Wala pang isang buwan mula nang mawalan ako ng trabaho, tumanggap ako ng ₱80,000 para pakasalan ang lalaking pumirma sa desisyong nagpatanggal sa akin; pero pagsapit ng ikalabintatlong gabi, narinig ko siyang iniimbestigahan ang retrenchment records ko—at ang pangalang nasa likod ng lahat ay nagpamanhid sa mga kamay ko.
Wala pang isang buwan mula nang mawalan ako ng trabaho, tumanggap ako ng ₱80,000 para pakasalan ang lalaking pumirma sa desisyong nagpatanggal sa akin; pero pagsapit ng ikalabintatlong gabi, narinig ko siyang iniimbestigahan ang retrenchment records ko—at ang pangalang nasa likod ng lahat ay nagpamanhid sa mga kamay ko.
Bahagi 1
Tatlong araw matapos akong tanggalin sa restaurant, eksaktong ₱2,800 na lang ang laman ng wallet ko.
₱6,000 ang renta ng maliit kong inuupahang kuwarto sa katapusan ng buwan.
Tatlong beses nang nag-message ang landlady.
Samantala, binlock na ako ng dati kong manager matapos sabihin sa akin sa napakakalmadong boses:
“Restructuring lang ng kumpanya. Sana maintindihan mo.”
Naintindihan ko naman.
Sobrang naiintindihan ko nga kaya noong hapong iyon, sinuot ko ang tsinelas ko at pumunta sa isang open plaza malapit sa residential area para makisiksik sa grupo ng mga middle-aged na tita na libreng nag-Zumba.
Para lang makalimutan kong wala na akong trabaho.
Isang araw lang sana ako sasali.
Hindi ko inakalang makalipas ang dalawang linggo, nasa unahan na ako ng grupo.
At doon ko nakilala si Tita Marites.
Mahigit limampung taong gulang siya, laging nakapusod ang buhok at kadalasang simpleng workout shirt lang ang suot.
Pero tuwing may tumatawag sa kanya, inilalabas niya ang pinakabagong modelo ng cellphone.
Sa tuwing nakikita ko iyon, napapaisip ako kung may sikreto ba talaga ang buhay.
Isang araw matapos ang Zumba, naupo kaming dalawa sa gilid ng plaza habang umiinom ng tubig.
Biglang napabuntong-hininga si Tita Marites.
“Tatlumpung taon na ang anak kong lalaki.”
Kinagat ko ang straw.
“Eh di pag-asawahin n’yo na, Tita.”
“Kung gusto lang sana niyang mag-asawa, hindi ako uupo rito at magrereklamo sa’yo.”
Tinapik niya ang tuhod niya.
“Limang taon na ang nakalipas, iniwan siya ng girlfriend niya bago mismo ang engagement. Simula noon parang naging bato na. Trabaho, bahay. Trabaho, bahay. Minsan iniisip ko kung naaalala pa ba niyang may mga babae sa mundo.”
Natawa ako.
“May anak pa kayong problemahin. Ako nga ang dapat n’yong kaawaan. Tatlong linggo nang walang trabaho. Baka sa susunod, ihagis na ng landlady ko sa labas ang maleta ko.”
Lumingon sa akin si Tita Marites.
Biglang nagningning ang mga mata niya.
“Kailangan mo ng pera?”
“Sobra.”
“Kailangan mo ng bahay?”
“Mas sobra.”
Tatlong segundo siyang natahimik.
Pagkatapos ay malakas niyang hinampas ang hita niya.
“Eh di pakasalan mo ang anak ko!”
Muntik kong maibuga ang iniinom kong tubig.
Pero seryoso ang mukha ni Tita Marites.
“Hindi mo kailangang mahalin siya. Magpakasal lang kayo sa papel, tumira sa iisang bahay nang isang taon, at minsan-minsan sumama ka sa family dinner.”
“Tita…”
“Bibigyan kita ng ₱80,000 kada buwan.”
Tumahimik ako.
Dagdag pa niya:
“Libre ang bahay.”
Napalunok ako.
“May sarili akong kuwarto?”
“Meron.”
“Kuryente at tubig?”
“Wala kang babayaran.”
“May requirement bang magkaanak?”
Nanlaki ang mga mata ni Tita Marites.
“Anong tingin mo sa akin? Bumibili ng breeding pig?”
Agad kong hinawakan ang kamay niya.
“Tita, pakiramdam ko dapat nating seryosohin ang future relationship natin bilang magbiyenan.”
Tatlong araw pagkatapos noon, totoong nakatayo ako sa labas ng civil registry office.
Akala ko man lang makikita ko muna nang maayos ang magiging asawa ko.
Pero isang litrato lang ang ipinakita ni Tita Marites.
Naka-white shirt ang lalaki at nakatayo sa tabi ng malaking glass window sa isang mataas na office building.
Maganda ang tindig.
Malapad ang balikat.
Pero halos hindi kita ang mukha.
Tiningnan ko si Tita Marites.
“Tita, sigurado kayong wala siyang criminal record?”
Tinapik niya ang braso ko.
“Huwag kang magsalita ng kalokohan!”
Sakto namang huminto sa harap namin ang isang itim na sasakyan.
May lalaking bumaba.
Tumingin ako sa kanya.
Tumingin din siya sa akin.
Pareho kaming natigilan.
Parang biglang nanlamig ang dugo ko.
Hindi maaari.
Ang lalaking naglalakad papunta sa amin ay si Gabriel Villanueva.
Ang batang presidente ng hotel group na bumili sa restaurant na pinagtatrabahuhan ko.
At siya rin ang lalaking pumirma sa retrenchment list na naging dahilan kung bakit nawalan ako ng trabaho tatlong linggo ang nakalipas.
Minsan ko lang siyang nakita nang personal.
Sa company-wide meeting.
Naka-black suit siya noon at nakatayo sa stage habang malamig na nagsasalita:
“Ang mga posisyong hindi na tugma sa bagong direksiyon ng kumpanya ay kailangang alisin.”
Isa ako sa mga “posisyong hindi na tugma.”
Huminto si Gabriel sa harap ng kanyang ina.
“Ma, bakit mo ako pinapunta rito?”
Kalmadong iniabot sa kanya ni Tita Marites ang isang folder.
“Magpakasal.”
Tiningnan ni Gabriel ang pangalan sa dokumento.
Pagkatapos ay tumingin siya sa akin.
Biglang nanigas ang mukha niya.
“Siya?”
Napangiti ako nang alanganin.
“Hello, dating boss.”
“Siya ang pinili mo?”
Agad akong hinarangan ni Tita Marites.
“Maayos kang magsalita.”
Mapait na natawa si Gabriel.
“Alam mong dati siyang empleyado sa kumpanyang tinanggal namin?”
“Alam ko.”
“Pero dinala mo pa rin siya rito?”
Nag-cross arms si Tita Marites.
“Kung hindi ka pipirma ngayon, ililipat ko sa charity foundation ang lumang ancestral house.”
Biglang dumilim ang mukha ni Gabriel.
“Binabantaan mo ako?”
“Oo.”
“Bakit?”
“Gusto kong magkaroon ng manugang.”
Mahina akong sumingit.
“Tita, parang medyo mababaw yata ang—”
Lumingon siya sa akin.
Agad akong tumahimik.
Makalipas ang sampung minuto, hinila ako ni Gabriel sa isang sulok.
“Magkano ang gusto mo?”
Kumurap ako.
“Ano?”
“Para mawala ka.”
Talagang pinag-isipan ko iyon.
“₱80,000 kada buwan, libreng bahay, holiday bonus, one-year contract.”
Nanigas ang mukha niya.
Tapat kong sinabi:
“Masyadong mataas ang offer ng nanay mo. Hindi ko kayang traydurin ang client ko.”
Tumingin siya sa akin na parang gusto niya akong sakalin doon mismo.
Sa huli, pumirma pa rin si Gabriel.
Hindi dahil sa akin.
Kundi dahil ang lumang bahay na iyon ang lugar kung saan ginugol ng kanyang ama ang huling mga taon ng buhay nito.
Isang oras pagkatapos noon, mula sa isang babaeng walang trabaho at halos mapalayas sa inuupahan, naging legal wife ako ng pinakamayamang lalaking nakilala ko.
Pero hanggang gabing iyon lang ang saya ko.
Sa mesa sa living room ng malaking bahay, ibinagsak ni Gabriel sa harap ko ang isang kasunduang halos dalawampung pahina ang kapal.
Huwag makialam sa pribadong buhay ng isa’t isa.
Huwag pumasok sa kanyang kuwarto nang walang pahintulot.
Huwag isapubliko ang kasal.
Huwag gamitin ang pagiging asawa niya para makakuha ng trabaho.
At makalipas ang isang taon, divorce.
Pero ang pinakahuling linya ang naka-bold.
“Kung sino ang unang magkakaroon ng damdamin, awtomatikong matatapos ang kontrata.”
Pagkabasa ko, agad akong pumirma.
Kumunot ang noo ni Gabriel.
“Hindi mo ba babasahin nang mabuti?”
“Nabasa ko na.”
“Wala kang reklamo?”
“Isa lang.”
“Ano?”
“Anong araw dumarating ang bayad?”
Matagal siyang natahimik.
“Hindi pa ako nakakakilala ng babaeng katulad mo.”
Ngumiti ako.
“Mabuti. Ako rin, hindi pa ako nakakakilala ng lalaking kasinghirap pakisamahan mo.”
Pero mas kakaiba pala ang mga sumunod na araw.
Ayaw ni Gabriel ng pagkaing malakas ang amoy.
Mahilig ako sa pritong isda na maraming bawang.
Hindi siya nag-aalmusal.
Araw-araw akong nagluluto ng lugaw.
Sinabihan niya akong huwag gagalawin ang mga gamit niya.
Pero noong nilagnat ako, sinabi ng kasambahay na halos sampung minuto siyang nakatayo sa labas ng kuwarto ko bago tumawag ng doktor.
Hindi ko siya tinanong.
Hindi rin siya nagpaliwanag.
Hanggang sa dumating ang ikalabintatlong gabi.
Bumaba ako para kumuha ng tubig nang marinig ko si Gabriel na may kausap sa telepono sa loob ng study room.
Hindi tuluyang nakasara ang pinto.
Malamig ang boses niya.
“Balikan ninyo ang retrenchment records niya.”
Natigilan ako.
May sinabi ang kausap niya.
Matagal na katahimikan.
Pagkatapos ay narinig ko siyang magtanong:
“Sigurado kayong idinagdag lang ang pangalan niya pagkatapos kong pumirma?”
Bumilis ang tibok ng puso ko.
Mas lumapit ako sa pinto.
Dahil naka-speaker ang tawag, malinaw kong narinig ang sagot.
“Opo, sir. Wala siya sa original list.”
Nanlamig ang mga daliri ko.
Muling nagsalita si Gabriel.
“Kung gano’n, sino ang nagdagdag?”
Ilang segundo ang lumipas.
Pagkatapos, malinaw na sumagot ang tao sa kabilang linya.
“Ang final approval po… ay galing kay Mrs. Marites Villanueva.”
Parang nawalan ako ng lakas.
Si Tita Marites?
Ang babaeng nagbayad sa akin para pakasalan ang anak niya?
Ang babaeng laging nagsasabing mahal niya ako na parang sariling anak?
Siya mismo ang dahilan kung bakit nawalan ako ng trabaho?
Bago pa ako makagalaw, biglang bumukas ang pinto ng study room.
Nakatayo roon si Gabriel.
Bumaba ang tingin niya sa mahigpit kong nakakuyom na kamay.
Pagkatapos ay diretso niya akong tiningnan.
“Gaano karami ang narinig mo?”
Hindi pa ako nakakasagot nang muling tumunog ang cellphone niya.
Tiningnan ni Gabriel ang screen.
Agad na nagbago ang ekspresyon niya.
Pinindot niya ang speaker.
Boses ng abogado niya ang narinig namin.
“Sir Villanueva, may nahanap po kaming lumang files na konektado kay Mrs. Marites.”
“May isang bagay kayong kailangang malaman.”
“Posibleng ang kasal na ito… ay matagal na niyang ipinaplano bago pa mawalan ng trabaho ang asawa ninyo.”
Parang napako ako sa kinatatayuan ko.
Dahan-dahang lumingon sa akin si Gabriel.
“Bago pa siya tanggalin?”
Sumagot ang abogado:
“Hindi lang po iyon.”
“Halos dalawang taon nang ipinapaimbestigahan ni Mrs. Marites ang babaeng pinakasalan ninyo.”
Bahagi 2 — Ang Babaeng Matagal Nang Pinili
Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa buong katawan ko.
“Dalawang taon?”
Hindi ko namalayang lumabas iyon sa bibig ko.
Nasa kabilang linya pa rin ang abogado ni Gabriel.
“Opo. May private investigator na regular na nagpapadala ng reports kay Mrs. Marites. Trabaho, tirahan, employment history, pati ilang lumang records tungkol sa pamilya niya.”
Napatingin ako kay Gabriel.
Namutla rin siya.
“Anong klaseng records?”
“Sir… mas mabuting makita ninyo mismo.”
Pinatay ni Gabriel ang tawag.
Tahimik ang buong study room.
Ako ang unang nagsalita.
“Alam mo ba ito?”
“Hindi.”
“Magsinungaling ka ulit at aalis ako ngayong gabi.”
Mariin niyang sinabi:
“Hindi ko alam.”
May kung ano sa mukha niya na nagsabing totoo iyon.
Pero hindi na iyon sapat para pakalmahin ako.
Tinanggal ko ang singsing sa daliri ko at inilapag sa mesa.
“Sabihin mo sa nanay mo, congratulations.”
Kumunot ang noo niya.
“Saan ka pupunta?”
“Kung saan hindi ako sinusundan nang dalawang taon.”
Lumapit siya.
“Maghintay ka hanggang malaman natin ang dahilan.”
“Dahilan?”
Napatawa ako, pero nanginginig ang boses ko.
“Tinanggal ako sa trabaho para mawalan ako ng pera. Nilapitan niya ako noong desperado ako. Pagkatapos inalok niya akong pakasalan ka.”
Tiningnan ko siya nang diretso.
“Hindi iyon matchmaking, Gabriel.”
“Bitag iyon.”
Hindi niya ako pinigilan nang kunin ko ang bag ko.
Pero bago ako makarating sa pinto, biglang tumunog ang doorbell.
Pagbukas ng kasambahay—
si Tita Marites ang nasa labas.
May hawak siyang lumang brown envelope.
Pagkakita sa mukha ko, agad na nawala ang ngiti niya.
“Alam mo na.”
Hindi iyon tanong.
Lumapit si Gabriel.
“Ma, sabihin mo sa amin kung bakit mo siya iniimbestigahan.”
Mahigpit na hinawakan ni Tita Marites ang envelope.
“Ako ang nagpalagay ng pangalan niya sa retrenchment list.”
Napapikit ako.
Kahit alam ko na, iba pa rin kapag narinig mo mismo mula sa taong pinagkatiwalaan mo.
“Bakit?”
Nangingilid ang luha niya.
“Dahil kung hindi kita pinaalis doon, hindi ka kailanman lalapit sa akin.”
Napaatras ako.
“Tita, sinira ninyo ang trabaho ko para mapangasawa ko ang anak ninyo?”
“Hindi.”
Mabilis niyang sinabi iyon.
“Hindi nagsimula kay Gabriel ang lahat.”
Binuksan niya ang envelope.
May inilabas siyang kupas na litrato.
Dalawang babaeng bata ang nasa harap ng maliit na bahay.
Isa sa kanila ay si Tita Marites noong kabataan niya.
Ang isa—
kamukhang-kamukha ng nanay ko.
Napatigil ang paghinga ko.
“Ang nanay mo,” mahina niyang sabi, “ang pinakamatalik kong kaibigan.”
Hindi ako makapagsalita.
Ipinatong niya ang isa pang papel sa mesa.
Isang lumang hospital receipt.
Sa ibaba ay may pirma ng nanay ko.
“Dalawampu’t walong taon na ang nakalipas, wala kaming pera para sa operasyon ng tatay ni Gabriel. Ako mismo, handa nang sumuko.”
Tumulo ang luha niya.
“Ang nanay mo ang nagbenta ng maliit na lupang minana niya para mabayaran iyon.”
Tumingin ako sa resibo.
Parang lumabo ang paligid.
“Bakit hindi niya sinabi sa akin?”
“Dahil ipinangako kong ibabalik ko.”
Napayuko si Marites.
“Pero bago ko magawa, lumipat sila. Nawalan kami ng koneksiyon. Nang malaman kong namatay na siya, huli na.”
Pinunasan niya ang luha niya.
“Dalawang taon kitang hinanap dahil gusto kong tuparin ang utang ko sa kanya.”
Napakuyom ang kamao ko.
“Kung gano’n, bakit ninyo ako pinaalis sa trabaho?”
Hindi siya sumagot agad.
At doon ko nakita ang hiya sa mukha niya.
“Dahil natakot akong tatanggihan mo ang tulong ko.”
Napailing ako.
“Kaya ninyo sinira ang trabaho ko?”
“Oo.”
“Para magkaroon ako ng dahilan para tanggapin ang pera ninyo?”
“Oo.”
“Para pakasalan si Gabriel?”
Tahimik siya.
Iyon ang pinakamasakit na sagot.
Tumawa ako nang mapait.
“Hindi utang na loob ang tawag doon, Tita.”
“Tawag doon… pagkontrol sa buhay ng ibang tao.”
Lumapit si Marites, pero umatras ako.
“Patawarin mo ako.”
Umiling ako.
“Hindi pa.”
Kinuha ko ang singsing sa mesa.
Hindi ko iyon isinuot.
Inilagay ko sa kamay ni Gabriel.
“Hindi ko alam kung alin sa labintatlong araw na iyon ang totoo.”
Pagkatapos ay lumabas ako ng bahay.
At sa unang pagkakataon mula nang mawalan ako ng trabaho—
wala akong ideya kung saan ako matutulog.
Pero mas pinili kong walang bahay kaysa manatili sa isang lugar kung saan hindi ko alam kung alin sa mga pangyayari sa buhay ko ang sadyang inayos para sa akin.
Bahagi 3 — Sa Unang Pagkakataon, Ako ang Pumili
Hindi ako hinabol ni Gabriel nang gabing iyon.
At nakakagulat—
iyon ang unang bagay na ginawa niya na talagang ipinagpasalamat ko.
Nag-check in ako sa isang murang pension house gamit ang natitirang pera ko.
Kinabukasan, may pumasok na ₱80,000 sa account ko.
Ibinalik ko agad.
Makalipas ang sampung minuto, may message si Gabriel.
Hindi galing kay Mama iyon. Bayad iyon ayon sa kontrata.
Sumagot ako:
Tapos na ang kontrata.
Tatlong minuto bago dumating ang sagot niya.
Naiintindihan ko.
Walang drama.
Walang pagbabanta.
Walang “bumalik ka.”
Iyon ang huling message niya sa loob ng tatlong linggo.
Samantala, sinimulan kong ayusin ulit ang buhay ko.
Nag-apply ako sa mga restaurant.
Nagbenta ako ng packed meals online.
Umaga akong nagluluto, hapon nagde-deliver, gabi nagse-send ng résumé.
Minsan, kapag pagod na pagod ako, naiisip ko ang malaking bahay.
Ang malambot na kama.
Ang air-conditioner.
At ang isang lalaking kunwari ay walang pakialam pero tumatawag ng doktor kapag nilalagnat ako.
Pero tuwing naiisip kong bumalik—
naaalala ko rin ang mga report na ginawa tungkol sa akin nang hindi ko alam.
Kaya nagpapatuloy ako.
Hanggang isang umaga, may tumawag mula sa isang malaking restaurant group.
“May opening kami para sa operations supervisor.”
Napakunot ang noo ko.
“Hindi po ako nag-apply sa inyo.”
“May nag-refer sa résumé ninyo.”
Napatigil ako.
“Sino?”
“Hindi namin puwedeng sabihin.”
Agad kong ibinaba ang tawag.
At tinawagan si Gabriel.
Sinagot niya sa unang ring.
“Ano?”
“Bakit mo ako pinapasok sa kumpanya ninyo?”
“Hindi kumpanya namin iyon.”
“Ikaw ang nag-refer sa akin?”
“Hindi.”
“Gabriel.”
Tahimik siya.
Pagkatapos ay nagsalita:
“Ipinadala ko lang ang résumé mo sa isang recruiter. Hindi ko sinabi kung sino ka. Hindi ko sinabi na asawa kita. Hindi ko rin sila kinausap pagkatapos.”
Napatikom ako.
“Bakit?”
“Dahil magaling ka.”
Simple lang ang sagot niya.
Walang lambing.
Pero iyon yata ang unang pagkakataong may nagsabi sa akin noon nang walang kasunod na kapalit.
“Hindi mo kailangang tanggapin,” dagdag niya. “Choice mo iyon.”
Choice.
Isang salitang biglang parang napakalaki ng halaga.
Pumunta ako sa interview.
At nakuha ko ang trabaho.
Hindi dahil asawa ako ni Gabriel.
Hindi dahil kaibigan ako ng nanay niya.
Kundi dahil pumasa ako sa tatlong interview at isang operations assessment.
Pagkatapos ng unang buwan ko, dumating si Marites sa restaurant.
Hindi siya pumasok.
Nakatayo lang siya sa labas.
Nang makita ko siya mula sa glass door, muntik ko siyang iwasan.
Pero pagkatapos ng ilang segundo, lumabas ako.
Mas payat siya.
Wala iyong dating masiglang Tita Marites na sumisigaw sa Zumba.
“Kamusta ka?” tanong niya.
“Mabuti.”
Tumango siya.
May hawak siyang maliit na envelope.
Agad akong napatingin doon.
“Hindi pera.”
Mahina siyang ngumiti.
“Inayos ko na ang ginawa ko.”
Iniabot niya sa akin ang dokumento.
Formal admission iyon mula sa hotel group na mali ang naging retrenchment process sa kaso ko.
Kasama ang compensation para sa wrongful termination.
“Hindi mo kailangang tanggapin,” sabi niya. “Pero sa pagkakataong ito, hindi regalo. Karapatan mo iyon.”
Hindi ko kinuha agad.
“Tita…”
“Alam ko.”
Tumango siya.
“Wala akong karapatang magdesisyon kung kailan mo ako mapapatawad.”
Napayuko siya.
“Akala ko dahil may utang ako sa nanay mo, may karapatan akong ayusin ang buhay mo.”
“Nagkamali ako.”
Tahimik kami nang ilang segundo.
Pagkatapos ay tinanong ko:
“Paano si Gabriel?”
Ngumiti siya nang bahagya.
“Hindi mo siya tinatanong sa akin dapat.”
Umikot ang mata ko.
“Tita…”
“Galit pa rin siya sa akin.”
“Bakit?”
“Dahil nilagay ko raw sa sitwasyon ang babaeng…”
Bigla siyang tumigil.
“Ano?”
“Wala.”
“Tita.”
Napabuntong-hininga siya.
“Ang babaeng mahal niya.”
Hindi ako agad nakagalaw.
“Anong sinabi ninyo?”
“Wala.”
Ngumiti siya.
“Matanda na ako. Mahina na pandinig ko.”
At umalis siya.
Buong gabi akong hindi mapakali.
Hindi dahil sinabi niyang mahal ako ni Gabriel.
Kundi dahil bigla kong naalala ang huling linya sa kontrata.
Kung sino ang unang magkakaroon ng damdamin, awtomatikong matatapos ang kontrata.
Kinabukasan, matapos ang trabaho, pumunta ako sa bahay.
Si Gabriel mismo ang nagbukas ng pinto.
Naka-white shirt lang siya.
Walang coat.
Walang malamig na executive expression.
Pero nang makita niya ako, parang hindi niya alam kung ano ang sasabihin.
“Ano’ng ginagawa mo rito?”
“May kukunin ako.”
Tumabi siya.
Pumasok ako.
Pareho pa rin halos ang lahat.
Maliban sa dining table.
May isang plato ng pritong isda.
Maraming bawang.
Napatingin ako sa kanya.
“Akala ko ayaw mo sa amoy nito.”
“Nasasanay na.”
Hindi ko napigilang ngumiti nang kaunti.
Pumasok ako sa dati kong kuwarto.
Nandoon pa rin ang mga gamit kong naiwan.
Maayos.
Hindi ginalaw.
Sa ibabaw ng drawer ay naroon ang wedding ring.
Napatingin ako kay Gabriel.
“Akala ko nasa iyo.”
“Inilagay ko riyan pagkatapos mong umalis.”
“Bakit?”
“Hindi ko alam kung babalik ka.”
May kirot sa dibdib ko.
“Gabriel.”
“Hm?”
“Bakit mo pinagawa ang investigation sa retrenchment record ko noong gabing iyon?”
Natahimik siya.
Pagkatapos ay sumandal sa pinto.
“May napansin ako.”
“Ano?”
“Noong sinabi mong manager mo mismo ang nag-block sa’yo pagkatapos kang tanggalin, naisip kong kakaiba.”
“At?”
“Tiningnan ko ang original list.”
“Wala ang pangalan mo.”
“So?”
Huminga siya nang malalim.
“Kaya nagsimula akong magtanong.”
“Dahil asawa mo ako?”
Umiling siya.
“Dahil galit ako.”
“Kanino?”
“Sa sarili ko.”
Napatingin ako sa kanya.
“Pumirma ako sa daan-daang pangalan nang hindi ko tinitingnan kung sino ang mga taong mawawalan ng kabuhayan.”
Mahina siyang natawa.
“Bago kita makilala, numbers lang iyon sa akin.”
“Pagkatapos?”
“Pagkatapos, araw-araw kitang nakikita.”
“Yung babaeng pinirmahan kong tanggalin, siya pala yung taong nagbibilang ng bawat piso bago bumili ng grocery.”
Hindi ako makapagsalita.
Lumapit siya nang kaunti.
“Hindi kita minahal dahil pinili ka ni Mama.”
“Sa totoo lang, iyon pa nga ang dahilan kung bakit sinubukan kitang layuan.”
Napalunok ako.
“Pero hindi ka marunong sumunod sa boundaries.”
Napataas ang kilay ko.
“Ako?”
“Oo.”
“Nagluluto ka ng lugaw kahit hindi ako humihingi.”
“Nag-iiwan ka ng kape sa mesa.”
“Kinakausap mo ang mga staff sa bahay na parang pamilya.”
“At kapag bad mood ako, sinasabihan mo akong mukha akong lalaking natalo sa online game.”
Napatawa ako.
“Accurate naman.”
Ngumiti siya.
Ito ang unang pagkakataong nakita ko siyang ngumiti nang walang pagpipigil.
Pagkatapos ay seryoso ulit siya.
“Pero ayokong bumalik ka dahil mahal kita.”
Nawala ang ngiti ko.
“Ano?”
“Kung babalik ka, gusto kong dahil pinili mo.”
Tumigil siya sa harap ko.
“Walang pera.”
“Walang ancestral house.”
“Walang kontrata.”
“Walang utang ng nanay ko sa nanay mo.”
“Kung hindi mo ako gusto, pipirmahan ko ang annulment papers at hindi kita guguluhin.”
Tumingin ako sa wedding ring.
Pagkatapos sa kanya.
“May isang problema.”
“Ano?”
“Hindi pa natin nasosolve kung sino ang unang na-in love.”
Bahagyang namula ang tenga niya.
Napansin ko iyon.
At bigla akong natawa.
“Gabriel Villanueva… nahulog ka muna?”
“Hindi.”
“Mamula-mula tenga mo.”
“Mainit dito.”
“May aircon.”
Tumalikod siya.
Hinawakan ko ang manggas niya.
Huminto siya.
Sa unang pagkakataon, ako ang lumapit.
Kinuha ko ang singsing mula sa drawer.
Pero hindi ko agad isinuot.
“May bagong kondisyon ako.”
Huminga siya nang malalim.
“Magkano?”
Napangiti ako.
“Walang ₱80,000.”
“Walang bayad.”
“Walang deadline na isang taon.”
“Walang ibang taong magdedesisyon kung kailan tayo magsisimula o matatapos.”
Tumingin siya sa akin.
“At?”
“Kapag may problema, magsasabi.”
“Kapag galit, magsasabi.”
“Kapag nagseselos…”
“Hindi ako nagseselos.”
“Gabriel.”
“Sige.”
Napatawa ako.
Pagkatapos ay ibinigay ko sa kanya ang singsing.
“Kung gusto mo pa rin, ikaw ang magsuot.”
Hindi niya agad kinuha.
“Sigurado ka?”
“Oo.”
“Hindi dahil kay Mama?”
“Hindi.”
“Hindi dahil sa utang ng nanay mo?”
“Hindi.”
“Hindi dahil—”
“Gabriel, kapag hindi mo pa kinuha ’yan sa loob ng limang segundo, uuwi na ako.”
Agad niyang kinuha ang singsing.
Isa.
Dalawa.
Tatlo.
Isinuot niya iyon sa daliri ko.
Pagkatapos ay hinawakan niya ang kamay ko na para bang natatakot siyang bigla akong mawala.
“Pwede ba kitang halikan?”
Napakurap ako.
“Legal wife mo ako nang ilang buwan tapos ngayon ka pa humihingi ng permiso?”
“Sabi mo walang ibang magdedesisyon para sa’yo.”
Napangiti ako.
“Tama.”
Lumapit ako nang kaunti.
“Pwede.”
Mahina lang ang halik niya.
Walang grand music.
Walang audience.
Walang kontrata sa mesa.
At marahil iyon ang dahilan kung bakit sa unang pagkakataon, pakiramdam ko totoong kasal kami.
Makalipas ang anim na buwan, tuluyan nang nagbago ang maraming bagay.
Nagpatupad si Gabriel ng bagong policy sa kumpanya.
Wala nang retrenchment na maaaring aprubahan nang walang independent review at direct notice sa empleyado.
Si Tita Marites naman, bumalik sa Zumba.
Hindi ko agad siya tinawag na “Ma.”
Matagal bago ko nagawa iyon.
Pero isang umaga, habang pinag-aagawan namin kung sino ang magbabayad ng taho pagkatapos ng exercise, bigla na lang lumabas sa bibig ko:
“Ma, ako na.”
Natigilan siya.
Pati ako.
Namula ang mga mata niya.
Pero wala siyang sinabi.
Inagaw lang niya sa akin ang bayad.
“Hindi. Ako ang nanay. Ako ang magbabayad.”
At doon kami parehong natawa.
Isang taon matapos ang araw na una naming pinirmahan ang marriage contract, bumalik kami ni Gabriel sa lugar kung saan kami nagpakasal.
Hindi para mag-divorce.
May hawak siyang bagong papel.
Pagkakita ko, napaikot agad ang mata ko.
“Contract na naman?”
“Hindi.”
Iniabot niya sa akin.
Isang simpleng sulat lang.
Walang lawyer.
Walang clauses.
Walang penalties.
Nakasulat lang:
Walang bayad.
Walang takdang panahon.
Walang taong pwedeng pumili para sa atin.
Kung isang araw mahirap na, pag-uusapan natin.
Kung isang araw masaya tayo, uuwi pa rin tayo sa iisang bahay.
At sa pinakailalim:
Pinipili kita. Araw-araw.
Napatingin ako sa kanya.
“Corny.”
“Pwede kong bawiin.”
Agad kong itinago ang papel sa bag.
“Hindi na.”
Ngumiti siya.
“May isa pa akong tanong.”
“Ano?”
“Kung libre ang bahay at utilities…”
Napataas ang kilay ko.
“…pwede bang manatili ka habambuhay?”
Tinapik ko ang dibdib niya.
“Depende.”
“Sa ano?”
“Kung papayagan mo akong magprito ng isda na maraming bawang.”
Tumawa siya.
“Deal.”
At doon ko naintindihan ang pinakakakaibang bahagi ng kuwento namin.
Nagsimula ang lahat sa isang trabahong sapilitang nawala sa akin.
Sa isang kasal na inayos ng ibang tao.
Sa ₱80,000 na akala ko noon ang pinakamahalagang dahilan para pumirma.
Pero sa huli, hindi pera ang nagpapanatili sa akin sa bahay na iyon.
Hindi utang na loob.
Hindi rin ang singsing.
Kundi ang simpleng katotohanang pagkatapos ng lahat ng pagpili na ginawa ng ibang tao para sa akin—
sa pagkakataong ito,
ako mismo ang pumili.
At pinili rin niya ako.
