Kasalang Hindi Ko Pinili
Bahagi 2: Ang Kasalang Hindi Ko Pinili
Nakatayo ako sa gitna ng bukas na pinto, hawak ang cellphone ni Marco sa isang kamay at ang sarili kong cellphone sa kabila.
Sa screen ng cellphone ko, patuloy pa ring umiiyak si Mama.
“Lira,” nanginginig ang boses niya, “anak, hindi namin alam ang nangyayari. Bigla na lang silang dumating dito. May dalang pagkain, sobre, at kung anu-anong papel. Sabi nila, matagal mo na raw kinausap si Marco tungkol dito. Na pumayag ka raw…”
Hindi na niya naituloy.
Sa likuran ko, narinig ko ang mabilis na paghinga ni Marco.
“Lira,” muli niyang tawag, mas mababa ang boses, mas desperado, “ibalik mo muna ang cellphone ko. Mag-uusap tayo nang maayos.”
Napatawa ako nang mahina.
Maayos.
Nakakatawa kung paano ginagamit ng mga taong nanakit sa iyo ang salitang iyon kapag nahuli na sila.
Noong hindi ko alam, maayos ang lahat para sa kanila.
Noong ako ang naghihintay mag-isa sa tabi ng dagat, maayos iyon.
Noong ang damit ko ay ipinasuot niya sa ibang babae, maayos iyon.
Noong ang pangalan ko ay inilagay nila sa kasalang hindi ko pinili, saka lang biglang kailangan naming “mag-usap nang maayos.”
Humakbang papasok ang ina ni Marco.
Siya si Aling Teresa.
Anim na taon ko siyang pinakitunguhan nang may respeto. Tuwing umuuwi kami sa probinsya, ako ang nagdadala ng pasalubong. Ako ang nagluluto. Ako ang unang bumabati sa kanya sa mga pista at kaarawan.
Pero sa sandaling iyon, ang tingin niya sa akin ay hindi tulad ng tingin sa magiging manugang.
Tingin iyon sa isang bagay na hindi pa tapos ayusin.
“Lira,” malamig niyang sabi, “huwag kang gumawa ng eksena. Nasa siyudad kayo, pero hindi ibig sabihin niyan wala na kayong hiya sa matatanda.”
Dahan-dahan kong ibinaba ang cellphone ko, pero hindi ko pinatay ang video call.
Gusto kong marinig ni Mama ang lahat.
Tiningnan ko ang babaeng nakaputing bestida sa tabi ni Aling Teresa.
Mukha siyang mas bata sa akin. Marahil dalawampu’t tatlo o dalawampu’t apat. Maputla ang mukha, mahigpit ang kapit sa folder, at halatang hindi rin komportable.
“Sino siya?” tanong ko.
Walang sumagot agad.
Si Camille, na kanina ay parang inosenteng sisiw sa loob ng nightdress ko, biglang yumuko. Ngunit hindi ko pinalampas ang kislap sa mga mata niya.
Alam niya.
Marahil matagal na niyang alam.
Si Marco ang unang kumilos.
Humakbang siya palapit sa akin.
“Lira, hindi ito gaya ng iniisip mo.”
“Ano ang iniisip ko?” tanong ko. “Na may kasal sa probinsya sa susunod na buwan? Na may ‘pumayag na pamilya ng babae’? Na kailangang hindi ko malaman bago matapos ang lahat?”
Namuti ang labi niya.
“May dahilan.”
“Sabihin mo.”
Nanahimik siya.
Si Aling Teresa ang sumagot.
“Matagal nang may utang na loob ang pamilya namin sa pamilya ni Bianca.”
Bianca.
Iyon pala ang pangalan ng babaeng nakaputi.
“Nang magkasakit ang ama ni Marco noon, sila ang tumulong. May kasunduan ang matatanda. Dapat si Marco ang pakakasalan ni Bianca.”
Para akong nakarinig ng isang lumang kwentong hindi dapat nang umiiral sa panahong ito.
“Kung ganoon,” sabi ko, “bakit pangalan ko ang nakasulat sa papeles?”
Suminghap si Mama sa kabilang linya.
Hindi na mapakali si Marco.
“Lira, makinig ka muna—”
“Ako ang tinatanong ko,” putol ko kay Aling Teresa.
Nagtaas siya ng baba.
“Dahil ayaw ni Marco na pakasalan si Bianca.”
Hindi ako agad nakapagsalita.
“Pero ayaw din niyang mawala ang tulong ng pamilya nila,” dagdag ko, unti-unting nauunawaan ang kabaliwan ng lahat.
Kumikibot ang panga ni Marco.
“Hindi iyon ganoon kasimple.”
“Simple lang.” Tiningnan ko siya nang diretso. “Gusto mong manatiling malinis sa harap ng pamilya niya. Gusto mong makuha ang benepisyo ng kasunduan. Gusto mong hindi matali sa babaeng ayaw mo. Kaya ipinangalan ninyo sa akin ang kasal?”
“Hindi tunay na kasal iyon,” mabilis niyang sabi. “Formalidad lang.”
Sa sandaling iyon, may kung anong malamig na bagay ang umakyat mula sa dibdib ko hanggang lalamunan.
“Formalidad?”
“Pagkatapos ng ilang buwan, aayusin natin ang annulment o kung anuman. Hindi naman natin kailangang magsama. Kailangan lang mapirmahan ang dokumento para masunod ang usapan ng matatanda.”
Tinitigan ko siya.
Ito ba talaga ang lalaking minahal ko sa loob ng anim na taon?
Ang lalaking dati kong pinag-ipunan ng regalo.
Ang lalaking sinamahan ko noong wala pa siyang trabaho.
Ang lalaking pinaniwalaan kong kasama kong bubuo ng tahanan.
Sa likod ni Marco, ngumiti nang napakaliit si Camille.
Hindi iyon ngiting pang-aasar na lantaran.
Mas masahol.
Ngiti iyon ng taong akala niya panalo na siya.
Naiintindihan ko na.
Habang inihahanda ako ni Marco bilang panangga sa kasunduan ng pamilya niya, inilalagay naman niya si Camille sa puwestong gusto niya talaga.
Ako ang gagawing pangalan sa papel.
Si Camille ang babaeng aalagaan niya sa totoong buhay.
Napakagaling.
Napakarumi.
Tumingin ako kay Bianca.
“Kaya pumayag ka?”
Nanlaki ang mga mata niya.
Hindi siguro niya inasahang kakausapin ko siya.
“Hindi…” mahina niyang sabi. “Hindi ko alam na pangalan mo ang ilalagay nila. Ang sabi lang sa akin, may aayusin silang kapalit. Ayoko rin nito.”
“Bianca!” saway ni Aling Teresa.
Pero nakahanap na ng lakas ang boses ni Bianca.
“Pagod na rin ako, Tita. Lagi n’yo na lang sinasabing utang na loob, kasunduan, reputasyon. Pero buhay namin ito. Hindi ninyo puwedeng ipamigay kung kani-kanino.”
Tumahimik ang hallway.
Sa unang pagkakataon, nakita kong hindi lang pala ako ang nakakulong sa bitag.
May iba ring ginagawang piyesa sa larong ito.
Huminga ako nang malalim.
Pagkatapos ay itinaas ko ang folder na hawak ni Bianca.
“Patingin.”
Nag-atubili siya, ngunit iniabot din iyon sa akin.
Binuksan ko ang folder.
Nasa loob ang photocopy ng ilang dokumento, application forms, at isang draft ng kasunduan. Sa itaas, nakalagay ang pangalan ko. May maling pirma sa gilid—pirma na pilit ginaya ang pirma ko.
Biglang nanginig ang kamay ko.
Hindi dahil sa takot.
Kundi sa galit.
“Peke ang pirma ko.”
Napaatras nang kalahating hakbang si Marco.
“Hindi pa iyan final.”
“Pero sinubukan ninyo.”
“Hindi ako ang pumirma niyan.”
“Pero alam mo.”
Hindi siya nakasagot.
Iyon na ang sagot.
Sa kabilang linya, narinig ko ang boses ni Mama, sa pagkakataong iyon ay hindi na umiiyak. Matigas na.
“Lira, anak, umuwi ka. Ngayon din. Tatawagan ko ang barangay captain dito. Huwag kang pumirma ng kahit ano.”
“Hindi ako pipirma, Ma.”
Si Aling Teresa ay biglang sumigaw.
“Anong hindi pipirma? Anim na taon kang inalagaan ng anak ko! Anim na taon kang nakatira kasama niya! Akala mo ba wala kang responsibilidad sa pamilyang ito?”
Tiningnan ko siya nang hindi kumukurap.
“Inalagaan?”
Halos hindi ko napigilan ang tawa.
“Ako ang nagbayad ng kalahati ng renta sa apartment na ito. Ako ang nagluto kapag may sakit siya. Ako ang naghintay sa kanya gabi-gabi. Ako ang nagbuhos ng anim na taon sa relasyon na ginagamit lang pala niya. Kung may utang dito, hindi ako iyon.”
Namula ang mukha ni Aling Teresa.
“Walang utang na loob.”
“Oo,” sabi ko. “Wala na.”
Tumalikod ako kay Marco at kinuha ang maleta ko.
Agad siyang humarang sa pinto.
“Lira, hindi ka puwedeng umalis nang ganito.”
Tumingin ako sa kanya.
“Tumabi ka.”
“Mag-usap tayo.”
“Tapos na tayo.”
“Hindi mo puwedeng tapusin ang anim na taon nang ganoon lang.”
“Hindi ako ang nagtapos nito nang ganoon lang, Marco. Ikaw. Matagal mo nang tinatapos. Ngayon ko lang tinanggap.”
Napakadilim ng mga mata niya.
Marahil ngayon lang siya tunay na natakot.
Hindi noong umiyak ako.
Hindi noong naghintay ako.
Hindi noong nagtanong ako.
Ngayon lang, nang makita niyang hindi na ako nagmamakaawa.
Hinawakan niya ang braso ko.
Hindi madiin, pero sapat para pigilan ako.
Bago pa ako makakilos, may kamay na pumulupot sa pulso niya at tinanggal ito sa akin.
Si Bianca.
Payat siya, pero matatag ang pagkakatayo.
“Hayaan mo siyang umalis,” sabi niya.
“Wala kang pakialam dito,” singhal ni Marco.
“Meron,” sagot ni Bianca. “Dahil pangalan ko rin ang ginagamit ninyo sa kasinungalingang ito.”
Si Camille, marahil natatakot nang mawala ang kontrol sa eksena, biglang nagsalita.
“Ate Lira, baka puwede naman kalma muna tayo. Kawawa naman si Kuya Marco. Stress na stress siya sa trabaho, tapos ganito pa—”
Tiningnan ko siya.
Natigil siya agad.
“Hubarin mo ang damit ko.”
Namula ang mukha niya.
“Ate…”
“Hindi kita ate,” malamig kong sabi. “At huwag mong gamitin ang damit ko habang tinatawag mong kuya ang lalaking kasama ko sa bahay.”
Napatakip siya sa dibdib niya, kunwaring sugatan.
Si Marco ay kumunot ang noo.
“Lira, sobra ka na.”
Hindi ko siya pinansin.
Kinuha ko sa drawer sa may pintuan ang luma kong shawl at inihagis iyon kay Camille.
“May limang minuto ka.”
Hindi ko na hinintay ang sagot niya.
Lumabas ako ng apartment dala ang maleta, habang hawak pa rin ang folder ng pekeng dokumento.
Sa elevator, sinundan ako ni Bianca.
Tahimik kaming dalawa habang bumababa.
Sa pagitan namin, walang pagkakaibigan, walang tiwala.
Pero may isang bagay kaming pareho.
Pareho kaming muntik gawing sakripisyo ng mga taong nagsasabing ginagawa nila ang lahat para sa pamilya.
Pagbukas ng elevator sa lobby, bumuhos ang malamig na hangin mula sa labas.
Umuulan pa rin.
Hinawakan ko ang hawakan ng maleta ko.
“May pupuntahan ka?” tanong ni Bianca.
“Terminal. Uuwi ako sa probinsya.”
“Ako rin,” sabi niya.
Tiningnan ko siya.
Nakangiti siya nang mapait.
“Pero hindi sa kanila. Sa sarili kong buhay.”
Sa labas, may taxi na huminto.
Bago ako sumakay, tumunog ang cellphone ko.
Si Marco.
Hindi ko sinagot.
Sunod-sunod ang tawag.
Pagkatapos ay mga mensahe.
[Lira, nasaan ka?]
[Huwag kang magpadalos-dalos.]
[Hindi mo naiintindihan ang pressure ko.]
[Hindi ko kailanman ginustong saktan ka.]
Tinitigan ko ang huling mensahe.
Pagkatapos, nag-type ako ng isang pangungusap.
[Pero sinaktan mo ako nang paulit-ulit, kahit hindi mo raw ginusto.]
Ipinadala ko iyon.
Pagkatapos, blinock ko siya.
Sa unang pagkakataon sa loob ng anim na taon, naging tahimik ang mundo ko.
Hindi dahil wala nang sakit.
Kundi dahil wala na akong hinihintay na paliwanag mula sa taong hindi marunong managot.
Habang umaandar ang taxi palayo sa gusali, tiningnan ko sa bintana ang matataas na ilaw ng lungsod.
Dati, pinangarap kong sabay naming panoorin ni Marco ang mga ilaw na iyon.
Ngayon, pinapanood ko silang maglaho sa likuran ko.
At kakaiba.
Hindi ko naramdaman na may nawawala sa akin.
Pakiramdam ko, may bumabalik.
Ako.