Bahagi 3: Sa Harap ng mga Resibo at Utang, Isa Isang Nahubaran ang Kasinungalingan ng Pamilyang Minamaliit Ako
Bahagi 3: Sa Harap ng mga Resibo at Utang, Isa Isang Nahubaran ang Kasinungalingan ng Pamilyang Minamaliit Ako
Kinabukasan, alas-otso pa lamang ng umaga ay nasa opisina na ako ng Hapag Norte Food Supply.
Nasa ikalawang palapag iyon ng isang maliit na gusali malapit sa aming bodega sa Mandaue.
Mula sa salaming bintana, tanaw ko ang mga delivery van na isa-isang lumalabas. May mga kahong kailangang maihatid sa tatlong paaralan bago mag-alas-diyes.
Karaniwan, ang ganitong umaga ay punong-puno ng tawanan ng mga empleyado.
Pero noong araw na iyon, hindi ako mapakali.
Nasa harap ko ang isang makapal na pulang folder.
May mga bank statement, resibo, delivery invoice, kontrata, at kopya ng mga bayad sa bahay.
Sa bawat pahina, may bahaging ginugol ko ang pagod at panahon ng maraming taon.
At sa unang pagkakataon, kailangan kong gamitin ang mga dokumentong iyon hindi para palaguin ang negosyo, kundi para ipagtanggol ang sarili kong pamilya.
“Ma’am, kompleto na po ang mga rekord,” sabi ni Dina.
Tumango ako.
“Pakihiwalay ang mga personal kong bayarin, gastusin sa negosyo, at obligasyon naming mag-asawa. Ayokong may mapaghalo.”
Iyon ang natutuhan ko sa aking ama.
Kapag pera ang pinag-uusapan, hindi sapat ang galit.
Kailangan ng malinaw na ebidensiya.
Sa talaan ng huling tatlong taon, lumabas na malaki ang ginastos ko para sa mga pangangailangan ng sambahayan, kasama ang maraming halagang hindi kailanman nalaman ni Adrian.
May buwanang hulog sa bahay na ₱28,750.
May pagkain, kuryente, tubig, insurance, at transportasyon.
May bayad sa therapy at regular na pagsusuri sa pandinig ni Lia.
May matrikula, uniporme, at mga gamit niya sa paaralan.
At may mga perang ibinigay ko kina Aling Celia at Camille, na ang akala ng dalawa ay galing sa sahod ni Adrian.
Umabot sa mahigit ₱400,000 ang direktang tulong na naibigay ko sa kanila sa loob ng tatlong taon.
Hindi pa kasama ang mga pagkain, bakasyon, at bayad sa sasakyan.
Napabuntong-hininga si Dina.
“Ma’am, bakit hindi ninyo sinabi sa kanila noon pa?”
Matagal akong hindi nakasagot.
“Dahil gusto kong maramdaman ni Adrian na siya pa rin ang nagbibigay para sa pamilya niya. Akala ko, kapag hindi ko pinagyabang ang kinikita ko, mas magiging payapa kami.”
Maingat na isinara ni Dina ang isang folder.
“Pero kayo po ang napagod.”
Hindi ako sumagot.
Dahil totoo iyon.
Noong tanghali, dumating si Adrian sa bodega kasama ang kanyang ina at kapatid.
Hindi ko sila inimbitahan.
Nalaman nilang naroon ako dahil tinawagan ni Aling Celia ang isa sa mga dating empleyado naming kakilala niya.
Pagpasok nila sa reception area, agad na nagtaas ng boses ang biyenan ko.
“Nasaan si Mara? Sabihin ninyo, asawa ng anak ko ang hinahanap ko!”
Nilapitan sila ng aming receptionist.
“Ma’am, sandali lamang po. May meeting pa si Ma’am Mara.”
Napatawa si Camille.
“Meeting? Akala ko ba taga-bilang lang siya ng mga kahon?”
Mula sa hagdan, narinig ko iyon.
Bumaba ako nang dahan-dahan.
“May kailangan ba kayo?”
Agad akong nilapitan ni Adrian.
“Mara, mag-usap tayo. Bakit mo kinausap ang financing company? Na-hold tuloy ang application ni Camille.”
Tinitigan ko siya.
“Mas nag-aalala ka sa application niya kaysa sa pekeng pirma ko?”
Hindi siya nakasagot.
Sumingit si Aling Celia.
“Napakaliit na bagay! Magkakapamilya naman tayo. Kapag kumita ang negosyo ni Camille, babayaran naman niya ang lahat.”
“Buhay na negosyo ang pinag-uusapan natin, Ma,” sagot ko. “May mga empleyado akong umaasa sa maayos naming operasyon. Hindi ninyo puwedeng ipangako ang pangalan nito nang walang pahintulot.”
Umirap siya.
“Anong pangalan ng negosyo? Akala mo ba may-ari ka rito?”
Hindi ko siya sinagot agad.
Sa halip, lumingon ako kay Dina.
“Pakidalhin dito ang business registration at mga dokumentong hinihingi ni Attorney Rosario.”
Ilang sandali, inilapag ni Dina sa mesa ang mga kopya.
May pangalan ko bilang proprietor ng Hapag Norte Food Supply.
May mga permit, tax records, at mga kontratang pirmado ko.
May mga rekord din ng pagmamay-ari at pagpopondo ng negosyo mula bago pa kami ikasal ni Adrian.
Tahimik ang buong reception area.
Si Camille ang unang nagsalita.
“Sandali… sa iyo ang kumpanya?”
“Oo.”
“Akala ko empleyada ka lang dito!”
“Nagtrabaho rin ako sa counter, Camille. Nag-aayos din ako ng stock. Pero hindi ibig sabihin noon, hindi na ako ang may-ari.”
Napaupo si Aling Celia sa pinakamalapit na upuan.
“Kung ganoon, bakit hindi mo sinabi sa amin?”
Napatingin ako sa kanya.
“May panahon bang tinanong ninyo ako nang maayos? O mas madali lang para sa inyo na sabihing wala akong silbi dahil nakikita ninyo akong nakasuot ng apron?”
Namula ang kanyang mukha.
“Hindi naman namin alam!”
“Iyon nga ang problema. Wala kayong alam, pero marami kayong hinusgahan.”
Napatingin si Adrian sa mga permit.
“Pitong taon mo na itong negosyo?”
“Mas matagal pa kaysa sa kasal natin.”
“Pero… bakit hindi ko alam?”
Hindi ko napigilang mapailing.
“Adrian, ilang beses kitang inimbitahan sa warehouse? Ilang beses kong sinabi na may kailangang pirmahan sa accounting? Lagi mong sagot, bahala na ako. Ang mahalaga sa iyo, may pambayad sa lahat.”
Umupo siya.
Parang biglang nawala ang tapang niya.
Ngunit hindi pa tapos si Aling Celia.
“Kung sa iyo pala ang negosyo, mas lalo mong dapat tulungan si Camille. Hindi naman mauubos ang pera mo sa isang milyon!”
Napatingin sa kanya si Dina.
Halatang hindi makapaniwala sa narinig.
Ako naman ay huminga nang malalim.
“Ma, hindi lahat ng perang pumapasok sa negosyo ay kita. May puhunan, sahod, utang sa supplier, buwis, at mga obligasyon. Hindi iyon alkansiya na puwede ninyong basagin kapag kailangan ninyo.”
Bumangon ang biyenan ko.
“Aba, ngayong mayaman ka pala, nagmataas ka na!”
“Hindi ako nagmamataas. Nililinaw ko lang kung ano ang hindi ninyo maaaring kunin.”
Tumayo si Camille at humarap sa akin.
“So, hindi mo talaga itutuloy ang loan ko?”
“Hindi. At kailangan ninyong ipaliwanag kung paano napunta ang pirma ko sa dokumento.”
Napailing siya.
“Napakadamot mo!”
Wala akong sinabi.
Dahil kung ang pagiging madamot ay ang hindi pagpapahintulot na gamitin ang aking pangalan sa utang na hindi ko inaprubahan, handa akong tawagin nila niyon.
Bago pa sila makapagpatuloy, dumating si Attorney Rosario kasama ang isa niyang kasamahan.
Pinaupo niya kaming lahat sa conference room.
Sinabi niyang ang financing company ay nakatanggap na ng pormal na abisong hindi ko pinahintulutan ang aplikasyon.
May isinasagawa ring pagberipika sa mga dokumento.
“Iminumungkahi kong makipag-usap kayo sa sarili ninyong abogado,” mahinahon niyang sabi kina Aling Celia. “Seryoso ang usapin ng paggamit ng lagda at pagkakakilanlan nang walang pahintulot.”
Biglang nagbago ang boses ng biyenan ko.
“Attorney, pamilya naman po kami. Baka puwede nang pag-usapan.”
“Maaaring pag-usapan ang mga naaangkop na bagay,” sagot ng abogado. “Pero hindi mabubura ng pagiging magkamag-anak ang pananagutan.”
Doon nagsimulang umiyak si Camille.
“Hindi ko naman gustong mandaya. Gusto ko lang magkaroon ng sariling coffee shop!”
Tinignan ko siya.
“Kung gusto mong magnegosyo, magsimula ka sa kaya mong puhunan. Hindi sa pangalan ng ibang tao.”
Tahimik na napayuko si Adrian.
Inilabas ko ang pulang folder.
Isa-isa kong ipinakita ang mga resibo.
Ang bayad sa kanilang sasakyan.
Ang matrikula ni Camille.
Ang perang ipinadadala ko sa biyenan ko.
Ang ilang beses kong pagsalo sa overdue na hulog na hindi nila sinabi sa akin.
Habang tumatagal, lalong tumatahimik ang tatlo.
Hanggang sa dumating kami sa gastusin sa kaarawan ni Lia.
“₱47,600,” binasa ko. “Ito ang aktuwal na binayaran ko para sa handaan.”
Hindi makatingin sa akin si Adrian.
“At ito ang kartolinang ipinakita ninyo sa mga bisita.”
Inilapag ko ang litrato ng kanilang talaan.
May malaking zero sa tabi ng pangalan ko.
“Mara…” mahinang sabi niya.
“Tandaan mo, Adrian. Hindi masakit ang zero. Ang masakit ay alam mong hindi iyon totoo, pero hinayaan mong ipahiya nila ako sa harap ng anak natin.”
Napahawak siya sa kanyang mukha.
“Hindi ko akalaing ganoon kasakit.”
“Mas masakit para kay Lia,” sagot ko. “Dahil narinig niyang sinabi ng lola niya na hindi kami dapat kumain sa handaan.”
Umiling si Aling Celia.
“Bata lang iyon. Makakalimutan din niya!”
Napataas ang boses ko sa unang pagkakataon.
“Hindi lahat ng naririnig ng bata ay nakakalimutan niya! Minsan, iyon ang mga salitang dinadala niya hanggang paglaki!”
Natahimik siya.
Sinabi ni Attorney Rosario na dapat munang tapusin ang pag-uusap at ayusin ang mahahalagang bagay sa paraang dokumentado.
Kasama rito ang mga obligasyon sa bahay, tamang paghawak sa ari-arian, at isang maayos na kasunduan tungkol sa pangangalaga kay Lia habang nagkakahiwalay kami ng tirahan.
Nilinaw rin niyang hindi basta maaaring angkinin ng alinman sa amin ang lahat ng ari-arian. Kailangan munang masuri ang aming mga karapatan at pananagutan ayon sa batas.
Ngunit may isang bagay na malinaw para sa akin.
Hindi na ligtas sa damdamin ng anak ko ang pananatili sa isang bahay na araw-araw siyang nakakarinig ng pagbabanta.
Kaya sinabi ko kay Adrian na kailangan muna niyang humanap ng ibang matutuluyan.
“Hindi ko ipinagbabawal na maging ama ka kay Lia,” sabi ko. “Pero kailangan nating ayusin ang lahat nang hindi siya ginagawang sandata.”
Tahimik siyang tumango.
Akala ko iyon na ang pinakamasakit na katotohanang malalaman ko.
Nagkamali ako.
Pagkatapos nilang umalis, bumalik si Dina sa conference room.
May hawak siyang isang maliit na sobre na ipinadala ni Adrian sa accounting ilang buwan na ang nakalilipas.
“Ma’am, may nakita po ako habang hinahanap ang lumang bank transfer records. Hindi po ito account ng kumpanya. Pero baka kailangan ninyong makita.”
Binuksan ko ang sobre.
Naroon ang mga kopya ng transaction slip mula sa isang personal na savings account na nakapangalan kay Adrian.
Kilalang-kilala ko ang account na iyon.
Iyon ang tinatawag naming “Pondo ni Lia.”
Noong ipinanganak ang anak namin, napagkasunduan naming magtabi ng pera para sa kanyang pag-aaral at mga pangangailangan sa hinaharap.
Nasa pangalan ni Adrian ang account dahil siya ang unang nagbukas nito.
Ako naman ang regular na nagpapadala ng pera.
Ang huli kong alam, umabot na iyon sa mahigit ₱200,000.
Tinawagan ko si Adrian.
“Nasaan ang ipon ni Lia?”
Hindi siya sumagot.
“Adrian, magpakatotoo ka sa akin. May pera pa ba roon?”
Narinig ko siyang huminga nang malalim.
“Mara… nagamit ko lang muna.”
“Gaano karami?”
“Halos lahat.”
Napahawak ako sa gilid ng mesa.
“Para saan?”
“May overdue kasi sa sasakyan ni Mama. Tapos kailangan ni Camille ng pambayad sa matrikula. Akala ko maibabalik ko agad.”
Hindi na ako makapagsalita.
“Magkano ang natira?”
“₱4,650.”
Napatitig ako sa resibong hawak ko.
Ang perang inipon ko para sa anak naming may regular na pangangailangang medikal at pang-edukasyon ay halos naubos.
Hindi dahil may emergency si Lia.
Hindi dahil nawalan kami ng trabaho.
Kundi dahil inuna ng asawa ko ang pagpapakitang mayaman ng kanyang ina at ang mga pangangailangan ng kanyang kapatid.
Ngunit may mas masakit pa siyang sinabi.
“Mara, alam ni Mama na galing iyon sa ipon ni Lia. Siya ang nagsabing puwede muna naming hiramin dahil bata pa naman ang anak natin.”
Napaupo ako.
Sa kabilang dulo ng telepono, narinig kong nagsalita si Aling Celia.
“Sabihin mo sa asawa mo, huwag siyang magdrama! Buhay pa naman ang bata! Makakaipon pa kayo!”
At sa pagkakataong iyon, wala na akong naramdaman kundi isang napakalinaw na desisyon.
Hindi ko na sila hahayaang kumuha ng kahit ano mula sa kinabukasan ng anak ko.
