Dalawang Taong Akala Ko Galit Lang Siya, Hanggang Isang Araw Humingi ng Pabor ang Nanay Ko at Nabuksan ang Pintong Ayaw Kong Harapin
Bahagi 3: Dalawang Taong Akala Ko Galit Lang Siya, Hanggang Isang Araw Humingi ng Pabor ang Nanay Ko at Nabuksan ang Pintong Ayaw Kong Harapin
Ang unang Pasko na wala sina Mikaela at Amara sa bahay, nagluto pa rin si Nanay ng spaghetti, hamon, at buko salad.
Nilagyan niya pa ng maliit na plato sa tabi, para raw kapag biglang dumating ang apo niya.
Pero walang dumating.
Walang kumatok.
Walang tawag.
Walang litrato ni Amara na suot ang pulang damit na binili ko bago siya ipanganak.
Noong gabing iyon, narinig kong umiiyak si Nanay sa kusina. Hindi malakas. Parang pinipigil niya para hindi ko marinig.
Dapat naawa ako.
Sa halip, nakaramdam ako ng galit na hindi ko alam kung kanino itatapon.
Kay Mikaela ba, dahil hindi niya kami pinatawad?
Kay Nanay ba, dahil siya ang nagsimula?
O sa sarili ko, dahil ako ang lalaking nakakita ng lahat at piniling huwag kumilos?
Sa unang anim na buwan, lagi kong sinasabi sa sarili ko na babalik din ang asawa ko.
Kailangan lang lumamig ang ulo niya.
Kailangan lang humupa ang inis niya.
Kailangan lang makinig siya kapag ipinaliwanag ko na hindi ko intensyon saktan siya.
Iyon ang paboritong palusot ng mga taong nakasakit.
Hindi ko intensyon.
Para bang kapag hindi mo intensyon, hindi na tunay ang sugat.
Nagpadala ako ng pera buwan-buwan. Noong una, tatlong libong piso lang. Sabi ko kasi may binabayaran akong motor, renta, kuryente, at gamot ni Nanay.
Sumagot si Mikaela minsan.
—Hindi ako humihingi para sa akin. Anak mo ang pinapadalhan mo.
Nag-init ang ulo ko.
—Hindi mo naman ako pinapakita sa kanya.
Matagal bago siya sumagot.
—Noong nakikita mo kami araw-araw, hindi mo kami pinrotektahan.
Hindi na ako nakasagot.
Pagkalipas ng isang taon, nagkasundo kami sa barangay tungkol sa sustento at visitation. Hindi ito naging madali. Dinala ni Mikaela ang notebook na dati kong nakita sa kama.
Doon ko nalaman kung ano ang laman noon.
Mga petsa.
Mga oras.
Mga sinabi ni Nanay.
Mga araw na nilagnat siya.
Mga araw na hindi siya pinayagang magpatingin agad.
Mga araw na tinawag siyang tamad, maarte, walang alam, mahina ang gatas, pabigat.
At sa pinakahuling pahina, isang pangungusap lang ang nakasulat.
“Sinampal ako ni Consuelo sa harap ni Ramon, at sinabi ni Ramon na pagbigyan ko na lang siya.”
Noon ko gustong magsalita.
Gustong kong sabihin na hindi ganoon kasimple.
Na nataranta ako.
Na anak din ako.
Na hindi ko alam ang gagawin.
Pero nang makita ko ang mukha ni Mikaela, alam kong wala akong karapatang gawing sentro ang pagkalito ko.
Dahil habang nalilito ako, siya ang nasasaktan.
Habang nagdadalawang-isip ako, siya ang umiiyak sa kama.
Habang pinoprotektahan ko ang damdamin ni Nanay, siya ang nawalan ng tahanan.
Sa unang pagkakataon kong makita si Amara matapos ang mahabang panahon, halos hindi ako nakahinga.
Isang taon at dalawang buwan na siya noon. Naka-dilaw na damit, may maliit na ipit sa buhok, nakatayo sa likod ni Mikaela habang hawak ang palda ng nanay niya.
Lumuhod ako.
—Amara, anak.
Tumingin siya sa akin, pagkatapos ay nagtago sa likod ni Mikaela.
—Sino po siya, Mama?
Parang may bumagsak sa dibdib ko.
Gusto kong sisihin si Mikaela.
Gusto kong sabihin, “Bakit hindi mo sinabi sa kanya na ako ang tatay niya?”
Pero narinig ko ang sagot niya.
—Siya si Papa Ramon, anak.
Hindi niya ako binura.
Ako ang lumayo.
Dahil pagkatapos ng unang visitation, hindi ako regular na bumalik.
Minsan may trabaho.
Minsan pagod.
Minsan ayaw ni Nanay na pumunta ako dahil baka raw mapahiya ako sa pamilya ni Mikaela.
Minsan ako mismo ang umiiwas, dahil bawat beses na nakikita ko si Amara, nararamdaman kong hindi lang asawa ang nawala sa akin.
Bata ang nawala sa araw-araw kong buhay.
At ako ang pumirma sa pagkawala na iyon gamit ang pananahimik.
Lumipas ang ikalawang taon.
Si Mikaela ay hindi na mukhang babaeng iniwan ko sa kuwarto namin.
Noong minsang sinundo ko si Amara para sa dalawang oras na lakad sa park, nakita kong lumabas si Mikaela mula sa isang maliit na learning center malapit sa palengke. Nakasuot siya ng simpleng puting blouse, buhok na nakatali, may folder sa kamay.
May tatlong nanay na nakapaligid sa kanya.
—Teacher Mika, salamat po sa seminar kanina.
—Teacher, puwede po ba akong bumalik next week?
Ngumiti siya sa kanila.
Hindi iyon ang dating pilit na ngiti.
Buong-buo.
Tahimik pero matatag.
Nalaman ko mula sa kapitbahay na nagbukas pala siya ng maliit na klase para sa mga batang hindi makapasok agad sa private preschool. Tinutulungan din niya ang mga bagong panganak na nanay sa barangay, hindi bilang doktor, kundi bilang babaeng nakaranas at ayaw nang may ibang dumaan sa parehong dilim.
Noong gabing iyon, sinabi ko kay Nanay.
Hindi ko alam kung bakit.
Siguro gusto kong ipakitang maayos na si Mikaela.
Siguro gusto kong marinig na nagsisisi si Nanay.
Pero ang sinabi niya lang:
—Kaya pala lumaki ang ulo. May mga pumapalakpak na sa kanya.
Napatitig ako sa kanya.
Dati, kapag nagsalita si Nanay nang ganoon, tatahimik ako.
Ngayon, may kirot na.
—Nay, hanggang kailan ninyo siya sisisihin?
Napatigil siya.
—Ako pa ang may kasalanan?
Hindi ako sumagot.
Dahil kung sumagot ako, baka iyon na ang unang beses na hindi ko siya kakampihan.
Ilang araw matapos iyon, nagkasakit si Nanay. Hindi naman malubha, pero nanghina siya. Mataas ang presyon, madalas hilo, at tuwing hapon, nakaupo lang siya sa harap ng bintana.
Isang umaga, nakita ko siyang hawak ang lumang damit ni Amara. Iyong kulay rosas na binili niya noong bagong panganak pa ang bata.
—Ramon, sabi niya.
Hindi siya tumingin sa akin.
—Gusto kong makita ang apo ko.
Natahimik ako.
—Nay, hindi ganoon kadali.
—Dalawang taon na. Siguro naman nakalimutan na niya.
Hindi ko alam kung si Mikaela ang tinutukoy niya o ang sarili niya.
—Hindi nakakalimot ang nasaktan, Nay. Natututo lang silang mabuhay kahit hindi tayo humingi ng tawad.
Sumama ang tingin niya.
—Anak kita. Kakampi dapat kita.
Doon ko naramdaman ang bigat ng salitang iyon.
Buong buhay ko, iyon ang ibig sabihin ng pagmamahal para sa akin.
Kampi.
Kahit mali.
Kampi.
Kahit may nasasaktan.
Kampi.
Kahit ang kapalit ay asawa at anak.
Hindi ako sumagot. Sa halip, nagpadala ako ng mensahe kay Mikaela.
“Gusto ni Nanay makita si Amara. Alam kong wala akong karapatang humingi, pero kung papayag ka, susunod kami sa anumang kondisyon mo.”
Matagal bago siya nag-reply.
Akala ko hindi na siya sasagot.
Kinagabihan, may dumating na mensahe.
“Linggo. Alas-diyes ng umaga. Sa bahay ni Mama. Hindi kayo magdadala ng regalo. Hindi kayo magsasalita sa bata nang hindi ko pinapayagan. At bago ninyo siya lapitan, makikinig muna kayo.”
Binasa ko iyon nang tatlong beses.
Ipinakita ko kay Nanay.
Umirap siya.
—Makikinig? Ano ito, hearing?
—Nay, gusto mong makita si Amara o hindi?
Hindi na siya kumibo.
Dumating ang Linggo.
Maaga kaming umalis. Nakasakay kami ng taxi dahil ayaw ni Nanay sumakay ng jeep. May dala siyang maliit na paper bag kahit sinabi ni Mikaela na huwag magdala ng regalo. Sabi niya, simpleng laruan lang naman daw iyon.
Habang papalapit kami sa bahay ni Aling Lorna, napansin kong iba na ang paligid.
Ang dating sari-sari store ay mas malinis na ngayon. May maliit na tarpaulin sa gilid, pero hindi iyon para sa negosyo. May mga nanay na nakaupo sa bangko, may bitbit na sanggol, may hawak na notebook.
Sa pintuan, nakasabit ang maliit na kampana.
Kinabahan ako.
—Ramon, bakit maraming tao? bulong ni Nanay.
Hindi ako nakasagot.
Kumatok ako.
Isang batang babae ang tumawa sa loob.
Pagkatapos, narinig ko ang boses ni Mikaela.
Mas malinaw.
Mas buo.
Mas malayo sa babaeng pinainom ng sabaw habang umiiyak.
—Amara, huwag kang tatakbo. May darating na bisita.
Bumukas ang pinto.
Si Aling Lorna ang nasa harap namin.
Hindi siya ngumiti.
—Pumasok kayo.
Humakbang si Nanay.
Ngunit nang makita niya ang loob ng dating maliit na sala, bigla siyang tumigil.
Nandoon si Mikaela.
Nakatayo sa harap ng halos labinlimang babae.
Sa isang gilid, may mesa na puno ng folder, resibo, medical certificate, at kopya ng kasunduan sa barangay.
Sa pinakagitna, nakaupo si Amara, may hawak na krayola.
Tumingin siya sa amin.
Pagkatapos ay nagtanong siya nang malinaw:
—Mama, sila po ba ang mga taong nagpaluha sa iyo dati?
Namilog ang mata ni Nanay.
At sa unang pagkakataon sa buhay ko, nakita kong siya naman ang hindi makapagsalita.
