paghingi ng tawad na hindi sapat
Bahagi 3: Ang paghingi ng tawad na hindi sapat
Pagbanggit ng pangalan ko, parang may kumalat na kuryente sa buong jewelry store.
Ang ilang staff ay napatingin sa akin na para bang ngayon lang nila ako tunay na nakita. Ang saleslady na kanina ay lumuluhod at umiiyak ay lalo pang napayuko. Ang manager naman ay tila nawalan ng lakas sa mga binti.
Ang lalaking naka-itim na suit, ang Chief Executive Officer ng local branch ng brand, ay nanatiling nakayuko sa harap namin ni Mama.
“Miss Santos,” seryoso niyang sabi, “walang anumang paliwanag ang makakapagtanggol sa ginawa nila. Sisiguraduhin kong magkakaroon ng full internal investigation.”
Tumingin siya kay Mama.
“Ma’am, lubos po akong humihingi ng paumanhin. Hindi po dapat kayo nakaranas ng ganitong klase ng pagtrato sa kahit anong tindahan, lalo na sa amin.”
Hindi agad nakasagot si Mama.
Hindi siya sanay na may yumuyuko sa kanya.
Buong buhay niya, siya ang laging yumuyuko. Sa palengke, sa mga may-ari ng bahay na pinaglalabhan niya noon, sa mga magulang ng estudyanteng minsang sinisisi siya sa pagkukulang ng anak nila, sa mundo na madalas manukat ng halaga ng tao base sa suot at pera.
Kaya ngayon, nang isang mataas na opisyal ang humingi ng tawad sa kanya, hindi niya alam kung saan ilalagay ang mga kamay niya.
“Wala naman po…” mahina niyang sabi. “Ayoko lang pong mapagbintangan.”
Napakababa ng hiling ni Mama.
Hindi pera.
Hindi luho.
Hindi kahit anong kapalit.
Gusto lang niyang hindi siya pagbintangan.
Dahil doon, mas lalong sumikip ang dibdib ko.
“Sir,” sabi ko sa CEO, “ang problema rito ay hindi lang simpleng rude service. May intensyon silang maningil ng pera gamit ang isang sirang item. May pananakot. May diskriminasyon. At base sa sinabi ng saleslady kanina, maaaring hindi ito ang unang beses.”
Agad na tumingin ang CEO sa manager.
“Is that true?”
Namumutla ang manager.
“No, sir! Hindi po totoo! Ginagawa lang po niya iyon para iligtas ang sarili niya!”
Itinuro niya ang saleslady.
“Siya ang kumayod sa kuwintas. Siya ang may kasalanan. Wala po akong alam!”
Biglang umiyak nang mas malakas ang saleslady.
“Ma’am, nagsisinungaling siya! Siya po ang nagturo sa amin! Sabi niya kapag mukhang hindi afford ng customer, takutin daw namin. Minsan daw mas madaling kumita sa takot kaysa sa benta!”
Sumabog ang bulungan sa paligid.
May isang staff sa likod na biglang yumuko, nanginginig ang balikat.
Napansin iyon ng pulis.
“May gusto ka bang sabihin?”
Nag-alangan ang staff, isang batang lalaki na mukhang bago pa lang sa trabaho.
Tumingin siya sa manager, pagkatapos sa pulis.
“Sir… may ibang incident pa po.”
Nanigas ang manager.
“Tahimik!”
Pero hindi na siya tumigil.
“Last month po, may matandang lalaki na pumasok para bumili ng pendant para sa asawa niya. Sinabihan po siya na nasira niya ang clasp ng bracelet. Nagbayad po siya ng seventy thousand pesos dahil natakot siyang ma-report sa barangay at mapahiya sa anak niya.”
Napasinghap ang mga tao sa labas.
Isa pang staff ang nagtaas ng kamay, halos umiiyak.
“May isa pa po. Isang OFW na babae. Kakauwi lang niya. Pinagbintangan din po siya na nagasgasan ang bangle. Umiyak po siya sa counter, pero pinilit pa rin siyang magbayad.”
Parang gumuho ang pader na matagal nilang itinayo.
Isa-isa, lumabas ang mga kuwento.
Hindi pala aksidente ang nangyari sa amin.
Hindi pala ito simpleng kasamaan ng isang saleslady.
Isa itong sistema.
Isang paraan ng pangingikil sa mga taong sa tingin nila ay madaling takutin. Mga matatanda. Mga simpleng manamit. Mga taong takot mapahiya. Mga taong ayaw ng gulo.
At ngayon, si Mama sana ang susunod nilang biktima.
Huminga nang malalim ang CEO.
Kitang-kita ang galit sa mukha niya.
“Effective immediately,” sabi niya sa manager, “you are suspended pending investigation. All staff involved will be turned over for questioning. I want all transaction records, incident reports, CCTV archives, and customer complaint logs from the past six months reviewed.”
“Sir!” sigaw ng manager. “Hindi ninyo puwedeng gawin ito sa akin! Ilang taon na akong nagtatrabaho para sa brand na ito!”
Malamig siyang tiningnan ng CEO.
“At ilang customer ang sinira mo habang dala ang pangalan ng brand na ito?”
Hindi siya nakasagot.
Dumating ang ilang mall security at isa pang representative mula sa corporate office. Kinuha nila ang access card ng manager, pati ang keys sa display cases. Ang saleslady naman ay pinaupo sa isang tabi habang kinakausap ng pulis.
Ako at si Mama ay dinala sa maliit na consultation room sa loob ng store para makapagpahinga habang hinihintay ang formal statement.
Pagkasara ng pinto, doon tuluyang bumagsak ang luha ni Mama.
“Ma…”
Niyakap ko siya agad.
“Anak,” hikbi niya, “nakakahiya.”
“Hindi ikaw ang dapat mahiya.”
“Pero ang daming tao… Nakatingin silang lahat…”
“Dapat silang tumingin,” sabi ko, pinipigilang manginig ang boses. “Para makita nila kung paano ka nila sinaktan. Para makita nilang mali sila.”
Umiling siya.
“Hindi ako sanay, anak. Buong buhay ko, kapag may nangmamaliit sa akin, iniisip ko na lang baka may dahilan. Baka kulang ako. Baka dahil mahirap lang ako. Baka dahil hindi ako bagay sa lugar na iyon.”
Hinawakan ko ang mukha niya.
“Ma, walang lugar sa mundong ito ang masyadong mataas para sa’yo.”
Napatingin siya sa akin.
“Hindi ka bagay sa luxury store?” tanong ko habang umiiyak na rin. “Ikaw ang dahilan kung bakit ako nakapasok sa mga silid na pinapangarap ko lang noon. Ikaw ang dahilan kung bakit ako natutong tumayo nang tuwid. Kung may hindi bagay sa lugar na iyon, sila iyon. Hindi ikaw.”
Matagal niya akong tinitigan.
Pagkatapos, dahan-dahan siyang ngumiti sa gitna ng luha.
“Ang tapang mo na ngayon.”
“Sa’yo ko natutunan.”
Tumawa siya nang mahina.
“Hindi naman ako matapang.”
“Matapang ka, Ma. Tahimik lang ang tapang mo.”
Ilang minuto kaming nanatiling magkayakap.
Pagkatapos, kumatok ang CEO sa pinto. Pumasok siya kasama ang isang babaeng mula sa legal department ng company.
“Miss Santos, Ma’am,” sabi niya, “naiintindihan ko kung ayaw na ninyong manatili rito. Pero bago kayo umalis, gusto kong personal na sabihin na hindi namin ito tatakpan. Makikipag-coordinate kami sa authorities. At kung nanaisin ninyo, tutulungan namin kayong magsampa ng pormal na reklamo.”
Tumango ako.
“Magsasampa kami.”
Bahagyang nagulat si Mama.
“Anak…”
Tumingin ako sa kanya.
“Ma, hindi lang ito para sa atin. Para rin ito sa mga taong nabiktima nila noon. At sa mga susunod sana nilang bibiktimahin.”
Nanahimik si Mama.
Pagkatapos ng ilang sandali, dahan-dahan siyang tumango.
“Sige,” sabi niya. “Kung makakatulong sa iba, ituloy natin.”
Doon ko nakita ang tunay na pagbabago sa mga mata niya.
Hindi na lang takot.
May lungkot pa rin, oo.
Pero may maliit na apoy na nagsisimulang magsindi.
Matapos naming magbigay ng statement, lumabas kami ng store.
Sa labas, may ilang taong naghihintay pa rin. May matandang babae na lumapit kay Mama.
“Ma’am,” sabi niya, “narinig ko ang nangyari. Salamat at hindi kayo nanahimik.”
Nagulat si Mama.
Hinawakan ng babae ang kamay niya.
“May nangyari rin sa akin noon sa ibang store. Pinili kong magbayad kasi natakot ako. Sana noon, may katulad ninyo akong nakita.”
Napuno ng luha ang mata ni Mama.
“Pasensya na po…”
Umiling ang babae.
“Hindi. Salamat.”
Pagkatapos noon, isa pang tao ang lumapit. Isang lalaki. Sinabi niyang nakita niya ang video na kinunan ng anak niya mula sa hallway, at handa raw siyang magsilbing witness kung kailangan.
Habang pinagmamasdan ko si Mama, napagtanto kong may mga sandaling ang isang maliit na pagtayo para sa sarili ay nagiging lakas para sa marami.
Paglabas namin ng mall, palubog na ang araw.
Dapat sana masaya lang ang araw na iyon. Dapat sana simpleng lunch, simpleng regalo, simpleng lakad kasama si Mama.
Pero naging laban.
At sa laban na iyon, nakita kong unti-unting bumabalik ang dignidad sa mga balikat niya.
Pagdating namin sa sasakyan, biglang huminto si Mama.
“Anak,” sabi niya.
“O, Ma?”
“Hindi ko na gusto ang pearl necklace na iyon.”
Napangiti ako nang kaunti.
“Bibilhan kita ng mas maganda sa ibang store.”
Umiling siya.
“Hindi. Iba na lang.”
“Ano?”
Tumingin siya sa akin, mahina ngunit buo ang boses.
“Gusto ko ng isang bagay na hindi nila kayang gawing dahilan para ipahiya ako.”
“Ma…”
“Gusto ko lang kumain tayo ng halo-halo.”
Napatawa ako sa gitna ng pagod at luha.
“Sige. Pinakamahal na halo-halo ang bibilhin ko sa’yo.”
Ngumiti siya.
Pero bago kami tuluyang makasakay, tumunog ang cellphone ko.
Isang unknown number.
Sinagot ko.
Sa kabilang linya, isang babaeng umiiyak ang nagsalita.
“Miss Santos? Pasensya na po sa istorbo. Nakuha ko po ang number ninyo mula sa witness kanina. Ako po iyong OFW na pinagbintangan nila last month.”
Nanahimik ako.
Nagpatuloy siya.
“Kung lalaban po kayo… sasama po ako.”
Tumingin ako kay Mama.
Narinig niya ang sinabi.
Dahan-dahan niyang hinawakan ang kamay ko.
Sa pagkakataong iyon, siya ang unang nagsalita.
“Sabihin mo sa kanya,” sabi ni Mama, “hindi na siya nag-iisa.”