Bahagi 3 Nilakad Ko ang Buong Barangay Habang Unti-Unting Kumakalat ang Kahihiyan Nila
Bahagi 3
Nilakad Ko ang Buong Barangay Habang Unti-Unting Kumakalat ang Kahihiyan Nila
Hindi ako agad nakasagot kay Aling Tess.
Parang may humigpit sa lalamunan ko.
“Sigurado po kayo?”
Tumango siya.
“Bandang alas-onse. Nagsasampay ako sa gilid. Bukas ang bintana nila. Narinig ko si Cora.”
Humawak siya sa stroller ni Mika habang kinukumpuni ko ang strap ng diaper bag ko.
“Ang sabi niya, huwag daw magtabi ng ulam para sa iyo. Kapag nagtanong ka, sabihin daw na naubos. Para raw matuto kang huwag mag-inarte.”
Hindi ko alam kung alin ang mas masakit.
Ang ginawa ni Tita Cora—
o ang katotohanang maaaring alam ni Joel ang lahat.
“Kasama po ba si Joel noong sinabi iyon?”
Nag-atubili si Aling Tess.
Iyon pa lang, alam ko na ang sagot.
“Nasa may kusina siya.”
“May sinabi siya?”
“Hindi ko lahat narinig. Pero hindi siya tumutol.”
Napatingin ako sa bahay.
Mula sa kalsada, normal na normal ang itsura nito.
May bagong pintura sa harap.
May mga banderitas para sa binyag.
May tarpaulin pa sa gate na may litrato ni Mika:
WELCOME HOME, BABY MIKA!
Sa ilalim niyon, nakangiti kaming tatlo ni Joel sa litrato.
Napakaperpektong tingnan.
Kung hindi mo alam ang nangyayari sa loob, iisipin mong napakaswerte kong napangasawa ko ang pamilyang iyon.
“Halika muna sa bahay,” sabi ni Aling Tess. “Kumain ka.”
Sa pagkakataong iyon, hindi na ako tumanggi.
Binigyan niya ako ng mainit na kanin, pritong bangus at kamatis.
Simple lang.
Pero nang ilapag niya iyon sa harap ko at sabihin ang, “Kumain ka muna bago mo pasusuhin ulit ang bata,” halos maiyak ako.
Iyon lang pala ang gusto kong marinig.
Hindi “mapili ka.”
Hindi “arte mo.”
Hindi “hindi ka mamamatay.”
Kundi—
Kumain ka muna.
May sanggol kang inaalagaan.
Kailangan mo ring alagaan ang sarili mo.
Habang kumakain ako, sunod-sunod ang vibrate ng cellphone ko.
JOEL CALLING.
JOEL CALLING.
JOEL CALLING.
Pagkatapos ay mga message.
Joel: Nasaan ka?
Joel: Umuwi ka dito.
Joel: Pinag-uusapan na tayo.
Joel: Mama is crying because of you.
Wala man lang:
Kumain ka na ba?
Wala man lang:
Okay ba si Mika?
Wala man lang:
Sorry.
Ang pinakamahalaga pa rin sa kanya ay ang iniisip ng ibang tao.
Pinatay ko ang data.
Pagkatapos kong kumain, pinasalamatan ko si Aling Tess at naglakad muli.
Hindi ko kailangang siraan ang pamilya Reyes.
Hindi ko kailangang mag-imbento.
Isang pangungusap lang ang sinasabi ko sa bawat nagtatanong.
“Wala pong naitabi sa akin dahil nagpapasuso ako sa loob. Kaya naghahanap po ako ng makakainan.”
Sapat na iyon.
Sa barangay namin sa Quezon City, maaaring mawalan ng pakialam ang mga tao sa kapitbahay nilang ilang pinto lang ang layo.
Pero sa maliit na barangay na kinalakihan ni Joel, ibang mundo iyon.
Alam ng lahat kung sino ang may bagong motor.
Alam nila kung aling anak ang nagpadala ng pera mula Dubai.
Alam nila kung sinong mag-asawa ang nag-away sa palengke.
At bago pa ako makarating sa tindahan sa kanto, naririnig ko nang inuulit ng ibang tao ang kuwento ko.
“Si Mara raw, hindi naitiran ng tanghalian.”
“Nagpapasuso pa raw.”
“Eh di ba siya ang gumastos sa binyag?”
“Siya rin yata nagpagawa ng bubong nila noong tag-ulan.”
Hindi ko sila kinorek.
Totoo naman.
Noong nakaraang taon, bumigay ang bahagi ng bubong nina Tita Cora dahil sa bagyo.
Si Joel ang tumawag sa akin.
“Babe, baka puwedeng makahiram muna si Mama.”
Nagpadala ako ng ₱42,000.
Hindi ko na pinabayaran.
Noong na-confine si Tatay Ernesto dahil sa pneumonia, ako rin ang nag-abono ng ₱21,300 dahil kulang ang cash nila.
Kapag may birthday, nagbibigay ako.
Kapag may kailangang gamot, bumibili ako online.
Kapag may kailangang bayaran sa kuryente at kapos si Joel, ako ang sumasagot.
Hindi ko iyon ginawa para ipagyabang.
Ginawa ko dahil inisip kong pamilya ko sila.
Pero habang mas marami akong binibigay, mas lalo yata nilang inisip na wala akong hangganan.
Bandang alas-tres, nagpasya akong bumalik sa bahay.
Hindi para makipag-ayos.
Kundi para kunin ang maliit kong maleta.
Pero bago ako makapasok sa gate, narinig ko ang boses ni Tita Cora mula sa bukas na bintana.
Napatigil ako.
“Hayaan mo siyang maglakad.”
Boses niya iyon.
“Kapag napagod iyan, babalik din.”
Sumagot si Joel.
“Paano kung dumiretso sa Maynila?”
“May anak kayo. Hindi ka niya kayang iwan.”
Tahimik ako sa labas.
Dahan-dahan kong inilabas ang cellphone ko at pinindot ang record.
“Hindi mo dapat sinusuyo lagi,” patuloy ni Tita Cora. “Iyan ang problema sa iyo. Noong wala pa kayong anak, takot kang iwan ka niya. Ngayon may bata na. Saan siya pupunta?”
“Matigas ulo niya.”
“Masasanay din.”
Narinig kong may inilapag na baso sa mesa.
“Pagbalik ninyo sa Maynila, ayusin mo na rin ang pera ninyo.”
“Ano naman sa pera?”
“Bakit magkahiwalay pa ATM ninyo?”
“Mama…”
“Mag-asawa kayo. Dapat ikaw ang may hawak.”
Nanlamig ang mga daliri ko.
“Huwag mo siyang tanungin nang direkta,” sabi ni Tita Cora. “Sabihin mo para sa savings ni Mika. Magtabi kayo buwan-buwan dito. Kahit labinlimang libo.”
“Malaki iyon.”
“Malaki sahod ni Mara.”
“May binabayaran din kami.”
“Anak, pamilya mo kami. Kapag tumanda kami, sino ba aasahan namin?”
Napapikit ako.
Noon ko lang naintindihan kung bakit ilang beses akong tinatanong ni Joel noong nakaraang buwan tungkol sa payroll date ko.
Kung magkano ang natitira pagkatapos ng condo amortization.
Kung magkano ang emergency fund ko.
Akala ko pagpaplano iyon para sa anak namin.
May iba pala silang plano.
“Isa pa,” sabi ni Tita Cora. “Iyong papel ni Mang Lito, papirmahan mo na bago kayo umalis.”
Napakunot ang noo ko.
Anong papel?
“Paano kung basahin niya?”
“Sabihin mong requirement sa binyag.”
“Hindi tanga si Mara.”
“E di sabihin mong para sa insurance ni Mika.”
Bumilis ang tibok ng puso ko.
“Kapag pumirma siya, makukuha natin iyong loan?”
“Co-maker lang naman siya.”
Pakiramdam ko biglang nawala ang hangin sa paligid.
Loan?
Anong loan?
Hindi ko na hinintay ang susunod.
Dahan-dahan akong umatras.
Hindi ako pumasok.
Hindi ko kinuha ang maleta.
Wala akong damit na kasinghalaga ng mga dokumento at ebidensiyang nasa bag ko.
Tumawag ako ng tricycle hanggang highway.
Mula roon, nag-book ako ng kotse papuntang terminal sa Cabanatuan.
Saka ko tinawagan ang nanay ko.
Pagkasagot niya, isang pangungusap lang ang nasabi ko.
“Ma, uuwi kami ni Mika.”
Hindi siya nagtanong kung anong nangyari.
Ang una niyang sinabi:
“Kumain ka na ba?”
Doon ako umiyak.
Hindi malakas.
Hindi hysterical.
Tahimik lang habang natutulog si Mika sa dibdib ko at dumaraan sa bintana ang mga palayan.
“Oo, Ma.”
“May pera ka?”
“Meron.”
“Nasa iyo IDs ninyo?”
“Oo.”
“Okay. Umuwi ka.”
Iyon lang.
Walang sermon.
Walang “magtiis ka.”
Walang “asawa mo pa rin iyan.”
Pagdating namin sa terminal, binuksan ko ulit ang data.
Mahigit tatlumpung message.
Pitong missed call mula kay Joel.
Apat kay Tita Cora.
Dalawa kay Janine.
May message pa ang biyenan ko:
Umuwi ka at huwag mong sirain ang pangalan ng pamilya namin dahil lang sa tanghalian.
Hindi ako sumagot.
Maya-maya, may pumasok na bagong message.
Mula kay Becca, nakababatang kapatid ni Joel na nag-aaral sa Manila.
Hindi kami close.
Pero hindi rin siya tulad ni Janine.
Ate, sorry. May kailangan kang makita. Huwag mong sabihin kay Mama na galing sa akin.
Kasunod niyon ay tatlong larawan.
Sa unang larawan, may application form mula sa isang lending cooperative sa Cabanatuan.
Applicant:
JOEL REYES.
Loan amount:
₱380,000.
Purpose:
Agricultural equipment and family enterprise.
Sa ikalawang pahina, may seksyong nakasulat:
CO-MAKER / GUARANTOR.
At naroon ang pangalan ko.
MARA VILLANUEVA-REYES.
Employer.
Office address.
Monthly income.
Mobile number.
Lahat tama.
May photocopy pa ng ID ko.
Ang kulang na lang—
pirma ko.
Sa ikatlong larawan, may sulat-kamay sa yellow pad.
“Papirmahan pagkatapos ng binyag. Sabihin para sa family insurance.”
Hindi ko na kailangang hulaan kung sino ang sumulat.
Kilalang-kilala ko ang sulat-kamay ni Tita Cora.
Doon ko naintindihan na ang hindi pagtabi sa akin ng pagkain ay hindi lang simpleng kalupitan.
Pagsubok iyon.
Gusto nilang malaman kung gaano kalaki ang kaya kong lunukin nang hindi lumalaban.
Kung tatanggapin ko ang malamig na kanin ngayon, baka bukas tanggapin ko ang ₱15,000 kada buwan.
Sa susunod, baka pirma ko naman.
Pagkatapos, baka pati kinabukasan ng anak ko.
Pero may isang bagay silang maling-mali ng akala tungkol sa akin.
Akala nila dahil matagal akong nanahimik—
wala akong hangganan.
Hindi nila alam na sa oras na makita ko ang hangganang iyon, kaya kong isara ang pinto nang tuluyan.
At bago pa makarating ang bus namin sa Balintawak, tumawag ako sa isang taong siguradong hindi matutuwa kapag nalaman niya kung paano ginamit ang pangalan at employment details ko.
Ang abogado ng kumpanyang pinagtatrabahuhan ko.
