Pinunit ng Biyenan Ko ang Regalo ng Nanay Ko sa Anak Ko—Hindi Kumibo ang Asawa Ko, Kaya Isang Tawag Lang ang Nagpabagsak sa Pamilyang Akala’y Kanila ang Lahat
“Basura lang ’to. Bakit mo pinapapasok sa bahay namin ang mga murang bagay na galing sa nanay mo?”
Sa harap ng halos dalawampung bisita sa ika-anim na kaarawan ng anak ko, pinunit ng biyenan ko ang hand-knitted cardigan na dalawang buwan ginawa ng nanay ko.
Nahulog sa marmol na sahig ang maliit na pilak na pendant na iniwan ng yumao kong ama.
At ang asawa ko?
Tahimik lang siyang nakaupo.
Ako si Mara Villanueva, tatlumpu’t apat na taong gulang. Walong taon na akong kasal kay Adrian Monteverde, panganay na anak ng pamilyang nagmamay-ari ng Monteverde Logistics Corporation.
Sa paningin ng ibang tao, masuwerte ako.
Magandang condo sa Bonifacio Global City. Anak na nag-aaral sa mamahaling private school. Asawang CEO. Biyenang laging naka-designer bag at may driver kahit pupunta lang sa salon.
Pero may isang bagay na hindi alam ng karamihan.
Hindi naging mayaman ang pamilya Monteverde nang dahil lamang sa sariling sikap nila.
At sa loob ng walong taon, pinili kong manahimik tungkol doon.
Ang ika-anim na birthday ng anak naming si Nina ay ginawa sa function room ng condominium.
May balloon arch, catered food, magician, at customized cake na halos kasinlaki na ng anak ko.
Bandang alas-singko ng hapon, dumating ang package mula sa nanay ko sa Laguna.
Hindi nakapunta si Mama dahil sumasakit ang tuhod niya.
Pero ilang linggo bago ang birthday, gabi-gabi niya akong tinatawagan.
“Ano na bang favorite color ni Nina ngayon?”
“Kasya pa ba sa kanya ang size seven?”
“Mahilig pa rin ba siya sa mga bulaklak?”
Hindi ko sinabi sa kanya na puwede naman siyang bumili na lang online.
Alam kong gusto niyang gumawa ng regalo gamit ang sariling mga kamay.
Kaya nang makita ni Nina ang simpleng telang bag na may pangalan niya, napatalon siya.
“Kay Lola Elena!”
Pero bago niya mabuksan, inagaw iyon ng biyenan kong si Doña Celeste Monteverde.
“Ano naman ’to?”
Binuksan niya ang bag.
Una niyang inilabas ang knitted cardigan.
Mapusyaw na dilaw, may maliliit na bulaklak sa dibdib.
“Handmade po ni Lola!” masayang sabi ni Nina.
Napangisi si Celeste.
“Handmade?”
Tiningnan niya ang mga bisita.
May dalawang pinsan ni Adrian, isang supplier ng kumpanya, at ilang kaibigan niyang mahilig mag-post ng bawat mamahaling bagay sa social media.
“Hindi man lang branded.”
Napatingin ako sa kanya.
“Ma, regalo po ’yan ng mama ko.”
Parang hindi niya ako narinig.
Kinuha niya ang maliit na pares ng sapatos na tinahi rin ni Mama.
Pagkatapos ay ang isang lumang kahon.
Nasa loob noon ang maliit na silver pendant.
Isang simpleng bilog na may nakaukit na maliit na araw.
“Ano ito?” tanong niya.
“Kay Papa po ’yan dati,” sagot ko. “Pinagawa niya bago siya namatay. Para kay Nina.”
Ilang segundo niya iyong tinitigan.
Pagkatapos ay binitawan niya.
Tumama ang pendant sa sahig.
Napasinghap ako.
“Celeste!”
Pero ngumiti lang siya.
“Birthday ng apo ko. Ang daming bisitang importante. Tapos ipapakita ninyo ang mga ganitong mumurahing bagay?”
Bago ko pa siya mapigilan, hinila niya ang cardigan sa magkabilang kamay.
Rrrip.
Napunit ang tahi sa harap.
Tumahimik ang buong function room.
Nanlaki ang mata ni Nina.
“Lola!”
At saka siya umiyak.
“Gusto ko ’yan! Ginawa ’yan ni Lola Elena!”
“Tumigil ka,” malamig na sabi ni Celeste. “Bibili si Daddy mo ng mas maganda.”
Hindi ko alam kung saan ako unang titingin.
Sa anak kong umiiyak?
Sa damit na dalawang buwang ginawa ng mama ko?
O sa asawang ilang metro lang ang layo pero nakatingin sa cellphone?
“Adrian.”
Hindi siya tumingin.
“Adrian, may sasabihin ka ba?”
Saka lamang siya napabuntong-hininga.
“Mara, birthday ni Nina. Huwag mong sirain ang celebration.”
Hindi ako makapaniwala.
“Ako ang sumisira?”
“Mama has a point. May mga bisita tayo.”
Parang may kung anong malamig na bagay na bumagsak sa dibdib ko.
Lumuhod ako.
Isa-isa kong pinulot ang mga regalo.
Ang sapatos.
Ang napunit na cardigan.
At ang pendant ng ama ko.
Nang hawakan ko iyon, napansin ko ang likod.
May maliit na ukit na halos hindi ko na maalala.
Para lagi kang may tahanang babalikan. —Lolo Ben
Biglang bumalik sa isip ko ang huling gabi ng tatay ko sa ospital.
Mahina na ang boses niya noon.
Pero malinaw ang sinabi niya.
“Mara, huwag kang matakot mawalan ng bahay. Ang tahanan ay hindi lugar kung saan ka nagtitiis. Tahanan ang lugar kung saan nirerespeto ka.”
Tatlong taon na siyang patay.
At ngayon ko lang naintindihan.
Dinala ko si Nina sa kuwarto.
Pagkatapos ng party, bandang alas-diyes, pumasok si Adrian.
Akala ko hihingi siya ng tawad.
Sa halip, sinabi niya:
“Bukas, bilhan mo si Mama ng bagong jade bracelet.”
Napatingin ako sa kanya.
“Bakit?”
“Para matapos na ’to.”
“Anong tatapusin?”
“Nasigawan mo siya sa harap ng mga tao.”
Napatawa ako.
Hindi dahil nakakatawa.
Kundi dahil minsan, kapag sobrang sakit na, parang wala nang ibang lumalabas kundi tawa.
“Pinunit ng nanay mo ang regalo ng mama ko. Tinapon niya ang gamit ni Papa. Pinaiyak niya ang anak natin.”
“Mga bagay lang ’yon.”
“Mga bagay lang?”
Tumayo ako.
“Adrian, noong wala kang pambayad sa unang warehouse ninyo sa Parañaque, sino ang naglabas ng pera?”
Natahimik siya.
“Noong malapit nang magsara ang kumpanya dahil hindi mabayaran ang utang sa bangko, sino ang nagbenta ng bahay sa Laguna?”
“Mara—”
“Mama ko.”
Napasinghap ako.
“At nang kailangan ninyo ng panibagong kapital walong taon na ang nakaraan, kaninong pamilya ang tumulong?”
Ilang segundo kaming nagtitigan.
Pagkatapos ay malamig niyang sinabi:
“Matagal na ’yon. Huwag mo nang gamitin laban sa amin.”
Doon ako tuluyang natahimik.
“Okay.”
Kinuha ko ang cellphone ko.
“Hindi ko na babanggitin.”
Lumabas si Adrian.
Bandang alas-dose ng gabi, tulog na si Nina.
Ako naman ay nakaupo sa tabi ng bintana, hawak ang napunit na cardigan.
Binuksan ko ang contacts ko.
May isang pangalan doon na limang taon ko nang hindi tinatawagan.
Atty. Ramon de Vera.
Matalik na kaibigan ng tatay ko.
At dati ring abogado ng pamilya namin.
Pinindot ko ang call.
Dalawang ring lang.
“Mara?”
Napapikit ako.
“Tito Ramon.”
“Anak, bakit? May nangyari ba?”
Huminga ako nang malalim.
“Tito… ’yung sinabi ninyo noon tungkol sa kumpanya ng mga Monteverde…”
Natahimik siya.
“Gusto ko na pong malaman ang lahat.”
Mas lalong naging seryoso ang boses niya.
“Sigurado ka?”
“Opo.”
“Kung ganoon, huwag kang pipirma ng kahit anong dokumentong ibigay nila bukas.”
Napakunot ang noo ko.
“Bakit?”
“Dahil kaninang gabi, may taong nag-file ng request para ilipat ang shares na hindi naman talaga kanila.”
Nanlamig ang kamay ko.
“Anong shares?”
“Matulog ka muna kung kaya mo. Pupunta ako bukas.”
Kinabukasan, alas-nuwebe pa lang ay nasa sala na si Celeste, si Adrian, at isang corporate lawyer na hindi ko kilala.
May makapal na folder sa mesa.
Ngumiti si Celeste na parang walang nangyari.
“Mara, mabuti at bumaba ka.”
Itinulak niya ang dokumento sa akin.
“Pirmahan mo.”
“Para saan?”
“Corporate restructuring.”
Sumingit si Adrian.
“Routine lang. May bagong investors tayo.”
Binuklat ko ang unang pahina.
Maraming legal terms.
Pero may isang linyang paulit-ulit kong nakita.
Waiver. Assignment. Transfer of beneficial interest.
“Bakit kailangan ang pirma ko?”
Biglang umiwas ng tingin si Adrian.
“Formalities.”
Noon nag-vibrate ang cellphone ko.
Message mula kay Tito Ramon.
Isang lumang dokumento ang litrato.
May notary seal.
May pirma ng ama ko.
At sa huling pahina, may pangalan ng tunay na beneficial owner ng pinakamalaking bloke ng shares ng Monteverde Logistics.
MARIA ELENA VILLANUEVA, IN TRUST FOR MARA VILLANUEVA.
Parang nawala ang lahat ng tunog sa paligid.
Tiningnan ko si Adrian.
Pagkatapos si Celeste.
Dahan-dahan kong ibinaba ang ballpen.
Namula ang mukha ng biyenan ko.
“Anong nakita mo?”
Bago ako makasagot—
Ding-dong.
Tumunog ang doorbell.
Tumayo ang kasambahay para buksan iyon.
At mula sa labas, narinig ko ang boses na limang taon ko nang hindi naririnig nang personal.
“Atty. Ramon de Vera.”
Saglit na tumigil siya.
Pagkatapos ay malinaw niyang sinabi:
“Nandito ako para bawiin ang pag-aari ng pamilya Villanueva na walong taon ninyong itinuring na inyo.”
PARTE2
Nanigas ang mukha ni Adrian.
Si Celeste naman ay biglang tumayo.
“Ano’ng kalokohan ’to?”
Pumasok si Tito Ramon na may dalang leather briefcase.
Kasunod niya ang dalawang tao—isang accountant at isang corporate secretary.
Tahimik niyang inilapag ang briefcase sa mesa.
“Mabuting kumpleto kayo.”
Tiningnan niya ang dokumentong gusto nilang papirmahan sa akin.
“Mas mabuti.”
Inagaw iyon ni Celeste.
“Hindi ka puwedeng basta pumasok dito at magbintang!”
Hindi siya pinansin ni Tito Ramon.
Sa halip, tumingin siya sa akin.
“Mara, bago tayo magsimula, may isang bagay kang dapat malaman.”
Kinuha niya ang isang lumang brown envelope.
“Eight years ago, bago ka ikasal kay Adrian, bagsak na ang Monteverde Freight Services.”
Napalingon ako sa asawa ko.
Hindi siya makatingin sa akin.
Patuloy si Tito Ramon.
“May halos ₱18 million silang outstanding obligations noon. Malapit nang ma-foreclose ang unang warehouse nila at umatras ang pangunahing investor.”
Alam kong nahirapan sila noon.
Pero hindi ko alam kung gaano kalala.
“Ang tatay mo,” sabi niya, “ayaw magbigay ng simpleng utang. Negosyante siya. Kaya gumawa siya ng investment agreement.”
Inilabas niya ang dokumento.
“Ang pamilya Villanueva ang nagpasok ng capital na nagligtas sa kumpanya.”
Nilunok ko ang laway ko.
“Magkano?”
“Unang tranche, ₱12 million.”
Nanlaki ang mata ko.
“At makalipas ang dalawang taon, nagdagdag ang mama mo ng halos ₱7 million matapos ibenta ang lumang property ninyo sa Laguna.”
Nanginginig ang kamay ko.
Sinabi sa akin noon ni Mama na ibinenta niya ang bahay dahil masyado nang malaki para sa kanya.
Hindi niya sinabi ang totoo.
“Bakit hindi ko alam?”
“Dahil humiling ang papa mo na huwag sabihin sa iyo hangga’t maayos ang pagsasama ninyo.”
Napapikit si Tito Ramon.
“Masyado ka raw mahal ng pamilya mo para iparamdam sa iyo na binili nila ang seguridad ng marriage mo.”
Mas masakit iyon kaysa sa inaasahan ko.
Tumingin ako kay Adrian.
“Alam mo?”
Hindi siya sumagot.
“Adrian.”
“Oo.”
Isang salita.
Pero sapat para parang may pinto sa loob ko na tuluyang nagsara.
“Alam mo all these years?”
“Mara, pakinggan mo muna—”
“Alam mong ibinenta ni Mama ang bahay niya para tulungan ang kumpanya ninyo?”
“Oo.”
“At kahapon hinayaan mong tawaging basura ang regalo niya?”
“Mara, hindi gano’n—”
“Hindi gano’n?”
Tumayo ako.
“Anong version ang gusto mong sabihin ko sa sarili ko para hindi ito masakit?”
Tahimik ang sala.
Si Celeste ang sumabat.
“Investment iyon. Negosyo. Hindi limos.”
Tumango si Tito Ramon.
“Tama.”
Napatingin kaming lahat sa kanya.
“At dahil investment iyon, may kapalit.”
Inilabas niya ang stock certificates.
“Sa ilalim ng original agreement, ang Villanueva family ay nakatanggap ng 52 percent beneficial ownership ng kumpanyang kalaunan ay naging Monteverde Logistics Corporation.”
Parang may sumabog sa silid.
“Ano?!” sigaw ni Celeste.
“Imposible!”
“Hindi imposible,” sagot ng corporate secretary na kasama ni Tito Ramon. “May board records, subscription documents at notarized trust declaration.”
Itinuro ni Tito Ramon ang pangalan sa dokumentong nakita ko sa cellphone.
“Dahil ayaw ng tatay ni Mara na maging public issue ito sa panahon ng kasal, pansamantalang nakapangalan sa trust arrangement ang shares. Ang ina ni Mara ang trustee.”
Tumigil siya.
“Pero ang ultimate beneficial owner ay si Mara.”
Napahawak ako sa mesa.
Ako?
Buong buhay ko sa bahay na iyon, pinaramdam sa akin ni Celeste na nakikisakay lang ako sa yaman ng pamilya nila.
Kapag bumili ako ng damit, sasabihin niyang pera iyon ng anak niya.
Kapag may bisita, ipapakilala niya akong “asawa ni Adrian” na para bang iyon lang ang tanging pagkakakilanlan ko.
At sa loob ng walong taon…
Mahigit kalahati pala ng kumpanyang ipinagmamalaki nila ay umiiral dahil sa pamilya ko.
Biglang hinablot ni Celeste ang folder.
“Kahit totoo ’yan, matagal nang walang bisa!”
“Kung ganoon,” sabi ni Tito Ramon, “bakit ninyo kailangan ang pirma ni Mara para sa waiver?”
Natahimik siya.
Dahan-dahang lumingon ako kay Adrian.
“Sabihin mo.”
“Mara—”
“Sabihin mo kung ano ang dokumentong gusto ninyong papirmahan ko.”
Napapikit siya.
“May investors na papasok.”
“Hindi iyon ang tanong ko.”
Huminga siya nang malalim.
“Gusto naming ilipat ang shares sa bagong holding company.”
“Nino?”
Hindi siya sumagot.
Tito Ramon ang sumagot.
“Monteverde Legacy Holdings.”
Tumingin siya kay Celeste.
“Na 80 percent ay nakapangalan kay Mrs. Celeste Monteverde.”
Parang gusto kong matawa.
Kahapon, isang knitted cardigan ang kinutya niya dahil “mura.”
Ngayon, sinusubukan niyang kunin ang milyun-milyong pisong pag-aari ng babaeng gumawa noon.
“Kapag pumirma ako?”
“Isusuko mo ang beneficial claim mo,” sagot ni Tito Ramon.
“At kapag hindi?”
“Hindi nila maililipat nang legal ang controlling block.”
Agad na namutla si Celeste.
“Mara, family matter ito.”
Napatingin ako sa kanya.
Kahapon, hindi niya tinuring na pamilya ang mama ko.
Ngayon, biglang family matter?
“Anong pamilya?”
“Walong taon kang bahagi ng Monteverde.”
Umiling ako.
“Kahapon sinabi mong bahay ninyo ito. Kumpanya ninyo. Pangalan ninyo.”
Kinuha ko ang napunit na cardigan na inilagay ko sa isang paper bag sa tabi ng sofa.
Inilapag ko sa mesa.
“Ito ang sinabi mong walang halaga.”
Walang kumibo.
“Iyong babaeng gumawa nito,” pagpapatuloy ko, “siya ang nagbenta ng sariling bahay para hindi mawala ang negosyo ninyo.”
Napayuko si Adrian.
Pero hindi pa tapos si Tito Ramon.
“May isa pang problema.”
Naglabas ang accountant ng ilang financial reports.
“Sa preliminary review namin, may company funds na ginamit para sa personal expenses.”
Napatingin si Celeste.
“Anong pinagsasasabi ninyo?”
“Luxury vehicle lease. Travel. Renovation ng private vacation house sa Tagaytay. Personal credit card payments.”
Isa-isang inilapag ang papeles.
“Total amount under review: approximately ₱11.4 million.”
Napatayo si Adrian.
“Those were authorized expenses!”
“Authorized by whom?” tanong ni Tito Ramon.
Hindi siya makasagot.
“Dahil kung may majority beneficial shareholder na hindi na-inform,” dagdag ng accountant, “may governance issue tayo.”
Naramdaman kong nanginginig ang mga tuhod ko.
Hindi dahil natatakot ako.
Dahil ngayon ko lang napagtantong ilang taon akong pinatahimik gamit ang perang hindi naman pala kanila.
Humarap sa akin si Adrian.
“Mara, puwede tayong mag-usap nang tayong dalawa lang.”
“Ngayon?”
“Please.”
Tumawa ako nang mahina.
“Noong umiyak si Nina kahapon, hindi mo ako kinausap.”
“Mali ako.”
“Noong pinunit ng mama mo ang regalo ng nanay ko, pinili mong huwag siyang pigilan.”
“Alam ko.”
“Noong sinabi kong si Mama ang tumulong sa kumpanya ninyo, sinabi mong huwag ko nang banggitin ang nakaraan.”
Napahawak siya sa noo.
“I was under pressure.”
“At ako?”
Tumingin ako sa kanya.
“Walong taon akong under pressure na maging mabuting asawa para sa pamilya mo.”
“Mara…”
“Hindi kita hinihingan ng malaking bagay kahapon.”
Nabasag ang boses ko sa unang pagkakataon.
“Isang salita lang sana.”
Pinunasan ko agad ang luha ko.
“Sabihin mo lang sana sa mama mo na mali siya.”
Hindi siya makatingin sa akin.
At doon ko nakuha ang sagot na matagal ko nang iniiwasan.
Hindi pera ang tunay na problema namin.
Hindi shares.
Hindi kumpanya.
Kundi ang katotohanang sa bawat pagkakataong kailangan kong pumili siya sa pagitan ng tama at ng comfort ng pamilya niya…
Hindi ako ang pinili niya.
Kinahapunan, nagsumite ang legal team ni Tito Ramon ng formal notice para pigilan ang transfer ng shares.
Makalipas ang isang linggo, nagkaroon ng emergency shareholders’ meeting.
Hindi ko kinuha ang kumpanya para maghiganti.
Pero hindi ko rin hinayaang ipagpatuloy nila ang paggamit sa ari-arian ng pamilya ko na parang kanila iyon.
Pansamantalang tinanggal si Adrian bilang CEO habang iniimbestigahan ang questionable expenses.
Si Celeste ay inalis sa anumang posisyong may access sa corporate funds.
Ang bahagi ng pera na napatunayang ginamit sa personal niyang gastusin ay kailangang ibalik.
At ang unang ginawa ko bilang controlling shareholder?
Hindi bumili ng kotse.
Hindi bumili ng designer bag.
Hindi nagbakasyon.
Nag-set up ako ng education fund para kay Nina.
Pagkatapos ay pumunta ako sa Laguna.
Nasa maliit na bahay si Mama nang dumating kami.
Pagbukas niya ng pinto, tumakbo si Nina papunta sa kanya.
“Lola!”
Mahigpit niya itong niyakap.
Nang makita niya ako, ngumiti siya.
“Kumusta ang birthday?”
Hindi ako agad nakasagot.
Napansin niya ang paper bag sa kamay ko.
“Nasuot ba niya?”
Doon ako napaiyak.
“Mama…”
Ipinakita ko ang cardigan.
Nang makita niyang napunit iyon, saglit siyang natahimik.
Pero imbes na magalit, hinaplos niya lang ang tela.
“Kaya pa ’yan.”
Umupo siya sa tabi ng bintana.
Kinuha ang sewing kit.
At dahan-dahang tinahi ang napunit na bahagi.
“Mama, bakit hindi mo sinabi sa akin ang tungkol sa kumpanya?”
Huminto ang kamay niya.
“Sinabi na ni Ramon?”
Tumango ako.
Napabuntong-hininga siya.
“Ayaw ng papa mo na isipin mong may utang na loob sa atin ang asawa mo.”
“Pero alam nila.”
“Oo.”
“Bakit hinayaan n’yo?”
Tumingin siya sa akin.
“Dahil akala namin masaya ka.”
Simple lang ang sagot.
Pero iyon ang pinakamabigat.
Lumapit ako at niyakap siya.
“Pasensya na.”
“Para saan?”
“Sa sobrang tagal bago ko nakita kung paano nila kayo tinrato.”
Hinaplos niya ang buhok ko.
“Anak, hindi mo obligasyong tiisin ang disrespect para patunayan na mabuting asawa ka.”
Makalipas ang dalawang buwan, nagsampa kami ni Adrian ng annulment case sa tulong ng abogado.
Hindi niya ako pinigilan.
Marahil alam niyang may mga bagay na hindi na maaayos ng sorry.
Pero nagkasundo kami tungkol kay Nina.
Sinabi ko sa kanya na hindi ko kailanman gagamitin ang anak namin para parusahan siya.
Kung gusto niyang manatiling ama, kailangan niyang matutong maging isang ama na hindi nananahimik kapag may nasasaktan.
Isang gabi, nang sunduin niya si Nina, huminto siya sa pintuan.
“Mara.”
Tumingin ako.
“Sorry.”
Hindi ko siya sinagot agad.
Pagkatapos ay sinabi ko:
“Sana balang araw maintindihan mo na hindi ang pananahimik ang nagpapanatili ng pamilya.”
Napayuko siya.
“Minsan, iyon mismo ang sumisira rito.”
Pagkaraan ng anim na buwan, muling nagkaroon ng birthday celebration si Nina.
Hindi sa hotel.
Hindi sa function room.
Sa bakuran lang ng maliit na bahay ni Mama sa Laguna.
May pancit, lumpia, barbecue, at cake na binili sa bakery sa kanto.
Suot ni Nina ang dilaw na cardigan.
Makikita pa rin nang bahagya ang tahi kung saan ito pinunit noon.
Pero ayaw niya itong palitan.
Lumapit siya sa akin.
“Mommy, tingnan mo.”
Ipinakita niya ang pendant ni Papa.
“Suot ko rin si Lolo.”
Ngumiti ako.
Sa likod noon, malinaw pa rin ang nakaukit:
Para lagi kang may tahanang babalikan.
Tumingin ako kay Mama na tumatawa habang pinapakain ng cake ang apo niya.
At sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, naintindihan ko kung ano ang ibig sabihin ng tatay ko.
Ang tunay na yaman ay hindi nasusukat sa presyo ng bahay, pangalan ng kumpanya, halaga ng sasakyan, o brand ng regalong hawak mo.
May mga bagay na mura sa paningin ng taong walang pagpapahalaga—
pero walang katumbas na halaga para sa taong marunong magmahal.
At may mga pamilyang malaki ang bahay ngunit napakaliit ng respeto.
Samantalang may simpleng tahanan na sapat ang isang mesa, ilang upuan, at mga taong hindi kailanman ipaparamdam sa iyo na kailangan mong yumuko para lamang matawag na pamilya.
Kung may aral akong gustong iwan sa kuwentong ito, ito iyon: huwag maliitin ang pagmamahal dahil lamang hindi ito nakabalot sa mamahaling kahon. At huwag manatili sa lugar na kailangan mong isakripisyo ang dignidad mo para lamang mapanatili ang kapayapaang ikaw lang naman ang nagbabayad. Ang taong tunay na nagmamahal sa iyo ay hindi mananahimik habang nilalapastangan ang mga taong mahal mo.
