Bahagi 3 — Hindi negosyo ang pinondohan ng utang, kundi buhay na pilit niyang itinago sa lahat
Bahagi 3 — Hindi negosyo ang pinondohan ng utang, kundi buhay na pilit niyang itinago sa lahat
Ang unang nagsalita ay si Paolo.
“Anong ipinambayad mo?”
Walang sumagot.
Tinitigan niya ang asawa niya na para bang ngayon lang niya ito nakilala.
“Bianca.”
Nakapulupot ang mga daliri ni Bianca sa hawakan ng handbag niya.
Kanina, siya ang pinakamaingay sa sala.
Ngayon, halos hindi siya makahinga.
Inilabas ni Rafael ang kopya ng bank statement.
“Tatlong araw matapos pumasok ang ₱1.8 milyon sa account ng BMD Events,” sabi niya, “may ₱720,000 na bank transfer sa isang dealership sa Pasig.”
Napalunok si Paolo.
“Anong dealership?”
Sinagot ko.
“Luxury used cars.”
Napapikit si Paolo.
May isa silang sasakyan na ilang buwan nang ginagamit ni Bianca.
Isang puting SUV.
Sinabi niya sa pamilya na hulugan iyon sa pangalan ng kompanya niya at malaking bahagi raw ng bayad ay galing sa kinita niya sa mga kasal at debut.
Iyon pala ang kalahati ng katotohanan.
“Hindi mo sinabing galing sa loan,” sabi ni Paolo.
“Investment iyon sa image ng negosyo!” mabilis na sagot ni Bianca. “Events company tayo. Kailangan nating presentable sa clients.”
“Pitong daan at dalawampung libo?”
“Down payment.”
“Gamit ang perang nakuha mo sa pekeng papeles?”
Nagsimulang manginig ang labi ni Bianca.
“Hindi ko pineke.”
Mabilis kong itinuro ang dokumentong hawak ni Attorney Isabel.
“Kung hindi ikaw, sino?”
“Staff ko.”
“Pangalan.”
Hindi siya sumagot.
“Sabihin mo ang pangalan.”
“Hindi ko kailangang sumagot sa iyo!”
Huminga ako nang malalim.
“Hindi?”
Lumapit ako sa mesa.
“Ginamit mo ang address ng bahay ko.”
Isang daliri.
“Ginamit mo ang kopya ng titulo na hindi ko ibinigay sa iyo.”
Ikalawang daliri.
“Ginamit mo ang pirma ko.”
Ikatlong daliri.
“Pagkatapos, ilang minuto lang ang nakalipas, pinapunta mo ako sa kusina dahil akala mo wala akong karapatang umupo sa sarili kong bahay.”
Walang kumibo.
Kahit si Mama Lourdes ay nakayuko.
Doon ko napansin si Lolo Arturo.
Hindi siya galit.
Mas masakit pa ang mukha niya kaysa galit.
Disappointment.
Iyon ang pinakakinatatakutan ng mga anak at apo niyang de Leon.
“Bianca,” sabi niya.
Mahina pero malinaw.
“Lumapit ka.”
Hindi gumalaw si Bianca.
“Lumapit ka rito.”
Unti-unti siyang naglakad.
“Lolo…”
“Nasaan mo nakuha ang kopya ng titulo?”
“Hindi ko alam.”
Umiling ang matanda.
“Huwag mo akong gawing tanga sa walumpung taong gulang.”
Namula ang mga mata ni Bianca.
“Mula kay Mama.”
Napaangat ang ulo ni Mama Lourdes.
“Ano?”
“Ikaw ang nagbigay sa akin!”
“Hindi kita binigyan!”
“May kopya sa cabinet mo!”
Doon ko naintindihan.
Noong binili ko ang bahay, nag-iwan kami ng isang certified copy kay Mama Lourdes para sa homeowners association, insurance at ilang utility record.
Hindi ko inisip na may kukuha noon.
“Pinakialaman mo ang cabinet ko?” nanginginig na tanong ng biyenan ko.
“Kailangan ko lang ng kopya.”
“Hindi mo lang kinuha.”
Nagsalita si Attorney Isabel.
“May kasama ring photocopy ng identification card ni Ma’am Mariel sa loan packet.”
Napalingon ako kay Mama Lourdes.
Namutla siya.
“May kopya rin ako ng ID mo,” mahinang sabi niya. “Noong pinapalitan natin ang account sa tubig.”
Napatawa ako nang walang saya.
“So kinuha niya pareho.”
“Hindi ninyo mapapatunayan!”
Iyon ang unang sigaw ni Bianca na parang desperado na.
Tumayo si Attorney Isabel.
“Kaya narito rin po ang affidavit ng loan processor.”
Inilabas niya ang tatlong pahina.
“Isinaad niyang si Ms. Bianca de Leon-Santos mismo ang nagsumite ng mga papeles. May CCTV din ang reception area.”
“CCTV lang iyon! Hindi nakikita kung sino ang pumirma!”
“Tama.”
Tumango ang abogado.
“Kaya hindi pa namin sinasabing iyon lamang ang ebidensiya.”
May inilabas siyang isa pang malinaw na plastic envelope.
Sa loob ay isang application form.
“Ang original application document ay nakarating sa amin ngayong umaga sa pamamagitan ng legal department ng lender. Nasa proseso na silang magsampa ng sarili nilang reklamo dahil may maling representasyon sa collateral.”
Naglakad si Bianca palapit.
“Akin na iyan.”
Hinarangan siya ni Rafael.
“Huwag.”
“Kuya, huwag kang sumali rito!”
“Ako ang kapatid mo. Kaya dapat ako ang unang sumali.”
“Pinipili mo siya kaysa pamilya mo?”
Napatigil si Rafael.
Pagkatapos ay tumingin sa kanya nang diretso.
“Si Mariel ang asawa ko.”
“Pamilya mo rin kami!”
“Oo.”
Tumango siya.
“Kaya tatlong taon kaming tumulong.”
Tahimik.
“Nang kulang ang pambayad sa ospital ni Lolo, kami ang naglabas.”
Hindi ko gustong isa-isahin iyon.
Pero ipinagpatuloy ni Rafael.
“Noong hindi mabayaran ang matrikula ni Nina, anak mo, sino ang sumagot?”
Hindi nagsalita si Bianca.
“Si Mariel.”
“Rafael…”
“Kapag kulang ang pambayad sa kasambahay, sa homeowners dues, sa maintenance ng sasakyan ni Mama, sino?”
“Hindi ko hiningi!”
Napataas ang boses ni Bianca.
Doon ako natawa.
“Hindi?”
Kinuha ko ang telepono ko.
Binuksan ko ang isang lumang usapan.
May mensaheng galing sa kanya limang buwan na ang nakalipas.
Mariel, baka puwedeng ikaw muna sa tuition ni Nina. Babalik ko sa katapusan.
May isa pa.
May client payment na late. Pahiram muna 60k para sa supplier.
At isa pa.
Huwag na nating sabihin kay Rafael. Nakakahiya.
Hindi ko binasa nang malakas ang lahat.
Inilapag ko lang ang telepono.
“Hindi ko na hinabol kahit piso.”
“Eh di regalo iyon!”
“Hindi.”
Ngumiti ako.
“Tulong iyon.”
Magkaiba ang dalawa.
“Ang tulong, hindi nagbibigay sa iyo ng karapatang nakawan ang taong tumulong.”
Bumagsak ang balikat ni Bianca.
Pero hindi pa rin siya sumusuko.
“Kailangan ng negosyo ko ng pera!”
Sumagot si Paolo.
“Hindi para sa negosyo napunta ang lahat.”
Doon muling bumalik ang katahimikan.
Tumingin siya sa statement.
“Ano iyong susunod?”
Sa unang pagkakataon, ako ang nag-atubili.
Dahil alam kong mas masakit ang kasunod.
Sinilip ni Rafael ang pahina.
“₱310,000.”
“Para saan?”
Hindi sumagot si Rafael.
Ako na ang nagsabi.
“Down payment sa isang condominium unit.”
Parang may sumabog na hindi gumagawa ng tunog.
Napakunot ang noo ni Paolo.
“Condo?”
Tumango si Attorney Isabel.
“Isang studio unit sa Mandaluyong.”
“Nag-invest lang ako!” sabi agad ni Bianca.
“Investment?”
Lumapit si Paolo.
“Bakit hindi ko alam?”
“Dahil sorpresa sana!”
“Saan nakapangalan?”
Hindi sumagot si Bianca.
“Bianca.”
“Sa kompanya.”
Mabilis na tumingin si Attorney Isabel sa akin.
Iyon ang unang pagkakataong napansin kong may alinlangan siya.
Hinugot niya ang isa pang papel.
“Hindi po.”
Nanigas si Bianca.
Tumingin si Paolo sa abogado.
“Kanino?”
“Reservation contract pa lamang,” sabi ni Attorney Isabel. “Hindi pa deed of sale.”
“Kanino nakapangalan?”
Isang segundo.
Dalawa.
Pagkatapos ay sinabi niya ang pangalan.
“Kay Bianca Marie de Leon-Santos at kay Adrian Mercado.”
Walang nakakilala sa pangalan maliban sa isang tao.
Si Mama Lourdes.
Napahawak siya sa bibig.
“Adrian?”
Napalingon ako.
“Kilala ninyo?”
Hindi siya agad sumagot.
Si Paolo naman ay hindi gumagalaw.
“Sinong Adrian?”
“Wala iyon,” sagot ni Bianca.
“Sinong Adrian?”
“Negosyo lang!”
“Sinong Adrian!”
Halos manginig ang salamin ng bintana sa lakas ng sigaw ni Paolo.
Nagsitayuan ang ilang tiyahin.
Lumapit si Rafael sa bayaw niya.
“Paolo.”
Pero parang wala nang naririnig si Paolo.
“Tatlong taon akong nagtatrabaho sa Batangas tuwing weekdays. Umuuwi ako kada Biyernes. Sinasabi mong pagod ka sa events. Sinasabi mong may meetings ka sa gabi.”
“Paolo, hindi ito ang iniisip mo.”
“Kilala ni Mama ang pangalan!”
Napatingin kaming lahat kay Mama Lourdes.
Namumutla siya.
“Lourdes,” sabi ni Lolo Arturo. “Magsalita ka.”
Umiling ang biyenan ko.
“Isang beses ko lang siya nakita.”
“Ano siya ni Bianca?”
“Consultant daw.”
Napatawa si Paolo.
Mapait.
“Consultant?”
“Paolo, please—”
Tinuro niya ang asawa.
“May picture ba?”
Hindi sumagot si Attorney Isabel.
Ako ang kumuha ng aking telepono.
“May nakita kaming isa.”
Ayaw ko sanang ilabas iyon sa gitna ng birthday ni Lolo.
Pero wala nang atrasan.
Noong sinusuri ng abogado ko ang mga loan records, hinanap ng staff namin ang kumpanyang nakapangalan kay Adrian Mercado.
Lumabas ang isang pampublikong social media account.
May event photos.
Supplier meetings.
Coffee shops.
At isang litrato mula tatlong buwan na ang nakalipas.
Si Bianca at isang lalaking nasa late thirties.
Magkatabi sa Tagaytay.
Hindi naman iyon sapat para sabihing may relasyon sila.
Pero may isang detalye sa larawan.
Suot ni Bianca ang kuwintas na sinabi niyang regalo raw ni Paolo sa anniversary nila.
At nakahawak ang kamay ng lalaki sa baywang niya.
Ipinakita ko muna kay Rafael.
Pagkatapos kay Paolo.
Hindi ko na kailangang magsalita.
Namutla siya.
“Hindi…”
Lumapit si Bianca.
“Lumang picture iyan!”
Tiningnan ni Paolo ang petsa.
“Tatlong buwan.”
“Client dinner!”
“Bakit nakaakbay siya sa iyo?”
“Lasing kami!”
“Bakit nandoon kayo sa Tagaytay?”
“May event!”
“Nasaan ang event?”
Hindi siya makasagot.
Dahan-dahang umupo si Paolo.
Para siyang nawalan ng lakas sa tuhod.
Biglang hindi na tungkol sa prutas ang lahat.
Hindi na tungkol sa bahay.
Hindi na kahit tungkol sa pera.
May isang walong taong gulang na batang babae sa ikalawang palapag.
Si Nina.
Anak nina Bianca at Paolo.
Salamat at pinatulog siya ng yaya pagkatapos kumain.
Ayokong marinig niya ang alinman dito.
Lumapit si Mama Lourdes sa anak.
“Bianca, sabihin mong hindi totoo.”
Napaluha si Bianca.
“Ma…”
“Sabihin mong mali lang ang iniisip namin.”
Hindi niya masabi.
Doon umiyak si Mama Lourdes.
Hindi malakas.
Tahimik lang.
Parang isang ina na ngayon lang napagtanto na ang batang palagi niyang ipinagtatanggol ay matagal nang lumampas sa simpleng pagiging spoiled.
Tumayo ako.
“Hindi ko gustong pag-usapan ang personal ninyong problema.”
Tumingin ako kay Paolo.
“Iyong tungkol kay Adrian, kayo ni Bianca ang dapat mag-usap.”
Pagkatapos ay tumingin ako kay Bianca.
“Pero iyong pera at mga dokumento, problema ko iyon.”
Pinunasan niya ang mukha niya.
“Ano’ng gusto mo?”
“Una, wala ka nang access sa anumang dokumento ng bahay.”
“Hindi mo ako puwedeng paalisin sa bahay ng lolo ko.”
“Hindi kita pinaaalis sa bahay ng lolo mo.”
Sumulyap ako kay Lolo Arturo.
“May bisita rito dahil birthday niya. Kaya hindi ko sisirain ang araw niya nang higit pa.”
Lumapit si Lolo.
“Hindi mo ako kailangang protektahan sa katotohanan, hija.”
Ngumiti ako nang bahagya.
“Pero kailangan ko pong igalang ang tahanan ninyo habang narito kayo.”
Napatingin si Bianca sa akin.
Siguro noon lang niya naintindihan ang kaibahan.
Ako ang legal na may-ari.
Pero hindi ko kailanman inangkin ang bahay bilang kapangyarihan laban sa matatanda.
Siya ang gumawa noon kahit hindi kanya.
“Pangalawa,” sabi ko, “magbibigay ang abogado ko ng formal demand para sa ₱1.8 milyon.”
Nanlaki ang mga mata niya.
“Wala akong ganyang pera!”
“Hindi ko sinabing bayaran mo ngayon.”
“Kung hindi?”
“May legal na proseso.”
“Idedemanda mo ako?”
Hindi ako sumagot agad.
Si Rafael ang lumapit sa tabi ko.
“Kapag hindi niya inayos, oo.”
Napalingon si Bianca sa kapatid niya.
“Kuya!”
“Hindi na kita pagtatakpan.”
“Ako ang kapatid mo!”
“At siya ang pinagnakawan mo.”
Doon siya tuluyang umiyak.
Pero hindi iyon ang pagtatapos.
Dahil inilabas ni Attorney Isabel ang pinakahuling dokumento.
“May isa pa pong bagay na kailangang malaman ng pamilya.”
Napabuntong-hininga si Lolo Arturo.
“Ano pa?”
Hindi agad sumagot si Isabel.
Sa halip, tumingin siya kay Mama Lourdes.
“Ma’am, may aplikasyon ding isinumite para sa isang authorization to sell.”
Nanigas ako.
Kahit ako, hindi ko pa alam iyon.
“Sell what?” tanong ko.
Binuksan niya ang folder.
“Isang bahagi ng lupa sa likod ng property.”
Tumayo si Rafael.
“Hindi puwede. Isang titulo lang ang buong property.”
“Opo.”
Tumango si Attorney Isabel.
“Kaya gumagamit ang dokumento ng ibang titulo.”
“Anong titulo?”
May inilabas siyang photocopy.
Lumapit ako.
Sa unang tingin pa lang, alam kong may mali.
Nakalagay sa heading:
TRANSFER CERTIFICATE OF TITLE.
May pangalan ni Lolo Arturo.
May technical description.
May sukat na 480 square meters.
Pero ang titulo ay hindi umiiral.
Peke.
“Kanino galing ito?” tanong ni Rafael.
“Isinumite sa isang broker sa Parañaque.”
“Buyer?”
“May prospective buyer.”
Tumingin ako kay Bianca.
Pero sa pagkakataong iyon, hindi siya ang unang namutla.
Si Mama Lourdes.
Napansin iyon ni Lolo.
“Lourdes?”
“Papa…”
“Bakit ganyan ang mukha mo?”
“Hindi ko…”
“Alam mo ito?”
Umiyak siya.
At doon ko naramdaman ang mas malamig na kaba.
Dahil dahan-dahang sinabi ni Mama Lourdes ang apat na salitang hindi namin inaasahang maririnig.
“Ako ang pumirma roon.”
Walang gumalaw.
Pati si Bianca ay napatitig sa sarili niyang ina.
“Mama?”
Tumingin sa akin si Mama Lourdes na nanginginig ang mga kamay.
“Pero hindi ko alam na peke ang titulo.”
Napahawak si Rafael sa noo.
“Bakit kayo pumirma?”
Hindi makasagot ang ina niya.
“Ma.”
“Tumulong lang ako…”
“Kanino?”
At sa halip na tumingin kay Bianca, tumingin si Mama Lourdes sa isa pang taong tahimik lang mula pa kanina.
Sa dulo ng sofa.
Sa nakababatang kapatid ni Rafael.
Si Miguel.
Dalawampu’t siyam na taong gulang.
Walang asawa.
At ayon sa alam naming lahat, nagtatrabaho sa isang kumpanya sa Cebu.
Namumutla siyang parang papel.
Tumayo siya.
“Ma, huwag.”
Napalingon ang buong pamilya sa kanya.
Si Mama Lourdes ay tuluyang napaiyak.
“Anak…”
Tumayo rin si Rafael.
“Miguel.”
“Ano’ng ginawa mo?”
At sa sandaling iyon, alam kong ang apat na milyong pisong loan ni Bianca ay hindi pa pala ang pinakamalaking problemang dala ng araw na iyon.
