Bahagi 3: Ang Pekeng Pirma, Nawawalang Puhunan, at ang Katotohanang Sinubukang Ilibing ng Asawa Ko
Bahagi 3: Ang Pekeng Pirma, Nawawalang Puhunan, at ang Katotohanang Sinubukang Ilibing ng Asawa Ko
“Hindi akin ang pirmang ito.”
Iyon lamang ang nasabi ko habang nakatitig sa papel.
Kahit ilang beses kong baligtarin ang dokumento, hindi magbabago ang katotohanan.
May gumamit ng pangalan ko nang walang pahintulot.
At ang mas masakit, mukhang alam ng asawa ko kung paano nangyari iyon.
“Marco,” tawag ko. “Tingnan mo ako.”
Dahan-dahan siyang tumingin.
“Alam mo bang may pirma ko rito?”
Hindi siya sumagot.
“Uulitin ko. Alam mo ba?”
“Lena, hayaan mong ipaliwanag ko.”
“Hindi ko kailangan ng mahabang paliwanag. Oo o hindi lang.”
Napayuko siya.
“Alam kong may dokumentong ihahanda si Rica.”
Parang tumigil ang oras.
Hindi ko na kailangang marinig ang kasunod.
Ang katahimikan niya ang sumagot sa tanong ko.
Lumapit si Aling Luning kay Marco at mariing itinuro ang kaniyang dibdib.
“Anak kita, pero hindi ibig sabihin niyon pagtatakpan kita. Ang asawa mo, muntik nang mamatay sa panganganak. Tapos pati pinagpaguran niya, gagawin mong panangga sa kagaguhan mo?”
“Ma, hindi ko naman balak na mawala ang negosyo,” sagot ni Marco.
“Pero iyon ang puwedeng mangyari dahil sa ginawa mo!” sigaw ni Dianne.
Si Rica naman ay nakatayo sa tabi ng gate, tila nasisiyahan sa kaguluhang nabuo.
“Hindi ko kasalanan kung hindi marunong tumupad sa pangako si Marco,” sabi niya.
Tiningnan ko siya.
“Hindi mo pa rin naiintindihan, Rica. Hindi ko pinag-aawayan kung sino sa atin ang pipiliin niya. Ang pinag-uusapan natin ay ang perang kinuha ninyo at ang dokumentong may pekeng pirma ko.”
Saglit siyang natahimik.
Ngunit mabilis ding bumalik ang kaniyang kumpiyansa.
“May abogado akong makakausap. At sinabi sa akin ni Marco na may karapatan siyang magdesisyon dahil mag-asawa kayo.”
Napailing ako.
“Mag-asawa kami, oo. Pero hindi ibig sabihin niyon puwede na siyang magpanggap na ako ang pumirma.”
Inabot ko ang sobre kay Dianne.
“Kunan mo ng malinaw na litrato ang lahat. Huwag mong hayaang mawala ang kahit isang pahina.”
Pagkatapos, humarap ako kay Rica.
“Kung may tunay kang karapatan, dumaan ka sa tamang proseso. Wala kang kukuning kagamitan, pera, o kahit anong bagay mula sa negosyo ko nang walang legal na pahintulot.”
“Pinagbabantaan mo ako?”
“Hindi. Pinapaliwanag ko kung ano ang hindi mo puwedeng gawin.”
Sa unang pagkakataon, nakita kong nabawasan ang tapang niya.
Ngunit bago umalis, lumapit siya kay Marco.
“Hindi pa tayo tapos. Kung akala mong madali mo akong itatapon pagkatapos mong ipangako ang lahat, nagkakamali ka.”
Pagkasabi noon, lumabas siya ng gate.
Naiwan kaming tahimik.
May naririnig akong iyak mula sa loob ng bahay.
Si Elijah.
Agad akong tumayo, ngunit pinigilan ako ni Aling Luning.
“Anak, ako na. Magpahinga ka muna.”
Napatingin ako sa kaniya.
Hindi ko napigilan ang pagluha.
“Ma, bakit ganoon? Akala ko matapos kong manganak, makakahinga na ako. Akala ko ang pinakamabigat na problema namin ay ang babae niya.”
Hinawakan niya ang magkabilang balikat ko.
“Hindi mo kailangang ayusin ang lahat ngayon. Pero huwag mong hahayaang maubos ka dahil sa kasalanan ng iba.”
Tumango ako.
Pagpasok namin sa bahay, sumunod si Marco.
“Lena, pakiusap. Hindi ako pumayag na pekein ang pirma mo.”
Huminto ako sa may pinto.
“Pero ibinigay mo sa kaniya ang access sa mga dokumento natin?”
Tumango siya.
“Bakit?”
“Akala ko tutulungan niya akong palaguin ang negosyo.”
“Ang negosyo ko, Marco. Iyong itinayo ko bago pa tayo nagpakasal. Iyong hindi mo pinansin noong nagsisimula pa lang ako.”
Napakagat siya sa labi.
“Alam kong mali.”
“Hindi, Marco. Hindi mo alam kung gaano kalalim ang ginawa mo.”
Pumasok ako sa silid.
Sa loob, nakita ko ang maliit na kumot ni Elijah at ang mga gamot na kailangan ko pang inumin.
Naroon din ang resibong ibinigay sa akin ng ospital bago kami umuwi.
Napatingin ako sa kabuuang halaga.
Pitumpu’t limang libong piso ang pansamantalang inilabas ni Aling Luning upang makatulong sa pagbabayad ng aming mga gastusin.
Pera iyon na matagal niyang inipon mula sa maliit na tindahan ng kakanin.
Hindi ko napigilang umiyak.
Dahil habang ang biyenan ko ay naglabas ng ipon para sa akin, ang asawa ko naman ay palihim na naglipat ng pera para sa ibang babae.
Kinabukasan, tinawagan ko ang aming bookkeeper na si Mabel.
Si Mabel ay limang taon nang nagtatrabaho sa Pan de Amihan.
Tahimik siyang babae, ngunit napakabusisi sa mga resibo at bayarin.
“Ma’am Lena,” sabi niya nang sagutin ang telepono. “May kailangan po talaga akong sabihin sa inyo.”
Nanikip ang dibdib ko.
“Ano iyon?”
“May ilang transaksiyon po akong hindi maipaliwanag. Hindi ko lang po kayo ginambala habang nasa ospital kayo.”
Nakiusap akong dalhin niya ang mga kopya ng aming bank statements, purchase orders, at delivery records sa bahay.
Pagdating niya, may dala siyang dalawang folder.
Ang una ay naglalaman ng mga normal na gastusin.
Ang ikalawa ay may pulang marka sa mga transaksiyong kailangang siyasatin.
“Ma’am, noong nakaraang buwan, may tatlong bayad na inilabas para sa mga supplier,” paliwanag niya.
“Inakala kong regular na pagbili ng harina at packaging. Pero nang humingi ako ng delivery acknowledgment, walang maipakita si Sir Marco.”
Ipinakita niya ang mga papeles.
May halagang siyamnapung libo.
May kasunod na isandaang dalawampung libo.
At may isa pang pitumpung libo.
Kabuuang dalawang daan at walumpung libong piso.
Eksaktong halagang nasa papel na dala ni Rica.
“May pumasok bang harina o kagamitan kapalit ng mga bayad na iyan?” tanong ko.
Umiling si Mabel.
“Wala po sa inventory records natin.”
“Kanino napunta ang pera?”
“Sa account ng isang kumpanyang nakapangalan sa pinsan ni Rica. Pero kailangan pa nating tiyakin ang mga detalye.”
Napahawak ako sa noo.
Hindi pala basta nagbigay ng puhunan si Marco.
Ginamit niya ang account ng negosyo upang pondohan ang planong hindi ko alam.
Mas lalo akong nanghina nang makita ang isang email.
Galing iyon kay Mabel at ipinadala kay Marco noong mismong araw na naospital ako.
Nakasulat doon:
“Sir, pakikumpirma po kung dapat ituloy ang payment. Emergency reserve po ang maaapektuhan. Hindi ko ma-contact si Ma’am Lena.”
Ang sagot ni Marco ay maikli.
“Proceed. Ako na ang bahala.”
Napapikit ako.
“Hindi ka ba nagtaka?” tanong ko kay Mabel.
“Ma’am, nagtaka po ako. Pero si Sir Marco ang may pahintulot na magproseso ng bayarin sa supplier noon. Akala ko may naaprubahan na kayong malaking order. Humingi ako ng dokumento, pero sinabi niyang ibibigay niya pagkatapos.”
Huminga siya nang malalim.
“May pagkukulang din po ako sa pag-follow up, Ma’am. Kaya handa akong ibigay lahat ng records para maitama natin.”
Hindi ko siya sinigawan.
Alam kong hindi niya kasalanan ang panlolokong ginawa ng taong pinagkatiwalaan ko.
“Kailangan kong malaman kung mayroon pang ibang nailabas,” sabi ko.
Tumango siya.
“Sinimulan ko na pong i-review ang mga record. May nakita rin akong mga delivery slip na hindi tugma sa inventory.”
Sa sumunod na mga araw, habang nagpapagaling pa ako, unti-unti naming binuo ang nangyari.
Tinulungan ako ni Dianne sa mga papeles.
Si Aling Luning naman ang nag-alaga kay Elijah at Yssa upang hindi ko kailangang magpuyat sa pagsisiyasat.
Humingi rin kami ng payo sa isang abogado tungkol sa mga dokumento, kasunduan, at posibleng pananagutan ng mga sangkot.
Malinaw na sinabi ng abogado na kailangan munang mapatunayan ang mga detalye bago magpasya sa tamang hakbang.
Hindi sapat na magmukhang peke ang isang pirma.
Kailangan ang orihinal na dokumento, mga halimbawang pirma, at ebidensiya kung paano ito ginamit.
Kaya hindi ako nagpadalos-dalos.
Nagsimula ako sa isang simpleng tanong.
“Sino ang gumawa ng kontrata?”
Ayon kay Marco, si Rica ang nagdala ng mga papeles.
Sinasabi raw nitong kailangan lang ng kasunduan upang maprotektahan ang puhunan.
Noong una, ang pinirmahan niya ay tungkol sa planong food kiosk.
Ngunit nang kailangan nang magbayad para sa kagamitan, may mga pahinang idinagdag.
Doon nakalista ang mga oven, mixer, at refrigerator ng pangunahing branch.
“Bakit mo hinayaang gamitin ang mga gamit ko bilang garantiya?” tanong ko sa kaniya.
Naupo siya sa gilid ng mesa.
“Akala ko pansamantala lang. Akala ko kikita agad ang kiosk.”
“Hindi kita tinatanong kung kikita. Tinatanong kita kung bakit mo ipinangako ang hindi sa iyo.”
Wala siyang naisagot.
“Alam mo ba kung ilang taon kong pinag-ipunan ang industrial oven na iyon?”
Tumango siya.
“Tatlong taon, Marco. Tatlong taon akong gumigising nang alas-kuwatro ng umaga. Tatlong taon akong nagpapakahirap para hindi na ako umasa sa utang.”
Nanginginig ang boses ko.
“Noong nagkasakit ang nanay ko, hindi ko naibigay lahat ng gusto kong ibigay sa kaniya. Kaya pagkatapos niyang mawala, ipinangako kong palalaguin ko ang maliit niyang panaderya.”
Napaluha ako.
“At ngayon, ipinangako mo lang sa ibang babae ang mga gamit na iniwan niya sa akin.”
Tahimik na umiyak si Marco.
Ngunit sa pagkakataong iyon, hindi ko siya niyakap.
Dahil napagod na akong ako ang umaalo sa taong paulit-ulit na nananakit sa akin.
Sa ikalimang araw ng aming pagsusuri, may tumawag kay Mabel.
Si Noel, isang delivery supervisor ng dati naming supplier.
May sinabi siyang mahalaga.
May mga dokumentong ginagamit ang kompanyang inuugnay kay Rica na may pangalan ng Pan de Amihan.
May ilang order na ipinapakitang para sa negosyo namin kahit hindi naman ito dumaan sa aming regular na sistema.
Mas malala, may mga larawan ng aming mga kagamitan na ginagamit upang manghikayat ng isang potensiyal na kasosyo.
Hindi ko agad pinaniwalaan.
Hiniling naming ipadala ang mga kopya.
Nang dumating ang mga larawan, napahawak ako sa mesa.
Kilalang-kilala ko ang mga oven.
May maliit na gasgas sa kaliwang pinto ng isa.
May lumang sticker ng paboritong cartoon ni Yssa sa gilid ng mixer.
Mga gamit namin iyon.
Ngunit sa isang ipinadalang proposal, ipinakikita ang mga iyon bilang bahagi ng mga kagamitang maaaring gamitin sa proyekto nina Marco at Rica.
At sa isang pahina, nakasulat:
“Business expansion supported by Pan de Amihan.”
Parang gusto kong matawa sa sobrang galit.
Expansion?
Ang taong hindi man lang marunong mag-check ng daily sales report ay nagawang ipangalan ang pinaghirapan ko sa negosyo ng ibang babae.
Nang gabing iyon, kinausap ko si Marco sa harapan nina Aling Luning at Dianne.
Hindi ko na siya kinausap sa loob ng kuwarto.
Ayokong mauwi na naman sa pag-iyak, pagluhod, at mga pangakong madaling sabihin.
“Marco, kailangan mong sabihin ang buong katotohanan.”
Naupo siya nang tahimik.
“May iba pa bang pera kang kinuha?”
“Wala na.”
“May iba ka pa bang pinirmahan?”
Sandali siyang nag-isip.
“May mga blankong acknowledgment form.”
Nanlaki ang mga mata ni Dianne.
“Kuya, pumirma ka sa blankong papel?”
“May mga detalye raw na ilalagay pagkatapos.”
Napailing si Aling Luning.
“Hindi na ito simpleng pagtataksil, Marco. Pati pag-iisip mo, ibinigay mo sa babaeng iyan.”
Sumagot si Marco nang halos pabulong.
“Alam kong mali. Hindi ko na alam kung paano ko itatama.”
Tiningnan ko siya nang matagal.
“Sabihin mo ang totoo tungkol sa araw na dinala ako sa ospital.”
Napayuko siya.
“Kasama ko si Rica.”
“Alam ko na iyon.”
“Pinag-uusapan namin ang kiosk.”
“Alam ko rin.”
Ngunit nang itanong ko kung bakit hindi niya sinagot ang mga tawag, doon siya tuluyang humagulgol.
“Nag-away kami, Lena. Sinabi kong gusto ko nang tapusin ang relasyon. Nagalit siya at ayaw niyang umalis ako hangga’t hindi ko nililinaw ang pera.”
“Hindi mo ba nakita ang apatnapu’t tatlong tawag ng nanay mo?”
“Nakita ko ang iba.”
“Pero hindi mo sinagot.”
Umiling siya.
“Inakala kong tungkol lang sa kondisyon mo. Akala ko may oras pa.”
Hindi ako nakapagsalita.
Ang salitang akala ay paulit-ulit niyang ginagamit na para bang sapat iyon upang burahin ang nangyari.
“Marco,” mahinahon kong sinabi, “ang isang buntis na ilang linggo nang may komplikasyon ay hindi dapat binabalewala kapag sunod-sunod ang tawag ng pamilya.”
“Araw-araw kong pinagsisisihan iyon.”
“Pero ako ang nagdala ng takot na baka hindi ko na makita ang mga anak ko.”
Tahimik ang lahat.
Mula sa kuwarto, narinig namin ang mahinang tinig ni Yssa.
“Mama?”
Lumabas siya, hawak ang kaniyang maliit na teddy bear.
“Bakit po kayo umiiyak?”
Agad akong ngumiti kahit basa ang pisngi ko.
“May pinag-uusapan lang kami, anak.”
Lumapit siya at niyakap ako.
“Okay lang, Mama. Ako na lang ang yayakap sa iyo.”
Doon ako tuluyang napahagulgol.
Ang anim na taong gulang kong anak ay kusang nagbibigay ng pag-aarugang hindi maibigay ng ama niya noong pinakakailangan ko iyon.
Kinabukasan, nagpatawag ng pormal na pagpupulong ang aming abogado upang makaharap si Rica at ang taong sangkot sa kompanyang tumanggap ng mga bayad.
Hindi nag-iisa si Rica nang dumating.
Kasama niya ang pinsan niyang si Bryan, na siyang nakapangalan sa ilang invoice.
May dala rin silang sariling mga dokumento.
Sa simula, paulit-ulit nilang sinabing lahat ay napagkasunduan ni Marco.
Ngunit nang ilatag ng aming abogado ang mga delivery record, bank confirmations, at mga pahinang may kuwestiyonableng pirma, unti-unting nagbago ang kanilang mga sagot.
“May delivery ba talaga para sa Pan de Amihan?” tanong ng abogado.
“Para po sa expansion,” sagot ni Bryan.
“Nasaan ang acknowledgment ng pagtanggap ng mga produkto?”
Nagkatinginan sila.
“Hindi pa po kompleto.”
“May inventory record ba kayong maipapakita?”
Tahimik sila.
Tumingin ako kay Rica.
“Ilang buwan mo akong tinatawag na Ma’am Lena. Ilang beses kang pumasok sa panaderya ko. Alam mong ako ang nagpapatakbo roon. Bakit pumayag kang gamitin ang pangalan ko nang hindi ako kinakausap?”
Tumaas ang baba niya.
“Kasi ipinangako sa akin ni Marco na magiging amin ang negosyo.”
“Hindi niya kayang ibigay ang bagay na hindi niya pag-aari.”
Bigla siyang tumawa.
“Kung ganoon, sisiguraduhin kong wala rin siyang babalikan sa iyo.”
Naglabas siya ng telepono.
May mga mensahe siyang ipinakita tungkol sa relasyon nila.
Mga matatamis na tawag.
Mga pangakong magsasama sila.
At isang larawan ni Marco na may suot na singsing habang nakayakap sa kaniya.
“Hindi lang basta relasyon ang meron kami,” sabi niya. “May mga pangako siyang binitiwan sa harapan ng mga kaibigan namin.”
Hindi ko itinanggi ang sakit.
Pero hindi ako nagpadala sa kaniyang pananakot.
“Ang panloloko niya sa akin ay pananagutan niya. Ang mga dokumentong ito ay ibang usapin.”
Doon siya biglang napasigaw.
“Kung hindi dahil sa iyo, hindi siya babalik sa bahay ninyo!”
Tumayo si Aling Luning.
“Bakit mo isinisisi sa manugang ko ang pagpili ng anak kong manloko? Hindi mo siya inagawan ng asawang tapat. Ang nilapitan mo ay lalaking may pamilya na, at alam mo iyon.”
Namula si Rica.
“Hindi ninyo alam ang mga sinabi niya sa akin!”
“Alam namin,” sagot ni Aling Luning. “At hindi ka namin pinagbabawalang maghabol ng pananagutan sa kaniya. Pero walang kasalanan ang manugang ko sa mga ipinangako sa iyo.”
Hindi na nakasagot si Rica.
Akala ko roon matatapos ang pagpupulong.
Ngunit bago kami umalis, iniabot ni Mabel ang isang bagong kopya ng dokumentong natanggap niya mula sa supplier.
May attachment iyon na hindi namin nakita sa unang pagsusuri.
Isang scanned authorization form.
May pirma ni Marco sa itaas.
At may maliit na mensahe sa ibaba mula sa email account na ginagamit niya noon sa opisina.
“Gamitin muna ang specimen signature ni Lena sa lumang form. Aayusin ko ang pahintulot niya pagkatapos.”
Nanlamig ang buong katawan ko.
Tiningnan ko si Marco.
Kahit siya ay tila hindi makagalaw.
“Hindi ko maalala kung kailan ko ipinadala iyan,” bulong niya.
Ngunit hindi mahalaga kung naaalala niya.
Naroon ang mensahe.
Naroon ang kaniyang account.
At naroon ang dokumentong may pangalang hindi ko pinahintulutang gamitin.
Dahan-dahan akong tumayo.
“Marco, minsan na kitang pinatawad dahil inakala kong nagtaksil ka lamang sa puso ko.”
Napatingin siya sa akin, nangingilid ang luha.
“Pero ngayon, malinaw na hindi lang puso ko ang isinugal mo.”
Nilapitan ko siya.
“Isinugal mo ang kinabukasan ng mga anak natin.”
At bago niya ako mahawakan, hinubad ko ang singsing na pitong taon kong suot at inilapag sa harapan niya.
“Hindi na ito usapin kung pipiliin mo ako o si Rica.”
Huminga ako nang malalim.
“Ngayon, ako na ang pipili kung anong buhay ang nararapat para sa aming mga anak.”
