Sinabi Niyang Dapat Akong Masanay sa Sampung Taon Nila—Kaya Sa Ikaapat Naming Anibersaryo, Tahimik Kong Tinapos ang Apat na Taon Namin at Bumili ng One-Way Ticket Pa-Milan
Sa ikaapat naming anibersaryo, sinabi ng boyfriend ko na ako ang kailangang masanay sa sampung taong samahan nila ng best friend niyang babae.
Ngumiti lang ako.
Hindi ako nakipagtalo.
Pag-uwi namin, bumili ako ng one-way ticket papuntang Milan—pitong araw mula noon.
Kung ang sampung taon nila ang laging mauuna, wala nang dahilan para ipaglaban ko ang apat na taon namin.
Ako si Elena “Lena” Mendoza, tatlumpung taong gulang, interior designer sa Makati.
Apat na taon ko nang kasintahan si Adrian Villareal, chief operating officer ng isang logistics company sa BGC.
At noong gabing iyon, akala ko magdi-dinner kaming dalawa para sa anniversary namin.
Pero pagdating ko sa restaurant sa Greenbelt, may nakaupo na sa mesa.
Si Bianca Salazar.
Best friend ni Adrian mula pa noong high school.
“Surprise!” masayang sabi ni Bianca. “Sabi ni Adrian matutuwa ka kung kasama ako.”
Tumingin ako kay Adrian.
Ngumiti siya habang hinihila ang upuan ko.
“Matagal na rin tayong hindi nakakakain nang tatlo.”
Anniversary namin.
Pero pinili kong manahimik.
Paglapit ng waiter, agad nitong nakilala sina Adrian at Bianca.
“Sir Adrian, Ma’am Bianca! Same setup pa rin po?”
Tumango si Adrian.
“Same.”
Doon ko lang napansin.
Ang mesa sa tabi ng bintana ay para sa dalawa.
Nasa loob si Bianca.
Si Adrian ang nasa tapat niya.
At ako?
Dinagdagan lang ng isang upuan sa gilid, halos nakaharang sa daanan ng waiter.
Wala man lang dipping sauce sa harap ko.
Nagsimula nang maglabas ng pagkain ang staff.
“Crispy edges po ang pork belly. No spring onions sa sauce ni Ma’am Bianca.”
Natawa si Bianca.
“Naalala pa rin nila.”
Si Adrian ang unang nag-ihaw.
Pagkaluto ng unang piraso, awtomatiko niya iyong inilagay sa plato ni Bianca.
“Mainit pa.”
“Salamat.”
Hindi ko alam kung bakit, pero napatingin ako sa kamay niya.
Apat na taon na rin niya akong ipinaghahain ng pagkain.
Pero sa gabing iyon, parang bigla kong nakita kung saan galing ang lahat ng nakasanayan niyang kilos.
Pati huling piraso ng pork belly, hindi niya ginalaw.
Iniwan niya para kay Bianca.
Pagkatapos naming kumain, lumapit ang manager habang hawak ang isang kahong kahoy.
“Congratulations po. Ika-isandaang visit na po nina Sir Adrian at Ma’am Bianca.”
Napatigil ako.
Isang daan?
Binuksan ng manager ang kahon.
Nasa loob ang lumang cast-iron grill plate na ginagamit umano para lamang sa kanila.
“Pwede na po ninyo itong iuwi. Tradition po namin para sa regular couples—ah, regular guests pala.”
Napatawa nang alanganin ang manager.
Pero hindi ko na narinig ang sumunod.
Dahil nabasa ko ang nakaukit sa likod ng grill plate.
ADRIAN & BIANCA
HANGGANG SA HULING KAGAT
MARCH 18
Tatlong taon na ang nakalipas.
March 18.
Hindi ko malilimutan ang petsang iyon.
Birthday ko iyon.
At noong gabing iyon, nasa ospital ako dahil sa matinding allergic reaction.
Kasama ko si Adrian.
O iyon ang akala ko.
Bandang alas-siyete, sinabi niyang may emergency meeting sa office.
Dalawang oras siyang nawala.
Pagbalik niya, may dala siyang maliit na cake at humingi ng tawad.
Hinawakan ko pa ang kamay niya at sinabing naiintindihan ko.
Ngayon alam ko na kung saan siya galing.
Hinaplos ni Bianca ang ukit sa grill plate.
“Grabe. Three years na pala ’to.”
Pagkatapos ay tumingin siya kay Adrian.
“Kapag nagpakasal na kayo ni Lena, tuloy pa rin monthly dinner natin, di ba?”
Hindi man lang nag-isip si Adrian.
“Of course.”
Tinulungan pa niya si Bianca na ayusin ang scarf sa leeg nito bago siya tumingin sa akin.
“Hindi naman petty si Lena.”
Napangiti ako nang bahagya.
Pero nagpatuloy siya.
“Besides, sampung taon na kaming ganito ni Bianca.”
“Kung may hindi komportable, dapat siya ang matutong mag-adjust sa amin.”
Hindi ako sumagot.
Sa biyahe pauwi, naupo ako sa likod.
Si Bianca, gaya ng dati, nasa passenger seat.
Pagkasakay niya, awtomatikong bumukas ang navigation system.
Route set: Bianca Salazar Residence, Rockwell.
Napatingin ako sa bintana.
Sa reflection, nakita ko ang sarili ko.
Apat na taon.
Apat na taon akong sumubok pumasok sa buhay ng isang lalaking may puwang na palang nakalaan para sa ibang babae.
Kinuha ko ang cellphone ko.
Binuksan ko ang email na ilang araw ko nang iniiwasang sagutin.
Milan Academy of Spatial Design.
Full postgraduate scholarship.
Final confirmation required.
Dati, tinanggihan ko ang ideya dahil ayaw kong iwan si Adrian.
Noong gabing iyon, bumili ako ng one-way ticket.
Pitong araw na lang.
Pagdating sa condo ni Bianca, hindi siya bumaba.
“Adrian,” mahina niyang sabi, “sira yata ilaw sa living room ko. Bukas pa raw makakapunta maintenance.”
Tinanggal ni Adrian ang seatbelt.
“Tingnan ko.”
Saka lang niya ako napansin sa rearview mirror.
“Wait ka rito. Ten minutes lang.”
Bago siya bumaba, inilagay pa niya ang scarf niya sa kandungan ko.
“Wag mong buksan bintana. Sumasakit ulo mo kapag malamig.”
Iyon ang pinakamasakit kay Adrian.
Kabisado niya ako.
Pero hindi ibig sabihin noon na pinipili niya ako.
Lumipas ang sampung minuto.
Dalawampu.
Mahigit kalahating oras.
Nang bumalik siya, may hawak siyang mainit na soy milk.
“No sugar. Sakto lang ang init.”
Hindi ko agad kinuha.
Nasa screen pa ng cellphone ko ang flight confirmation.
Napansin niya.
“Ano ’yang tinitingnan mo?”
Mabilis kong pinatay ang screen.
“Work email.”
Tumingin siya sa kamay kong mahigpit na nakahawak sa phone.
“You’re lying.”
Iniunat niya ang palad.
“Give me your phone.”
Bago niya maabot iyon, bumukas ang passenger door.
Bumalik si Bianca.
“Adrian… nawalan ng kuryente sa unit ko. May gamot ako sa refrigerator.”
Pagkatapos ay ngumiti ito sa akin.
“Lena, pwede bang sa inyo muna ako matulog tonight?”
Bago pa ako makasagot, binuksan na ni Adrian ang seat warmer para sa kanya.
“Guest room lang naman. Hindi mo kailangang magpaalam sa kanya.”
Parang may bumagsak sa dibdib ko.
Pagdating sa condo namin sa BGC, sinabi kong huwag gamitin ang kuwartong katabi ng master bedroom.
Doon nakalagay ang lahat ng naiwan ng yumao kong ama.
Noong lumipat kami, si Adrian mismo ang nagpalit ng lock.
Siya rin ang nagsabi:
“Walang papasok dito maliban sa ’yo.”
Pero nang tumutol ako, kumunot ang noo niya.
“Bianca isn’t a stranger.”
Alas-dos ng madaling-araw, nagising ako sa tunog ng nabasag na salamin.
Tumakbo ako papunta sa kuwarto.
Nakatayo si Bianca sa gitna ng mga basag na piraso.
At hawak niya ang pinakamahalagang bagay na iniwan sa akin ni Papa.
Ang lumang pocket watch niya.
Bukas ang takip.
Baluktot ang kamay ng orasan.
Hindi na gumagalaw.
“Lena… sorry.”
Nanginginig ang katawan ko.
“Sinabi kong huwag kang papasok dito!”
Napaatras si Bianca.
Natapakan niya ang isang maliit na piraso ng salamin at napaupo sa sahig sa sakit.
Dumating si Adrian.
Hindi man lang niya ako tiningnan.
Binuhat niya agad si Bianca.
“Nasaan ang sugat?”
“Adrian, okay lang ako…”
Nakita niya ang dugo sa palad ko mula sa matalim na gilid ng sirang relo.
Huminto siya sandali.
“Nasa bedside cabinet ang first-aid kit. Linisin mo muna.”
Tinitigan ko siya.
“Nasira ang relo ni Papa.”
“Hindi na raw kayang ayusin.”
Napatigil siya.
Pero nang umiyak si Bianca sa mga bisig niya, tumigas muli ang mukha niya.
“Relo lang ’yan, Lena.”
“Hahanapan kita ng kapareho.”
“Walang kapareho niyan.”
“Then what do you want me to do?”
Malamig na ang boses niya.
“Gusto mong pabayaan ko si Bianca habang nasusugatan siya para umupo rito at umiyak kasama mo dahil sa lumang relo?”
Matagal ko siyang tinitigan.
Pagkatapos ay tumingin ako sa pocket watch na huminto na.
Parang relasyon namin.
Matagal nang hindi gumagalaw.
Ako lang ang ayaw tumingin sa oras.
Lumabas si Adrian habang karga si Bianca.
Nag-vibrate ang cellphone ko.
Milan Academy of Spatial Design: Admission confirmed.
Pinindot ko ang ACCEPT.
Kinabukasan, dumating ang assistant ni Adrian.
May dala itong velvet box.
Sa loob ay isang vintage pocket watch—parehong brand, parehong taon, nagkakahalaga ng halos ₱4.8 milyon sa auction.
“Ma’am Lena,” sabi niya, “kinansela ni Sir Adrian ang dalawang meetings kaninang umaga para mahanap ito.”
Tahimik kong isinara ang kahon.
Sakto namang nag-vibrate ang cellphone ko.
Message mula kay Adrian.
Clear ang schedule ko next Friday.
Let’s finally register our marriage.
Napatingin ako sa flight ticket sa kabilang screen.
Next Friday.
7:30 A.M.
Manila to Milan.
One way.
At sa unang pagkakataon sa apat na taon namin…
alam kong hindi ako ang kailangang mag-adjust.
PARTE2
Matagal kong tinitigan ang dalawang screen.
Sa isa, gusto ni Adrian na sa wakas ay gawing legal ang apat na taon namin.
Sa isa naman, naghihintay ang isang eroplanong maglalayo sa akin sa lahat ng bagay na ilang taon kong ipinilit tawaging tahanan.
Hindi ako sumagot sa message niya.
Sa halip, ibinalik ko sa assistant ang velvet box.
“Pakisabi kay Adrian, hindi ko kailangan ng bagong relo.”
Nagulat siya.
“Pero Ma’am, halos buong umaga pong—”
“Alam ko.”
Ngumiti ako nang mahina.
“Pero ang mahalaga sa akin ay hindi brand. Hindi presyo. Hindi taon ng paggawa.”
“Tatay ko ang mahalaga.”
“Hindi iyon kayang bilhin sa auction.”
Wala nang sinabi ang assistant.
Pagkaalis niya, binuksan ko ang lumang kahon ng pocket watch.
Nandoon pa rin ang mga basag na piyesa.
Isa-isa kong binalot sa malambot na tela.
Pagkatapos ay nagsimula akong mag-empake.
Hindi marami ang dadalhin ko.
Ilang damit.
Laptop.
Sketchbooks.
Mga litrato ni Papa.
At ang sirang relo.
Kinagabihan, umuwi si Adrian na may dalang pagkain mula sa paborito kong restaurant.
“Hindi mo kinuha ang relo.”
“Hindi.”
Ibinaba niya ang bag sa mesa.
“Lena, ginagawa mong mas malaki ang problema kaysa sa dapat.”
Napatingin ako sa kanya.
“Ganoon ba?”
“Hindi sinasadya ni Bianca.”
“Hindi iyon ang punto.”
“Then ano?”
Umupo siya sa sofa at pinisil ang pagitan ng mga kilay niya.
“Mula kagabi wala akong tulog. Tinakbo ko si Bianca sa ER, naghanap ako ng replacement watch, kinansela ko meetings ko—ano pa ba gusto mo?”
Ilang taon ko nang gustong sagutin ang tanong na iyon.
Ano ba ang gusto ko?
Noon, simple lang.
Gusto kong piliin niya ako.
Hindi sa bawat pagkakataon.
Hindi sa bawat segundo.
Pero kahit minsan sana, kapag ako at si Bianca ang nasa magkabilang panig, gusto kong maramdaman na hindi automatic ang sagot.
Lumapit ako sa dining table at inilapag ang lumang cast-iron grill plate na iniuwi niya mula sa restaurant.
Nakatapat sa kanya ang ukit.
ADRIAN & BIANCA
HANGGANG SA HULING KAGAT
MARCH 18
Nanigas siya.
“Bakit nasa ’yo ’yan?”
“Birthday ko ang March 18.”
Tumahimik siya.
“Tatlong taon na ang nakalipas, iniwan mo ako sa ospital nang dalawang oras.”
“Sinabi mong may emergency meeting.”
Lumihis ang tingin niya.
“Lena—”
“Dito ka pumunta.”
“Tradition lang namin iyon.”
“Exactly.”
Napatawa ako nang mahina.
“Tradition.”
“Bawat buwan, kumakain kayo.”
“Kapag may problema siya, ikaw ang una niyang tinatawagan.”
“May sariling side siya sa kotse mo.”
“Alam ng navigation system mo ang bahay niya bago pa ako magsalita.”
“Sa anniversary natin, siya ang nasa loob ng mesa at ako ang extra chair.”
Tumayo si Adrian.
“Best friend ko siya.”
“Hindi ko naman sinabing hindi.”
“Then bakit parang pinapapili mo ako?”
Doon ako tuluyang natahimik.
Iyon pala ang pinakamalinaw na sagot.
Hindi niya talaga naiintindihan.
“Hindi kita pinapapili, Adrian.”
“Matagal ka nang pumili.”
Kumunot ang noo niya.
“Anong ibig mong sabihin?”
“Sa tuwing sinabi mong ako ang dapat umintindi.”
“Sa tuwing ako ang kailangang magbigay.”
“Sa tuwing boundaries ko ang tinatawag mong pagiging petty.”
“Sa tuwing nasasaktan ako pero ang tanong mo ay kung bakit hindi ako makapag-adjust.”
Huminga ako nang malalim.
“Hindi kita pinapapili ngayon.”
“Aalis lang ako sa laban na hindi ko naman alam na sinalihan ko.”
Namutla siya.
“Aalis?”
Hindi ako sumagot.
Biglang napunta ang tingin niya sa sulok ng sala.
Nandoon ang maleta ko.
Lumapit siya agad.
“Saan ka pupunta?”
“Milan.”
“Ano?”
“Nakuha ko ang scholarship.”
“Anong scholarship?”
“Milan Academy of Spatial Design.”
Tila lalo siyang nagalit dahil hindi niya alam.
“Kailan pa ito?”
“Months ago.”
“And you never told me?”
“Tinatanggihan ko noon.”
“Dahil sa atin.”
“Pero ngayon tinanggap ko na.”
Nanigas ang panga niya.
“Kailan flight mo?”
Hindi ko sinabi.
Lumapit siya.
“Lena.”
“Next Friday.”
Napatigil siya.
Araw ng gusto niyang civil registration.
“Hindi.”
Isang salita lang.
Pero parang utos.
“You’re not going.”
Napatitig ako sa kanya.
Noon, baka natakot ako sa tono niya.
Ngayon, pagod na lang ako.
“Hindi mo desisyon iyon.”
“Four years tayo.”
“Exactly.”
“Apat na taon.”
“Hindi ba dapat sapat na iyon para malaman mong hindi ako masaya?”
Binuksan niya ang bibig pero walang lumabas na salita.
Ilang segundo kaming nakatingin sa isa’t isa.
Pagkatapos ay tumunog ang doorbell.
Si Bianca.
May bandage ang paa niya.
Pagpasok niya, agad niyang naramdaman ang tensyon.
“May problema ba?”
Hindi sumagot si Adrian.
Ako ang tumingin sa kanya.
“Perfect timing.”
“Elena…”
“May gusto lang akong itanong.”
Humigpit ang hawak niya sa handbag.
“Ano?”
“March 18, three years ago.”
“Alam mong birthday ko?”
Nawala ang kulay sa mukha niya.
“Lena…”
“Alam mo?”
Mahina siyang tumango.
At doon tuluyang may nabasag sa akin.
Hindi dahil hindi ko alam.
Kundi dahil sa wakas, inamin niya.
“Alam mo ring nasa ospital ako?”
Hindi siya makatingin sa akin.
“Sinabi ni Adrian na okay ka na raw.”
Napalingon ako kay Adrian.
“May reservation na kami noon,” mabilis niyang sabi. “One hundredth visit promo cycle iyon—”
Napatawa ako.
Hindi ko napigilan.
“Nasa ospital ako.”
“Pero umalis ka dahil may reservation kayo?”
“Two hours lang naman!”
Tumahimik ang buong sala.
Pati si Adrian ay tila nabigla sa sarili niyang sinabi.
Pero huli na.
Lumapit si Bianca.
“Lena, wala talagang nangyari sa amin ni Adrian.”
“Totoo.”
“Never kami naging lovers.”
“I know.”
Napakunot-noo siya.
“Then bakit—”
“Dahil hindi kailangan ng affair para masira ang relasyon.”
Tumigil siya.
“Hindi kita inaakusahan na inagaw mo siya.”
“Ang problema, Bianca, hindi ka kailanman natutong umatras.”
“At ikaw, Adrian…”
Tumingin ako sa kanya.
“…hindi mo kailanman naisip na kailangan mong maglagay ng hangganan.”
Napaiyak si Bianca.
“Akala ko okay lang sa ’yo.”
“Dahil sinabi niyang okay lang sa akin.”
Napatingin siya kay Adrian.
Doon ko nakita ang unang bitak sa sampung taon nilang pagkakaibigan.
Hindi galit.
Kundi pagkaunawa.
Sa loob ng maraming taon, pareho nilang ginagamit ang katahimikan ko bilang pahintulot.
Bumuntong-hininga si Bianca.
“I’m sorry.”
Hindi ako sumagot agad.
Pagkatapos ay tumango ako.
“Tinanggap ko.”
“Pero hindi ibig sabihin na mananatili ako.”
Lumabas siya nang hindi na nagsalita.
Pagkasara ng pinto, lumapit sa akin si Adrian.
“Lena, we can fix this.”
Umiling ako.
“Pwede nating bawasan dinners namin.”
“Tigilan muna namin monthly meetups.”
“I can change.”
“Adrian.”
Hinawakan ko ang sirang pocket watch.
“Alam mo kung bakit hindi ko gustong palitan ito?”
Tahimik siya.
“Dahil may mga bagay na ang halaga ay nasa kasaysayan.”
“Kapag nasira, hindi sapat na bumili ka ng mas mahal.”
“Ganoon din tayo.”
Namula ang mga mata niya.
Sa apat na taon, bihira ko siyang makitang ganoon.
“Hindi kita niloko.”
“Alam ko.”
“Mahal kita.”
“Naniniwala rin ako.”
Parang nasaktan siya lalo sa sagot ko.
“Then bakit ka umaalis?”
“Dahil minsan, mahal ka ng isang tao pero hindi niya alam kung paano ka protektahan sa mga sugat na siya mismo ang gumagawa.”
Hindi siya nakasagot.
Kinabukasan, nawala si Adrian sa office.
Sa sumunod na araw, kinansela niya ang lahat ng lakad niya.
Hindi rin siya nagkita kay Bianca.
Bigla siyang naging eksaktong lalaking apat na taon kong hinihintay.
Sabay kaming nag-breakfast.
Sinundo niya ako sa trabaho.
Tinanggihan niya ang tawag ni Bianca sa harap ko.
Inalis niya ang shortcut ng address nito sa navigation system.
Tinanggal niya maging ang extra key ng condo namin na minsang ipinahiram niya rito.
Pero sa halip na gumaan ang pakiramdam ko, lalo lang akong nalungkot.
Kaya naman pala niyang gawin.
Kailangan ko lang munang umalis bago niya maisip.
Bisperas ng flight ko, iniabot niya sa akin ang isang maliit na kahon.
Akala ko singsing.
Pero nang buksan ko, ang nakita ko ay ang sirang pocket watch ni Papa.
Maingat na ibinalik ang lahat ng piraso.
Hindi gumagana.
Hindi inayos.
Pero nalinis at na-preserve.
“Dinala ko sa restoration specialist,” sabi niya.
“Sabi niya hindi na kayang paandarin.”
“Kaya sinabi kong huwag nang palitan kahit ano.”
“Keep it exactly as it is.”
Napatingin ako sa kanya.
Sa unang pagkakataon, naintindihan niya.
“Thank you.”
Huminga siya nang malalim.
“Kapag sinabi kong huwag kang umalis, selfish ba ako?”
“Oo.”
Napangiti siya nang malungkot.
“Kapag sinabi kong hihintayin kita?”
“Mas selfish.”
Tumango siya.
Pagkatapos ay umatras.
“Then hindi kita pipigilan.”
Kinabukasan sa NAIA, akala ko pupunta siya.
Hindi siya dumating.
At sa kakaibang paraan, iyon ang huling regalo niya sa akin.
Hindi niya ginawang tungkol sa kanya ang pag-alis ko.
Pagkalapag ko sa Milan, may isang message ako mula sa kanya.
I finally understand.
Hindi mo kailangang matutong mabuhay sa sampung taon namin.
Ako ang dapat natutong gumawa ng bagong buhay kasama ka.
I learned too late.
I’m sorry.
Hindi ako sumagot.
Makalipas ang anim na buwan, nalaman kong umalis si Bianca papuntang Cebu para pamahalaan ang family business nila.
Hindi na rin sila nagkikita buwan-buwan.
Minsan, nag-message si Bianca sa akin.
I’m sorry I let his attention become something I thought I was entitled to.
Sinagot ko lang:
I hope we all learn from it.
Isang taon pagkatapos kong dumating sa Milan, napili ang thesis project ko para sa international exhibition.
Sa gitna ng opening night, may nakita akong pamilyar na lalaki sa malayo.
Si Adrian.
Hindi siya lumapit agad.
Hindi siya nagdala ng bulaklak.
Hindi rin singsing.
Hinintay niyang matapos ang event.
Pagkatapos ay tumayo siya sa harap ko.
“Congratulations.”
“Thank you.”
“Hindi ako pumunta para ibalik tayo.”
Nagulat ako.
Ngumiti siya.
“Pumunta ako dahil minsan sinabi mong gusto mong may isang taong makita ang bagay na pinaghirapan mo nang hindi sinusubukang angkinin ang sandali.”
Naalala ko.
Matagal ko nang sinabi iyon.
Bago pa kami masira.
“Naalala mo.”
“Late akong natutong makinig.”
Tahimik kaming naglakad sa labas ng gallery.
Walang drama.
Walang pangako.
Bago siya umalis, tinanong niya:
“Masaya ka ba?”
Tumingin ako sa maliwanag na mga bintana ng gallery.
Sa mga design na ginawa ko.
Sa buhay na pinili ko para sa sarili ko.
“Oo.”
Ngumiti siya.
Masakit, pero totoo.
“Then worth it ang pag-alis mo.”
Hindi kami nagkabalikan.
At hindi ko iyon itinuturing na malungkot na ending.
May mga relasyon na hindi inililigtas sa pamamagitan ng pagbabalikan.
Minsan, naililigtas sila sa pamamagitan ng pag-amin na tapos na sila bago pa tuluyang maubos ang respeto, alaala, at pagmamahal.
Hanggang ngayon, nasa desk ko pa rin ang pocket watch ni Papa.
Hindi na gumagalaw ang mga kamay nito.
Pero hindi ko na iyon tinitingnan bilang simbolo ng isang bagay na nasira.
Paalala iyon na ang oras ay hindi obligadong manatili sa isang lugar dahil lang matagal ka nang naroon.
At kung sakaling may isang bagay akong natutunan sa apat na taon namin ni Adrian, ito iyon:
Hindi mo kailangang makipagkompetensya sa nakaraan ng taong mahal mo. Pero may karapatan kang umalis kapag paulit-ulit niyang ginagamit ang nakaraan bilang dahilan para hindi ka bigyan ng lugar sa kanyang kasalukuyan.
Ang tunay na pagmamahal ay hindi humihingi sa iyo na lumiit para magkasya sa buhay ng iba.
Hindi ka dapat laging “umintindi.”
Hindi ka dapat laging “mag-adjust.”
At lalong hindi mo kailangang manatili sa isang relasyon kung saan ang presensya mo ay parang dagdag na upuan lamang sa mesa ng dalawang taong matagal nang may sariling mundo.
Minsan, ang pinakamapangahas na paraan ng pagmamahal sa sarili ay hindi ang makipaglaban para mapili.
Kundi ang tumayo, kunin ang sarili mong gamit, at piliin ang sarili mo.
