Nang Bawiin Ko ang Pera at Pangalan Ko, Saka Nila Nalamang Hindi Ako Babalik
Bahagi 4: Nang Bawiin Ko ang Pera at Pangalan Ko, Saka Nila Nalamang Hindi Ako Babalik
Linggo ng umaga nang umalis ako sa apartment na anim na taon kong tinawag na tahanan.
Dalawang maleta lamang ang dala ko.
Isang backpack na may mga dokumento.
At isang maliit na sobre na may lumang litrato namin ni Papa.
Hindi ko pa naisama ang mesa.
Nasa furniture repair shop iyon, hinihintay na maibalik ang mga paa at maayos ang nabiyak na gilid.
Bago ako umalis, tinawagan ko ang may-ari ng pagawaan.
“Kuya Ramon, puwede po bang huwag ninyong palitan ang buong tabletop?”
“Opo, Ma’am. Aayusin lang natin ang mga sira. Iiwan natin ang original wood hangga’t maaari.”
“At iyong sulat sa ilalim…”
“Hindi po gagalawin.”
Doon lamang ako nakahinga nang maluwag.
May mga bagay na hindi na maibabalik sa orihinal na anyo.
Pero hindi ibig sabihin noon na wala nang halaga ang mga ito.
Makalipas ang dalawang oras, nakaupo na ako sa eroplano papuntang Cebu.
Habang lumilipad kami sa ibabaw ng mga ulap, dumating ang unang tawag ni Adrian.
Hindi ko sinagot.
Sinundan iyon ng limang missed calls.
Pagkatapos ay mga mensahe.
“Nasaan ka?”
“Bakit wala ang mga gamit mo?”
“Mara, hindi ito nakakatawa.”
“Kailangan nating pag-usapan ang papers sa townhouse.”
Sa huling mensahe ako napahinto.
Dati, ang una niyang tanong kapag hindi niya ako makita ay kung kumain na ba ako.
Ngayon, ang unang bagay na mahalaga sa kanya ay ang mga papel na kailangan niyang ayusin.
Nag-reply ako.
“Nasa Cebu ako. Tungkol sa shared account, personal belongings, at paggamit sa pangalan ko, sa abogado ko ka makipag-ugnayan.”
Makalipas ang ilang segundo, tumawag siya ulit.
Hindi ko sinagot.
Paglapag ko sa Mactan-Cebu International Airport, sinalubong ako ng driver na ipinadala ng kompanya.
Sa labas ng terminal, maliwanag ang araw.
May mga taxi, bus, at mga pamilyang masayang nagsasalubong.
Wala akong kakilala roon.
Pero hindi ako natakot gaya ng inaasahan ko.
Siguro dahil mas nakakatakot pa palang manatili sa isang lugar kung saan araw-araw kang unti-unting nawawala.
Ang pansamantalang accommodation na ibinigay ng kompanya ay isang maliit ngunit maayos na studio unit.
May sariling kusina.
May bintanang tanaw ang ilang puno at bubong ng katabing gusali.
Walang magarang chandelier.
Walang cream-colored furniture package.
Walang master bedroom.
Pero may isang bagay na wala sa townhouse na pinili nila.
Ako ang may karapatang magdesisyon kung paano ako mamumuhay doon.
Kinabukasan, nagsimula ako sa bagong posisyon bilang regional finance operations manager.
Mas mataas ang suweldo.
Mas malaki ang responsibilidad.
At sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon, hindi ako nag-aalala kung magagalit si Adrian dahil late akong makakauwi.
Sa mga sumunod na araw, abala ako sa trabaho at pag-aayos ng aking mga dokumento.
Si Attorney Celeste naman ang tumulong sa akin na ayusin ang usapin sa Maynila.
Una niyang ipinadala ang pormal na sulat kay Adrian tungkol sa ₱180,000 na kinuha mula sa joint account nang walang napagkasunduang pahintulot.
Kalakip ang mga transaction record, spreadsheet ng contributions, at mga mensahe naming nagpapatunay sa layunin ng aming ipon.
Humingi rin siya ng malinaw na accounting sa ginamit na pera.
Ikalawa, kinontak niya ang leasing office ng townhouse.
Kinumpirma kong hindi ko pinirmahan ang occupant information form at hindi ako nagbigay ng authorization para gamitin ang aking signature.
Nagpadala ako ng specimen signatures at mga kinakailangang dokumento para sa kanilang internal verification.
Hindi ko sinabing sigurado akong si Adrian ang gumaya sa pirma ko.
Wala pa akong ebidensiyang direktang nagtuturo kung sino ang gumawa.
Pero malinaw ang isang bagay.
Hindi ako ang pumirma.
At hindi ako pumayag na maging responsable sa kontrata.
Pansamantalang inalis ng leasing office ang aking pangalan sa kanilang active occupant record habang iniimbestigahan ang dokumento.
Ang anumang pananagutan sa orihinal na lease ay nanatili sa mga tunay na pumirma nito.
Pangatlo, inayos namin ang mga gamit sa lumang apartment.
Sa tulong ng building administrator, gumawa ako ng inventory.
Ang refrigerator, washing machine, microwave, at ilan pang appliances ay may mga resibong nakapangalan sa akin.
Nagpadala si Attorney Celeste ng kahilingan na ibalik ang mga iyon.
Sa una, hindi pumayag si Adrian.
Tumawag siya nang halos hatinggabi.
“Mara, seryoso ka bang kukunin pati refrigerator?”
“Oo.”
“Ginagamit na namin iyon.”
“Binili ko iyon.”
“Six years tayong magkasama. Ganyan ka ba talaga kakwenta?”
Matagal akong natahimik bago sumagot.
“Kung hindi mahalaga ang mga gamit ko, bakit ayaw mong ibalik?”
Wala siyang naisagot.
Maya-maya, narinig ko ang boses ni Bianca sa likod.
“Adrian, sabihin mo na kailangan natin ang washing machine. Hindi pa dumarating ang inorder ko.”
Doon ako bahagyang napangiti.
Kahit hanggang ngayon, siya pa rin ang inuuna ni Adrian.
Pero hindi na ako nasasaktan gaya ng dati.
“Makipag-usap ka na lang kay Attorney Celeste,” sabi ko.
At ibinaba ko ang tawag.
Pagkaraan ng dalawang linggo, nagsimula ang tunay nilang problema.
Nag-email sa akin ang leasing office upang ipaalam na nagbigay na sila ng written confirmation na hindi ako authorized signatory ng naturang occupant form.
Napag-alaman nilang ang scanned document ay ipinasa mula sa email address na ginagamit ni Adrian para sa lease correspondence.
Hindi pa nito tiyak na pinatutunayan kung sino ang gumaya sa aking lagda, ngunit sapat iyon upang hindi nila tanggapin ang dokumento bilang pahintulot mula sa akin.
Hinilingan nila si Adrian ng paliwanag at ng orihinal na dokumento.
Kasabay nito, kinailangan nina Adrian at Bianca na isaayos ang tunay na bilang ng mga taong maninirahan at ang kanilang mga responsibilidad sa renta.
Hindi nila maaaring ipasa sa akin ang bayarin dahil lamang nakasulat ang pangalan ko sa isang dokumentong itinanggi kong pinirmahan.
Sa kabilang banda, nagsimulang magreklamo sina Carlo at Vincent.
Hindi pala nila alam na ang ₱180,000 na furniture deposit ay galing sa pinagsamang ipon namin ni Adrian.
Ang pagkakaalam nila, sariling pera ni Adrian ang ginamit.
Mas lalo silang nagalit nang malaman nilang ang supplier ay konektado sa negosyo ni Bianca.
Isang gabi, nakatanggap ako ng mahabang mensahe mula kay Carlo.
“Mara, sorry. Ngayon lang namin naintindihan kung bakit ka nagalit. Akala namin nag-iinarte ka lang dahil sa room assignment.”
Binasa ko ang mensahe.
Hindi ko agad sinagot.
Pagkatapos ng ilang minuto, nag-type ako.
“Hindi ko kayo kailangan makampi. Ang kailangan ko noon ay tanungin ninyo muna ako bago ninyo pagdesisyunan ang buhay ko.”
Nag-reply siya.
“Tama ka. Mali kami.”
Hindi ko alam kung tunay ang pagsisisi niya.
Pero hindi ko na kailangang alamin.
May mga paghinging tawad na maaari mong tanggapin nang hindi ibinabalik ang dating relasyon.
Lumipas ang isa pang linggo.
Dumating ang balitang hindi inaasahan ni Adrian.
Ang furniture package na ipinagmamalaki ni Bianca ay hindi pa pala kumpleto.
May ilang item na hindi pa nai-deliver.
Ang ibang kasangkapan, kailangan pang bayaran nang buo bago ipadala.
At nang humingi si Carlo ng breakdown, lumabas na may kasamang styling at coordination fee sa sinisingil ng negosyo ni Bianca.
Hindi naman awtomatikong mali ang maningil ng ganoong fee.
Pero wala palang malinaw na pagsang-ayon ang lahat ng kasama sa bahay.
Hindi rin malinaw kung paano ibabawas ang pera kapag may hindi tumuloy sa pag-order.
Mas masahol, hindi pa napag-uusapan kung sino ang magmamay-ari ng mga kasangkapan kung maghihiwalay sila ng tirahan.
Doon nagsimulang mag-away ang magkakaibigan.
Si Vincent, na dati’y laging sumasang-ayon kay Bianca, ay tumangging magbayad ng karagdagang halaga.
Si Carlo naman ay humingi ng kopya ng lahat ng resibo.
Si Adrian ang napilitang makipag-usap sa supplier.
At si Bianca, na dati’y nangangakong aalagaan ang buong interior ng townhouse, ay biglang nagsabing hindi niya kayang sagutin ang lahat ng gastusin.
Wala ako roon.
Hindi ko nakita ang pagtatalo.
Nalaman ko lamang ang ilan sa mga nangyari mula sa mga mensahe at dokumentong ipinadala nila para sa settlement.
At sapat na sa akin iyon.
Isang buwan pagkatapos kong lumipat sa Cebu, muling nakipag-ugnayan si Attorney Celeste.
“Mara, may proposal na mula sa kabilang panig.”
Umayos ako ng upo.
“Ano po iyon?”
“Pumapayag si Adrian na ibalik ang ₱180,000 sa pamamagitan ng dalawang installment. Gusto rin niyang ayusin ang dispute tungkol sa mga appliances.”
Hindi ako agad sumagot.
“May kasulatan po ba?”
“Maghahanda tayo ng formal settlement agreement. Dapat malinaw ang halaga, deadline, listahan ng gamit, at paraan ng pagbabalik.”
“At iyong signature?”
“Ihiwalay natin ang usaping iyon. Hindi natin kailangang isuko ang karapatan mong magreklamo kung may sapat na dahilan, kapalit lamang ng pagbabayad niya ng utang.”
Tumango ako.
“Okay po. Basta malinaw lahat.”
Makalipas ang ilang araw, nilagdaan namin ang kasunduan sa pamamagitan ng naaangkop na dokumentadong proseso.
Hindi ako humingi ng higit sa kaya kong patunayan.
Hindi ko rin tinanggap ang anumang pangakong walang nakasulat.
Unang bumalik ang appliances.
May ilang gasgas ang washing machine.
May maliit na yupi ang refrigerator.
Pero gumagana pa rin ang lahat.
Ang perang nakuha mula sa pagbebenta ko ng ilang gamit na hindi ko na kailangang dalhin sa Cebu ay inilagay ko sa personal kong savings account.
Ang mesa naman, ipinagpatuloy ang pagkukumpuni.
Sa pagtatapos ng unang buwan, naibalik ni Adrian ang unang ₱90,000.
Dumating ang ikalawang bayad sa sumunod na buwan, ayon sa napagkasunduan.
Nang makita kong kumpleto na ang pera, walang saya akong naramdaman.
Hindi rin galit.
Gumaan lamang ang pakiramdam ko.
Parang isang mabigat na kahong matagal kong pasan ang sa wakas ay naibaba ko.
Pero hindi pa pala tapos si Adrian.
Isang Biyernes ng gabi, paglabas ko sa opisina, may nakita akong pamilyar na lalaki sa may lobby.
Nakatayo siya malapit sa reception desk.
Payat siya nang kaunti kaysa noong huli ko siyang nakita.
Wala ang dati niyang kumpiyansang ngiti.
Si Adrian.
“Mara.”
Napahinto ako.
“Paano mo nalaman kung saan ako nagtatrabaho?”
“Alam ko naman ang pangalan ng kompanya mo. Nagpaalam ako sa reception na gusto kitang makausap.”
Tiningnan ko siya.
“Ano ang kailangan mo?”
“Limang minuto lang.”
Hindi ako kumportable na makita siya roon nang hindi nagpapasabi, kaya iminungkahi kong sa lobby café kami mag-usap, kung saan may ibang tao at malapit ang security personnel.
Umupo siya sa tapat ko.
Sandali niyang tiningnan ang mga kamay ko.
“Wala ka nang suot na bracelet.”
Ang tinutukoy niya ay ang silver bracelet na ibinigay niya noong ikatlong anibersaryo namin.
“Matagal ko nang tinanggal.”
Yumuko siya.
“Mara, naghiwalay na kami ni Bianca.”
Hindi ako sumagot.
“Nagkaproblema kami sa bahay. Umalis sina Carlo at Vincent pagkatapos ng agreement nila sa landlord. Hindi ko kayang sagutin ang renta nang mag-isa. Nagdesisyon kaming tapusin na rin ang lease ayon sa napagkasunduan sa may-ari.”
Tahimik akong nakinig.
“Nag-away kami ni Bianca dahil sa pera. Sinabi niyang ako raw ang nangako na makakatulong ako sa negosyo niya. Akala niya may ipon ako.”
Napatingin ako sa kanya.
“Mayroon ka naman talagang ipon. Pero hindi lahat iyon sa iyo.”
Tumango siya.
“Alam ko.”
Nagtagal ang katahimikan.
Pagkatapos ay nagsalita siya.
“Alam mo, noong umalis ka, doon ko lang napansin kung gaano karami ang ginagawa mo para sa akin.”
Hindi ako kumibo.
“Ikaw ang nagbabayad ng bills kapag kulang ako. Ikaw ang nag-aayos ng lahat ng documents. Ikaw ang nagpapaalala kung kailan ang due date. Ikaw ang bumibili ng groceries.”
Huminga siya nang malalim.
“Akala ko normal lang lahat iyon.”
Napatingin ako sa kape ko.
Dati, matutuwa sana akong marinig na sa wakas ay napansin niya ang mga ginagawa ko.
Ngayon, parang listahan lamang iyon ng mga trabahong ginawa kong libre habang siya ang nakikinabang.
“Mara, nagsisisi ako.”
Nakita kong namumula ang kanyang mga mata.
“Alam kong hindi sapat ang sorry. Pero kung bibigyan mo ako ng pagkakataon…”
Dahan-dahan akong umiling.
“Adrian, hindi ako bumalik sa Cebu para hintayin kang magsisi.”
Napatingin siya sa akin.
“Alam ko. Pero mahal pa rin kita.”
“Siguro mahal mo ako sa paraang naiintindihan mo. Pero hindi mo ako nirespeto noong may pagkakataon ka.”
“Mababago ko iyon.”
“Hindi ko sinasabing hindi ka puwedeng magbago.”
Huminga ako nang malalim.
“Pero hindi ako obligadong bumalik para makita kung magbabago ka nga.”
Tumulo ang luha niya.
“Mara…”
“Noong pinili ninyo ang bahay, hindi ninyo ako tinanong.”
“Noong hinati ninyo ang mga kuwarto, hindi ninyo ako tinanong.”
“Noong ginamit mo ang ipon natin, hindi mo ako tinanong.”
“At noong itinapon mo ang mesa ni Papa, hindi mo man lang naisip na baka masaktan ako.”
Hindi siya makatingin nang diretso.
“Akala ko kasi hindi ka aalis.”
Doon ako napangiti nang malungkot.
“Iyon ang problema, Adrian. Akala mo kahit anong gawin mo, mananatili ako.”
Matagal siyang nakayuko.
Pagkatapos ay mahina siyang nagsalita.
“Pwede ko bang malaman kung may iba ka na?”
Umiling ako.
“Wala.”
Bahagyang lumiwanag ang kanyang mukha.
Ngunit agad kong idinugtong ang kasunod.
“At hindi ibig sabihin noon na may puwesto ka pa.”
Tumango siya nang marahan.
Hindi na siya nakipagtalo.
Bago siya umalis, may inilabas siyang maliit na sobre.
“May kulang pa akong dapat bayaran sa repair ng mesa.”
Tiningnan ko iyon.
“Hindi na kailangan. Ako na ang nagbayad.”
“Mara, gusto kong…”
“Adrian, hindi lahat ng nasira ay naaayos sa pagbabayad.”
Dahan-dahan niyang ibinalik ang sobre sa kanyang bulsa.
Tumayo siya.
“Pasensya na talaga.”
Tiningnan ko siya sa huling pagkakataon.
“Sana sa susunod na magmahal ka, matuto kang magtanong bago magdesisyon para sa taong kasama mo.”
At iyon ang naging huling personal naming pag-uusap.
Hindi ko na siya hinabol.
Hindi ko na rin sinubukang alamin kung nagkabalikan sila ni Bianca.
Hindi na iyon bahagi ng buhay ko.
Tungkol naman sa signature issue, nanatili sa rekord ng leasing office ang aking pormal na pagtutol at ang kanilang pagkumpirmang wala akong awtorisasyon sa ipinasa nilang dokumento.
Nakumpleto ang settlement sa pera at mga gamit.
Pagkatapos kumonsulta kay Attorney Celeste tungkol sa mga posibleng susunod na hakbang, pinili kong huwag nang magsimula ng hiwalay na kaso sa panahong iyon.
Hindi dahil tama ang ginawa nila.
Kundi dahil gusto kong magpatuloy sa buhay nang may malinaw na dokumento, protektadong karapatan, at wala nang hindi kinakailangang pakikipag-ugnayan.
Tatlong buwan pagkatapos kong lumipat sa Cebu, nakahanap ako ng sarili kong apartment sa Lahug.
Hindi iyon malaki.
Isang kuwarto, maliit na sala, kusina, at balkonaheng may tanaw na mga puno.
Pero malapit iyon sa trabaho.
Maaliwalas.
Tahimik.
At sapat para sa akin.
Noong araw ng paglipat ko, may dumating na delivery mula sa Maynila.
Isang malaking kahong maingat na binalot.
Lumagda ako sa delivery receipt.
Pagkatapos ay dahan-dahan kong binuksan ang kahon.
Ang mesa ni Papa.
Naibalik na ang mga paa nito.
Naayos ang nabiyak na sulok.
Ang mga gasgas ay hindi tuluyang nawala, pero pinakinis at pinatibay ang kahoy.
May ilan pang lumang marka sa ibabaw.
At hindi iyon problema.
Ayaw kong maging bago ang mesa.
Gusto kong manatili ang mga bakas ng mga taong minahal ko.
Tinulungan ako ng delivery crew na ipuwesto iyon malapit sa bintana.
Nang makaalis sila, lumuhod ako at hinaplos ang ilalim ng tabletop.
Naroon pa rin ang sulat.
“Kumain ka sa oras. Mahal ka ni Papa.”
Hindi ko napigilang umiyak.
Pero sa pagkakataong iyon, hindi na dahil sa sakit.
Kundi dahil sa wakas, naibalik ko na ang isang bagay na akala ng iba ay wala nang silbi.
Kinagabihan, tumawag si Mama mula Batangas.
“Anak, kumusta ang bagong apartment?”
“Maganda po, Ma.”
“Hindi ka na masyadong napapagod sa biyahe?”
“Hindi na po. Malapit lang sa opisina.”
“At kumakain ka ba nang maayos?”
Napangiti ako.
“Opo.”
“Sigurado ka?”
Tumawa ako.
“Opo, Ma. Kakain na nga po ako.”
Pagkatapos ng tawag, naghanda ako ng simpleng hapunan.
Mainit na kanin.
Inihaw na isda.
At isang maliit na mangkok ng gulay.
Inilapag ko ang mga iyon sa mesang gawa ni Papa.
Sa labas, unti-unting lumalalim ang dilim.
May mga ilaw na nagsisimulang magningning sa katabing mga gusali.
Tahimik ang apartment.
Walang nag-uutos kung saan ko dapat ilagay ang gamit ko.
Walang nagsasabing dapat akong mag-adjust dahil may ibang taong mas mahalaga.
Walang tumatawag sa akin na makasarili kapag ipinaglalaban ko ang sarili kong karapatan.
At sa unang pagkakataon sa loob ng anim na taon, ang katahimikan ay hindi na nangangahulugang may kinikimkim akong sakit.
Ibig sabihin lamang, payapa na ako.
Lumipas ang isang taon.
Na-promote ako muli bilang senior regional finance manager.
Nakabili ako ng sariling kotse gamit ang perang pinag-ipunan ko.
Nakapagbakasyon kami ni Mama sa Bohol, isang lugar na matagal na niyang gustong puntahan.
Hindi ko na kailangang humingi ng pahintulot para gastusin ang perang pinaghirapan ko.
Hindi ko na kailangang unahin ang pangarap ng ibang tao bago ang sarili ko.
At higit sa lahat, natutunan kong hindi sukatan ng pagmamahal ang dami ng kaya mong tiisin.
Isang hapon, habang inaayos ko ang mga litrato sa cellphone, nakita ko ang lumang larawan namin ni Adrian sa unang apartment.
Nakahiga kami sa sahig.
May dalawang mangkok ng instant noodles sa gitna.
Nakangiti kami pareho.
Matagal ko iyong tiningnan.
Totoo ang saya namin noon.
Hindi ko kailangang itanggi iyon.
Pero totoo rin ang sakit na dumating pagkatapos.
Hindi ko kailangang burahin ang magandang alaala para tanggapin na tapos na ang isang relasyon.
Inilipat ko ang larawan sa isang lumang archive folder.
Hindi ko na iyon muling binuksan.
Nang gabing iyon, nakaupo ako sa mesa ni Papa at naghahanda ng plano para sa susunod na taon.
Nais kong mag-ipon para sa down payment ng sarili kong maliit na condominium.
Hindi minamadali.
Hindi para patunayan kay Adrian na kaya ko nang wala siya.
Kundi dahil gusto ko ng isang lugar na talagang akin.
Isang lugar kung saan walang magtatapon ng mahalagang alaala dahil lamang hindi bagay sa kulay ng kurtina.
Isang lugar kung saan hindi kailangang makipag-unahan para magkaroon ng sariling espasyo.
Habang nagsusulat, napatingin ako sa maliit na gasgas sa sulok ng mesa.
Naalala ko ang sinabi ni Papa noong unang dinala niya iyon sa Maynila.
“Anak, huwag mong iisipin na kailangan mong tiisin lahat para lang masabing mabuti kang tao.”
Noon, tumawa lamang ako.
Akala ko simpleng payo iyon ng isang amang nag-aalala sa anak niyang mag-isang nakatira sa malaking lungsod.
Ngayon ko lamang lubos na naintindihan.
Hindi pala kabutihan ang palaging pagsasakripisyo ng sarili para sa mga taong hindi marunong magpahalaga.
Hindi pala katapatan ang pananatili kahit paulit-ulit ka nang hindi iginagalang.
At hindi pala kabiguan ang pag-alis sa relasyong matagal mong ipinaglaban.
Minsan, ang pag-alis ang unang totoong pagkakataong pinili mong alagaan ang sarili mo.
Isinara ko ang notebook.
Tumayo ako at binuksan ang bintana.
Malamig ang hanging pumasok sa apartment.
Sa mesa, naroon ang mainit kong tasa ng tsaa, ang laptop ko, at isang maliit na vase ng sariwang bulaklak na ako mismo ang bumili.
Wala nang ibang nagdidikta kung anong kulay ang dapat kong piliin.
Wala nang ibang nagdedesisyon kung aling alaala ang dapat kong itapon.
Noong gabing iniwan ako ng apat na tao habang naghahanap kami ng bahay, inakala kong ako ang nawalan ng tahanan.
Ngayon, alam ko na ang totoo.
Hindi ako nawalan ng tahanan noong umalis ako sa kanila.
Nawala lamang sa buhay ko ang mga taong ginawang pansamantala ang lugar ko sa sarili kong kinabukasan.
At sa wakas, nakauwi na ako.
Hindi sa bahay na pinili ni Adrian.
Hindi sa kuwartong itinira lamang nila para sa akin.
Kundi sa isang tahanang pinili ko, binayaran ko, at binuo ko para sa sarili ko.
Umupo ako sa mesa ni Papa at nagsimulang kumain.
Sa unang pagkakataon sa mahabang panahon, hindi ko kailangang maghintay ng kahit sino bago ako maging masaya.
Wakas.