Akala ko limos ang ibibigay ni Papa, pero ang lumang ATM card na inilagay niya sa palad ko ang nagbukas ng sikreto sa likod ng buong pamilya
Bahagi 3: Akala ko limos ang ibibigay ni Papa, pero ang lumang ATM card na inilagay niya sa palad ko ang nagbukas ng sikreto sa likod ng buong pamilya
Kinaumagahan, hindi ako halos nakatulog.
Bago pa sumikat ang araw, narinig ko na si Papa sa kusina. Hindi niya kabisado ang bahay, kaya marahan ang bawat kilos niya. Dahan-dahan niyang binuksan ang cabinet, dahan-dahang kinuha ang baso, dahan-dahang binuksan ang gripo.
Parang kahit tubig, nahihiya siyang kumuha.
Doon ako tuluyang nasaktan.
Lumabas ako ng kuwarto. Nasa dining table siya, nakaupo nang tuwid. May nakalatag na lumang sobre sa harap niya. Kulay dilaw na iyon, may tiklop sa gilid, at may sulat kamay ni Mama sa labas.
“Para kay Lira. Huwag gagalawin kung hindi kailangan.”
Napatigil ako sa pinto.
—Pa…
Ngumiti siya. Pero ang ngiting iyon ay pagod.
—Gising ka na pala, anak.
Umupo ako sa tapat niya. Ang dibdib ko ay mabigat, parang may bato sa pagitan ng mga tadyang ko.
Binuksan niya ang sobre at inilabas ang isang lumang ATM card. BDO. Kupas na ang sulok. May maliit na papel na nakabalot dito, nakasulat ang PIN sa sulat kamay niya.
Itinulak niya iyon sa akin.
—Kunin mo.
Hindi ko ginalaw.
—Ano po ito?
Huminga siya nang malalim.
—Pera ninyo ng Mama mo. Hindi namin ginamit.
Sumikip ang lalamunan ko.
—Anong pera?
Tumingin siya sa bintana. Sa labas, may naglalako ng taho. Normal ang mundo, kahit durog na durog ako.
—Noong ikinasal ka, sabi ng Mama mo, dapat may maibigay kaming maayos. Hindi kami nakapagbigay ng malaking handa, hindi rin kami nakapagbigay ng sasakyan gaya ng pamilya ni Marco.
—Pa, hindi ko naman hiniling iyon.
—Alam ko. Kaya nga mas lalo naming gustong magtabi.
Nanginginig ang kamay niyang inilagay sa ibabaw ng mesa.
—Mula noong nagtatrabaho ka pa lang sa Maynila, may ipinapadala ka sa amin buwan-buwan. Sabi mo panggamot, pangkuryente, pangkain. Pero hindi namin ginastos lahat.
Bigla akong napatingin sa kanya.
—Pa…
—May kaunting sideline din ako noon sa pag-aayos ng motor. Si Mama mo, nagtitinda ng kakanin sa palengke. Kaunti lang kada buwan, pero itinabi namin. Sabi namin, kapag kailangan ng anak namin, may huhugutin siya na hindi galing sa kahit sinong mayabang.
Hindi ko na napigilan ang luha.
—Bakit hindi ninyo sinabi?
Tumawa siya nang mahina.
—Kung sinabi namin, hindi ka magpapadala. Kilala kita.
Tinakpan ko ang mukha ko.
Sa loob ng ilang taon, pinagmamalaki kong natutulungan ko sila. Akala ko ako ang matatag. Akala ko ako ang anak na nagbibigay. Hindi ko alam na habang inaabot ko sa kanila ang perang galing sa overtime ko, ibinabalik pala nila iyon sa anyo ng tahimik na sandata.
Kinuha ni Papa ang kamay ko at inilagay ang ATM card sa palad ko.
—May siyam na raan at limampung libong piso riyan.
Napatigil ako.
—Pa, hindi puwede.
—Puwede.
—Pera ninyo ito. Pang-gamot ninyo. Pang-edad ninyo.
Doon siya unang tumingin nang diretso sa akin.
—Anak, noong narinig ko kagabi ang pangalan namin sa tawag ni Marco, naintindihan ko agad. Ang hirap pala kapag sa bahay ng iba ka nakasilong. Kahit hindi ka pa pinaaalis, ramdam mo na ang pinto.
Hindi ako makapagsalita.
—Hindi ko kayang makita ang anak kong yumuyuko sa harap ng kahit sino dahil sa bubong. Kung kulang pa iyan, ibebenta ko ang natitirang lupa sa Quezon.
Tumayo ako agad.
—Hindi!
Nagising si Mama sa lakas ng boses ko. Lumabas siya, nakapambahay, namamaga ang mata. Halatang hindi rin nakatulog.
—Lira, tanggapin mo muna.
Napatingin ako sa kanya, halos hindi makapaniwala.
—Ma, alam mo rin?
Tumango siya.
—Matagal na naming pinaghandaan ang araw na baka kailanganin mong umalis sa lugar na hindi ka nirerespeto.
Parang may tumusok sa puso ko.
—Akala ninyo noon pa?
Hindi sumagot si Mama agad. Lumapit siya, hinaplos ang buhok ko.
—Anak, mabait si Marco sa amin. Pero ang pamilya niya, ibang klase tumingin sa tao. Sa kasal pa lang, naramdaman na namin. Noong sinabi ng nanay niya sa catering na huwag ilagay sa VIP table ang mga kamag-anak natin dahil “mukhang galing biyahe,” hindi ko nakalimutan.
Nanigas ako.
Hindi ko alam iyon.
—Bakit hindi ninyo sinabi?
—Kasal mo iyon. Ayaw naming sirain.
Napaupo ako pabalik.
Sunod-sunod na bumalik sa isip ko ang maliliit na sandali.
Si Doña Celia na tumatawa kapag nagdadala si Mama ng suman, sabay sabing “provincial but charming.”
Si Don Renato, biyenan kong lalaki, na minsang nagtanong kay Papa kung marunong ba siyang gumamit ng wine glass, habang nakatingin ang buong mesa.
Si Marco na humihigpit ang panga pero hindi nagsasalita.
At ako, laging nagpapanggap na hindi ko naririnig, dahil gusto kong maging maayos ang kasal ko.
Lumabas si Marco mula sa sala. Doon ko lang napansing doon siya natulog, nakaupo sa sofa. Gusot ang polo niya. May madilim na bilog sa ilalim ng mata.
Nakita niya ang ATM card sa kamay ko.
Nagbago ang mukha niya.
—Tatay…
Tumayo si Papa. Hindi siya sumigaw. Hindi siya nagbanta. Pero mas mabigat ang katahimikan niya kaysa anumang galit.
—Marco, anak, hindi ko alam kung ano ang problema ninyo ng pamilya mo. Ayokong makialam sa away ninyo.
Napayuko si Marco.
—Pero kung kami ang dahilan kung bakit nahihirapan ang anak ko, aalis kami ngayon din.
—Hindi po kayo aalis.
Mabilis ang sagot ni Marco. Halos pumutol sa hangin.
Napatingin kaming lahat sa kanya.
Lumapit siya sa mesa, pero huminto sa tamang layo. Parang alam niyang wala siyang karapatang basta pumasok sa bilog naming tatlo.
—Tatay, Nanay, pasensya na po.
Doon ko unang narinig ang boses niyang nabasag.
—Hindi ko po kayo pinrotektahan nang tama.
Tumindig si Mama.
—Ano ba talaga ang nangyayari, Marco?
Hinilot ni Marco ang noo niya. Ilang segundo siyang hindi nagsalita.
Pagkatapos, inilabas niya mula sa bag ang isang folder. Makapal iyon. May mga photocopy ng resibo, email printouts, bank statements, at isang notarized document.
Inilapag niya iyon sa mesa.
—Hindi totoong bahay lang ang pinagtatalunan. Matagal na akong kinokontrol ng pamilya ko gamit ang bahay na ito.
Tiningnan ko siya.
—Ano?
Huminga siya nang mabigat.
—Noong binili nila ito, sinabi nila regalo para sa kasal natin. Pero pinapirma nila ako ng internal agreement sa kompanya ni Papa. Na habang ginagamit natin ang bahay, obligated akong manatili sa family business kapag tinawag nila ako.
Hindi ako gumalaw.
—Anong family business? Akala ko umalis ka na sa kompanya ng tatay mo.
—Umalis ako. Doon nagsimula ang gulo.
Binuksan niya ang folder. Itinuro niya ang isang dokumento.
—Tatlong buwan na ang nakalipas, hinihingi nila na bumalik ako bilang finance officer. May problema sa taxes at supplier payments. Gusto nilang gamitin ang pangalan ko sa ilang adjustments.
Hindi ko maintindihan agad. Pero naramdaman kong may mas mabigat pa sa hulog ng bahay ang nasa mesa.
—Adjustments?
Ngumiti siya nang mapait.
—Pangit pakinggan kapag sinabi nang diretso. Pero sa madaling salita, gusto nilang ipasalo sa akin ang ilang perang nawawala sa books.
Napatakip ng bibig si Mama.
Si Papa ay nanatiling tahimik, pero nakita kong gumalaw ang panga niya.
Ako naman, parang tumigil ang dugo ko.
—Kaya ginamit nila ang bahay?
Tumango si Marco.
—Noong tumanggi ako, sinabi ni Mama na ihihinto nila ang hulog at ilalabas nila na tayo ang hindi nagbabayad. Nang nalaman nilang darating sina Tatay at Nanay, ginawa nilang mas mabilis. Alam nilang iyon ang pinakamahina mong punto.
Hindi ko alam kung sasampalin ko siya o yayakapin. Parehong naroon ang emosyon, parehong masakit.
—Bakit hindi mo sinabi?
—Kasi naghahanap ako ng paraan na hindi ka madamay.
Napailing ako.
—Madadamay ako dahil asawa mo ako. Pero ginawa mo akong bulag.
Hindi siya nakasagot.
Tiningnan ni Papa ang folder.
—Ano ang balak mo ngayon?
Doon, nakita ko sa mukha ni Marco ang unang malinaw na desisyon.
—May appointment ako mamayang alas-diyes sa abogado. Ipapakita ko ang lahat. May kopya rin ako ng mga recorded calls ni Mama, pero hindi ko pa alam kung puwede sa kaso.
—At ang bahay? —tanong ko.
—Hindi ko na gustong ilaban ang bahay na ito.
Napatingin ako sa kanya.
—Ano?
—Kahit manalo pa tayo, marumi na ang bawat dingding nito. Ayokong tumira ka sa lugar na ginagamit nilang panakot.
Sandaling tumahimik ang lahat.
Dapat gumaan ang pakiramdam ko. Pero hindi. Lalong bumigat. Kasi kung hindi bahay na ito, saan kami pupunta? Paano sina Mama at Papa? Paano ang anim na taon naming gamit, alaala, utang, pagod?
Parang binasa ni Papa ang mukha ko.
Itinulak niya ulit ang card.
—Kunin mo. Hindi ito limos. Handa kami.
Pero bago ko pa mahawakan ang card, tumunog ang cellphone ni Marco.
Hindi na si Doña Celia ang nasa screen.
Si Don Renato.
Sinagot ni Marco at nilagay sa loudspeaker.
Isang mababang boses ang pumuno sa kusina.
—Marco, nakikinig ka ba? Huling beses na ito. Pumunta ka sa opisina ngayong hapon. Pirmahan mo ang papeles. Pag hindi, bukas ng umaga, may pupunta sa bahay para ilabas ang gamit ninyo.
Nanigas ang buong katawan ko.
Nagpatuloy ang boses ni Don Renato.
—At sabihin mo sa asawa mo, huwag nang magdrama. Ang magulang niyang taga-probinsya ang dahilan kung bakit naging magulo ang lahat. Kung marunong silang mahiya, aalis sila bago kami kumilos.
Dahan-dahang tumayo si Papa.
Ang mukha niya ay hindi na maputla.
Kalmado siya. Sobrang kalmado kaya kinilabutan ako.
Lumapit siya sa cellphone sa mesa, tumingin kay Marco, at mahinang nagsalita.
—Anak, patayin mo muna ang tawag.
Pinatay ni Marco.
Akala ko uupo si Papa.
Pero hindi.
Kinuha niya ang lumang canvas bag na hindi niya mabitawan mula noong dumating sila. Binuksan niya iyon, inilabas ang isa pang folder na mas luma, mas manipis, pero may tatak ng Registry of Deeds.
Inilagay niya iyon sa ibabaw ng mesa.
—Lira, may isa pa kaming hindi nasabi sa iyo.
Bumilis ang tibok ng puso ko.
Binuksan ni Papa ang folder.
Nakita ko ang pangalan ko.
Lira Mae Santos.
May address sa isang bagong subdivision sa Lipa, Batangas.
At sa ibaba, malinaw na malinaw ang mga salitang halos nagpahinto sa paghinga ko.
“Fully Paid.”
