Malabo ang paningin ko at sobrang taas ng grado ng mata ko.

Malabo ang paningin ko at sobrang taas ng grado ng mata ko. Isang araw, hinubad ko ang salamin ko at aksidenteng nayakap ang kuya ng kababata ko—bulong ko pa, “Ang ganda ng bewang mo.” Akala ko nakakahiya lang iyon… hanggang sa dumating ang isang mensaheng konektado sa lihim tungkol sa pagkamatay ng nanay ko.

Bahagi 1

Halos negative eight hundred ang grado ng mga mata ko.

Kapag wala akong salamin, sa loob ng limang metro, halos pareho lang sa paningin ko ang isang lalaki at isang puno ng niyog.

Pero dahil lang sa isang beses na hinubad ko ang salamin ko, maling lalaki ang nayakap ko.

At ang pinakamalala…

Hindi siya ang kababata kong si Miguel.

Kundi ang kuya niya.

Si Adrian.

Ang lalaking kilala sa pagiging malamig, tahimik, mahirap lapitan, at higit sa lahat—ayaw na ayaw niyang hinahawakan siya ng ibang tao.

Kinagabihan, wala pa rin akong kaalam-alam at nag-message pa ako kay Miguel.

“Ang pogi mo kanina sa puting polo. Halos gusto kitang yakapin ulit.”

Mabilis siyang sumagot.

“Baliw ka ba? Itim ang suot ko buong araw.”

Napatitig ako sa screen.

Pagkatapos ay tumingin ako sa kamay kong ilang oras lang ang nakalipas ay nakapulupot sa bewang ng isang lalaki.

Nanlamig ang buong katawan ko.

Kung hindi si Miguel ang niyakap ko kanina…

Sino iyon?

Magkababata kami ni Miguel.

Magkatabi lang ang bahay namin sa isang tahimik na residential area malapit sa dagat, at napakalapit ng dalawang pamilya namin sa isa’t isa.

Simula bata pa kami, mahilig nang magbiro ang matatanda.

“Hindi na kailangang humanap ng mapapangasawa ang dalawang ’yan. Sila na lang ang magpakasal para mas madali.”

Sanay na sanay na akong marinig iyon.

Si Miguel naman, sa tuwing mababanggit ang kasal, agad na nakasimangot.

“Mas gugustuhin ko pang tumandang binata.”

Agad ko siyang binabara.

“Huwag kang mag-alala. Hindi naman ako ganoon kabulag para piliin ka.”

Ang problema…

Halos bulag talaga ako.

Napakataas ng grado ng mata ko.

Mahilig lang talaga akong mag-ayos, kaya madalas akong naka-contact lens.

Napakabait sa akin ng nanay ni Miguel mula pagkabata.

Kapag may okasyon, lagi siyang may dalang pagkain para sa akin.

Tuwing birthday ko, binibigyan niya ako ng bracelet, hikaw, o kung minsan ay kung ano pang alahas.

Isang taon, inabot pa niya sa akin ang isang lumang kuwintas na pamana raw sa pamilya nila.

Nataranta ako.

“Tita, hindi ko po puwedeng tanggapin ito. Napakahalaga nito.”

Ngumiti lang siya.

“Kunin mo na. Kapag naging parte ka rin naman ng pamilya namin, sa iyo rin mapupunta ang mga ito.”

Nabulunan sa iniinom niyang juice si Miguel.

“Ma! Sino bang nagsabing pakakasalan ko siya?”

Tiningnan siya ng nanay niya nang masama.

“Kung ayaw mong pakasalan, tumabi ka. Hahanapan ko siya ng lalaking mas karapat-dapat.”

Halos sumakit ang tiyan ko sa kakatawa.

Noon, iniisip kong baka ganoon lang talaga ang takbo ng buhay namin.

Mag-aaway.

Mag-aasaran.

Magbabangayan.

At isang araw, baka nga matupad ang biro ng matatanda at kami rin ang magkatuluyan.

Hanggang sa umuwi ang kuya ni Miguel.

Si Adrian.

Ilang beses ko lang siyang narinig na nababanggit.

Mas matanda siya sa amin ng ilang taon.

Pagkatapos ng pag-aaral, matagal siyang nagtrabaho sa malayo.

Tahimik.

Malamig.

Bihirang umuwi.

May malabo akong alaala sa kanya noong bata pa ako—isang matangkad at payat na binatilyong nakatayo sa ilalim ng bubong habang malakas ang ulan.

Iyon lang.

Kaya nang bumalik siya, hindi ko talaga siya nakilala.

Noong araw na iyon, kakagaling ko lang sa doktor.

Namumula at masakit ang mga mata ko dahil sa contact lens.

Mahigpit akong pinagbawalan ng doktor na magsuot nito nang hindi bababa sa isang buwan.

May salamin naman ako.

Pero kapag lalabas ako ng bahay, madalas ko iyong inaalis dahil hindi ako kumpiyansa sa hitsura ko.

Sakto namang tinawag ako ng nanay ni Miguel para kunin ang pagkaing ipinadala niya para sa akin.

Pagpasok ko sa gate nila, nakita ko ang isang matangkad na lalaki na nakatalikod.

Naka-puting polo.

Malapad ang balikat.

Makipot ang baywang.

Maikli ang itim na buhok.

Sa malabo kong paningin, kamukhang-kamukha niya si Miguel mula sa likuran.

At dahil sanay akong mang-asar sa kababata ko, agad akong nagkaroon ng kalokohang ideya.

Dahan-dahan akong lumapit.

Pagkatapos ay bigla kong niyakap ang baywang niya mula sa likod.

“Huli ka!”

Biglang nanigas ang katawan ng lalaki.

Hindi pa ako nakuntento.

Mas hinigpitan ko pa ang yakap ko.

“Naggy-gym ka na ba? Ang ganda ng bewang mo ah.”

Kakaiba ang katahimikan.

Tinapik ko pa ang likod niya.

“Hoy. Bakit hindi ka nagsasalita?”

Dahan-dahang lumingon ang lalaki.

Pinikit ko nang bahagya ang mga mata ko para piliting luminaw ang mukha niya.

Malabo pa rin.

Ang tanging napansin ko lang ay matangos ang ilong niya at napakalinaw ng linya ng panga.

Tumawa pa ako.

“Ano? Nagpapanggap ka na namang suplado?”

Matagal niya akong tinitigan.

Pagkatapos ay mahina siyang nagtanong.

“Hindi mo ba ako makita nang malinaw?”

Natigilan ako.

Mali ang boses.

Mas mababa.

Mas malalim.

Mas kalmado kaysa kay Miguel.

Nataranta akong bumitaw.

“Ikaw… hindi ka…”

“Hindi ako sino?”

Sakto namang may sumigaw mula sa loob ng bahay.

Dahil sa kaba, naisip kong baka pinaglalaruan lang ako ni Miguel at sinasadya niyang baguhin ang boses niya.

Kaya tinapik ko pa ang dibdib ng lalaki.

“Tama na ang drama. May dala ako para sa ’yo.”

Noong umagang iyon, gumawa ako ng isang kahon ng matatamis na butter cookies.

Paborito ni Miguel.

Kinuha ko iyon mula sa bag ko at isiniksik sa kamay ng lalaki.

“O. Kainin mo. Ako ang gumawa.”

Tiningnan niya ang kahon.

Pagkatapos ay ako.

“Para sa akin?”

“Kung hindi para sa ’yo, para sa aso?”

Bahagyang umangat ang sulok ng labi niya.

Napakaliit ng ngiti.

Halos hindi ko napansin.

“Salamat.”

Mas lalo akong natuwa.

Tinapik ko pa siya sa balikat.

“Ganyan dapat. Marunong magpasalamat para mas cute.”

Pagkatapos noon, mabilis akong umalis.

Hindi ko alam na matagal pa rin pala siyang nakatayo roon, pinapanood akong lumayo.

Kinabukasan, hinarang ako ni Miguel sa harap ng bahay namin.

Napakadilim ng mukha niya.

“Nasaan ang cookies?”

Napakurap ako.

“Anong cookies?”

“’Yung sinabi mong gagawin mo para sa akin.”

“Binigay ko na.”

“Kailan?”

“Kahapon.”

Tiningnan niya ako na parang nawawala ako sa sarili.

“Wala ako rito kahapon buong araw.”

Natawa ako.

“Huwag mo nga akong lokohin. Ako mismo ang nagbigay sa ’yo.”

“Halos hatinggabi na ako nakauwi.”

Nawala ang ngiti ko.

“Imposible.”

“Hindi pa nga ako nakakapasok sa gate. Kanino mo ibinigay? Sa multo?”

Unti-unting nanlamig ang batok ko.

“Pero… nagpasalamat pa nga siya.”

Tumahimik si Miguel nang ilang segundo.

Pagkatapos ay dahan-dahang nagtanong.

“Suot mo ba ang salamin mo?”

Napayuko ako.

“…Hindi.”

Napapikit siya.

Para bang pinipigilan niya ang sarili niyang sakalin ako.

“Kanino ka naman nagkamali?”

“Malay ko!”

“Isa lang ang lalaking maagang umuwi rito kahapon.”

Biglang bumilis ang tibok ng puso ko.

“Sino?”

Kakaiba ang tingin niya sa akin.

“Kuya ko.”

Parang huminto ang mundo ko.

Sunod-sunod na bumalik sa isip ko ang ginawa ko.

Niyakap ko siya nang mahigpit.

Tinapik ko ang likod niya.

Hinawakan ko ang dibdib niya.

Pinuri ko pa ang bewang niya.

Pagkatapos ay basta ko na lang isiniksik sa kamay niya ang cookies.

Gusto kong maghukay ng butas at doon na lang tumira.

“Hindi puwedeng siya iyon.”

“Bakit?”

“Di ba ayaw na ayaw ng kuya mo na may humahawak sa kanya?”

“Correct.”

“Kung ganoon, bakit hindi niya ako itinulak?”

Matagal akong tinitigan ni Miguel.

Pagkatapos ay malamig niyang sinabi,

“Tinatanong mo ako? Sino ang tatanungin ko?”

Mula noon, nagdesisyon akong umiwas kay Adrian.

Kapag hindi ko siya nakikita, puwede kong magpanggap na hindi nangyari ang kahihiyan ko.

Pero nang gabing iyon, biglang umilaw ang cellphone ko.

May unknown account na nagpadala ng friend request.

Larawan ng madilim na langit ang profile picture.

Apat na salita lang ang unang mensahe.

“Masarap ang cookies mo.”

Halos mabitawan ko ang cellphone.

Hindi ko na kailangang magtanong kung sino siya.

Nanginginig ang mga daliri kong nag-type.

“Pasensya na po. Kahapon, napagkamalan ko kayong ibang tao.”

Agad siyang sumagot.

“Alam ko.”

Mas lalo akong nahiya.

“At tungkol sa pagyakap ko sa inyo… aksidente rin iyon.”

Lumipas ang tatlong minuto.

May bagong mensahe.

“Alam ko rin.”

Nakahinga ako nang maluwag.

Akala ko tapos na ang usapan.

Pero bago ko maibaba ang cellphone, dumating ang isa pang mensahe.

“Pero ’yung sinabi mong maganda ang bewang ko—aksidente rin ba iyon?”

Biglang nag-init ang buong mukha ko.

Ibinato ko ang cellphone sa kama.

Hindi ako sumagot.

Simula noon, lalo ko siyang iniwasan.

Tuwing pupunta ako sa bahay nila Miguel, nagtatanong muna ako kung naroon si Adrian.

Kapag naroon siya, umuuwi ako.

Kapag wala, saka lang ako pumapasok.

Pero habang mas iniiwasan ko siya, mas madalas ko naman siyang nakakasalubong.

Bibili ako ng kape, nasa likod ko siya.

Kukuha ako ng delivery, sakto namang kakaparada niya.

Isang beses, biglang bumuhos ang ulan at wala akong dalang payong.

Huminto ang kotse niya sa harap ko.

“Sumakay ka.”

Umiling ako.

“Okay lang po.”

Binabasa na ng ulan ang mukha ko.

Tiningnan niya ako.

“Ganoon ba ako nakakatakot?”

Hindi ako sumagot.

Bigla siyang yumuko nang bahagya, inilapit ang mukha niya sa akin.

“O baka natatakot kang mapagkamalan mo na naman akong kapatid ko?”

Agad kong binuksan ang pinto ng kotse.

“Puwede bang huwag na nating pag-usapan iyon?”

Tumawa siya.

Iyon ang unang beses na nakita ko siyang ngumiti nang malinaw.

Napakaganda ng ngiti niya.

At sa hindi ko maipaliwanag na dahilan, parang may lumaktaw na isang tibok ang puso ko.

Pagkatapos noon, mas naging kakaiba ang lahat.

Nagsimula siyang bumili ng paborito kong tinapay.

Naalala niyang allergic ako sa seafood.

Alam niyang ayaw ko ng mapait na kape.

Minsan, nabanggit ko lang na sira na ang cellphone ko.

Kinabukasan, may nag-deliver ng bagong cellphone sa bahay.

Nag-panic ako at agad siyang minessage.

Ang sagot lang niya:

“Sorry gift.”

Nag-type ako.

“Sorry para saan?”

Sumagot siya:

“Dahil natumba ka noong isang araw.”

Ang tinutukoy niya ay iyong sandaling hinila niya ako para makaiwas sa dumadaang motorsiklo.

Ni galos wala ako.

Sino ba namang nagbibigay ng napakamahal na cellphone bilang sorry dahil doon?

Ibinalik ko iyon.

Ayaw niyang tanggapin.

Sa sobrang inis ko, diretsahan ko na siyang tinanong.

“Bakit ang bait mo sa akin?”

Sa unang pagkakataon, matagal siyang hindi sumagot.

Pagkatapos ay tumingin siya nang diretso sa akin.

“Talaga bang hindi mo alam?”

Bago pa ako makapagtanong, biglang lumapit si Miguel.

Tumayo siya sa pagitan naming dalawa.

Napakasama ng ekspresyon niya.

“Kuya, kailangan kong kausapin si Lia.”

Oo.

Ako si Lia Santos.

Tumingin si Adrian sa kapatid niya.

Biglang bumigat ang hangin sa paligid.

Hinila ako ni Miguel papunta sa gilid ng bakuran.

Pagdating namin doon, saka niya ako binitawan.

“Simula ngayon, lumayo ka kay Kuya.”

Kumunot ang noo ko.

“Bakit?”

“Basta.”

“Masyado kang nakikialam.”

Nagdikit ang mga ngipin niya.

“Hindi mo siya kilala.”

“At kilala mo?”

“Kahit paano, alam kong hindi siya bagay sa ’yo.”

Napikon ako.

“Kung sino ang bagay sa akin, hindi ikaw ang magdedesisyon.”

Matagal niya akong tinitigan.

Pagkatapos ay bigla niyang tinanong,

“Gusto mo na ba siya?”

Natigilan ako.

“Ano ba’ng pinagsasasabi mo?”

“Halata sa mukha mo.”

“Hindi.”

“Mabuti.”

Napakunot ang noo ko.

“Bakit mabuti?”

Natahimik siya.

Makalipas ang ilang segundo, mahina niyang sinabi,

“Dahil pinag-uusapan na ng pamilya natin ang engagement natin.”

Parang may kumabog sa ulo ko.

“Ano?”

Diretso niya akong tiningnan.

“Sa katapusan ng buwan.”

Napatawa ako sa gulat.

“Niloloko mo ako.”

“Hindi.”

“Dati sinasabi mong mas gugustuhin mong tumandang binata kaysa pakasalan ako.”

“Iba na ngayon.”

Hindi pa ako nakakasagot nang biglang may malamig na boses mula sa likuran namin.

“Iba na?”

Sabay kaming napalingon.

Nakatayo si Adrian sa ilalim ng bubong.

Hindi ko alam kung gaano katagal siyang nakikinig.

Dumaan ang tingin niya kay Miguel.

Pagkatapos ay tumigil sa akin.

“At siya?”

Mabilis na sumagot si Miguel.

“Wala kang kinalaman dito.”

Bahagyang tumawa si Adrian.

Pero walang bahid ng saya sa mga mata niya.

“Wala akong kinalaman?”

Bumaba siya mula sa hagdan.

Isang hakbang.

Isa pa.

Hanggang sa tumigil siya sa harap namin.

“Sinabi mo na ba sa kanya?”

Biglang namutla si Miguel.

Palipat-lipat ang tingin ko sa kanilang dalawa.

“Ano ang hindi ko alam?”

Walang sumagot.

Mas lalo akong kinabahan.

“Ano ba talaga ang itinatago ninyong dalawa sa akin?”

Tumingin si Adrian kay Miguel.

“Ikaw ang magsasabi, o ako?”

Mahigpit na nakakuyom ang kamao ni Miguel.

“Kuya, tumahimik ka.”

“Masyado nang huli.”

Sa sumunod na segundo, inilabas ni Adrian ang cellphone niya.

Binuksan niya ang isang lumang conversation.

Pagkatapos ay inilapit iyon sa akin.

Napatingin ako sa screen.

Isang linya lang.

Pero nang mabasa ko iyon, para bang biglang nagyelo ang dugo sa buong katawan ko.

Tatlong buwan na ang nakalipas nang ipadala ni Miguel ang mensahe kay Adrian.

“Umuwi ka kung gusto mo. Sisiguraduhin kong pumayag siyang makipag-engage sa akin bago mo pa masabi sa kanya ang sikreto tungkol sa nangyari noon.”

Bigla akong napatingala.

“Anong sikreto?”

Putlang-putla si Miguel.

Matagal akong tinitigan ni Adrian.

Pagkatapos ay dahan-dahan siyang nagsalita.

“Tungkol sa taon na namatay ang mama mo…”

“Kuya!”

Umalingawngaw ang sigaw ni Miguel.

Pero huli na.

Hindi inalis ni Adrian ang tingin sa akin.

At sa malamig, mababang boses, sinabi niya—

“Lia… hindi nangyari sa mama mo ang kuwentong paulit-ulit na sinabi sa ’yo ng lahat nitong nakaraang sampung taon.”

Bahagi 2 — Ang Lihim na Sampung Taong Itinago

Nanigas ako sa kinatatayuan ko.

Parang biglang nawala ang tunog ng ulan, hangin, pati tibok ng sarili kong puso.

“Anong ibig mong sabihin?”

Hindi agad sumagot si Adrian.

Si Miguel naman ay biglang humakbang sa pagitan namin.

“Lia, huwag kang makinig sa kanya.”

“Tumabi ka.”

“Lia—”

“Tumabi ka, Miguel.”

Sa buong buhay naming magkabata, iyon ang unang pagkakataong hindi ko siya tinawag sa pabirong tono.

Namula ang mga mata niya.

Pero tumabi siya.

Huminga nang malalim si Adrian.

“Hindi sakit lang ang dahilan kung bakit nawala ang mama mo.”

Nanginig ang mga daliri ko.

“Pero sinabi sa akin—”

“May sakit siya. Totoo iyon.”

Bahagyang lumuwag ang dibdib ko.

Pero agad ding nagpatuloy si Adrian.

“Ang hindi sinabi sa ’yo, ilang linggo bago siya mamatay, may natuklasan siyang problema sa pondong pinagsasaluhan ng dalawang pamilya.”

Napatingin ako kay Miguel.

Namutla siya.

Nagpatuloy si Adrian.

“May perang nawawala. At ang ama namin ang unang pinaghinalaan.”

Parang may malamig na kamay na dumaklot sa batok ko.

“Papa mo?”

Tumango si Adrian.

“Pero hindi siya ang kumuha.”

“Kung hindi siya… sino?”

Tahimik.

Sobrang tahimik.

Hanggang sa marinig ko ang mahinang boses ni Miguel.

“Ang tatay mo.”

Pakiramdam ko may sumabog sa loob ng ulo ko.

“Ano?”

Lumapit siya sa akin.

“Hindi niya ninakaw para sa sarili niya. Nalugi ang negosyo niya noon. May mga utang. Natakot siyang mawala ang bahay ninyo habang nagpapagamot ang mama mo.”

“Tumigil ka.”

“Lia…”

“Tumigil ka!”

Nanginginig ako.

Hindi ko alam kung galit ba ako o takot.

“Kung totoo iyan, bakit sampung taon ninyong itinago sa akin?”

Si Adrian ang sumagot.

“Dahil huling hiling ng mama mo na huwag mong malaman habang bata ka pa.”

Napapikit ako.

Biglang nagbalik sa alaala ko ang huling gabi namin ng mama ko.

Hinawakan niya ang mukha ko.

Sinabi niyang huwag akong magalit sa mundo.

Na may mga taong gumagawa ng maling desisyon dahil sa takot.

Noon, akala ko tungkol iyon sa sakit niya.

Hindi pala.

“Paano mo nalaman?” tanong ko.

Napatingin si Adrian sa lupa.

“Narinig ko ang pagtatalo ng mga magulang natin.”

“Bata ka rin noon.”

“Pero sapat na ang tanda ko para maintindihan.”

Napatingin ako kay Miguel.

“At ikaw?”

“Sinabi sa akin ni Mama noong nakaraang taon.”

“Bakit?”

“Dahil gusto niyang sabihin na sa ’yo.”

Napasinghap ako.

“Pero pinigilan mo?”

Tumulo ang luha sa mata niya.

“Oo.”

“Bakit?”

Hindi siya agad sumagot.

Hanggang sa tuluyang bumagsak ang boses niya.

“Dahil natakot ako.”

“Sa ano?”

“Na kapag nalaman mo ang lahat, iiwan mo kami.”

Natawa ako.

Pero walang saya iyon.

“Kaya ang solusyon mo ay itali ako sa engagement?”

Hindi siya nakasagot.

Iyon na ang sagot.

Bumaling ako kay Adrian.

“At ikaw? Bakit ngayon ka lang bumalik?”

Matagal niya akong tinitigan.

“Dahil nang malaman kong pinaplano nilang ipakasal ka kay Miguel nang hindi mo alam ang buong katotohanan… hindi ko na kayang manahimik.”

“Dahil naaawa ka?”

Mabilis siyang umiling.

“Hindi.”

Lumapit siya nang isang hakbang.

“Dahil mahal kita.”

Parang huminto ang mundo.

Sa lahat ng katotohanang narinig ko ngayong gabi, iyon ang pinakahindi ko inaasahan.

Napaatras ako.

Si Miguel ay napapikit na parang matagal na niyang alam.

“Simula kailan?” bulong ko.

“Mas matagal kaysa dapat.”

“Adrian…”

“Hindi kita hinihingan ng sagot ngayon.”

Mahina ngunit malinaw ang boses niya.

“Ang gusto ko lang, sa unang pagkakataon sa buhay mo, makapili ka nang walang nagsisinungaling sa ’yo.”

Tumulo ang luha ko.

Hindi ko alam kung saan ako mas nasasaktan.

Sa lihim ng nakaraan.

Sa panlilinlang ni Miguel.

O sa katotohanang sa gitna ng lahat ng iyon, ang lalaking akala kong pinakamalamig ang siyang unang nagbigay sa akin ng karapatang pumili.

Tumalikod ako.

“Gusto kong mapag-isa.”

Walang pumigil sa akin.

Kinabukasan, umalis ako papunta sa bahay ng tiyahin ko sa kabilang bayan.

Pinatay ko ang cellphone ko.

Tatlong araw akong hindi kumausap ng kahit sino.

Hanggang sa ikaapat na araw, binuksan ko ulit ang telepono.

Mahigit limampung mensahe mula kay Miguel.

Dalawa lang mula kay Adrian.

Ang una:

“Hindi kita guguluhin. Sabihin mo lang kapag handa ka nang marinig ang buong katotohanan.”

Ang pangalawa:

“At Lia… walang engagement na matutuloy kung ayaw mo.”

Napahawak ako sa dibdib ko.

Sa unang pagkakataon matapos ang maraming araw…

nakahinga ako nang maluwag.

Hindi ko pa alam kung sino ang pipiliin ko.

Pero alam kong may isang bagay na kailangang matapos muna.

Kailangan kong bumalik.

At kailangan kong marinig mismo mula sa tatay ko ang katotohanan.

Bahagi 3 — Ang Taong Pinili Ko Nang Malinaw na ang Paningin Ko

Pagbalik ko, diretso akong umuwi.

Nasa sala si Papa.

Parang ilang taon siyang tumanda sa loob lamang ng apat na araw.

Nang makita niya ako, agad siyang tumayo.

“Lia…”

“Papa, gusto kong marinig mula sa iyo.”

Hindi ko kailangang sabihin kung ano.

Alam niya.

Dahan-dahan siyang umupo.

Pagkatapos ay tumango.

At sa unang pagkakataon sa sampung taon, sinabi niya ang lahat.

Totoo ang sinabi nina Adrian at Miguel.

Nalugi ang negosyo niya noon.

Marami siyang inutang.

Kasabay noon, lumala ang kondisyon ni Mama.

Sa desperasyon, kumuha siya ng pera mula sa pondong pinagsasaluhan ng dalawang pamilya.

Balak niyang ibalik bago may makapansin.

Pero nalaman ni Mama.

Nag-away sila.

Sinabihan siya nitong umamin.

At umamin nga siya.

Hindi siya kinasuhan ng pamilya nina Miguel.

Sa halip, sila pa ang tumulong para maayos ang utang.

“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”

Napaiyak si Papa.

“Dahil nahihiya ako.”

“Hindi sapat iyon.”

“Alam ko.”

“Pinabayaan ninyong lumaki akong iniisip na perpekto ang lahat.”

“Alam ko.”

“Pinabayaan ninyong ibang tao ang magdesisyon kung kailan ko malalaman.”

“Alam ko, anak.”

Doon ako tuluyang umiyak.

Hindi dahil gusto kong sisihin siya habambuhay.

Kundi dahil sa wakas, wala nang lihim sa pagitan namin.

Lumuhod si Papa sa harap ko.

“Hindi ko hinihinging patawarin mo ako agad. Pero sana, isang araw, patawarin mo ang duwag na ama na mas pinili ang kasinungalingan kaysa harapin ang kahihiyan.”

Hinawakan ko ang kamay niya.

“Hindi ngayon.”

Tumango siya.

“Maiintindihan ko.”

“Pero baka balang araw.”

Napapikit siya.

At umiyak nang tahimik.

Kinagabihan, pumunta ako sa bahay nina Miguel.

Nasa veranda siya.

Mag-isa.

Pagkakita niya sa akin, tumayo siya agad.

“Lia.”

“Hindi matutuloy ang engagement.”

Parang alam na niya.

Tumango lang siya.

“Alam ko.”

“At hindi dahil kay Adrian.”

Napatingin siya sa akin.

“Kundi dahil hindi mo ako pinagkatiwalaang pumili para sa sarili ko.”

Napayuko siya.

“Natakot ako.”

“Alam ko.”

“Mahal kita.”

Napahinga ako nang malalim.

“Alam ko rin.”

Napatingala siya.

Siguro umaasa siyang may kasunod na magandang sagot.

Pero hindi lahat ng pagmamahal ay dapat mauwi sa relasyon.

“Mahal din kita, Miguel.”

Namula ang mga mata niya.

“Pero hindi sa paraang gusto mo.”

Napangiti siya nang mapait.

“Mas masakit pala kapag maayos mong sinabi.”

Napatawa ako nang mahina sa gitna ng luha.

“Gusto mo bang sampalin kita para mas dramatic?”

Napatawa rin siya.

At sa unang pagkakataon matapos ang gulo, parang bumalik nang kaunti ang dati naming samahan.

Lumapit siya at dahan-dahang niyakap ako.

Isang yakap ng dalawang taong sabay lumaki.

Hindi ng dalawang taong kailangang magpakasal dahil gusto iyon ng matatanda.

“Sorry,” bulong niya.

“Matagal kitang hindi mapapatawad.”

“Okay lang.”

“Pero puwede pa rin kitang utusan bumili ng pagkain.”

“Grabe ka.”

“Kasama ’yon sa proseso ng pagpapatawad.”

Napailing siya.

“At si Kuya?”

Biglang uminit ang mukha ko.

“Ano siya?”

“Wala.”

Ngumisi siya.

“Basta kapag pinaiyak ka niya, ako ang unang susuntok sa kanya.”

“Hindi ba kapatid mo siya?”

“Mas dahilan iyon para ako ang may karapatang sumuntok.”

Natawa ako.

Pag-uwi ko, saka ko napansin ang isang kotse sa kabilang kanto.

Nakasandal si Adrian sa pinto.

Naka-itim na polo.

Hindi puti.

Napangiti ako.

“Sigurado kang ikaw si Adrian?”

Tinaasan niya ako ng kilay.

“Gusto mo bang magsuot muna ng salamin?”

Tumawa ako.

Lumapit siya.

Pero hindi niya ako hinawakan.

Huminto lang siya sa harap ko.

“Okay ka lang?”

Tumango ako.

“Mas okay kaysa dati.”

“Naayos ninyo?”

“Hindi pa. Pero nagsimula na.”

Tumango siya.

Wala siyang pinilit na tanong.

Wala siyang sinabi tungkol sa pag-amin niyang mahal niya ako.

Kaya ako na ang nagsalita.

“Adrian.”

“Hmm?”

“Bakit mo ako gusto?”

Sandali siyang natahimik.

Pagkatapos ay tumingin sa akin.

“Gusto mo ng totoong sagot?”

“Oo.”

“Una kitang nagustuhan noong seventeen ako.”

Napadilat ako.

“Ano?”

“Nagbakasyon ako rito noon. Umuulan.”

Biglang bumalik sa isip ko ang malabong alaala.

Ang matangkad na binatilyo sa ilalim ng bubong.

“Ikaw iyon?”

Tumango siya.

“Umiyak ka noon dahil namatay ang kuting na pinapakain mo.”

Napahiya ako.

“At?”

“Binigyan kita ng payong.”

“Hindi ko maalala.”

“Alam ko.”

Ngumiti siya.

“Pagkatapos, ibinigay mo sa akin ang kalahati ng tinapay mo bilang bayad.”

Natawa ako.

“Iyon lang?”

“Hindi.”

Lumapit siya nang bahagya.

“Sinabi mo rin na kapag lumaki ka, pakakasalan mo ang pinakamabait na lalaking makilala mo.”

Napatakip ako sa mukha.

“Bakit parang ang kapal ng mukha ng batang ako?”

“Napakakapal.”

“Kung ganoon, bakit mo ako nagustuhan?”

“Dahil kahit umiiyak ka, pinapakain mo pa rin iyong ibang pusang gala.”

Hindi ako nakasagot.

“Pagkatapos umalis ako. Naging abala. Akala ko lilipas.”

“Hindi lumipas?”

Umiling siya.

“Hindi.”

“Pero hindi mo naman ako kinakausap.”

“Dahil alam kong gusto ng pamilya na kayo ni Miguel ang magkatuluyan.”

“Duwag ka rin pala.”

Bahagya siyang natawa.

“Oo.”

“Pare-pareho kayong lalaki.”

“Hindi ko ipagtatanggol ang buong kasarian.”

Napatawa ako.

Pagkatapos ay natahimik kami.

Siya ang unang umiwas ng tingin.

“Hindi mo kailangang sagutin ang nararamdaman ko.”

“Paano kung gusto ko?”

Mabilis siyang napatingin sa akin.

“Narinig mo ako.”

“Lia…”

Lumapit ako.

Sa pagkakataong iyon, suot ko ang salamin ko.

Malinaw na malinaw ko siyang nakikita.

Ang bahagyang gulat sa mata niya.

Ang tensyon sa panga niya.

Ang kamay niyang nakapirmi sa tabi ng katawan, para bang natatakot siyang hawakan ako nang walang pahintulot.

“Adrian.”

“Hmm?”

“May gusto akong tiyakin.”

“Ano?”

Hinubad ko ang salamin ko.

Agad naging malabo ang mukha niya.

Napatawa siya.

“Anong ginagawa mo?”

Inabot ko ang bewang niya.

Hinawakan ko.

Bahagya siyang napasinghap.

Ngumisi ako.

“Confirm ko lang.”

“Ano?”

“Maganda pa rin ang bewang mo.”

Napapikit siya.

“Lia.”

“Ano?”

“Delikado kang babae.”

Tumawa ako.

Pagkatapos ay isinuot ko ulit ang salamin ko.

Ngayon, malinaw na malinaw ko siyang nakikita.

“Adrian.”

“Hmm?”

“Ikaw ang gusto kong subukan.”

Hindi siya gumalaw.

Parang natakot siyang mali ang narinig niya.

“Hindi dahil nailigtas mo ako.”

Tumango siya.

“Hindi dahil sinabi mo ang katotohanan.”

Muli siyang tumango.

“At hindi dahil galit ako kay Miguel.”

“Okay.”

“Gusto kita dahil kapag kasama kita, hindi mo ako tinatratong parang isang taong kailangang protektahan mula sa sarili kong mga desisyon.”

Nagbago ang tingin niya.

Lumambot.

“Pero may kondisyon.”

“Ano?”

“Walang mamahaling regalo.”

“Subukan ko.”

“Hindi ‘subukan.’ Bawal.”

“Fine.”

“At kapag nag-away tayo, bawal kang manahimik nang ilang araw.”

“Okay.”

“At…”

“Ano pa?”

“Kapag yayakapin kita, huwag kang tatayo lang na parang poste.”

Sa wakas, ngumiti siya.

“Pwede na ba ngayon?”

Tumango ako.

Dahan-dahan niya akong hinila palapit.

At sa unang pagkakataon, hindi ako nagkamali ng taong niyakap ko.

Lumipas ang isang taon.

Unti-unting naging maayos ang relasyon namin ni Papa.

Hindi naging madali.

May mga araw na bumabalik ang sama ng loob.

Pero pinili naming magsabi ng totoo kahit masakit.

Si Miguel naman ay umalis muna para magtrabaho sa ibang lugar.

Bumalik siya makalipas ang ilang buwan na may bagong hairstyle, bagong trabaho, at nakakainis pa ring ugali.

“Ako pa rin ang mas pogi kay Kuya,” sabi niya sa unang araw ng pagbabalik niya.

Sumagot ako,

“Hindi ka pa rin marunong tumingin sa salamin?”

Binato niya ako ng unan.

Normal na ulit.

O siguro mas maganda kaysa dati.

Dahil ngayon, wala nang sapilitang pangako sa pagitan namin.

Kaibigan lang.

Pamilya.

At sapat iyon.

Dalawang taon matapos ang gabing nalaman ko ang lihim, nagpunta kami ni Adrian sa tabing-dagat.

Pareho pa rin ang lugar na kinalakihan namin.

Habang lumulubog ang araw, bigla siyang lumuhod sa harap ko.

Napaatras ako.

“Adrian!”

“Huwag kang sisigaw.”

“Bakit hindi? May tao!”

“Hayaan mo sila.”

Naglabas siya ng maliit na kahon.

Napahawak ako sa bibig.

“Akala ko bawal ang mamahaling regalo.”

“Technically, hindi regalo.”

“Anong tawag mo riyan?”

“Pangmatagalang kontrata.”

Napatawa ako nang malakas.

Binuksan niya ang kahon.

Isang simpleng singsing.

Hindi sobrang laki.

Hindi marangya.

Eksaktong bagay na gusto ko.

“Lia Santos.”

“Yes?”

“Sigurado ka bang malinaw ang paningin mo?”

Napatawa ako habang umiiyak.

“Very clear.”

“Good.”

Huminga siya nang malalim.

“Pakakasalan mo ba ako?”

Hindi ko agad sinagot.

Sa halip, hinubad ko ang salamin ko.

“Lia…”

Naging malabo ulit siya sa paningin ko.

Pero kahit ganoon, alam ko kung sino ang nasa harap ko.

Lumuhod din ako.

Hinawakan ang mukha niya.

“At kahit hindi malinaw…”

Ngumiti ako.

“…ikaw pa rin.”

“Is that a yes?”

“Hindi.”

Namutla siya.

Tumawa ako.

“Joke lang.”

“Lia!”

“Yes.”

Napapikit siya sa ginhawa.

“Yes, papakasalan kita.”

Isinuot niya ang singsing sa daliri ko.

Pagkatapos ay niyakap niya ako nang mahigpit.

Mula sa malayo, may sumigaw.

“Kuya! Huwag mong pisilin! Eight hundred ang grado ng mata niyan, hindi buto!”

Boses ni Miguel.

Agad akong napalingon.

Nasa likod pala namin ang buong pamilya.

May dalang pagkain.

May hawak pang cellphone ang nanay nina Miguel habang umiiyak at kumukuha ng video.

“Akala ko private proposal ito!” sigaw ko.

Sumagot si Adrian nang walang emosyon,

“Akala ko rin.”

Tumawa ang lahat.

At ako?

Ako iyong babaeng minsang nagsabing hindi ako ganoon kabulag para piliin ang maling lalaki.

Nagkamali pala ako.

Dahil minsan, kailangan mo munang malabo ang paningin para mapunta sa taong hindi mo inaasahan.

Pero nang dumating ang panahon na malinaw ko nang nakikita ang lahat—ang nakaraan, ang mga kasinungalingan, ang mga pagkakamali, at ang sarili kong puso—

si Adrian pa rin ang pinili ko.

Hindi dahil itinadhana kami ng mga pamilya.

Hindi dahil may utang na loob ako.

Hindi dahil may lihim na naglapit sa amin.

Kundi dahil sa unang pagkakataon sa buhay ko…

malaya akong pumili.

At pinili ko siya.

Makalipas ang ilang buwan, sa araw ng kasal namin, bago ako lumakad papunta sa altar, lumapit si Miguel at bumulong:

“Sigurado ka bang siya talaga? Baka nagkamali ka na naman ng tingin.”

Ngumiti ako.

Pagkatapos ay tumingin sa lalaking naghihintay sa dulo.

Malinaw ang mukha niya.

Malinaw ang ngiti niya.

At oo…

malinaw na malinaw pa rin ang bewang niya.

“Kahit nakapikit ako,” sagot ko, “siya pa rin.”

Sa dulo ng altar, natawa si Adrian na para bang narinig niya.

At nang abutin niya ang kamay ko, mahina niyang sinabi:

“Sa wakas, tama na ang taong niyakap mo.”

Ngumiti ako.

“Hindi.”

Napatigil siya.

Lumapit ako sa tainga niya.

“Ang totoo, tama na pala noong unang beses pa lang.”

At sa pagkakataong iyon, siya naman ang namula.