Pagbabalik ng Lalaking Walang Mukha
Bahagi 4: Ang Pagbabalik ng Lalaking Walang Mukha
Akala ko, pagkatapos kong umuwi sa bayan at simulan ang bagong buhay kasama si Nanay, tatahimik na si Adrian.
Nagkamali ako.
Isang hapon, habang abala kami sa karinderya, dumating ang isang itim na kotse sa tapat. Huminto ito sa gilid ng kalsada, halos harangan ang daanan ng mga tricycle.
Alam ko agad kung sino ang sakay bago pa bumukas ang pinto.
Si Adrian.
Mas payat siya kaysa noong huli ko siyang nakita. Hindi na maayos ang buhok niya, at ang damit niya ay mukhang mamahalin pa rin, pero gusot. Sa likod niya, bumaba si Aling Lourdes, nakasuot ng salamin sa araw at hawak ang bag na parang panangga sa buong mundo.
Napahinto ang ilang kumakain.
Si Nanay, na nagbibilang ng sukli, ay dahan-dahang tumingin sa akin.
“Gusto mo bang ako ang humarap?”
Umiling ako.
“Ako na.”
Lumabas ako ng karinderya.
Ang araw ay mainit, pero ang hangin mula sa dagat ay malamig sa balat ko.
Tumigil si Adrian ilang hakbang mula sa akin.
“Mariel.”
Hindi ako sumagot.
Tumingin siya sa paligid. Kita kong napansin niya ang bagong signage, ang mga mesa, ang mga taong nakatingin sa kanya. Napansin din niya siguro ang refrigerator sa loob—ang refrigerator na dati’y nasa condo niya.
O sa akala niya, condo niya.
“Puwede ba tayong mag-usap?” tanong niya.
“Dito ka na magsalita.”
Napakurap siya.
“Private sana.”
“Tapos na ako sa private conversations. Doon ka magaling magsinungaling.”
Namula ang mukha niya.
Si Aling Lourdes ay agad sumabat.
“Mariel, kahit ano pa ang nangyari, asawa mo pa rin siya. Huwag mo siyang pagsalitaan nang ganyan sa harap ng ibang tao.”
Tiningnan ko siya.
“Bakit po kayo nandito?”
Napalunok siya.
Mukhang hindi niya inaasahang diretso ang tanong ko.
Si Adrian ang sumagot.
“Gusto naming ayusin ito.”
“Alin?” tanong ko. “Ang kasal? Ang kaso? Ang pera? O ang image ninyo?”
Napahigpit ang panga niya.
“Lahat.”
Ngumiti ako nang bahagya.
“At paano mo aayusin?”
Naglabas siya ng envelope mula sa bag niya.
“Nandito ang pera.”
Tumingin ako sa envelope.
“Anong pera?”
“Yung cashback. Buo. Dagdag pa ako ng konti. Para matapos na.”
Hindi ako gumalaw.
Sa likod ko, naramdaman kong tumayo si Camille mula sa isang mesa. Hindi siya nagsalita, pero alam kong nakabantay siya.
Kalmado kong tinanong:
“Akala mo ba ang problema dito ay pera lang?”
“Mariel, ibinabalik ko na.”
“Dahil nahuli ka.”
“Hindi ganoon.”
“Kung hindi ka nahuli, ibabalik mo ba?”
Hindi siya sumagot.
Si Aling Lourdes ay lumapit ng isang hakbang.
“Anak, tanggapin mo na. Mas mabuti nang ayusin ito nang tahimik. Ayaw mo rin namang masira ang buhay ninyong dalawa.”
Natawa ako.
“Buhay naming dalawa? Aling Lourdes, wala na pong ‘kami.’”
Nanigas ang mukha niya.
“Ang dali mong bumitaw.”
“Hindi po. Ang dali ninyong manakit.”
Lumalim ang katahimikan.
Huminga nang malalim si Adrian.
“Mariel, nawalan ako ng trabaho.”
Hindi ako nagulat. Nabalitaan ko na iyon mula sa abogado. Dahil sa complaint at sa internal investigation ng supplier, nalaman ng kumpanya niyang may issue siya sa documents. Hindi pa tapos ang kaso, pero sapat na iyon para suspindihin siya. Pagkatapos, nag-resign daw siya bago pa tuluyang tanggalin.
“Pasensya na,” sabi ko. “Pero hindi ako ang kumuha ng trabaho mo.”
“Dahil sa reklamo mo—”
“Dahil sa ginawa mo,” putol ko.
Nanginginig ang kamay niya habang hawak ang envelope.
“Hindi mo ba kayang maawa?”
Doon sumakit ang dibdib ko. Hindi dahil naaawa ako sa kanya, kundi dahil naalala ko ang sarili kong dating madaling maawa. Ang dating Mariel na kapag may nagsalita nang mahina, agad lumalambot. Ang dating Mariel na kapag may humingi ng tawad, iniisip agad kung paano siya magpapatawad kahit hindi pa niya naiintindihan ang sugat.
Pero iba na ako ngayon.
“Naawa ako sa iyo noon,” sabi ko. “Kaya ako ang nag-asikaso ng lahat kahit pagod ako. Naawa ako sa pamilya mo, kaya bumili ako ng gamit na pati sila makikinabang. Naawa ako sa pride mo, kaya hindi ako nagsalita nang ipamukha mong wala akong parte sa condo.”
Humakbang ako palapit.
“Ngayon, sarili ko naman ang kaaawaan ko.”
Bumaba ang tingin niya.
“Hindi mo na talaga ako mahal?”
Tahimik akong napangiti.
Ang tanong na iyon, ilang linggo ko ring kinatatakutan. Akala ko kapag narinig ko iyon mula sa kanya, babalik ang lahat: ang alaala ng panliligaw, ang pangako, ang kasal, ang gabi sa condo.
Pero wala.
Wala nang bumalik kundi ang mukha niya nang sabihin niyang wala akong parte sa bahay.
“At kung mahal pa kita?” tanong ko. “Magiging tama ba ang ginawa mo?”
Hindi siya nakasagot.
Ipinagpatuloy ko:
“Pagmamahal ang dahilan kung bakit ako nagtiwala. Hindi ito dahilan para patawarin ang panloloko nang walang pananagutan.”
Napatingin siya sa akin, pulang-pula ang mata.
“Anong gusto mong gawin ko?”
“Sabihin mo ang totoo.”
“Sinabi ko na—”
“Hindi. Sa harap ng nanay mo. Sa harap ng mga taong dinala niya. Sa harap ng sarili mo. Sabihin mong ginamit mo ang pangalan ko. Sabihin mong kinuha mo ang perang hindi iyo. Sabihin mong nagsinungaling ka.”
Namumutla siya.
Si Aling Lourdes ay biglang sumigaw:
“Huwag kang magpapahiya, Adrian!”
Doon ako napatingin sa kanya.
“Kita n’yo? Hanggang ngayon, hiya pa rin ang iniisip ninyo. Hindi ang mali.”
Humakbang si Aling Lourdes palapit sa akin.
“Kung hindi ka sana nagmatigas, hindi aabot sa ganito.”
“Kung hindi sana nagnakaw ang anak ninyo, wala tayong pag-uusapan.”
Umingay ang paligid.
May isang customer na napabulong, “Totoo pala.”
Si Aling Lourdes ay halos manginig sa galit.
“Walang utang na loob.”
Doon lumabas si Nanay mula sa karinderya.
Hindi siya sumigaw.
Hindi siya nagmura.
Pero sapat ang tindig niya para tumahimik ang lahat.
“Lourdes,” sabi niya, “ang utang na loob, hindi ginagamit na tali sa leeg ng anak ko.”
Nanliit ang mata ni Aling Lourdes.
“Cora, huwag kang makialam.”
“Anak ko ang kinakausap mo sa harap ng tindahan ko. Makikialam ako.”
Si Adrian ay huminga nang malalim, parang pagod na pagod na.
“Ma, tama na.”
Natigilan si Aling Lourdes.
“Anak?”
Tumingin si Adrian sa kanya.
“Tama na.”
Sa unang pagkakataon, nakita kong nagsalita siya laban sa nanay niya. Pero huli na ang lahat.
Bumaling siya sa akin.
“Ako ang kumuha ng refund.”
Tahimik ang paligid.
“Ako ang gumamit ng ID copy mo. Ako ang nagsumite ng request. Ako ang nagpasa ng account ko. Akala ko… akala ko hindi na mahalaga dahil ikakasal naman tayo.”
Napapikit ako.
May parte sa akin na gustong sumigaw.
May parte sa akin na gustong sabihing: Kaya pala. Kaya pala ang dali mong sabihin na ang bahay ninyo ay sa inyo, pero ang gamit ko ay inyo rin.
Pero hindi ako sumigaw.
Tiningnan ko lang siya.
“Salamat sa wakas sinabi mo.”
Umangat ang tingin niya, may bahagyang pag-asa.
“Kung ganoon, puwede na nating—”
“Hindi.”
Namatay agad ang pag-asa sa mukha niya.
“Ang pagsasabi ng totoo ay simula ng pananagutan, hindi katapusan.”
Inabot ko ang envelope, hindi para tanggapin nang tahimik, kundi para ibigay kay Camille.
“Bibilangin natin ito sa harap ng abogado. Ire-record bilang partial restitution. Hindi ito kapalit ng kaso. Hindi ito kapalit ng annulment. Hindi ito kapalit ng dignidad ko.”
Napaatras si Adrian.
“Annulment?”
“Oo.”
“Mariel, kasal tayo.”
“Kahapon lang ng kasal natin, pinatunayan mong hindi mo naiintindihan ang ibig sabihin noon.”
Biglang bumuhos ang ulan.
Mabilis, makapal, at malamig.
Ang mga taong nakatayo sa labas ay nagsitakbo papasok sa lilim. Pero ako, si Adrian, at si Aling Lourdes ay nanatili sa tapat ng karinderya, basang-basa sa unang bugso.
Naalala ko ang araw ng kasal.
Sabi nila, ang ulan sa kasal ay naglilinis ng malas.
Siguro hindi sapat ang ulan noong araw na iyon.
Kailangan pa pala ng isa.
Si Adrian ay nakatayo sa harap ko, basang-basa, hawak ang kawalan.
“Mariel,” bulong niya, “wala na ba talaga?”
Tiningnan ko siya.
Walang galit sa dibdib ko.
Walang pag-ibig.
May pagod, oo.
Pero may kapayapaan din.
“Wala na.”
Lumapit si Nanay at binuksan ang payong sa ibabaw ko.
Pumasok ako sa karinderya nang hindi lumilingon.
Mula sa loob, nakita ko si Adrian at Aling Lourdes na nakatayo sa ulan. Sa unang pagkakataon, walang sigaw. Walang utos. Walang mukha na ipaglalaban.
Tanging dalawang taong naiwan sa gitna ng daan, hawak ang resulta ng mga bagay na pinili nilang gawin.
Pagkatapos ng araw na iyon, hindi na muling pumunta si Adrian sa bayan namin.
Sa tulong ni Atty. Salazar, itinuloy ko ang legal process. Ang supplier ay nagbigay ng official certification na hindi ako ang nag-authorize ng refund transfer. Ang pera na ibinalik ni Adrian ay naitala, ngunit hindi iyon sapat para burahin ang ginawa niya.
Unti-unti, lumabas din ang iba pang detalye.
May ilang kaibigan pala siyang inutangan.
May ilang supplier na kinausap niya gamit ang pangalan ng kumpanya niya kahit personal transaction.
May mga gastos siya na hindi ko alam.
Hindi siya malaking kriminal tulad ng sa pelikula. Hindi siya mastermind. Hindi siya halimaw na halata agad.
At iyon ang mas nakakatakot.
Isa siyang ordinaryong lalaking sanay makalusot.
Sanay na may magtatakip.
Sanay na may babaeng mauuna pang mahiya kaysa maningil.
Sa huli, iyon ang nawala sa kanya.
Hindi lang pera.
Hindi lang trabaho.
Nawala sa kanya ang mundo kung saan akala niya, sapat na ang pagiging lalaki para siya ang paniwalaan.
At ako?
Unti-unti kong binuo ang mundo kung saan hindi ko kailangang humingi ng permiso para protektahan ang sarili ko.