registered apprentice for Alon ni Lolo propagation line,” basa niya. “Neri Santos.”
Napalunok si Bianca.
“Date?” tanong ng chairwoman.
“Mas nauna sa sinasabing family paper,” sagot ng board member. “May stamp ng old registry. May witness signatures.”
“May notation pa,” dagdag ng isa. “Propagation rights to be continued through named apprentice upon breeder’s incapacity or death, subject to association validation.”
Tumingin ang chairwoman kay Neri. Sa unang beses, hindi pagsusuri ang tingin. Pagkilala.
“Ms. Perla,” sabi niya, “may original ba kayo ng Statement of Family Interest?”
Nanigas ang panga ni Tita Perla. “Nasa office.”
“Dinala ninyo photocopy sa formal hearing.”
“Certified iyon ng nursery.”
“Nursery under your management.”
“Hindi ibig sabihin peke.”
“Hindi pa namin sinasabing peke,” malamig na sagot ng chairwoman. “Pero hindi nito matatalo ang earlier original registry record.”
Si Bianca ang sumingit. “Pero pamilya kami. Hindi puwedeng isang tao lang ang makinabang sa ginawa ni Lolo.”
Neri looked at her, steady.
“Ginawa ni Lolo,” sabi niya. “Inalagaan ko. Pinagpuyatan ko. Inaral ko. Ikaw ang nagpa-picture.”
Namula si Bianca. “Ang kapal mo.”
“Enough,” sabi ng chairwoman.
Pinatawag ang clerk. May ilang minutong bulungan sa panel. Hindi ito mabilis. Hindi ito eksenang may biglang palakpak. May binuksang rulebook. May tinawag na registrar sa kabilang opisina. May kinumparang seal, stamp, sequence number.
Neri stood there, waiting.
Dati, lagi siyang naghihintay sa likod ng greenhouse. Hintay ng utos. Hintay ng tira sa pagkain kapag may bisita. Hintay ng “salamat” na hindi dumarating.
Ngayon, naghihintay siya sa harap ng mesa, hindi para humingi ng awa, kundi para ibalik ang ninakaw.
Maya-maya, bumalik ang clerk dala ang maliit na slip mula sa registry desk.
Ibinigay niya sa chairwoman.
Binasa iyon ni Chairwoman Lualhati, saka inayos ang salamin.
“For the record,” sabi niya, “the panel finds sufficient basis to invalidate the questioned breeder amendment form pending full administrative verification. The original apprentice record naming Neri Santos is accepted as controlling provisional record.”
Napahawak si Neri sa gilid ng upuan.
“Further,” tuloy ng chairwoman, “the display disqualification against Neri Santos is lifted. The tray substitution complaint is sustained for administrative action.”
Hindi kumibo si Bianca.
“Bianca Santos,” sabi ng chairwoman, “your current expo award and claim connected to Alon ni Lolo are revoked. You are barred from competition entry under this association for two seasons, subject to appeal through proper process. You will sign a corrective affidavit regarding the breeder amendment record.”
“Hindi ako pipirma sa kasinungalingan,” singhal ni Bianca.
Atty. Minda spoke calmly. “Then the association may refer the irregular record for formal review outside this panel. Your choice.”
Tumitig si Bianca kay Tita Perla, naghahanap ng sagot.
Wala.
“Tita Perla Santos,” sabi ng chairwoman, “your authority to represent Talang Nursery before this association is suspended pending verification of submitted documents. Administrative penalty to follow after registry audit.”
“Pinaghirapan ko ang nursery na iyon,” sabi ni Tita Perla. Basag ang boses, pero matigas pa rin. “Kung hindi ako nagpatakbo, wala kayong makikitang expo entry.”
“Hindi po dahilan iyon para burahin ang apprentice record,” sagot ng chairwoman.
Bumaba ang tingin ni Tita Perla.
“Caloy Reyes,” dagdag ng panel, “your supplier accreditation is suspended pending contract review. The current delivery arrangement with the expo committee is terminated due to false receiving representation.”
Napapikit si Caloy sa likod ng silid.
Hindi sumigaw si Neri. Hindi siya ngumiti nang malaki. Ang nangyari sa kanya ay hindi nababayaran ng isang ruling. Pero may pader na gumiba. At sa unang beses, hindi siya ang nasa ilalim.
Pagkatapos ng hearing, lumabas siya sa side hall kung saan nakahilera ang mga lan. May mga taong nandoon, pabulong na nag-uusap. Iyong iba, hindi makatingin sa kanya. Iyong iba, tumango.
Si Mang Oca ang lumapit muna.
“Ma’am Neri,” sabi niya, hawak ulit ang sumbrero. “Pasensya na kung natagalan ako magsalita.”
“Natakot ka,” sabi niya.
“Opo.”
“Pero nagsalita ka pa rin.”
Napangiti siya nang maliit. “Salamat.”
Sa gilid ng hall, nilalagay na ng staff ang bagong label sa isang bakanteng display table. Hindi pa ito engrande. Isang simpleng mesa, malinis na tela, tatlong paso ng Alon ni Lolo na hindi pa fully bloom. Pero buhay. Matatag.
Lumapit si Neri. Hinipo niya ang gilid ng dahon. Wala siyang sinabi.
Doon siya inabutan ni Caloy.
“Neri.”
Hindi siya lumingon sa halaman. “Ano pa?”
“Sorry.”
Mahaba ang katahimikan. Sa ingay ng expo, malinaw pa rin ang salitang iyon. Dati, iyon lang siguro ang gusto niyang marinig. Noon, baka niyakap niya siya agad. Baka pinatawad niya dahil pagod na siyang lumaban.
Ngayon, hindi sapat ang sorry na dumating lang nang wala nang mapagtataguan.
“Pinili ko ang kontrata,” sabi ni Caloy. “Mali ako. Akala ko maliit lang. Pirma lang.”
“Hindi maliit ang pangalan ko.”
“Alam ko na.”
“Ngayon.”
Yumuko siya. “May chance pa ba tayo?”
Tumingin si Neri sa kanya. Hindi galit ang mukha niya. Iyon ang mas masakit. Wala na roong kapit.
“Wala na, Caloy.”
“Neri—”
“Hindi kita susugurin. Hindi kita sisirain. May proseso na. Pero hindi na kita uuwian.”
Parang may gustong sabihin si Caloy, pero wala nang laman ang bibig niya. Tumango siya nang mabagal. Umalis siyang hindi na lumingon.
Sa kabilang dulo, nakatayo si Tita Perla. Magkalapit sila ni Bianca, pero parang malayo sa isa’t isa.
Lumapit si Tita Perla kay Neri, mabagal, hirap ibaba ang pride.
“Anak—”
“Pamamarkahan po,” putol ni Neri, mahinahon. “Hindi ako anak kapag kailangan ninyo lang lumambot ang usapan.”
Napahinto ang babae.
“Hindi ko po kukunin ang buong nursery ngayon,” sabi ni Neri. “Hindi rin ako magpapalayas. Legal ang dadaanan natin. Audit muna. Inventory. Registry verification. Hanggang doon lang.”
“Pamilya pa rin tayo.”
“Opo,” sagot ni Neri. “Kaya hindi ko kayo gagantihan. Pero may hangganan na.”
Napaiwas ng tingin si Tita Perla. Si Bianca naman, hindi lumapit. Nakatingin lang siya sa paso, sa label, sa mga taong dati’y sa kanya nakatingin.
Pagkaraan ng dalawang linggo, dumating ang opisyal na liham ng samahan.
Hindi na sa hallway. Hindi na sa gitna ng bulungan.
Nasa maliit na greenhouse si Neri sa likod ng inuupahan niyang lote, kasama si Mang Oca na tumutulong mag-ayos ng racks. Hindi pa malaki ang lugar. May tagas pa ang isang sulok kapag umuulan. Pero sa pinto, siya ang may hawak ng susi.
Binasa ni Atty. Minda ang liham sa harap niya.
Opisyal nang binawi ang pekeng amendment. Kinilala si Neri bilang registered breeder continuation holder ng Alon ni Lolo. Naaprubahan ang maliit na grant para sa independent greenhouse under monitored release. Nanatiling suspendido si Tita Perla bilang representative hanggang matapos ang audit. Final ang two-season ban ni Bianca sa expo entries. Si Caloy, kailangan muling mag-apply ng supplier accreditation pagkatapos ng review.
“Hindi ito magic,” sabi ni Atty. Minda. “May compliance ka pa. Reports. Inspections.”
“Okay lang,” sabi ni Neri. “Sanay ako mag-alaga ng mabagal lumaki.”
Ngumiti ang abogado. “Iyon ang tamang sagot.”
Kinagabihan, inayos ni Neri ang unang mesa sa greenhouse. Hindi niya pinuno agad. Tatlong paso lang muna. Sa gitna, ang Alon ni Lolo. Sa tabi, ang lumang kahong plastik, sarado na, malinis na ang tape.
Hindi na iyon kahon ng takot.
Alaala na lang.
Nang sumikat ang araw kinabukasan, may dumating na staff mula sa samahan. Dala niya ang bagong acrylic nameplate, simple, malinaw, walang palamuti.
“Ma’am Neri,” sabi niya, “saan po ilalagay?”
Tiningnan ni Neri ang pinto ng greenhouse. Naalala niya ang dating sarili sa likod ng nursery, laging may hawak na pandilig, laging hindi nakikita.
“Saan unang makikita,” sabi niya.
Ikinabit ng staff ang tabla sa tabi ng pinto.
Umatras si Neri. Binasa niya nang dahan-dahan, hindi dahil hindi niya alam, kundi dahil sa wakas, hindi na kailangang ibulong.
Neri Santos — Registered Breeder