Nang Magkasugat ang Mukha Ko at Ipinadala ni Mama ang Pangatlong Kahon, May Babaeng Mula sa Barangay ang Nagdala ng Katotohanang Matagal Nang Itinatago
Bahagi 3 — Nang Magkasugat ang Mukha Ko at Ipinadala ni Mama ang Pangatlong Kahon, May Babaeng Mula sa Barangay ang Nagdala ng Katotohanang Matagal Nang Itinatago
Pagsapit ng Nobyembre, lumamig ang hangin tuwing madaling-araw.
Sa boarding house, manipis ang kumot ko. Kapag umuulan, may tumutulong tubig mula sa kisame, at kailangan kong ilipat ang balde para hindi mabasa ang bag ko.
Pero hindi iyon ang pinakamalaking problema ko.
Ang mukha ko ang unang bumigay.
Noong una, maliliit lang na tigyawat sa noo.
Pagkatapos, naging mapupulang pantal sa pisngi.
Pagkatapos, nagsugat.
Kapag naghihilamos ako gamit ang murang sabon panlaba na ginagamit ko rin sa damit, mahapdi. Kapag natutuyo ang balat ko, parang may humihila sa mukha ko. Kapag nakangiti ako, may pumuputok na sugat sa gilid ng labi.
Humingi ako ng aloe gel kay Joy.
Pinahiram niya ako.
—Mika, magpatingin ka na sa clinic.
—Wala akong pambayad sa gamot.
—Libre ang consult sa campus.
—Pero hindi libre ang reseta.
Hindi na siya nakipagtalo.
Alam niyang hindi ako nagpapakaawa.
Nagbibilang lang ako ng totoong kaya ko.
Isang Martes ng umaga, habang nasa klase kami, napansin kong nakatingin sa akin ang dalawang babae sa unahan.
Narinig ko ang bulungan.
—Siya ba yung ate ni Sassa?
—Oo. Ang layo ng itsura nila.
—Kawawa naman.
Masakit ang “kawawa” kapag galing sa awa.
Mas masakit kapag galing sa chismis.
Pagkatapos ng klase, binuksan ko ang Facebook.
Nakita ko agad ang post ni Sassa.
May selfie siya sa café, hawak ang iced coffee, suot ang jacket na binili ni Mama.
Caption niya:
“Thank you, Mama, for always making sure I never feel less than anyone.”
Sa comments, may nagtanong:
“Where’s your sister studying?”
Sumagot si Sassa:
“State university. Strong naman siya. Sanay siya sa simpleng buhay.”
May nag-react ng laughing emoji.
Hindi si Mama.
Pero nag-heart siya sa comment ni Sassa.
Sa araw ding iyon, dumating ang pangatlong kahon.
Hindi ko na gustong kunin.
Pero tinawag ako ng may-ari ng sari-sari store.
—Mika, may padala ka na naman. Mukhang mahal ito ah, may bubble wrap.
Mahal ang itsura, oo.
Pero natutunan ko na, hindi lahat ng kahong mabigat ay may laman para iligtas ka.
Dinala ko sa kwarto.
Naroon si Joy at Rhea.
—Bubuksan mo? Tanong ni Rhea.
Gusto kong sabihin na mamaya na.
Pero biglang may bahagi sa akin na napagod sa pagtatago.
Kaya binuksan ko sa harap nila.
Sa loob, may mga bote ng skincare.
Toner.
Cream.
Serum.
Lahat nakabalot pa sa plastic.
Saglit akong natigilan.
Baka ngayon, naisip ni Mama na tulungan ako.
Baka nakita niya ang mukha ko sa video call kay Sassa.
Baka kahit kaunti, naawa siya.
Kinuha ko ang unang bote.
Doon ko nakita ang label.
Expired six months ago.
Isa-isa kong tiningnan.
Lahat expired.
May iba pang kalahati na ang laman.
May amoy na maasim ang cream.
Sa ilalim, may note.
“Subukan mo ito. Baka mabawasan ang mukha mong nakakapagpaalala sa akin ng malas.”
Tahimik ang kwarto.
Walang nagsalita.
Hindi ako umiyak.
Hindi ako sumigaw.
Ibinaba ko lang ang bote.
Pero si Joy, nanginginig ang boses nang magsalita.
—Mika, hindi na ito basta favoritism.
Naupo ako sa kama.
Binasa ko ulit ang note.
“Baka mabawasan ang mukha mong nakakapagpaalala sa akin ng malas.”
Hindi “tigyawat.”
Hindi “sugat.”
Hindi “allergy.”
Mukha ko mismo.
Pagkatao ko mismo.
Ang gusto niyang mabawasan.
Kinunan ko ng litrato ang skincare, expiration date, at note.
Tapos tumawag ako kay Mama.
Sinagot niya agad, parang inaasahan niya.
—Nakuha mo?
—Expired po lahat.
—Hindi pa naman siguro nakamamatay.
—Ma, may sugat na po mukha ko.
—E di huwag kang maarte. Noong panahon namin, sabon lang gamit namin.
—Bakit po ganito kayo sa akin?
Tahimik siya.
Akala ko puputulin niya ang tawag.
Pero nagsalita siya nang mabagal.
—Dahil bawat tingin ko sa iyo, nakikita ko siya.
Napalunok ako.
—Hindi ko naman pinili ang mukha ko.
—Ako rin, hindi ko piniling lokohin.
—Pero hindi po ako si Papa.
—Hindi. Pero ikaw ang naiwan niyang kamukha sa bahay ko.
Ang sakit noon.
Dahil sa isang pangungusap, inamin niya ang lahat.
Hindi ako anak para sa kanya.
Souvenir ako ng pagtataksil.
Isang bagay na dapat sanang nawala, pero lumaki sa harap niya araw-araw.
—Kung galit po kayo kay Papa, bakit sa akin ninyo ibinuhos?
Tumawa siya, pero basag ang tunog.
—Dahil wala siya rito. Ikaw ang nandito.
Napatayo si Joy.
Kinuha niya ang phone ko at pinindot ang record.
Hindi ko siya napigilan.
Hindi rin ako nagsalita.
Narinig sa recorder ang susunod na sinabi ni Mama.
—At huwag mong sisilipin ang tungkol sa allotment na nakita mo. Wala kang alam sa hirap ko. Kung may perang dumaan sa akin, karapatan kong gamitin iyon. Ako ang naiwan. Ako ang nagpalaki sa inyo.
Nanlamig ako.
—May pera po talagang para sa akin?
—Wala kang dapat malaman.
—Ma.
—Kung gusto mong mabuhay sa kahon, buksan mo. Kung ayaw mo, umuwi ka at tumigil ka sa pag-aaral. Huwag kang umakting na inaapi.
Pinatay niya ang tawag.
Sa kwarto, walang gumalaw.
Si Rhea ang unang nagsalita.
—Naka-record iyon.
Tiningnan ko si Joy.
Hawak pa niya ang phone ko.
—Sorry, Mika. Pero kailangan mo ito.
Hindi ko alam kung matutuwa ako o matatakot.
Dahil ang ebidensya, kapag hawak mo na, hindi ka na pwedeng magkunwaring wala kang nakita.
Kinabukasan, pinilit ako ni Joy pumunta sa campus clinic.
Nakaupo kami sa hallway nang lumapit ang guidance counselor na si Ma’am Lirio.
Matagal na pala niya akong napapansin.
—Mikaela, ilang beses ka nang hinimatay sa klase?
—Hindi po ako hinihimatay.
—Muntik na, kung gusto mong mas eksakto.
Hindi ako nakasagot.
Tiningnan niya ang paa kong may sugat dahil sa sapatos, ang mukha kong namamaga, at ang hawak kong lumang tote bag na halos mapunit na.
—May problema ba sa bahay?
Default answer ko sana ang “wala po.”
Pero pagod na ako.
Kaya sa unang pagkakataon, sinabi ko:
—Hindi ko po alam kung bahay pa po iyon para sa akin.
Dinala niya ako sa opisina niya.
Doon, ipinakita ko ang tatlong note.
Ang unang kahon.
“Hindi ka nanalo ngayong buwan.”
Ang ikalawang kahon.
“Hindi lahat ng bagay sa mundo, dapat sakto sa iyo.”
Ang pangatlong kahon.
“Baka mabawasan ang mukha mong nakakapagpaalala sa akin ng malas.”
Ipinakita ko rin ang deposit slip.
Nagbago ang mukha ni Ma’am Lirio nang makita niya ang memo.
“Allotment adjustment — para kay Mikaela R.”
—Saan ito galing?
—Nasa kahon po.
—Sino ang nagpapadala ng allotment?
—Hindi ko po alam. Sabi ni Mama, wala na pong pakialam si Papa sa amin.
Tahimik siyang nag-isip.
Pagkatapos, tinawagan niya ang number na nasa student record ko.
Number ni Mama.
Naka-speaker.
Sumagot si Mama sa ikatlong ring.
—Ano na naman?
Maingat ang boses ni Ma’am Lirio.
—Magandang hapon po. Ako po si Ma’am Lirio, guidance counselor ng unibersidad. Nais po sana naming pag-usapan ang kalagayan ni Mikaela.
—Ano na namang ginawa niya?
—Wala po siyang ginawang mali. Nag-aalala lang po kami dahil kulang siya sa pagkain at may sugat—
Pinutol siya ni Mama.
—Ma’am, college na po iyan. Kung hindi niya kayang alagaan ang sarili niya, hindi ko problema iyan.
Napapikit ako.
Hindi dahil nagulat ako.
Kundi dahil narinig iyon ng ibang tao.
At totoo pala.
Mas masakit kapag may saksi.
—May nakita rin po kaming deposit slip na tila may allotment para sa kanya.
Tahimik.
Tapos biglang nagtaas ng boses si Mama.
—Wala kayong karapatang makialam sa pamilya namin. Mahilig magsinungaling ang batang iyan. Mana sa ama.
—Ma’am, kailangan lang po naming linawin kung may financial support na dapat natatanggap ang estudyante.
—Kung may pera man, sa akin iyon dadaan. Anak ko siya. Ako ang masusunod.
—Pero kung nakatalaga po para sa pag-aaral niya—
—Ma’am, huwag ninyo akong turuan maging ina.
Pinatay niya ang tawag.
Si Ma’am Lirio ay hindi agad nagsalita.
Pagkatapos, dahan-dahan niyang isinara ang folder.
—Mikaela, may tatawagan akong social welfare office sa barangay ninyo. Hindi para guluhin ka. Para protektahan ka.
Kinabahan ako.
—Baka po lumala.
—Lumalala na.
Wala akong naisagot.
Dalawang araw matapos iyon, may dumating sa school.
Hindi si Mama.
Hindi si Sassa.
Isang babaeng nasa singkwenta anyos, maitim sa araw, may dalang lumang envelope at payong na basa sa ulan.
Nakilala ko siya agad.
Si Tita Nena, kapitbahay namin noon sa barangay bago kami lumipat.
Kaibigan siya ng lola ko sa side ni Papa.
Matagal ko na siyang hindi nakikita.
Pagkakita niya sa akin, nanlaki ang mata niya.
—Diyos ko, Mika. Ganito ka na kapayat?
Hindi ako nakapagsalita.
Niyakap niya ako.
Hindi ako sanay sa yakap ng matanda.
Matigas muna ang katawan ko.
Pagkatapos, bigla akong bumigay.
Sa opisina ni Ma’am Lirio, inilapag ni Tita Nena ang envelope.
—Hindi ako dapat makialam. Pero noong tinawagan ako ng barangay worker, alam kong oras na.
Binuksan niya ang envelope.
May photocopy ng remittance slips.
Marami.
Sunod-sunod.
Taon-taon.
Buwan-buwan.
Mula kay Papa.
Si Ricardo Reyes.
OFW mechanic sa barko.
Hindi pala siya tuluyang nawala.
Hindi pala siya tumigil magpadala.
May mga padala para kay Sassa.
May padala para sa bahay.
At may hiwalay na padala para sa akin.
Education fund.
Medical fund.
Monthly allowance.
Sa bawat papel, malinaw ang pangalan ko.
Mikaela Reyes.
Nanginginig ang kamay ko habang binabasa.
—Pero sabi ni Mama—
—Sabi ng Mama mo, ayaw kang kausapin ng Papa mo, alam ko.
Tumango ako.
Sumakit ang lalamunan ko.
—Totoo po ba?
Hindi agad sumagot si Tita Nena.
At iyon ang unang sagot.
—Totoong nagkasala ang Papa mo sa Mama mo. Totoong may babaeng naging dahilan ng gulo nila. Pero hindi totoong pinabayaan ka niya nang walang padala. Hindi totoong wala siyang inilaan para sa pag-aaral mo.
Humigpit ang hawak ko sa papel.
Hindi niya pinaganda si Papa.
Hindi niya ginawang santo.
Pero binasag niya ang kasinungalingang ginamit ni Mama para gutumin ako.
—Bakit hindi po niya ako kinontak?
—Sinubukan niya. Pero bata ka pa noon. Lahat ng sulat niya, sa Mama mo dumaan. Noong nagka-COVID at nawalan siya ng regular na biyahe, bumagal ang padala, pero hindi nawala. Noong nakabalik siya sa barko, ipinadala niya ulit ang educational allotment mo.
Tumingin siya kay Ma’am Lirio.
—Ang problema, sa account ng nanay niya pumapasok dahil menor de edad pa siya noon.
Naintindihan ko bago pa niya sabihin.
Si Mama ang kumuha.
Si Mama ang gumamit.
Si Mama ang nagsabi sa akin na wala akong karapatan.
Si Mama ang nagpadala sa akin ng kahon habang ang perang nakapangalan sa akin, pinambili ng buhay na komportable para kay Sassa.
—Magkano po lahat? Tanong ko.
Bumaba ang tingin ni Tita Nena.
—Hindi ko hawak lahat ng record. Pero ang huling alam ko, mahigit ₱600,000 ang dumaan sa educational allotment mo mula senior high hanggang ngayon.
Parang may bumagsak na bakal sa dibdib ko.
₱600,000.
Habang ako, naglalakad para makatipid ng ₱15.
Habang ako, kumakain ng sabaw.
Habang ako, nagsusuot ng sapatos na nagpapadugo sa paa ko.
Habang ako, binibigyan ng expired skincare para sa sugat kong mukha.
Tumingin ako sa tatlong kahon na dinala ko sa guidance office bilang ebidensya.
Bigla kong naisip, hindi pala ako malas.
Ninakawan ako.
At ang mas masahol, hindi lang pera ang kinuha.
Kinuha rin ni Mama ang karapatan kong maniwalang may isang magulang na kahit nagkamali, sinubukan pa ring alalayan ako.
Kinabukasan, tinawagan ni Ma’am Lirio si Mama para sa formal meeting.
Dumating si Mama nang Biyernes.
Kasama si Sassa.
Maayos ang suot nila. Si Sassa, bagong bag. Si Mama, may pulang lipstick at matigas na tingin.
Pagpasok pa lang sa opisina, hindi ako ang unang tiningnan ni Mama.
Tiningnan niya ang mga kahon.
Pagkatapos, ako.
—Kaya pala ang tapang mo na. Nagsumbong ka na.
Hindi ako sumagot.
Si Sassa, umirap.
—Ate, ang OA mo. Kahon lang, ginawang kaso.
Iyon ang akala nila.
Kahon lang.
Hanggang sa inilabas ni Ma’am Lirio ang photocopy ng remittance slips.
Unti-unting nagbago ang mukha ni Mama.
Pero bago pa magsalita ang guidance counselor, inilapag ni Mama sa mesa ang isa pang maliit na kahon.
Bagong padala.
May ribbon pa.
—Sige, buksan mo. Dahil mahilig ka naman sa drama, buksan mo sa harap nila.
Tumingin ako sa kahon.
Hindi ko alam kung bakit, pero binuksan ko.
Sa loob, may ₱50 bill.
At note.
“Pamasahe pauwi kapag napagod ka nang magpanggap na kawawa.”
Tahimik ang opisina.
Pagkatapos, may kumatok.
Pumasok ang isang babae mula sa city social welfare office, kasama ang barangay officer namin.
Hawak nila ang kopya ng complaint form.
Ma’am Lirio looked at Mama and said calmly:
—Mrs. Reyes, kailangan po ninyong sumama sa amin. Hindi na po ito simpleng away-pamilya. May usapin na po tayo ng financial abuse, falsification, at misappropriation ng educational support.
Sa unang beses sa buhay ko, si Mama ang namutla.
At ako, hawak ang ₱50 sa gitna ng mesa, ay hindi na yumuko.
