Akala ni Berto Nabura na ang Care Log, Pero May Video sa Loob ng Lumang ID
Bahagi 3: Akala ni Berto Nabura na ang Care Log, Pero May Video sa Loob ng Lumang ID
Hindi agad pinapasok ni Ma’am Corazon si Tomas.
Nakatayo siya sa may pinto, hawak ang folder ni Iya sa isang kamay, ang kabila nakatukod sa mesa. Si Berto naman, parang biglang hindi alam kung saan ilalagay ang sarili. Kanina ang lakas ng boses. Ngayon, tahimik.
“Tomas,” sabi ni Ma’am Corazon, pilit kalmado. “Wala ka nang duty rito.”
“Wala na,” sagot ni Tomas. “Pero noong July 18, ako pa ang nasa morning hanggang afternoon shift.”
Tumabi si Jo para makapasok siya. “Ma’am, kung may CCTV po siya, dapat pakinggan.”
“Hindi ito public hearing,” putol ni Ma’am Corazon.
“E di gawing formal,” sabi ni Iya. Kinuha niya ang withdrawal form, itinupi, at isinilid sa envelope. “Nakasulat na po request ko.”
Tumingin si Ma’am Corazon sa papel na may sulat ni Iya. Saglit lang, pero sapat para makita ni Iya ang inis niya.
“Tomas,” malamig niyang sabi, “kung may dala kang file, kailangan dumaan sa admin.”
“Dumaan na dati,” sagot ni Tomas. “Kaya nga nawala.”
Kumapal ang katahimikan.
Hindi malakas ang sinabi niya. Pero tumama iyon sa dibdib ni Iya na parang may nagbukas ng bintana sa kwartong matagal nang sarado.
“Anong ibig mong sabihin?” tanong ni Jo.
Tomas looked at Iya, then corrected himself, parang ayaw magtunog opisyal. “May request noon na i-review yung gate footage. Sinabi ko, may pumasok na trainee nang 1:39 p.m. noong July 18. Naka-uniform. May dala pang eco bag na may clinic paper sa labas.”
“Ako ’yon,” sabi ni Iya.
Tumango si Tomas. “Kilala kita. Madalas kang maaga. Noong araw na ’yon, late ka pero nag-log ka pa rin. Hindi 3:42.”
Napahawak si Iya sa strap ng bag niya.
Hindi pa iyon certificate. Hindi pa iyon balik ng pangalan niya. Pero unang beses mula kaninang umaga, may taong hindi niya kadugo ang nagsabing nakita niya ang totoo.
“Nasaan ang copy?” tanong ni Ma’am Corazon.
“Nasa flash drive. Pero hindi ko ibibigay sa inyo nang walang receiving copy.”
“Parang abogado ka na ngayon?”
“Hindi po. Natuto lang ako.”
Tumigas ang mukha ni Ma’am Corazon.
Si Berto ang sumingit. “Kuya Tomas, baka mali lang tanda ninyo. Marami kayong binabantayan.”
“Hindi mali,” sagot ni Tomas. “Kasi ikaw ang sumundo sa akin sa guard post pagkatapos.”
Napatingin si Iya kay Berto.
Hindi siya nakatingin pabalik.
“Sinundo?” tanong niya.
“Hindi literal,” sabi ni Tomas. “Lumapit siya. Tinanong kung may na-save ba raw na footage pag nagka-error ang attendance sheet. Sabi ko, automatic backup for the week. Kinabukasan, pinatawag ako sa admin. After two days, tinanggal ako sa schedule.”
“Hindi ka tinanggal,” mabilis na sabi ni Ma’am Corazon. “End of contract.”
“Tatlong linggo pa kontrata ko.”
Napalunok si Jo. “Ma’am…”
“Enough.” Dinampot ni Ma’am Corazon ang phone niya. “Kung gusto ninyo ng hearing, fine. Mag-file kayo. Pero hindi ninyo puwedeng i-hostage ang office ko.”
Hindi gumalaw si Iya.
“Gusto ko po ng kopya ng care log, attendance sheet, at incident report.”
“Submit written request.”
“Ngayon.”
“Written request.”
“Kaya ko isulat ngayon.”
Nagkatinginan sila. Sa mukha ni Ma’am Corazon, wala nang ngiti. Wala na ring pakunwaring malasakit.
“Isulat mo,” sabi niya. “Pero hindi ibig sabihin approved.”
Umupo si Iya sa gilid ng upuan. Nanginig ang kamay niya habang nagsusulat, pero binagalan niya. Pangalan. Petsa. Request for certified copies. Formal hearing. Witness: Tomas Velasco. Jo Mercado.
Habang sumusulat, naririnig niya ang hininga ni Berto. Maiksi. Naiipit.
Noong bata sila, ganoon din siya huminga kapag may kasalanan pero ayaw umamin. Kapag nabasag niya ang baso, si Iya ang maglilinis. Kapag nawala ang sukli, sasabihin niyang si Iya ang huling humawak. Minsan pinagtatanggol pa rin siya ni Mama.
Kuya mo ’yan. Pagod lang.
Pagod lang.
Ang tagal niyang pinaniwalaan iyon.
Pagkatapos maisulat, pinapirmahan ni Iya kay Jo bilang witness. Sumunod si Tomas. Hindi pumirma si Berto.
“Kuya?” tanong ni Iya.
Umangat ang tingin niya. “Hindi ako witness mo.”
“Hindi. Witness ka kung paano mo ako pinatahimik.”
Namula ang tenga niya. “Drama mo.”
“Hindi drama ang pirma ni Mama sa araw na wala siya sa bahay.”
Hindi na siya sumagot.
Lumabas sila ng office na dala ang stamped receiving copy. Hindi binigay ni Ma’am Corazon ang requested documents. Pero may tatak ang request. May oras. May pangalan ng front desk staff na nanginginig ding pumirma.
Sa hallway, doon lang huminga nang malalim si Jo.
“Akala ko palalayasin tayo,” sabi niya.
“Baka bukas,” sagot ni Iya.
“Then bukas din tayo babalik.”
Napatingin si Iya sa kanya. “Damay ka na.”
“Damay na ako noong nakita kong binura yung oras mo.”
Tomas, tahimik mula kanina, inilabas ang maliit na brown envelope. “Hindi ko puwedeng iwan sa inyo ang original copy. Pero puwede ko kayong samahan sa barangay para gumawa ng affidavit. Doon ko ilalagay kung ano ang nakita ko, kailan ko na-save, at bakit may backup.”
“Ngayon?” tanong ni Iya.
“Ngayon. Habang sariwa pa.”
Gusto sana ni Iya dumiretso sa bahay. Gusto niyang makita si Mama. Gusto niyang itanong kung bakit sinabi nitong dalhin ang lumang ID.
Pero kapag umuwi siya nang walang hawak na legal na papel, baka bukas iba na naman ang kuwento.
Tumango siya. “Sige.”
Hindi sumama si Berto.
Hindi na rin niya pinilit.
Sa barangay office malapit sa terminal, mabagal ang electric fan at amoy papel ang buong silid. Umupo si Tomas sa harap ng desk, maingat magsalita. Hindi niya pinalaki. Hindi niya dinagdagan. Sinabi lang niya ang eksaktong nakita niya.
Na noong July 18, dumating si Iya bandang 1:39 p.m.
Na ang attendance correction sa printout ay hindi niya ginawa.
Na may nakausap siyang si Berto tungkol sa CCTV backup.
Na pagkatapos niyang sabihing may footage, tinanggal siya sa schedule bago matapos ang kontrata.
Habang tina-type ng staff ang affidavit, nakatingin si Iya sa kamay ni Tomas. Magaspang, may peklat sa knuckle, pero steady.
“Bakit ngayon lang?” tanong niya nang mahina.
Hindi agad sumagot si Tomas.
“May anak akong nag-apply din dati,” sabi niya. “Nabigyan ng chance dahil may nagpatunay sa kanya noong muntik siyang mapagbintangan. Naisip ko, kung tumahimik ako, anong klaseng tatay ako?”
Napatungo si Iya.
Hindi lahat ng magulang malakas. Hindi lahat ng kapatid kakampi. Pero may mga taong pinipili pa ring magsabi ng totoo kahit wala silang mapapala.
Pagkatapos mapanotaryo ang affidavit, tumawag si Jo sa clinic gamit ang number sa slip. Hindi sila humingi ng detalye sa kalagayan ni Rina. Confirmation lang: nasa clinic ba siya noong July 18, at may record ba na hindi siya puwedeng pumirma ng discharge or home log that day.
Pinasa ng staff ang tawag sa records desk. Matagal silang naghintay. Tatlong beses pinatugtog ang hold music. Halos maubos ang pasensya ni Jo, pero si Iya ang kumapit sa phone.
“Ma’am,” sabi niya sa dulo, “anak po ako ni Rina Santos. May dala po akong authorization niya. Kailangan lang po namin ng certification na nandoon siya noong oras na iyon.”
May saglit na katahimikan.
Pagkatapos, boses ng babaeng records clerk. “Puwede kayong kumuha bukas ng clinic certification. Base sa log namin, nasa facility siya mula umaga hanggang late afternoon. May note rin dito na ang consent papers ay pinirmahan ng guardian, hindi ng patient.”
Napasandal si Iya sa pader.
“Guardian?” tanong niya. “Ako po iyon?”
“Sandali.” May kaluskos ng keyboard. “Name listed: Iya Santos.”
Pumikit siya.
Kahit papel lang. Kahit certification pa lang bukas. Pero malinaw: noong araw na sinasabi nilang pumirma si Mama sa home care log, ang tunay na pumirma para kay Mama ay siya, sa clinic.
Hindi puwedeng parehong nangyari.
Hindi sa parehong oras.
Hindi sa parehong kamay.
Nagpasalamat siya at ibinaba ang tawag.
“May certification bukas,” sabi niya.
Napangiti si Jo. “Ayan. May affidavit na, may clinic confirmation pa.”
Pero hindi gumaan ang mukha ni Iya.
Dahil sa isip niya, iisa lang ang tanong: kung alam ni Berto na nasa clinic si Mama, paano niya nakuha ang pirma?
Umuwi siya nang hapon na. Sa bahay, tahimik ang sala. Nasa kusina si Rina, nakaupo sa tabi ng mesa, may kumot sa balikat. Hindi siya dapat nagtatagal doon, pero mukhang hinintay siya.
“Ma,” sabi ni Iya, lumapit agad. “Bakit ka bumangon?”
“Gusto kong makita mukha mo,” mahina niyang sagot.
Lumuhod si Iya sa harap niya. “May affidavit na si Tomas. Bukas kukuha kami ng clinic certification.”
Bahagyang gumalaw ang labi ni Rina. Parang ngiti, parang sakit.
“Si Berto?” tanong niya.
Hindi agad nakasagot si Iya.
Doon pa lang, narinig na nila ang gate.
Pumasok si Berto na may hawak na brown envelope at plastic bag ng tinapay. Parang normal na araw. Parang hindi niya sinubukang ipapirma ang kapatid niya sa sariling pagkawala.
“Nandito ka pala,” sabi niya kay Iya.
“Bahay ko rin ’to.”
“Walang nagsabing hindi.”
Inilapag niya ang tinapay sa mesa. Lumapit kay Rina. “Ma, kumain ka muna.”
Hindi kinuha ni Rina.
Nakatitig lang siya sa anak niyang lalaki. Matagal. Mabigat.
“Berto,” sabi niya, halos bulong. “Ano ang ginawa mo?”
Nagbago ang mukha niya. Mabilis. Takot, tapos inis.
“Ma, huwag kayong makinig kay Iya. Pinapalaki niya lang. May chance lang akong makaalis. Para rin sa atin ’yon.”
“Para sa atin?” ulit ni Iya.
Binalingan siya nito. “Oo. Para sa atin. Ikaw, ilang taon ka nang paikot-ikot sa pag-aalaga. Ako, may opportunity. Kung makaalis ako, may maipapadala ako. Hindi certificate mo ang magpapakain sa atin agad.”
“Certificate ko ang pangalan ko,” sabi ni Iya. “Hindi mo pwedeng kunin dahil mas mabilis ang pangarap mo.”
“Pangarap?” Tumawa siya nang maiksi. “Iya, gusto mo lang mapuri. Gusto mong ikaw ang mabait na anak.”
Parang may sumampal sa kanya.
Hindi dahil malakas ang sinabi. Kundi dahil galing iyon sa taong nakakita kung paano siya nagpupuyat, paano siya naghahati ng oras sa training at bahay, paano niya kinakabisado ang modules habang nagluluto ng lugaw.
“Kung gusto ko lang mapuri,” sabi niya, mababa ang boses, “sana noon pa ako umalis.”
Hindi kumurap si Berto. “Pero hindi ka umalis. Kaya lahat tayo nakakulong.”
Napahawak si Rina sa gilid ng mesa.
“Tumigil ka,” sabi niya.
“Ma—”
“Tumigil ka.”
Mahina ang boses niya, pero sumunod si Berto. Doon masakit. Sumusunod siya kapag si Mama na. Pero kay Iya, walang hiya siyang magsinungaling.
Tumayo si Iya at kinuha ang lumang ID mula sa bag. Nilagay niya sa mesa, sa pagitan nilang tatlo.
“Ma,” sabi niya. “Bakit mo pinadala ito sa akin?”
Tumingin si Rina sa ID. Nanlambot ang mukha niya.
“Akala ko nawala na,” bulong niya.
“Hindi. Nasa akin.”
Umusog si Berto. “Ano na naman ’yan?”
Hindi siya pinansin ni Iya. Binuksan niya ang plastic sleeve. Luma na ang ID; faded na ang picture ni Rina, mas bilog pa ang pisngi, mas maliwanag ang mata. Sa likod, may maliit na tape na matagal nang nakakapit.
Ngayon lang napansin ni Iya na makapal ang isang sulok.
“Ma?” tanong niya.
“Tinago ko,” sabi ni Rina. “Noong araw na dinala mo ako sa clinic, may narinig ako bago tayo umalis.”
Nanigas si Berto.
“Anong narinig mo?” tanong ni Iya.
Hindi sumagot si Rina. Tumingin lang siya sa ID.
Dahan-dahang inalis ni Iya ang lumang tape. May maliit na hiwa sa loob ng plastic lamination, halos hindi kita. Mula roon, may nahulog na napakaliit na microSD.
Tumama ito sa mesa, halos walang tunog.
Si Jo wala roon. Si Tomas wala roon. Walang manager. Walang klase. Silang tatlo lang.
Pero sa mukha ni Berto, parang buong training room ang nakakita.
“Iya,” sabi niya agad. “Huwag mong galawin ’yan.”
“Bakit?”
“Baka masira.”
“Bakit ka takot masira?”
Hindi siya nakasagot.
Kinuha ni Iya ang lumang phone ni Rina sa ibabaw ng cabinet. May adapter sa maliit na lalagyan ng charger; ginagamit niya noon para sa music files ni Mama. Nang ipasok niya ang microSD, nanginginig na ang hinlalaki niya.
“Ma, ano ’to?”
“Hindi ko alam lahat,” sabi ni Rina. “Pero alam kong kailangan mong makita.”
Nag-load ang screen. Ilang folder. Puro petsa. Isa lang ang may file na malinaw ang pangalan:
JULY18_SALINCARE.
Hindi humihinga si Iya nang pindutin niya.
Madilim ang unang segundo. Tapos lumitaw ang gilid ng hallway sa training center, parang naiwan ang phone sa ibabaw ng bench. Hindi malinaw lahat, pero malinaw ang boses.
Si Ma’am Corazon.
“Risk ’to, Berto. Nasa listahan na si Iya.”
Sumagot si Berto, malapit, buo ang boses.
“Palitan ninyo ang log. Ako ang mas ready. Tanggalin si Iya, ako ang ipadala ninyo.”
(Itutuloy sa BAHAGI 4….)