Pagbabalik sa Sarili
Bahagi 3: Ang Pagbabalik sa Sarili
Madaling-araw nang makarating ako sa terminal.
Basang-basa ang mga kalsada, at ang hangin ay amoy ulan, usok ng bus, at kape mula sa maliit na tindahan sa gilid.
Dala ko ang isang maleta, isang handbag, at isang folder ng mga dokumentong dapat sana’y sumira sa buhay ko.
Nakaupo ako sa waiting area, nakatingin sa mga taong naghihintay ng biyahe pauwi sa iba’t ibang probinsya. May mga estudyanteng natutulog sa backpack, may mga nanay na may kalong na bata, may mga manggagawang pagod na pagod ngunit may pasalubong sa kamay.
Sa gitna ng lahat ng iyon, bigla kong naramdaman ang bigat ng pagod.
Hindi lang pagod sa gabi.
Pagod iyon ng anim na taon.
Pagod sa pag-unawa.
Pagod sa paghihintay.
Pagod sa pagpapaliit ng sarili para magkasya sa buhay ng isang taong hindi naman ako gustong bigyan ng puwang.
Nang tumawag si Mama, agad kong sinagot.
“Anak, nasaan ka na?”
“Nasa terminal na po. May biyahe ng alas-kuwatro.”
“May kasama ka ba?”
Napatingin ako kay Bianca, na nakaupo ilang upuan ang layo mula sa akin. Hawak niya ang sarili niyang maliit na bag at tahimik na umiinom ng tubig.
“May nakilala po akong… kasama sa gulo.”
Hindi na nagtanong si Mama.
Siguro naramdaman niyang hindi pa ako handang magkuwento.
“Pagdating mo rito, uuwi ka muna sa bahay. Huwag kang pupunta kahit saan. Nakausap ko na si Kapitan Ramon. Kung may pumunta ulit dito, haharapin natin.”
Matagal na panahon kong inisip na ang pagiging matatag ay nangangahulugang hindi na kailangan ng kahit sino.
Pero nang marinig ko ang boses ni Mama, doon ko naunawaan na minsan, ang tunay na lakas ay ang pag-uwi sa mga taong hindi ka kailangang magpaliwanag para yakapin.
“Ma,” mahina kong sabi.
“O?”
“Pagod na pagod na po ako.”
Sa kabilang linya, sandaling nanahimik si Mama.
Pagkatapos ay narinig ko ang mahinang singhot niya.
“Umuwi ka na, anak. Dito ka muna mapapagod nang hindi kailangang magpanggap.”
Hindi ko napigilan ang luha ko.
Hindi ako umiyak noong nakita ko si Camille sa damit ko.
Hindi ako umiyak noong nalaman ko ang pekeng pirma.
Hindi ako umiyak noong iniwan ko ang apartment.
Pero sa isang pangungusap ni Mama, bumigay ang lahat.
Tumulo ang luha ko nang tahimik, habang ang mga tao sa paligid ay patuloy na may kanya-kanyang buhay.
Maya-maya, lumapit si Bianca.
Iniabot niya sa akin ang tissue.
“Hindi ko alam kung dapat ba akong humingi ng tawad,” sabi niya. “Hindi naman ako ang gumawa ng lahat, pero bahagi pa rin ako ng gulong ito.”
Tinanggap ko ang tissue.
“Hindi ikaw ang may kasalanan.”
“Pero matagal akong nanahimik.” Yumuko siya. “Alam kong may kasunduan ang pamilya namin at pamilya ni Marco. Alam kong ayaw niya sa akin. Akala ko kung may ibang babaeng ipapalit, ibig sabihin malaya na ako. Hindi ko na tinanong kung sino. Hindi ko na inisip kung may masasaktan.”
Tiningnan ko siya.
Sa mukha niya, walang pagpapanggap.
Hindi siya katulad ni Camille.
Hindi siya nagpapanggap na inosente para makuha ang simpatiya ng iba.
Si Bianca ay isang taong may kasalanang hindi niya sinimulan, pero handang aminin ang bahagi niya.
“Pareho tayong ginamit,” sabi ko.
“Pero ikaw ang mas nasaktan.”
“Hindi iyon kompetisyon.”
Mahina siyang natawa.
“Ang strange mo.”
“Maraming nagsasabi.”
Sa unang pagkakataon mula nang umalis ako sa apartment, nakangiti ako nang hindi mapait.
Dumating ang bus bago mag-umaga.
Magkaiba kami ng destinasyon ni Bianca, pero pareho ang ruta sa unang bahagi ng biyahe. Magkatabi kami sa upuan.
Habang unti-unting nagliliwanag ang langit, naiwan sa likuran namin ang siyudad—ang mga billboard, condo, opisina, at kalyeng minsan kong inakalang magbibigay sa akin ng bagong buhay.
Hindi pala lungsod ang nagbibigay ng bagong buhay.
Minsan, ikaw ang kailangang umalis para likhain iyon.
Pagdating ko sa bayan namin, nasa terminal si Mama.
Katabi niya si Papa, na bihira magsalita ngunit agad kinuha ang maleta ko sa kamay ko.
Tiningnan ako ni Mama mula ulo hanggang paa.
Parang gusto niyang siguraduhin na buo pa ako.
Pagkatapos ay niyakap niya ako nang mahigpit.
Hindi niya tinanong kung bakit pumayat ako.
Hindi niya tinanong kung bakit namumugto ang mga mata ko.
Hindi niya tinanong kung bakit sa edad na dalawampu’t siyam ay umuwi akong parang batang natalo sa laban.
Sinabi lang niya:
“Nandito ka na.”
At doon ko naramdaman na sapat na muna iyon.
Sa sumunod na mga araw, hindi ako lumabas.
Natutulog ako nang mahaba.
Kumakain ng lugaw na niluluto ni Mama.
Umupo sa likod-bahay habang pinapanood ang mga dahon ng saging na gumagalaw sa hangin.
Minsan, bigla na lang akong natitigilan habang naghuhugas ng plato, dahil naaalala ko ang mukha ni Marco.
Minsan, nagigising ako sa madaling-araw na parang may hinihintay na mensahe.
Pero wala na.
Naka-block siya.
At sa bawat araw na hindi ko naririnig ang boses niya, unti-unti kong naririnig muli ang sarili ko.
Isang linggo matapos akong umuwi, pumunta si Kapitan Ramon sa bahay.
Kasama niya ang pinsan kong si Atty. Noel, isang abogado sa kalapit na bayan.
Inilabas ko ang folder ng dokumento.
Tahimik nilang binasa iyon.
Habang tumatagal, lalong kumukunot ang noo ni Noel.
“Pekeng pirma ito,” sabi niya. “At kung ginamit nila ito para sa anumang opisyal na proseso, may pananagutan sila.”
“Hindi ko alam kung naisampa na,” sabi ko.
“Hahanapin natin. Pero ang importante, may kopya ka nito at may screenshot ka ng mensahe mula sa nanay ni Marco.”
Tumango ako.
Noong gabing iyon, bago ko iblock si Marco, naipasa ko na sa email ko ang screenshots.
Hindi ko alam kung bakit ko iyon nagawa.
Siguro may bahagi sa akin na alam na, sa pagkakataong ito, hindi sapat ang umiyak at umalis.
Kailangan kong protektahan ang sarili ko.
Tinulungan ako ni Noel na gumawa ng formal statement.
Ipinadala rin namin ang kopya ng reklamo sa barangay sa lugar nina Marco at sa opisina kung saan maaaring ginamit ang dokumento.
Akala ko matatakot ako kapag opisyal nang nagsimula ang laban.
Pero hindi.
Habang pinipirmahan ko ang statement ko, kakaiba ang kalmadong naramdaman ko.
Hindi na ako ang babaeng tahimik na naghihintay sa apartment.
Ako na ang babaeng marunong magsabi:
Hindi.
Hindi ako papayag.
Hindi ninyo ako pagmamay-arian.
Pagkalipas ng ilang araw, nagsimulang dumating ang mga mensahe mula sa hindi kilalang numero.
[Lira, si Marco ito. Pakiusap, mag-usap tayo.]
[Pinapalaki mo ang bagay.]
[Mapapahiya ang pamilya ko.]
[Anim na taon tayo. Wala ka na bang awa?]
Hindi ako sumagot.
Pero noong isang gabi, may dumating na mensahe na hindi mula kay Marco.
Galing kay Camille.
[Ate Lira, sana huwag mo nang idamay si Kuya Marco. Hindi mo alam gaano siya nahihirapan.]
Matagal kong tinitigan ang mensahe.
Pagkatapos ay sumagot ako.
[Alam ko kung gaano ako nahirapan. Iyon ang inaalagaan ko ngayon.]
Hindi na siya nakasagot.
Makalipas ang dalawang linggo, nalaman kong sinuspinde si Marco sa trabaho habang iniimbestigahan ang reklamo tungkol sa paggamit ng pekeng dokumento at conflict of interest sa opisina.
Hindi ko ipinagdiwang.
Hindi ako tumalon sa saya.
Pero noong sinabi iyon ni Noel, tahimik akong uminom ng kape at tumingin sa labas ng bintana.
Sa unang pagkakataon, naramdaman kong hindi lahat ng nananakit ay basta na lang nakakalakad palayo.
May mga pintong nagsasara rin sa kanila.
Isang hapon, nagpunta ako sa lumang palengke ng bayan.
Doon ko nakita ang maliit na bakanteng puwesto sa tabi ng tindahan ng kape.
Dati, kapag nagbabakasyon ako, madalas akong dumaan doon. Pangarap ko noon na magkaroon ng maliit na lugar na may mga halaman, homemade desserts, at tahimik na sulok para sa mga gustong magpahinga.
Tinawanan iyon ni Marco noon.
“Sino namang yayaman sa cake at halaman?”
Ngayon, habang nakatayo ako sa harap ng bakanteng puwesto, hindi ko na narinig ang pangungutya niya.
Ang narinig ko ay ang sarili kong tinig noong mas bata pa ako.
Gusto ko ito.
Kaya kinausap ko ang may-ari.
Ginamit ko ang naipon kong pera, hindi mula kay Marco, kundi mula sa anim na taon kong pagtatrabaho, pagtitiis, at pagpupuyat.
Maliit lang ang sinimulan ko.
Isang mesa.
Tatlong upuan.
Ilang paso ng halaman.
Homemade mango cake, banana bread, at mainit na salabat.
Pinangalanan ko ang lugar na Silong.
Dahil iyon ang unang kailangan ko noong gabing umuulan sa lungsod.
Isang silong.
Hindi bahay.
Hindi pangako.
Kundi isang lugar na pansamantalang tatanggap sa iyo habang natututo kang tumayo muli.
Sa unang araw ng pagbubukas, si Mama ang unang customer.
Bumili siya ng isang slice ng mango cake kahit siya rin ang tumulong gumawa nito.
Si Papa naman, tahimik na naglagay ng maliit na karatula sa labas.
Bukas.
Natawa ako.
“Pa, medyo tabingi.”
Tiningnan niya iyon.
“Hindi bale. Basta bukas.”
Hindi ko alam kung bakit, pero halos maiyak ako.
Basta bukas.
Siguro ganoon din ako.
Hindi pa perpekto.
Hindi pa ganap na maayos.
Pero bukas.
Bukas sa bagong umaga.
Bukas sa sariling pangarap.
Bukas sa buhay na hindi na umiikot sa taong hindi ako pinili.
At habang unti-unting pumapasok ang unang mga customer, naramdaman kong ang sugat sa loob ko ay hindi pa nawawala.
Pero hindi na ito dumudugo gaya ng dati.
Nagsisimula na itong maghilom.