Bahagi 3 — Umuwi Akong Parang Walang Alam, Habang Sila Naman ay Naghanda ng Papel na Sisira sa Akin
Bahagi 3 — Umuwi Akong Parang Walang Alam, Habang Sila Naman ay Naghanda ng Papel na Sisira sa Akin
Hindi ako nakatulog nang gabing iyon.
Nakatabi sa akin si Lia sa lumang kama ko sa bahay ni Papa, mahimbing ang tulog habang nakayakap sa stuffed rabbit na dala niya mula Quezon City.
Ako naman ay nakatitig sa kisame.
Paulit-ulit kong naiisip ang siyam na taon.
Ang unang Pasko namin bilang mag-asawa.
Ang panahong buntis ako at halos araw-araw akong nasa bahay ni Celia dahil “walang ibang maaasahan.”
Ang dalawang beses na naospital si Papa na mag-isa kong pinuntahan dahil ayaw sumama ni Adrian.
Ang huling birthday ni Mama bago siya namatay, nang umalis si Adrian nang maaga dahil may dinner daw ang pamilya niya.
At ang paulit-ulit niyang reklamo tungkol sa nanay ko.
“Masyadong pakialamera ang Mama mo.”
“Lahat na lang tinatanong.”
“Parang hindi ako marunong humawak ng pera.”
Noon, ipinagtanggol ko pa siya.
Sinabi ko kay Mama na tigilan ang pagtatanong.
Hindi ko alam na tuwing nagtatanong si Mama kung maayos ba ang trabaho ni Adrian, ang tunay niyang gustong malaman ay—
Nagbabayad ba siya?
Hindi ko alam na sa tuwing tahimik na tinitingnan ni Mama si Celia sa family gathering, may utang na halos sampung milyon sa pagitan nila.
At lalong hindi ko alam na ang bahay na ipinagmamalaki ni Celia sa lahat ng kamag-anak—
ang bahay na minsan niyang sinabi sa akin na, “Buti nga nakatira ka rito paminsan-minsan, Mara. Hindi lahat nakakatikim ng ganitong klase ng buhay”—
ay muntik nang mawala kung hindi dahil sa nanay ko.
Alas-singko ng umaga, gising na si Papa.
Naabutan ko siyang gumagawa ng kape.
“Papa.”
Tumigil siya.
“Bakit hinayaan ni Mama?”
Umupo siya sa tapat ko.
“Dahil mas mahal ka niya kaysa sa pera.”
Masakit iyon marinig.
“Pero bakit hindi niya hinabol?”
“Sinubukan niya.”
“Tatlong hulog lang.”
Tumango siya.
“Pagkatapos mong ikasal, nagmakaawa si Adrian. Sabi niya bumagsak ang isang project. Nagbigay ang Mama mo ng extension.”
“Hanggang apat na taon?”
“Hanggang nagkasakit siya.”
Napapikit ako.
“Alam ba ni Mama bago siya namatay na hindi pa rin sila nagbabayad?”
“Oo.”
“Galit ba siya sa akin?”
Agad umiling si Papa.
“Hindi.”
Napaluha ako.
“Ako pa ang madalas kumampi kay Adrian.”
“Alam niya.”
Mas masakit.
“Bakit hindi niya sinabi?”
Matagal bago sumagot si Papa.
“Dahil ayaw niyang siya ang maging dahilan kung bakit masisira ang pamilya mo.”
Tahimik kaming dalawa.
Pagkatapos ay inilabas niya ang sulat ni Mama.
May isang bahagi roon na hindi pa namin nababasa.
Hindi ko gustong pumili ka sa pagitan namin. Gusto kong ikaw mismo ang makakita kung anong klaseng tao ang katabi mo kapag wala na akong impluwensiya sa desisyon mo.
Napayuko ako.
At doon ako unang umiyak.
Hindi dahil sa pera.
Hindi dahil sa bahay.
Kundi dahil apat na taon nang wala ang nanay ko, pero siya pa rin ang nag-iwan ng paraan para protektahan ako.
Bandang alas-sais, tumawag ako sa pinsan ni Papa na si Atty. Sofia Ramirez.
Property lawyer siya sa Makati.
Hindi ko sinabi lahat sa telepono.
Isang tanong lang.
“Kapag may registered real estate mortgage sa titulo at may nagpapapirma sa heirs ng mortgagee ng cancellation, ibig sabihin ba kailangan talaga ang consent namin?”
Tahimik siya sandali.
“Mara, may hawak kang original documents?”
“Oo.”
“May certified copy ng title?”
“Oo.”
“May annotation?”
“Oo.”
“Wala kang pipirmahan.”
“Bakit?”
“Pumunta ka sa opisina ko mamaya. Dalhin mo lahat.”
Bumalik kami ni Lia sa Quezon City nang alas-siyete y medya.
Hindi ako nagsabi kay Adrian na pupunta ako.
Pagpasok namin sa bahay, naroon si Celia sa dining room.
Nakaayos.
May blouse.
May lipstick.
At higit sa lahat—
wala siyang mukhang may sakit.
“Finally.”
Iyon ang unang sinabi niya.
Hindi man lang kinamusta ang apo.
“Nasaan si Adrian?”
“Naliligo. Maupo ka.”
May folder sa mesa.
May ballpen sa ibabaw.
At may lalaking nakaupo sa dulo ng mesa na hindi ko kilala.
“This is Mr. Vergara,” sabi ni Celia. “Tumutulong sa papers.”
“Lawyer?”
Nagkatinginan sila.
“Property consultant.”
Ngumiti ako nang kaunti.
“Anong pipirmahan ko?”
Agad gumaan ang mukha ni Celia.
“Wala lang. Para malinis ang records ng bahay.”
Kinuha niya ang dokumento.
Parehong-pareho sa attachment na nakita ko kagabi.
Release and Cancellation of Real Estate Mortgage.
Pero sa kopyang nasa mesa—
wala pang pirma sa ilalim ng pangalan ko.
Ibig sabihin, ang nakita kong version sa email ay draft na nilagyan na ng pirma ko.
May gumagawa na ng forged version sakaling tumanggi ako.
“Kailangan ko bang basahin?”
Napaikot ang mata ni Celia.
“Anak, halos pamilya na rin naman tayo.”
Halos.
Siyam na taon kaming kasal ng anak niya.
Pero nang kailangan niyang kumbinsihin ako, “halos pamilya” lang pala.
Umupo si Adrian sa tabi ko ilang minuto pagkatapos.
“Mara, pirmahan mo na.”
“Bakit?”
“Sinabi ko na kagabi.”
“Sinabi mong routine.”
“Oo.”
“May buyer ba?”
Nanigas ang mukha niya.
Si Celia ang unang nagsalita.
“Sinong nagsabi sa ’yo?”
Napatingin ako sa kanya.
“Ano?”
“Sinong nagsabing may buyer?”
Hindi ako sumagot.
Nagpalitan sila ng tingin.
Napansin ko agad.
Takot.
Hindi galit.
Takot.
Inayos ni Adrian ang boses niya.
“May nag-inquire lang.”
“Magkano?”
“Mara—”
“Magkano?”
“Hindi pa final.”
“Twenty-seven point five million?”
Parang may pumutok na bombilya sa katahimikan.
Namuti ang mukha ni Celia.
Tumayo si Adrian.
“Saan mo nakuha ’yan?”
“May buyer nga?”
“Ang tanong ko, saan mo nakuha ang number?”
“Tama ba?”
Lumapit siya.
“May binuksan ka bang email ko?”
“Hindi.”
“Then how the hell—”
“Adrian.”
Huminto siya.
Tinitigan ko siya.
“Kanino naka-mortgage ang bahay?”
Wala siyang sagot.
Si Celia ang sumingit.
“Matagal nang settled iyon.”
“Kanino?”
“Mara, huwag kang magsimula.”
“Kanino naka-mortgage?”
Lumapit si Adrian at hinawakan ang braso ko.
“Sa labas tayo.”
Tinanggal ko ang kamay niya.
“Huwag mo akong hawakan.”
Napatingin si Lia mula sa sala.
Agad akong kumalma.
“Lia, baby, kunin mo muna ang school bag mo sa taas.”
Nang makaalis ang bata, binalikan ko sila.
“Ano ang pangalan ng mortgagee?”
Tahimik.
Kinuha ko ang ballpen.
Akala nila pipirma ako.
Sa halip, inilapag ko iyon sa ibabaw ng papel.
“Hindi ako pipirma.”
Bumagsak ang palad ni Celia sa mesa.
“Mara!”
“Ano?”
“Hindi mo alam ang sitwasyon!”
“Then explain it.”
“Pamilya natin ang bahay na ito!”
“Kung ganoon, bakit kailangang pekein ang pirma ko?”
Nanlaki ang mata ni Adrian.
Maliit lang.
Pero nakita ko.
Nakita ko rin ang pagbabago ng mukha ni Mr. Vergara.
“Anong pekeng pirma?” mabilis niyang tanong.
Hindi ko inalis ang tingin kay Adrian.
“May draft na may pirma ko.”
“Mara—”
“Hindi akin iyon.”
Tumayo ang consultant.
“Mrs. Santos, hindi ako informed tungkol dito.”
“Walang peke!” sigaw ni Celia.
“Then show me the draft sent to the buyer.”
Wala silang inilabas.
Kinuha ko ang folder.
Pero mabilis itong hinablot ni Adrian.
“Enough.”
Huminga siya nang malalim.
“Gusto mo ng explanation?”
“Oo.”
“May utang noon ang pamilya namin sa Mama mo.”
“Magkano?”
“Mara…”
“Magkano?”
Mahina niyang sinabi.
“Mga nine million.”
“₱9.8 million.”
Napatigil siya.
Iyon na ang sagot ko.
Alam niya ang eksaktong amount.
At alam na niyang alam ko.
“Binuksan mo ang box.”
Hindi tanong.
Napalunok ako.
“Anong box?”
Napatingin si Celia kay Adrian.
Mabilis.
Sobrang bilis.
Pero sapat.
Alam nila.
Hindi kung nasaan.
Pero alam nilang may iniwang dokumento si Mama.
Biglang ibang klaseng lamig ang naramdaman ko.
“Paano mo alam na may box?”
Tahimik.
“Adrian?”
“Sinabi minsan ng Mama mo na may itatabing records.”
“Bakit hindi mo sinabi?”
“Hindi mahalaga.”
“Hindi mahalaga ang halos sampung milyong utang mo sa nanay ko?”
“Bayad na iyon sa ibang paraan.”
“Anong paraan?”
“Tinulungan ka namin.”
Napatawa ako.
“Tinulungan ninyo ako?”
“Tinanggap ka ng Mama ko.”
Parang gusto kong matawa at sumuka nang sabay.
“Tinanggap?”
Sumandal ako sa mesa.
“Adrian, siyam na taon akong nagluto rito, nagbayad ng groceries, nag-ambag sa renovation, nagbayad ng dalawang beses sa property tax noong short kayo, nag-alaga sa Mama mo pagkatapos ng cataract surgery, at ako pa ang ‘tinanggap’?”
“Mara, huwag mong bilangan ang pamilya.”
“Nagsimula kayong magbilang noong kailangan ninyo ang pirma ko.”
Natahimik siya.
Kinuha ko ang bag ko.
“Mamaya tayo mag-usap.”
“Huwag kang aalis.”
“Tingnan mo ako.”
Hinintay kong tumingin siya.
“Subukan mo akong pigilan.”
Hindi niya ginawa.
Kinuha ko si Lia.
Diretso kaming pumunta sa opisina ni Atty. Sofia.
Tatlong oras niyang sinuri ang mga dokumento.
Promissory note.
Mortgage.
Registry annotation.
Bank transfer.
Demand letters.
Email.
Tax receipts.
Pagkatapos ay humilig siya sa upuan.
“May problema sila.”
“Gaano kalaki?”
“Malaki.”
Ipinaliwanag niyang hindi basta maaalis ang mortgage annotation dahil gusto nilang ibenta ang bahay.
Kailangan ng valid release mula sa creditor o sa legal successors nito.
Dahil patay na si Mama, kailangan munang malinaw kung sino ang may karapatan sa receivable sa estate settlement.
Kasama si Papa bilang surviving spouse at ako bilang anak.
May hawak kaming original documents.
At higit sa lahat—
walang dokumentong nagsasabing nabayaran ang utang.
“Puwede nilang sabihing regalo?”
“Hindi kung may promissory note at registered mortgage.”
“Puwede nilang sabihing oral settlement?”
“Puwede nilang sabihin kahit ano. Kailangan nilang patunayan.”
Inabot ko sa kanya ang screenshot ng forged draft.
Doon nagbago ang mukha niya.
“Saan mo nakuha ito?”
“Email thread.”
“Original email?”
“Oo.”
“Keep it.”
“Peke ang pirma ko.”
“Huwag mo munang i-confront nang higit pa. I-save natin ang evidence.”
Kinabukasan, pumunta kami sa Registry of Deeds para humingi ng updated certified copy ng title.
Naroon pa rin ang annotation.
Hindi cancelled.
Pagkatapos ay pumunta si Atty. Sofia sa bangkong kasama sa proposed sale upang magbigay ng formal notice na disputed ang release at walang authority ang sinumang gumamit ng signature ko nang walang verification.
Akala ko doon matatapos ang araw.
Hindi pala.
Bandang alas-kuwatro, tumawag ang HR office ko.
“Mara, okay ka lang?”
“Bakit?”
“May tumawag na lalaki. Sabi husband mo raw. Tinatanong kung nasa office ka kahapon.”
Nanlamig ako.
“Anong oras?”
“Umaga hanggang hapon daw.”
Kahapon—
nasa Bulacan ako.
Ibig sabihin, gusto nilang alamin kung may makakapagpatunay kung nasaan ako sa petsang nakalagay sa forged document.
Pagdating ng gabi, may text si Adrian.
We need to talk. Huwag mong palakihin.
Hindi ako sumagot.
Sumunod ang kay Celia.
Sinira ng Mama mo ang tiwala ng pamilya bago siya namatay. Huwag mo nang ulitin.
Binasa ko iyon nang tatlong beses.
Pagkatapos ay ipinasa ko kay Atty. Sofia.
Kinabukasan, may mas malaking nangyari.
Tumawag ang Registry contact ng abogado.
May taong nagtangkang magsumite ng dokumento para sa cancellation ng mortgage.
Hindi nagtagumpay.
May kulang na requirements.
Pero ang dokumentong dala—
may notarized acknowledgment.
At may pirma ko.
Tumawag agad si Atty. Sofia.
“Mara, kailangan mong pumunta rito.”
“Bakit?”
“Dahil hindi lang draft ang ginawa nila.”
Napatayo ako.
“May actual notarized document?”
“Oo.”
“Pero hindi ako humarap sa notary.”
“Exactly.”
“Kailan daw notarized?”
Sinabi niya ang petsa.
Death anniversary ni Mama.
Ang gabing nasa Bulacan ako.
At sa notarial page, may nakalagay pang government ID number ko.
ID na nasa wallet ko buong gabi.
“Teka…”
May naalala ako.
Dalawang buwan bago iyon, hiniram ni Celia ang photocopy ng ID ko.
Sabi niya kailangan para maidagdag ako bilang emergency contact sa isang health insurance form.
Hindi ko naisip.
Hindi ko tinanong.
Ibinigay ko.
Napaupo ako.
“Mara?”
“Atty…”
“Ano?”
“May kopya sila ng ID ko.”
Tahimik ang linya.
Pagkatapos ay matigas ang boses niya.
“Then from this moment, stop treating this as a family misunderstanding.”
Huminga ako nang malalim.
“What do we do?”
“Document everything.”
“At si Adrian?”
“Huwag mong sabihin sa kanya ang alam natin.”
“Bakit?”
Doon siya sandaling natahimik.
Pagkatapos ay sinabi ang pangungusap na tuluyang nagpatibok nang mabilis sa puso ko.
“Dahil may isa pang pangalan sa notarial record.”
“Sino?”
“Ang taong nagdala raw ng dokumento ay hindi lang fixer.”
“Then who?”
“According to the receiving log…”
Huminto siya.
“…si Adrian mismo.”
