Bahagi 3

Sinagot ko ang guard sa speaker.

—Huwag ninyong papasukin kahit sino. Tawagin ninyo ang building admin. Kapag hindi sila umalis, tumawag kayo ng police at magpa-blotter sa pinakamalapit na barangay.

Sumagot agad ang guard:

“Yes, ma’am.”

Pinatay ko ang tawag.

Doon talaga nataranta si Joy.

Mabilis siyang naglabas ng phone para tumawag, pero naunahan ko siya.

—Huwag ka nang tumawag. Hindi sila makakapasok.

Sumigaw siya:

—Gusto mo ba talagang itulak sa kahihiyan ang pamilyang ito?

Tiningnan ko siya.

—Aling pamilya? Iyong pamilyang nagpa-party gamit ang pera ko habang may pinapapunta sa condo ko para agawin ang bahay ko?

Hindi nakasagot si Joy.

Hindi pa rin sumusuko ang biyenan ko.

Bigla siyang napaupo, hawak ang dibdib, hingal na hingal.

—Pinalaki ko ang anak kong lalaki nang maayos, tapos ganitong klaseng babae ang napangasawa niya. Diyos ko, birthday ko ngayon pero gusto niya akong patayin sa sama ng loob.

Nagsimula siyang umiyak.

Pamilyar na pamilyar ang iyak na iyon.

Iyak na ginagamit para kumampi si Paolo.

Iyak na ginagamit para maawa ang mga kamag-anak.

Iyak na ginagamit para ako ang magmukhang masama.

Dati, kapag umiyak siya, tumatahimik ako.

Pero hindi na ngayong gabi.

Kinuha ko ulit ang mic.

—Huwag muna kayong umiyak. May isa pa kayong kailangang marinig.

Tumingin sa akin si Paolo na parang nagbabanta.

—Mara, huwag mo nang ituloy.

Tinitigan ko siya.

—Takot ka?

Nagngitngit siya.

—Takot akong pagsisihan mo ito.

Ngumiti ako.

—Hindi ako ang magsisisi.

Binuksan ko ang bag ko at inilabas ang isang brown envelope.

Nasa loob ang kopya ng bank documents, screenshots mula sa hallway camera, at isang certification mula sa abogado ko.

Itinaas ko iyon sa harap ng lahat.

—Three days ago, tumawag sa akin ang banko para i-verify ang loan application na 1.8 million pesos sa pangalan ni Paolo at ng kuya niya. Ang collateral ay ang condo ko. May pirma ko raw sa documents.

Biglang tumigil ang iyak ng biyenan ko.

Namuti ang mukha ni Paolo.

Nagpatuloy ako.

—Pero noong araw na iyon, nasa opisina ako. May attendance record ako. May CCTV. Hindi ako pumunta sa banko at hindi ako pumirma ng kahit ano.

Isang tiyuhin mula sa kabilang mesa ang dahan-dahang nagtanong:

—Ibig sabihin… pineke ang pirma mo?

Tumingin ako kay Paolo.

—Oo. At ang nagsumite ng scanned signature ko ay ang asawa ko.

Nag-ingay ang buong hall.

Gumilid si Paolo at nagsalita nang madiin:

—Huwag kang magsinungaling. Nag-inquire lang ako sa process.

—Kung inquire lang, bakit mo kinuha ang scanned documents ko mula sa drawer ng home office ko?

Ipinakita ko ang screenshot mula sa camera sa loob ng bahay.

Sa screen, makikitang binubuksan ni Paolo ang filing cabinet ko pasado hatinggabi.

Nasa likod niya si Joy.

Hawak ni Joy ang phone, ginagawang flashlight.

Sa kasunod na image, nakaupo ang biyenan ko sa sala ko, nakaturo sa direksiyon ng drawer.

Hindi ko na kailangang magpaliwanag pa.

Naintindihan ng lahat.

Ang tiyahin na kanina nagsasabing bastos ako, biglang umiwas ng tingin.

Nanginginig ang labi ng biyenan ko.

—Naglagay ka ng camera sa bahay para bantayan ang asawa mo?

Mahinahon akong sumagot:

—Naglagay ako ng camera matapos pumasok si Joy sa bahay ko gamit ang spare key at kumuha ng bag nang hindi nagpapaalam. Noon, sinabi ninyo sa akin na huwag palakihin dahil pamilya naman.

Namula si Joy at sumigaw:

—Bag lang naman iyon!

—Thirty-eight thousand pesos ang bag na iyon.

Natahimik siya.

Hinaplos ni Paolo ang mukha niya na parang pagod na pagod.

—Mara, makinig ka. Hindi kita gustong lokohin. Naipit lang ako. May utang si Kuya. Kapag hindi kami nakahanap ng pera, pupuntahan nila si Mama sa bahay.

Tiningnan ko siya.

—Kaya buhay ko ang pinili mong sirain?

Natigilan siya.

Bumaba ang boses ko.

—Paolo, dati akala ko mahina ka lang. Akala ko takot ka sa nanay mo, naaawa ka sa kapatid mo, naiipit ka lang sa gitna. Kaya tiniis ko.

Itinaas ko ang papel mula sa abogado.

—Pero hindi ka pala nasa gitna. Nasa panig ka nila. Gusto mo lang akong magbayad para sa hiya, utang, at kunwaring pagiging mabuting anak mo.

Biglang tumayo ang biyenan ko.

—Huwag kang umasta na napakabuti mo. Kung hindi dahil sa anak ko, wala kang mukha sa pamilyang ito!

Tumingin ako sa paligid ng hall.

Sa mga mukhang dati kong kinatatakutan.

Sa mga taong dati kong gustong pasayahin.

Sa mga kamag-anak na kaya akong husgahan sa isang bulong, pero hindi kayang magsalita kapag ako ang sinasaktan.

Ngayon, lahat sila ay audience na lang ng murang palabas.

Ibinaba ko ang mic sa mesa.

—Simula ngayon, hindi ko na kailangan ng mukha sa pamilyang ito.

Hinawakan ni Paolo ang braso ko.

—Saan ka pupunta?

—Sa abogado. Magpa-file ako ng annulment.

Nanigas siya.

Sa Pilipinas, hindi madaling tapusin ang kasal.

Alam kong mahaba ang lalakarin ko.

Pero alam ko rin, mas mahaba ang kulungang naghihintay kung mananatili ako.

Bumaba ang boses ni Paolo.

—Huwag mong gawin ito. Sorry. Bukas, sasabihin ko kay Joy na huwag nang pumunta sa condo. Ika-cancel ko rin ang loan. Okay na?

Tiningnan ko siya.

—Hindi.

—Mara…

—Sorry ka dahil nahuli ka. Hindi dahil alam mong mali ka.

Hindi na siya nakasagot.

Humarap ako sa biyenan ko.

—Tungkol naman sa sampal ninyo, magpapa-blotter ako sa barangay. Tungkol sa pekeng pirma at attempted entry sa condo ko, kakausapin ng abogado ko ang banko at ang police.

Doon na talaga siya nataranta.

—Kakasuhan mo ang pamilya ng asawa mo?

Itinama ko siya, dahan-dahan.

—Hindi. Kakasuhan ko ang mga taong nagtangkang agawin ang ari-arian ko.

Wala nang humarang sa akin.

Kinuha ko ang bag ko at bumaba sa maliit na stage.

Pagdaan ko sa main table, huminto ako sa harap ng three-layer birthday cake.

Nakasulat doon:

“Happy 65th Birthday, Nanay Carmen.”

Tiningnan ko ang kandilang patuloy na umaapoy.

Tiningnan ko ang babaeng akalang kaya niyang gamitin ang luha, sampal, at buong angkan para ipasuko ko ang sarili kong buhay.

Mahina kong sinabi:

—Happy birthday, Nay. Ang huling regalo ko sa inyo ay ibalik sa inyo ang anak na kayo mismo ang nagpalaki.

Pagkatapos, lumabas ako.

Mainit at maalinsangan ang gabi sa Cavite.

Sa labas ng hall, dikit-dikit ang mga motor.

Lumilipad ang mga banderitas sa hangin.

Nag-book ako ng ride pabalik ng Pasig.

Habang nasa biyahe, nagpadala ng picture ang guard.

Tatlong tao ang nasa harap ng condo ko.

Si Joy, hawak ang maleta.

Ang kuya ni Paolo, may bitbit na malaking bag.

Ang locksmith, nakayuko habang paalis.

Matagal kong tinitigan ang larawan.

Tapos natawa ako.

Hindi dahil masaya ako.

Kundi dahil sa wakas, naintindihan ko na.

May mga pamilyang hindi tahanan.

May mga asawang hindi kakampi.

At may mga sampal na kapag hindi mo ibinalik agad, magiging tali sa leeg mo habang buhay.

Pagkalipas ng tatlong buwan, kinansela ng banko ang loan application dahil sa kahina-hinalang pirma.

Si Paolo, inimbestigahan ng kumpanya niya dahil sa paggamit ng personal documents ng asawa sa isang hindi malinaw na financial transaction.

Si Joy, napilitang ibalik ang 60,000 pesos matapos kong ipadala sa bagong partner niya ang lahat ng messages niya tungkol sa utang.

Tumawag sa akin ang biyenan ko nang paulit-ulit.

Minsan umiiyak.

Minsan nagmumura.

Minsan sinasabi:

—Kahit ano pa, naging manugang pa rin kita.

Isang message lang ang sinagot ko:

—Namatay na ang manugang ninyo sa barangay hall noong gabing iyon.

Pagkatapos, nagpalit ako ng number.

Hanggang ngayon, nakatira pa rin ako sa condo ko sa Pasig.

Sa umaga, pumapasok ako sa trabaho.

Sa gabi, nagluluto ako para sa sarili ko.

Tuwing weekend, dinidiligan ko ang ilang paso ng sampaguita sa balcony.

Wala nang sigawan ng pamilya ng asawa.

Wala nang tawag para mangutang.

Wala nang linyang:

“Tiisin mo na, pamilya naman.”

May nagtanong minsan sa akin:

—Sulit ba? Isang sampal kapalit ng buong kasal?

Tiningnan ko ang pinto ng condo na ako mismo ang nagbayad, piso-piso.

Saka ako sumagot:

—Hindi ko ipinagpalit ang kasal ko sa isang sampal.

Ginamit ko ang sampal na iyon para bawiin ang sarili ko.

At sa pagkakataong ito, hindi na ako aatras.