Habang Ipinapahiya Nila Ako sa Barangay, Sunod-Sunod Kong Nakita ang Resibo ng Pagnanakaw na Nagsimula Pa Noong Bata Ako
Bahagi 3 — Habang Ipinapahiya Nila Ako sa Barangay, Sunod-Sunod Kong Nakita ang Resibo ng Pagnanakaw na Nagsimula Pa Noong Bata Ako
Akala ko noong gabing pinalayas ako, iyon na ang pinakamasakit.
Hindi pala.
Mas masakit pala kapag nalaman mong hindi lang pera ang kinuha sa iyo.
Kinuha rin nila ang kasaysayan mo.
Kinuha nila ang bahay na binili ng magulang mo.
Kinuha nila ang karapatan mong lumaki nang hindi nagpapasalamat sa magnanakaw.
Mula sa bahay ni Aling Perla, dumiretso ako sa talyer.
Hindi na ako pumasok sa trabaho noong umagang iyon.
Umupo lang ako sa stockroom, hawak ang mga kopya ng papeles, habang nakatingin sa lumang folding bed na inalok sa akin ni Mang Arturo.
Pagkalipas ng ilang minuto, kumatok siya.
—Mateo, may nangyari ba?
Hindi ko alam kung bakit sa kanya ko unang naikuwento.
Marahil dahil hindi niya ako sinabihan ng “utang na loob.”
Marahil dahil hindi niya ako tinawag na dayo.
Tahimik siyang nakinig habang ipinapakita ko ang mga resibo, kasunduan, at pekeng waiver.
Nang matapos ako, hindi siya agad nagsalita.
Kinuha lang niya ang reading glasses niya, muling binasa ang unang pahina, at saka mariing ipinatong iyon sa mesa.
—Hindi ito simpleng away-pamilya.
Tumingin ako sa kanya.
—Ano po ito?
—Pagnanakaw ito. At kung peke ang pirma mo, falsification pa.
Sa unang pagkakataon mula nang mamatay ang magulang ko, may ibang tao na nagsabi ng salitang hindi ko kayang sabihin.
Pagnanakaw.
Hindi pagkukulang.
Hindi hindi pagkakaintindihan.
Hindi tampuhan.
Pagnanakaw.
Tinawagan ni Mang Arturo ang pinsan niyang abogado, si Atty. Rosario Mendez.
Kinagabihan, nagkita kami sa maliit na opisina sa ibabaw ng botika.
Hindi marangya ang opisina, pero maayos.
May electric fan sa sulok, may lumang mesa, at may mga folder na nakasalansan ayon sa kulay.
Binasa ni Atty. Mendez ang lahat.
Habang tumatagal, lalo siyang tumatahimik.
Kapag abogado ang tumahimik habang nagbabasa, alam mong may bigat ang nasa harap niya.
Pagkatapos, tumingin siya sa akin.
—Mateo, puwede mong habulin ang civil recovery ng pera. Puwede ring magsampa ng reklamo dahil sa pekeng dokumento. Pero kailangan nating kumilos agad bago nila maubos o mailipat ang pera.
—Kagabi lang nila nakuha.
—Mas mabilis gumastos ang taong alam niyang hindi kanya ang pera.
Tama siya.
Kinabukasan, nakita ko sa Facebook ang unang patunay.
Si Junjun, nakasandal sa bagong SUV sa showroom.
Caption niya:
“Finally! Salamat sa pamilya na marunong kumilala ng tunay na ambag.”
Sumunod si Lorna.
Picture niya sa harap ng boutique, may hawak na paper bag.
“Self-love after years of sacrifice.”
Halos matawa ako sa salitang sacrifice.
Kung may isinakripisyo man siya, iyon ay ang kakayahan niyang mahiya.
Si Nico naman, nag-live mula sa isang pre-selling condo showroom.
—Guys, investment ito. Hindi lahat ng tao marunong dumiskarte. Iyong iba kasi, puro reklamo kahit pinakain na nga.
Hindi niya binanggit ang pangalan ko.
Pero alam ng lahat.
Mas lumala iyon nang mag-post si Mang Cesar.
Larawan namin noong bata ako ang ginamit niya.
Nasa caption:
“May mga batang pinalaki mo, pinakain mo, pinag-aral mo, pero pagdating ng pera, ikaw pa ang kakagatin. Hindi lahat ng ulila marunong tumanaw ng utang na loob.”
Isang oras lang, puno na ng komento.
“Grabe naman, Mang Cesar. Ang bait mo pa naman.”
“May mga ampon talaga na malakas ang loob.”
“Kung ako iyan, palalayasin ko rin.”
Binasa ko ang mga iyon sa likod ng talyer.
Hindi ako sumagot.
Gusto kong magwala.
Gusto kong isampal sa kanila ang resibo ng tuition ni Lorna, ang resibo ng gamot ni Mang Cesar, ang resibo ng gatas ni Nico noong maliit pa siya.
Pero pinigilan ako ni Atty. Mendez.
—Huwag kang lalaban sa comment section. Doon sila malakas. Sa dokumento tayo lalaban.
Kaya nag-ipon kami ng dokumento.
Pumunta kami sa lumang barangay hall.
Nakita namin ang dating logbook ng demolition assistance.
May kopya ng waiver ko.
May pirma.
May thumbmark.
Pero nang tignan ni Atty. Mendez ang thumbmark, napakunot ang noo niya.
—Kanino ito?
—Hindi sa akin?
Kinuha niya ang kopya ng lumang ID ko na may thumbmark noong nag-apply ako sa trabaho.
Ipinagtabi niya.
Magkaiba ang marka.
Nang araw ding iyon, nagpunta kami sa printing shop na nasa tabi ng barangay.
Ayon sa logbook, doon pina-print ang waiver.
Ayaw munang magsalita ng may-ari.
Pero nang sinabi ni Atty. Mendez na puwede siyang madamay kung itatago niya ang CCTV, bigla siyang namutla.
Ipinakita niya ang recording.
Naroon si Junjun.
Nakasuot ng itim na cap.
Kasama niya si Nico.
May hawak silang kopya ng lumang pirma ko mula sa employment form na minsang hiniram sa akin ni Lorna, kunwari para sa barangay clearance.
Pinicturan nila ang pirma.
Pinaprint.
Tinrace.
Habang pinapanood ko ang video, wala akong maramdaman.
Hindi galit.
Hindi lungkot.
Parang may namatay sa loob ko na matagal nang naghihingalo.
—Kuya mo iyan? —mahina ang tanong ng may-ari ng printing shop.
Hindi ako sumagot agad.
Pagkatapos, sinabi ko:
—Hindi na.
Kumuha rin kami ng statement mula kay Aling Perla.
Kinumpirma niyang siya ang isa sa saksi nang pirmahan ng mga magulang ko ang kasunduan.
May isa pang saksi, ang dating barangay captain na si Kapitan Ocampo, na lumipat na sa Laguna.
Akala namin mahirap na siyang hanapin.
Pero nang tawagan siya ni Aling Perla, isang pangungusap lang ang sinabi niya:
—Matagal ko nang hinihintay na lumaban ang batang iyan.
Pagkalipas ng dalawang araw, bumalik siya.
Naka-wheelchair na siya.
Pero malinaw pa ang isip.
May dala siyang lumang envelope na nakabalot sa plastic.
Sa loob, may notarized copy ng kasunduan.
Mas malinaw kaysa kopya ng nanay ko.
May stamp.
May pirma.
May seal.
At may isang maliit na cassette tape.
Tumingin ako sa kanya.
—Ano po ito?
Huminga siya nang malalim.
—Noong pumirma ang magulang mo, nag-record kami ng usapan. Ganyan kami dati kapag may kasunduang hindi pa kayang ipa-title agad. Para walang lusot ang sinumang magtataksil.
Kinilabutan ako.
—Naroon po ang boses nila?
Tumango siya.
—Naroon ang boses ng tatay mo. Naroon ang boses ng nanay mo. At naroon din ang boses ni Cesar habang nangangako.
Doon ko unang naramdaman ang takot.
Hindi sa pamilya ni Mang Cesar.
Kundi sa bigat ng maririnig ko.
Ilang taon kong kinalimutan ang boses ng nanay ko dahil masyadong masakit maalala.
Ngayon, ang boses niyang iyon ang posibleng magligtas sa akin.
Nagpadala si Atty. Mendez ng demand letter kay Mang Cesar.
Pinapahinto ang paggalaw ng pera.
Pinapabalik ang buong halaga.
Pinapaliwanag ang pekeng waiver.
Hindi pa lumipas ang isang araw, tinawagan ako ni Junjun.
Hindi ko sana sasagutin.
Pero sabi ni Atty. Mendez, minsan ang taong galit ay nagbibigay ng ebidensya.
Binuksan ko ang recorder.
Sinagot ko.
—Ano?
Sumabog agad ang boses niya.
—Kapal ng mukha mo! Abogado-abogado ka pa ngayon?
—Gusto ko lang malaman kung bakit may waiver na may pirma ko.
Tumawa siya.
—Eh ano ngayon? Hindi ka naman talaga dapat kasama sa pera. Pinadali lang namin.
—Kayo ang pumirma?
Saglit siyang natahimik.
Narinig ko si Lorna sa background.
—Huwag mong sagutin iyan! Baka nire-record ka!
Huli na.
Ibinaba niya ang tawag.
Ipinadala ko agad ang recording kay Atty. Mendez.
Kinabukasan, may barangay mediation.
Hindi ko gustong dumalo.
Pero kailangan.
Pagpasok ko sa barangay hall, nandoon na silang lahat.
Si Mang Cesar, naka-puting polo, hawak ang tungkod, mukha pa ring api.
Si Junjun, may makapal na gold chain sa leeg.
Si Lorna, todo ayos ang mukha na parang pupunta sa kasal.
Si Nico, nakasandal sa dingding, nakangisi.
Naroon din ang ilang kamag-anak.
Tita.
Tito.
Pinsan.
Mga taong hindi ko nakita noong may lagnat ako, pero biglang present nang may milyones.
Pagkaupo ko, narinig ko agad si Lorna.
—Ayun na ang kawawang bida.
Tumawa si Nico.
—Baka naman gusto niyang hatiin pati hangin dito.
Hindi ako tumingin sa kanila.
Umupo ako sa tabi ni Atty. Mendez.
Sinimulan ng barangay chairman ang usapan.
—Pamilya naman kayo. Baka puwedeng pag-usapan ito nang maayos.
Tumawa nang mapait si Mang Cesar.
—Chairman, iyan nga ang problema. Pamilya ang turing namin sa kanya. Pero pera lang pala ang habol niya.
Tumingin siya sa akin.
Punong-puno ng luha ang mata niya.
Kung hindi ko siya kilala, maniniwala ako.
—Mateo, pinalaki kita. Hindi ba sapat iyon? Kailangan mo pa ba kaming ipahiya?
Dati, baka bumigay ako sa ganoong boses.
Dati, baka yumuko ako at humingi ng tawad kahit ako ang nasaktan.
Pero hindi na ngayon.
Inilabas ni Atty. Mendez ang unang folder.
—Mang Cesar, kilala n’yo po ba ang mag-asawang Roman at Elvira Salazar?
Nanigas ang panga niya.
—Kaibigan ko sila.
—Totoo po bang sila ang nagbayad sa lupang tinirhan ninyo?
—Hindi.
Mabilis ang sagot niya.
Masyadong mabilis.
Binuksan ni Atty. Mendez ang resibo.
—Paano n’yo po ipapaliwanag ang labing-apat na resibong ito na nakapangalan kay Elvira Salazar?
Namula ang tenga ni Mang Cesar.
—Nag-ambag sila noon. Pero hindi ibig sabihin kanila ang bahay.
Inilabas ni Atty. Mendez ang kasunduan.
—Paano naman po itong kasunduan na pirmado ninyo?
Hindi na nagsalita si Mang Cesar.
Sumabat si Junjun.
—Puwedeng peke iyan! Luma na papel lang iyan!
Doon pumasok si Kapitan Ocampo.
Itinulak ni Aling Perla ang wheelchair niya papasok.
Kumalat ang bulungan sa buong barangay hall.
Namukhaan siya ng matatanda.
Dating kapitan.
Dating saksi.
Dating taong kinatatakutan ng mga sinungaling dahil maalala niya ang petsa, oras, at pangalan kahit dalawampung taon na ang lumipas.
Tumigil sa pagngisi si Nico.
Bumagsak ang kulay sa mukha ni Mang Cesar.
Kinuha ni Kapitan Ocampo ang cassette tape mula sa bulsa niya.
—Kung sasabihin ninyong peke ang papel, pakinggan natin ang boses ng taong pumirma.
Naglabas si Aling Perla ng maliit na lumang player.
Pumitik ang butones.
Kumaskas muna ang tunog.
Pagkatapos, may boses na narinig.
Boses ng isang lalaking halos nakalimutan ko na.
“Cesar, ang bahay na ito ay para kay Mateo. Ikaw muna ang hahawak dahil bata pa siya. Kapag tumuntong siya ng edad, ibibigay mo sa kanya.”
Sumunod ang boses ng nanay ko.
Malambot.
Pagod.
Pero malinaw.
“Huwag mong hayaan na lumaki ang anak ko na nakikiusap sa sariling bahay niya.”
Hindi ko napigilan ang pagluha.
Pero bago pa ako makabawi, sumunod ang ikatlong boses.
Boses ni Mang Cesar.
Mas bata.
Mas buo.
Mas malinaw kaysa lahat ng dahilan niya ngayon.
“Oo, Elvira. Pangako. Anak ang turing ko kay Mateo. Kahit kailan, hindi ko aagawin ang para sa kanya.”
Sa loob ng barangay hall, walang nagsalita.
Pagkatapos, may isa pang tunog sa tape.
Boses ng tatay ko.
“Cesar, kapag binali mo ang pangakong ito, huwag kang matakot sa patay. Matakot ka sa araw na matutong tumayo ang anak ko.”
Doon tumigil ang tape.
At doon unang yumuko si Mang Cesar.
Pero hindi iyon dahil nagsisi siya.
Yumuko siya dahil alam niyang huli na siya.
