Hindi Ang Paghihiganti ang Pinakamatamis na Tagumpay, Kundi ang Mabawi ang Kinabukasan na Muntik Nang Nakawin ng Sarili Mong Pamilya
Wakas — Hindi Ang Paghihiganti ang Pinakamatamis na Tagumpay, Kundi ang Mabawi ang Kinabukasan na Muntik Nang Nakawin ng Sarili Mong Pamilya
Makalipas ang tatlong buwan, opisyal nang natapos ang imbestigasyon sa kompanyang pinagtatrabahuhan ni Tita Lorena.
Napatunayang nagsumite siya ng maling impormasyon sa ilang dokumentong may kaugnayan sa educational assistance at family benefits.
Hindi man ito naging kasong kriminal, pinatawan siya ng mabigat na disciplinary action.
Tinanggal siya sa posisyon.
Kinailangan din niyang isauli ang mga benepisyong hindi dapat niya natanggap.
Mas masakit pa roon, unti-unti siyang iniwasan ng mga kamag-anak na dating ipinagmamalaki niyang kakampi.
Wala nang naniwala sa mga luha niya.
Dahil minsan nang nabasag ang tiwala, napakahirap na itong buuin muli.
Si Marielle naman ang unang lumapit sa akin makalipas ang ilang linggo.
Hindi na siya nakasuot ng mamahaling damit.
Wala na rin ang dating mataas niyang tingin sa sarili.
Tahimik lang siyang naupo sa tapat ko sa maliit na coffee shop sa loob ng campus.
“Ate Isla…”
“Alam kong wala akong karapatang humingi ng tawad.”
“Pero gusto kong sabihin na araw-araw kong pinagsisisihan ang ginawa ko.”
Ngumiti ako nang bahagya.
“Hindi ko mababago ang nakaraan.”
“At hindi mo rin mababago.”
“Pero maaari mong baguhin ang klase ng taong magiging ikaw mula ngayon.”
Tumango siya habang pinupunasan ang mga luha niya.
Mula noon, nagsimula siyang maghanap ng part-time job.
Hindi na siya umasa sa nanay niya para sa lahat.
Natuto siyang paghirapan ang bawat bagay na gusto niyang makamit.
Si Papa naman ang pinakamalaking nagbago.
Isang gabi, kumatok siya sa pinto ng dormitoryo ko.
May dala siyang maliit na kahon.
Pagbukas ko nito, nakita ko ang lumang fountain pen ni Mama.
Ang panulat na lagi nitong ginagamit noong nagtuturo pa siya.
“Matagal ko itong itinago.”
“Sana ikaw na ang gumamit.”
Hindi ko napigilan ang pagluha.
Mahigpit niya akong niyakap.
“Patawad, anak.”
“Hindi lang dahil hindi kita pinaniwalaan.”
“Kundi dahil pinili kong manahimik sa tuwing kailangan mo ako.”
Ngayon ko lamang naramdaman na muli akong may ama.
Hindi perpekto.
Ngunit nagsisikap bumawi.
Lumipas ang apat na taon.
Marami ang nagbago.
Nakatayo ako sa entablado ng University of the Philippines.
Suot ko ang toga.
Tinatawag ang pangalan ko bilang isa sa mga nagtapos na may karangalan.
Mula sa hanay ng mga bisita, narinig ko ang pinakamalakas na palakpak.
Si Papa iyon.
Katabi niya sina Tito Ben, Tita Alma, Lola Naty, at maging si Marielle.
Hindi na kasama si Tita Lorena.
Matagal na silang naghiwalay ni Papa matapos niyang tanggapin na ang isang tahanang itinayo sa panlilinlang ay hindi kailanman magiging tunay na pamilya.
Hindi siya pinalayas nang may galit.
Hindi rin namin siya ipinahiya.
Tahimik siyang umalis.
At doon nagsimula ang sarili niyang pagharap sa mga bunga ng mga pinili niya.
Pagkatapos ng graduation, lumapit sa akin ang dean ng kolehiyo.
“Inaasahan naming makikita ka rito muli bilang law student.”
Napangiti ako.
Naalala ko ang sobre.
Ang basurahan.
Ang mabahong amoy ng nabubulok na gulay.
At ang kamay kong nanginginig habang kinukunan ng litrato ang pirma sa delivery slip.
Kung hindi ako yumuko para pulutin ang sobreng iyon…
Marahil iba na ang buhay ko ngayon.
Minsan, ang pinakamahalagang ebidensya ay hindi lamang papel.
Kundi ang tapang na huwag manahimik kapag alam mong nasa panig mo ang katotohanan.
Pagkalipas ng ilang taon, naging abogado ako.
Ang una kong libreng kaso ay para sa isang batang babae na halos mawalan din ng pagkakataong makapag-aral dahil sa pang-aabuso ng sarili niyang kamag-anak.
Nang manalo kami sa kaso, ngumiti siya habang hawak ang admission letter niya.
Parang nakikita ko ang sarili ko noong labingwalong taong gulang pa lamang ako.
Bago kami maghiwalay, tinanong niya ako:
“Atty. Isla, bakit ninyo ako tinulungan kahit wala akong pambayad?”
Ngumiti ako at marahang inilagay sa kamay niya ang sulat ng paaralan.
“Dahil may mga pangarap na hindi dapat itinatapon.”
“Hindi sa basurahan.”
“Hindi ng ibang tao.”
“Lalo na hindi ng sarili mong pamilya.”
Habang naglalakad ako palabas ng opisina, tumingala ako sa langit.
Tahimik kong ibinulong ang mga salitang matagal ko nang gustong sabihin.
“Mama…”
“Nagawa ko rin.”
“At sa wakas…”
“Uuwi na akong hindi na kailangang patunayan ang halaga ko sa kahit kanino.”