Noong unang araw ng Bagong Taon, dinala ni Tito Enzo ang girlfriend niya sa bahay ni Lola para ipakilala sa buong pamilya.

Akala ko simpleng handaan lang iyon—pancit, lumpia, lechon kawali, tawanan, at kuwentuhan.

Pero bago pa man uminit ang kanin sa mesa, tinawag na akong “ahas” ng babaeng balak daw maging asawa ng tito ko.

At ang mas nakakabaliw?

Pinagselosan niya ako sa sarili kong tito.

Ako si Mikaela, pero sa bahay, Mia ang tawag sa akin. Dalawampu’t dalawang taon ako, fresh graduate, at gaya ng karamihan sa mga pamangkin na lumaki sa extended family, close ako sa mga tito at tita ko.

Lalo na kay Tito Enzo.

Hindi dahil may kakaiba. Hindi dahil may malisya. Kundi dahil pito lang ang agwat ng edad namin. Bunso siya ni Lola, samantalang panganay si Papa. Noong bata ako, si Tito Enzo ang madalas maghatid sa akin sa school kapag busy si Mama. Siya rin ang bumibili ng Jollibee kapag mataas grades ko, at siya ang unang nagturo sa akin mag-bike sa kalsada sa harap ng bahay namin sa Quezon City.

Kaya noong sinabi ni Papa na, “Mia, anak, dalhan mo nga ng juice si Rica. Girlfriend ng tito mo,” hindi ako nagdalawang-isip.

Kinuha ko ang baso ng iced tea at lumapit sa babaeng nakaupo sa tabi ni Tito Enzo.

Maganda siya. Makinis ang kutis, maayos ang buhok, may mamahaling bag na nakapatong sa kandungan. Sa unang tingin, mukhang mahinhin.

“Hi, Ate Rica,” bati ko. “Welcome po sa family.”

Hindi niya kinuha agad ang baso.

Tiningnan niya muna ako mula ulo hanggang paa, na para bang sinusukat niya kung magkano ang halaga ng suot ko.

Tapos ngumiti siya.

Hindi iyong ngiting magiliw.

Ngiting may tinik.

“Ah,” sabi niya nang malamig. “Ikaw pala iyong pamangkin na laging nababanggit ni Enzo.”

Tumango ako. “Opo.”

Kinuha niya ang baso, pero hindi pa rin nawala ang tingin niya sa akin.

“Hindi ka mukhang pamangkin,” dagdag niya.

Natahimik ako.

“Mas mukha kang…” bahagya siyang tumawa, “karibal.”

Parang may humigop ng lahat ng ingay sa sala.

Nawala ang tawanan ng mga pinsan ko. Tumigil sa paghihiwa ng mangga si Tita Lorie. Kahit si Lola, na noon ay abala sa pag-aayos ng plato, napatingin.

Akala ko biro lang.

Pero hindi pa pala siya tapos.

“Kaya pala sabi ni Enzo lagi kang nagpapabili ng kung anu-ano. Shoes, food, gadgets…” Humigop siya ng iced tea, saka ako tiningnan nang diretso. “Ang galing mong maglambing. Mas girlfriend ka pa kaysa sa akin.”

Naramdaman kong uminit ang tenga ko.

Hindi dahil napahiya ako.

Kundi dahil hindi ko alam kung matatawa ba ako o magagalit.

Tiningnan ko si Tito Enzo.

“Tito,” sabi ko, hindi ko napigilan ang boses ko, “may problema ba sa utak ang girlfriend mo?”

Mas tumahimik ang sala.

Nanlaki ang mata ni Rica. Para siyang hindi makapaniwalang sinagot ko siya.

Si Tito Enzo naman ay namutla. Hinawakan niya ang kamay ni Rica, halatang alanganin.

“Rica, tama na,” bulong niya. “Bata lang si Mia. Huwag mong seryosohin.”

Lalong namula ang mata ni Rica.

“Bata?” sigaw niya. “Enzo, lagi mo siyang ipinagtatanggol! Sinabi ko na nga ba, may kakaiba sa inyong dalawa!”

Tumayo si Mama at hinila ako palikod.

“Mia, enough,” saway niya sa akin, pero alam kong hindi siya galit. Pinipigilan lang niya ang gulo.

Pagkatapos humarap siya kay Rica at pilit ngumiti.

“Rica, hija, pasensya ka na. Prangka lang talaga ang anak ko. Pero malinaw naman siguro sa iyo na mag-tito sila. Magkamag-anak sila sa dugo.”

Pero parang hindi narinig ni Rica ang huling sinabi ni Mama.

Buong tanghalian, nakayuko siya, pero paminsan-minsan, nahuhuli ko siyang nakatitig sa akin na parang ako ang dahilan ng lahat ng insecurities niya sa buhay.

Ako naman, kumain lang.

Kung may dapat mahiya sa mesa na iyon, hindi ako iyon.

Pagkatapos kumain, naglinis ang matatanda. Ang ibang pinsan ko lumabas para magpaputok ng piccolo kahit pinagsabihan na sila ni Lola.

Ako, naiwan sa sala, nakaupo sa sofa, nanonood ng replay ng New Year countdown sa TV habang kumakain ng chichirya.

Akala ko tapos na ang eksena.

Nagkamali ako.

Biglang lumubog ang kabilang bahagi ng sofa.

Umupo si Rica sa tabi ko.

Malapit. Masyadong malapit.

Mahina ang boses niya, pero malinaw ang bawat salita.

“Huwag mong isipin na dahil kinakampihan ka nila, ligtas ka na.”

Napatingin ako sa kanya.

“Sinasabi ko sa iyo, Mia,” patuloy niya, “ako ang girlfriend ni Enzo. Ako ang pinili niya. At kaya niya ako dinala rito ngayon, dahil pag-uusapan na ang kasal namin.”

Ngumuya ako nang dahan-dahan. “Okay?”

Ngumisi siya.

“Kapag asawa na niya ako, ako na ang may say sa pera niya. Hindi ka na basta-basta makakahingi ng pambili ng kung anu-ano. Wala ka nang mahuhuthot sa kanya.”

Nalaglag ang hawak kong chips.

Hindi dahil natakot ako.

Kundi dahil hindi ko talaga ma-process ang kabaliwan.

“Ate,” sabi ko, pinipigilan kong hindi sumigaw, “tito ko siya. Kapatid siya ng papa ko.”

Umirap siya.

“Akala mo dahil nauna ka sa buhay niya, panalo ka na?”

Napakurap ako.

“Kilala ko ang mga babaeng gaya mo,” sabi niya. “Nagpapanggap na inosente, pero clingy. Mahilig magpaawa. Mahilig magpalibre. Pero tandaan mo, ako ang magiging asawa niya. Ako ang panalo.”

Tumayo siya at iniwan akong nakatulala sa sofa.

Noong gabing iyon, habang pauwi kami, hindi ko napigilang tanungin si Papa.

“Pa, seryoso ba si Tito Enzo kay Rica?”

Matagal bago sumagot si Papa.

Sa huli, napabuntong-hininga siya.

“Anak,” sabi niya, “mukhang nabulag na naman ang tito mo sa pag-ibig.”

Pag-uwi namin, naghilamos ako at akmang matutulog na sana nang tumunog ang phone ko.

Message mula kay Tito Enzo.

Mia, sorry sa nangyari kanina. Alam kong napahiya ka. Hindi dapat ganoon si Rica.

Sumunod pa ang isa.

Nagbabasa kasi siya ng kung anu-anong romance story tungkol sa bawal na relasyon, kaya kung ano-ano ang naiisip. Pero mabait siya. Sana huwag mong damdamin.

Tapos may dumating na GCash.

₱5,000.

Napatingin ako sa screen.

Hindi ko alam kung tatanggapin ko ba.

Kung tanggapin ko, baka mabaliw na naman si Rica. Kung hindi naman, baka isipin ni Tito na galit pa ako.

Pumasok si Papa dala ang isang baso ng gatas. Nakita niya ang phone ko at ang pangalan ni Tito Enzo.

“Tanggapin mo,” sabi niya. “Tito mo iyon. Pamilya.”

Kaya tinanggap ko.

Nag-reply ako.

Okay lang, Tito. Hindi ko na lang papansinin.

Akala ko doon na matatapos.

Pero pasado alas-dose ng gabi, biglang tumunog ang phone ko.

Pagkasagot ko, bumulaga agad ang sigaw ni Rica.

“Walang hiya ka! Tinanggap mo pa talaga ang pera ni Enzo? Hindi ka ba nahihiya?”

Nanlamig ang kamay ko.

“Rica, anong problema mo?”

“Problema kita!” singhal niya. “Isa kang malanding pamangkin! Bata ka pa lang, marunong ka nang mang-agaw!”

Doon na pumutok ang pasensya ko.

Binuksan ko ang recording ng phone.

“Makinig ka, Rica,” sabi ko, nanginginig sa galit. “Tito ko siya. Kapatid siya ng papa ko. Kung hindi mo kaya intindihin ang simpleng family tree, hindi ako ang may problema.”

Minura niya ako.

Minura ko rin siya pabalik.

Pagkatapos, binaba ko ang tawag at dumiretso sa kuwarto nina Mama at Papa.

Pinakinggan nila ang recording.

Nakita ko kung paano nagdilim ang mukha ni Papa.

Kinabukasan ng umaga, pumunta kami sa bahay ni Lola para humingi ng paliwanag.

Pero pagpasok namin, hindi galit ang nadatnan namin.

May mag-asawang middle-aged na nakaupo sa sala—magulang ni Rica.

Si Lola, nakangiti nang todo.

Si Lolo, seryosong nakikinig.

At si Rica?

Lumabas siya mula sa kuwarto ni Tito Enzo, nakapulang dress, may hawak na maliit na sobre.

Lumapit siya sa akin, ngumiti nang matamis, at sinabi ang pangungusap na nagpatahimik sa buong mundo ko.

“Mia, may good news ako.”

Hinawakan niya ang tiyan niya.

“Buntis ako.”

PARTE2

Napatingin ako sa tiyan ni Rica.

Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa ulo ko.

Buntis?

Ibig sabihin, ang babaeng kagabi lang ay tumawag sa akin para murahin ako at tawaging kabit ng sarili kong tito, posibleng maging tunay kong tita?

Napatingin ako kay Tito Enzo.

Nakaupo siya sa isang tabi, nakayuko, hindi makatingin sa akin.

Hindi iyon mukha ng lalaking masaya dahil magiging ama na siya.

Mukha iyon ng taong gustong lumubog sa sahig.

Si Lola naman, halatang pilit ang ngiti. Iyong klase ng ngiting ginagamit ng matatanda kapag ayaw nilang mapahiya sa bisita.

“Rica,” sabi ni Mama, malamig ang boses, “buntis ka?”

Tumango si Rica. “Six weeks po.”

Inabot niya ang sobre kay Lola.

“May test po ako. Positive.”

Kinuha ni Lola ang papel. Hindi siya nagsalita.

Si Papa naman ay humakbang papunta kay Tito Enzo.

“Enzo,” mabigat ang boses niya, “totoo ba ito?”

Tumango si Tito Enzo, pero mabagal.

“Kuya… sinabi niya kagabi.”

Tumingin sa akin si Rica.

May ngiti siyang panalo.

“From now on, Mia,” sabi niya, “dapat matuto kang gumalang. Hindi na ako basta bisita rito. Ako ang magiging asawa ng tito mo at ina ng anak niya.”

Gusto kong sumagot.

Gusto kong sabihin na kahit maging asawa pa siya ni Tito Enzo, hindi iyon lisensya para lokohin ang sarili niya at bastusin ako.

Pero bago pa ako makapagsalita, hinawakan ni Mama ang braso ko.

“Mia, tahimik muna.”

Naintindihan ko ang ibig sabihin ni Mama.

May bisita.

May matatanda.

May usapang kasal.

At higit sa lahat, may batang dinadala raw.

Kahit gaano ako kagalit, ayokong ako ang magmukhang walang modo.

Kaya kinagat ko ang labi ko at nanahimik.

Nag-usap ang matatanda. Magulang ni Rica, sina Mr. at Mrs. Villareal, ay todo ngiti.

“Simple lang naman kami,” sabi ng nanay ni Rica. “Hindi namin kailangan ng bonggang kasal. Pero siyempre, dahil buntis na ang anak namin, dapat ayusin na agad.”

Tumango si Lolo, pero hindi pa rin siya ngumiti.

“Magpapatingin muna sa doktor,” sabi niya. “Kailangan malinaw ang lahat.”

Bahagyang kumunot ang noo ni Rica.

“Lolo, positive naman na po ang test.”

“Positive ang test,” sagot ni Lolo, “pero kailangan pa rin ng medical checkup. Para rin sa kaligtasan mo at ng bata.”

Walang nakasagot.

Doon ko unang napansin ang maliit na pagbabago sa mukha ni Rica.

Saglit lang.

Pero nakita ko.

Nawala ang kompiyansa niya.

Kinagabihan, akala ko wala na namang mangyayari. Pero nagkamali na naman ako.

Habang nag-aayos ako ng bag, tumawag si Tito Enzo.

Hindi message.

Tawag.

Nagdalawang-isip ako bago sumagot.

“Mia,” sabi niya, pagod ang boses. “Pwede ba kitang makausap?”

“Kung tungkol ito kay Rica—”

“Hindi lang tungkol sa kanya,” putol niya.

Tumahimik ako.

Narinig ko siyang huminga nang malalim.

“May gusto akong aminin.”

Doon ako kinabahan.

“Tito?”

“Hindi ako sigurado kung akin ang bata.”

Napatayo ako mula sa kama.

“Ano?”

“Please,” sabi niya. “Huwag ka munang sumigaw.”

“Tito, paano ako hindi sisigaw? Pinahiya niya ako sa harap ng buong pamilya, tinawag niya akong kung anu-ano, tapos ngayon hindi ka sigurado kung ikaw ang ama?”

Tahimik siya.

Pagkatapos, mahina niyang sinabi, “Nag-break kami ni Rica for almost two months noong November.”

Napapikit ako.

Biglang bumalik sa isip ko ang sinabi ni Rica: six weeks.

Six weeks.

Kung tama ang bilang, maaaring sakto. Maaari ring hindi.

“Bakit kayo nagbalikan?” tanong ko.

“Dumating siya noong Pasko. Umiiyak. Sabi niya nagsisi siya. Sabi niya mahal niya ako.” Tumawa siya nang mapait. “At tanga ako, Mia. Naniwala ako.”

“May iba ba siya noong break kayo?”

Matagal siyang hindi sumagot.

“Tito.”

“May narinig akong pangalan,” sabi niya. “Carlo.”

Kinabukasan, hindi ako ang unang gumawa ng hakbang.

Si Mama.

Akala ng lahat mahinhin si Mama. Mabait, tahimik, laging nakangiti sa mga reunion.

Pero kapag pamilya ang sinaktan, ibang tao siya.

Tinawagan niya si Tito Enzo at sinabi lang, “Dalhin mo si Rica rito bukas. Kasama magulang niya. May pag-uusapan tayo.”

Kinabukasan, nagtipon kami sa bahay ni Lola.

Nandoon sina Rica, ang magulang niya, Tito Enzo, Mama, Papa, Lola, Lolo, at ako.

Si Rica ay mukhang inis.

“Bakit kailangan pa ng ganitong meeting?” reklamo niya. “Buntis ako. Dapat iniingatan ninyo ako, hindi ini-stress.”

Ngumiti si Mama.

“Hindi ka namin ini-stress, Rica. Nililinaw lang namin ang mga bagay.”

Inilapag ni Mama ang phone niya sa mesa.

“Una, may recording kami ng tawag mo kay Mia noong gabi ng Bagong Taon.”

Namuti ang mukha ni Rica.

“Recording?”

Tumango si Mama.

“Tinawag mong malandi ang anak ko. Tinawag mo siyang mang-aagaw. Minura mo siya dahil tumanggap siya ng GCash mula sa sarili niyang tito.”

“Ako—” nauutal si Rica. “Nadala lang ako ng emosyon.”

“Pangalawa,” sabi ni Mama, hindi siya pinansin, “may sinabi kang paulit-ulit. Na si Mia raw ay may masamang intensyon kay Enzo. Gusto kong itanong sa iyo ngayon, sa harap ng lahat: naiintindihan mo ba na magkadugo sila?”

“Alam ko naman,” irap ni Rica. “Pero hindi ibig sabihin—”

“Hindi ibig sabihin ano?” Biglang nagsalita si Papa. “Na puwede mong pagdudahan ang anak ko dahil insecure ka?”

Napahawak sa dibdib ang nanay ni Rica.

“Grabe naman kayo. Buntis ang anak namin.”

Doon nagsalita si Lolo.

“At dahil buntis siya, mas kailangan nating malaman ang totoo.”

Tumigil ang lahat.

Tinignan ni Lolo si Tito Enzo.

“Sabihin mo.”

Napalunok si Tito Enzo.

“Rica and I broke up in November,” sabi niya. “Halos dalawang buwan kaming walang relasyon.”

Nanlaki ang mata ng magulang ni Rica.

“Rica?” tanong ng tatay niya. “Totoo ba iyon?”

Namutla si Rica.

“Break lang iyon. Pero kami pa rin sa puso.”

Halos matawa ako, pero pinigilan ko.

Si Mama ang sumunod na nagsalita.

“May pangalan bang Carlo sa panahong iyon?”

Parang biglang nabasag ang mukha ni Rica.

Hindi niya naitago.

Kahit isang segundo lang, nakita ng lahat.

“Wala,” sabi niya agad. “Wala akong kilalang Carlo.”

Tumunog ang phone ni Tito Enzo.

Message.

Tiningnan niya. Kumunot ang noo niya.

Pagkatapos, napatingin siya kay Rica.

“Bakit nag-message sa akin si Carlo?”

Hindi huminga ang sala.

“Ano?” mahina kong tanong.

Binasa ni Tito Enzo ang message nang malakas.

Bro, ayoko na madamay. Sinabi ko kay Rica noon pa na huwag niyang ipasa sa iyo ang problema. Hindi ko alam kung akin ang bata, pero hindi tama na ikaw lang ang papanagutin niya.

Hindi ko alam kung sino ang unang napasinghap.

Si Lola ba.

Si Mama ba.

O ang nanay ni Rica.

Pero si Rica, biglang tumayo.

“Fake iyan!” sigaw niya. “Gawa-gawa iyan!”

Tahimik na hinarap siya ni Tito Enzo.

“Rica, number niya ito. Kilala ko ang boses niya. Siya iyong sinabihan mong officemate lang.”

“Enzo, mahal kita!”

“Minahal mo ba ako,” tanong ni Tito, basag ang boses, “o kailangan mo lang ng lalaking sasalo sa iyo?”

Doon tuluyang bumagsak ang maskara ni Rica.

Nawala ang lambing. Nawala ang pa-victim. Nawala ang buntis na kailangang kaawaan.

Ang natira ay galit.

“Kasalanan mo rin ito!” sigaw niya. “Kung hindi ka masyadong mabait sa pamangkin mo, hindi ako mapaparanoid! Lagi mo siyang kinukuwento. Lagi mong sinasabing proud ka sa kanya. Puro Mia, Mia, Mia!”

Napatingin ako sa kanya, hindi makapaniwala.

“Ate,” sabi ko, nanginginig ang boses ko, “pinagselosan mo ako dahil proud ang tito ko sa akin?”

“Tumahimik ka!”

“Hindi,” sabi ko. “Ako naman ang magsasalita ngayon.”

Tumayo ako.

Matagal kong pinigilan ang sarili ko dahil may matatanda, dahil Bagong Taon, dahil buntis siya, dahil ayokong lumaki ang gulo.

Pero sa puntong iyon, sapat na.

“Hindi ako karibal mo, Rica. Hindi ako babae sa buhay ni Tito Enzo na kailangan mong talunin. Pamangkin niya ako. Pamilya niya ako. Kung hindi mo kayang respetuhin ang simpleng relasyon ng isang pamilya, hindi dahil mahal mo siya. Dahil gusto mo siyang angkinin.”

Natahimik siya.

Nagpatuloy ako.

“Ang pag-ibig hindi hawla. Hindi rin ito lisensya para bastusin ang ibang tao. Kung totoong mahal mo si Tito, sana tinanong mo siya. Sana kinausap mo siya. Pero ang ginawa mo, inatake mo ako, isang taong wala namang ginawa sa iyo.”

Namula ang mata ni Tito Enzo.

“Mia…”

Hindi ko siya tiningnan.

Dahil kapag tiningnan ko siya, baka maawa ako agad.

At sa araw na iyon, kailangan niyang marinig ang totoo.

“Tito, mahal ka namin. Pero hindi ibig sabihin noon, susuportahan ka namin kapag hinahayaan mong tapakan ang pamilya mo. Hindi ka na bata. Kung magpapakasal ka, siguraduhin mong hindi dahil natatakot ka, naaawa ka, o nahihiya ka.”

Napaluhod si Rica.

Literal.

Lumuhod siya sa harap ni Tito Enzo.

“Enzo, please. Huwag mo akong iwan. Hindi ko alam ang gagawin ko.”

Lumapit ang nanay niya at hinawakan siya.

“Rica, tumayo ka.”

Pero umiiyak na siya.

“Ayoko mapahiya,” hikbi niya. “Ayoko malaman ng lahat na hindi sigurado kung sino ang ama.”

Doon unang lumambot ang mukha ni Lola.

Hindi dahil pinatawad niya agad si Rica.

Kundi dahil kahit mali ang ginawa nito, may batang maaaring madamay.

“Rica,” sabi ni Lola, tahimik pero matigas, “ang bata walang kasalanan. Pero hindi puwedeng kasinungalingan ang gawing pundasyon ng pamilya.”

Nagdesisyon si Lolo.

“Magpapa-checkup kayo. Pagkatapos, kapag ligtas na, magpapa-DNA test kung kinakailangan. Hanggang hindi malinaw ang lahat, walang kasal.”

Tumango si Tito Enzo.

Sa unang pagkakataon mula noong Bagong Taon, nakita kong malinaw ang mata niya.

“Rica,” sabi niya, “hindi kita itataboy kung kailangan mo ng tulong sa bata. Pero hindi ako magpapakasal dahil sa takot. At hindi ko hahayaan na saktan mo ulit ang pamangkin ko.”

Umiyak si Rica nang mas malakas.

Pero wala nang naniwala sa iyak niya gaya ng dati.

Lumipas ang ilang linggo.

Lumabas ang katotohanan bago pa man umabot sa DNA test. Si Carlo mismo ang nagpunta sa bahay ni Tito Enzo, dala ang mga screenshot ng usapan nila ni Rica. Hindi raw niya kayang manahimik habang may ibang lalaking pinapasan ang responsibilidad na maaaring kanya.

Hindi siya bayani. Hindi rin siya inosente.

Pero sa wakas, may nagsabi ng totoo.

Si Rica ay umamin din sa huli.

Noong naghiwalay sila ni Tito Enzo, nakipagbalikan siya kay Carlo, dating boyfriend niya. Nang malaman niyang buntis siya, hindi siya sigurado kung sino ang ama. Si Carlo raw ay ayaw ng responsibilidad. Kaya binalikan niya si Tito Enzo, ang lalaking alam niyang mabait, responsable, at mahal siya.

At ako?

Ako ang naging madaling sisihin.

Mas madali kasing maniwalang may “ahas” sa pamilya kaysa aminin na sariling kasinungalingan ang gumugulo sa konsensya mo.

Hindi natuloy ang kasal.

Tinulungan pa rin ni Tito Enzo si Rica sa unang checkups, pero malinaw ang hangganan. Walang engagement. Walang pagpapanggap. Walang sapilitang pamilya.

Kalaunan, lumabas na si Carlo ang ama.

Si Rica at ang pamilya niya ay lumipat sa Cavite. Hindi na sila bumalik sa bahay ni Lola.

Noong sumunod na reunion, tahimik si Tito Enzo.

Wala na ang dating yabang niya kapag kinukulit siya ng mga pinsan ko. Mas seryoso siya, mas maingat.

Pagkatapos ng hapunan, lumapit siya sa akin habang nasa balkonahe ako, umiinom ng softdrinks.

“Mia,” sabi niya, “sorry.”

Ngumiti ako nang kaunti. “Nasabi mo na iyan dati.”

“Hindi sapat iyon.” Napatingin siya sa kalye, sa mga ilaw na nakasabit pa rin kahit tapos na ang holiday. “Dapat pinigilan ko siya noong una pa lang. Dapat hindi ko hinayaang ikaw ang sumalo ng galit niya.”

Hindi ako agad sumagot.

Mahal ko si Tito Enzo.

Pero totoo rin na nasaktan ako.

“Alam mo, Tito,” sabi ko, “hindi ako nagalit dahil pinagselosan niya ako. Nagalit ako kasi hinayaan mong ako ang magmukhang problema para lang hindi kayo mag-away.”

Napayuko siya.

“Tama ka.”

“Next time,” sabi ko, “kapag may taong mahal mo, huwag mong hayaang burahin niya ang respeto mo sa pamilya mo. At huwag mo ring gamitin ang pamilya mo para pagtakpan ang takot mong mag-isa.”

Napatawa siya nang mahina.

“Ang sakit mo magsalita, Mia.”

“Pamangkin mo ako. Libre lang honesty.”

Sa unang pagkakataon, pareho kaming natawa.

Hindi agad bumalik sa dati ang lahat. May mga bagay na kahit naayos, may marka pa rin.

Pero natutunan ko ring hindi lahat ng pamilya ay nasisira dahil may dumating na outsider.

Minsan, nasusubok lang kung sino ang marunong manindigan.

At si Tito Enzo, kahit huli, natuto.

Noong birthday ko ilang buwan pagkatapos, nagpadala siya ng GCash.

₱5,000 ulit.

May message:

For my favorite niece. Walang malisya. Walang drama. Pure tito duties only.

Napangiti ako.

Sinagot ko siya:

Accepted. Pero screenshot ko ito para malinaw sa future girlfriend mo.

Nag-reply siya ng tatlong laughing emoji.

Sa sala, nakita ni Mama ang ngiti ko.

“Si Enzo?” tanong niya.

Tumango ako.

Umupo siya sa tabi ko at hinaplos ang buhok ko.

“Anak,” sabi niya, “tandaan mo ito. Ang taong may malinis na intensyon, hindi kailangang matakot sa katotohanan. Pero ang taong may tinatago, kahit anino mo, pagseselosan.”

Tumingin ako sa labas ng bintana.

Sa kabilang bahay, may batang tumatawa habang nagpapalipad ng saranggola.

Naisip ko si Rica.

Hindi ko siya kinasusuklaman gaya ng dati.

Pero hindi ko rin siya kinakawaan nang sobra.

Dahil kahit masakit ang takot, hindi iyon dahilan para manakit ng inosente.

At kahit desperado ang isang tao, hindi iyon lisensya para gawing kasinungalingan ang buhay ng iba.

Sa huli, hindi ako ang karibal niya.

Ang totoong kalaban niya ay ang sarili niyang takot.

At ang takot, kapag pinakain ng kasinungalingan, kayang sirain hindi lang ang relasyon—kundi pati ang pamilyang handa sanang tumanggap.

Mensahe:
Sa pamilya, mahalaga ang pagmamahal, pero mas mahalaga ang respeto at katotohanan. Huwag hayaan ang selos, takot, o kasinungalingan na sirain ang mga taong walang ibang ginawa kundi magmahal nang malinis. Ang tunay na pagmamahal ay hindi nang-aangkin, hindi naninira, at hindi natatakot sa liwanag ng katotohanan.