Hindi lahat ng tao binibigyan ng pangalawang pagkakataon.
Pero siya—binigyan. At mas malala pa, alam niyang hindi niya iyon deserve.

Nang magising si Mateo, hindi ospital ang bumungad sa kanya.
Hindi ang malamig na amoy ng antiseptic.
Hindi ang sakit ng katawan na unti-unting kinakain ng sakit.

Kundi… ang lumang bahay nilang gawa sa kahoy at putik.
At ang kupas na pulang papel na may nakasulat na “Kasalan,” nakadikit sa bintana.

Nanlamig ang buong katawan niya.

“Hindi… hindi ito posible…”

Pero nang marinig niya ang mahina, nanginginig na hikbi mula sa loob ng silid, tumigil ang paghinga niya.

Dahan-dahan siyang lumapit.

At doon niya nakita si Lina.

Ang babaeng minahal niya buong buhay…
At siya ring sinira niya gamit ang sarili niyang mga kamay.

Halos hubad, nakabaluktot sa lumang kama.
Ang balat niya—maputi pero puno ng latay.
Ang mga mata—wala nang buhay, parang matagal nang sumuko.

Parang patay na… pero humihinga pa.

Sa sandaling iyon, bumagsak ang mundo ni Mateo.

Sa nakaraang buhay, siya ang dahilan kung bakit napilitan si Lina na pakasalan siya.
Siya ang dahilan kung bakit nasira ang reputasyon nito.
Siya ang dahilan kung bakit araw-araw itong umiiyak.

At sa huli…
Si Lina ang yumakap sa anak nilang babae…
At tumalon sa dam.

Hindi niya naisalba.

Hindi niya naayos.

Hindi niya naibalik.

At kahit yumaman siya sa huli—kahit nagkaroon siya ng pera na sapat para sa sampung henerasyon—
Wala na si Lina.
Wala na ang anak niya.

“Lina…”

Lumapit siya, nanginginig ang kamay, at niyakap ito ng mahigpit.

Humagulgol siya.

Hindi siya umiyak kahit nalaman niyang mamamatay na siya sa sakit.
Pero ngayon—hindi niya mapigilan.

Dahil ito na ang sandaling nawala sa kanya noon.

Dahil ito ang pagkakataong hindi niya naibalik.

Pero ngayon…

“Patawad… patawad…”

Hindi makapagsalita si Lina.
Hindi na rin siya lumaban.

Sanay na siya.

Akala niya, tulad ng dati—pagkatapos ng lambing, susunod ang pananakit.

Pero hindi.

Sa halip, naramdaman niya ang mainit na luha ng lalaki sa kanyang balikat.

Napakunot ang noo niya.

Ilang minuto ang lumipas bago siya dahan-dahang tumulak palayo.

“Anong drama na naman ‘to?” malamig niyang tanong.

Ngumiti si Mateo—ngunit puno ng sakit.

Hindi siya naniwala.

At hindi niya masisisi.

Dahil kahit siya, kung siya si Lina, hindi rin siya maniniwala.

Biglang umalingawngaw ang iyak ng sanggol.

Nanigas si Mateo.

Ang anak niya.

Ang batang muntik niyang ipagbili para lang may pambili ng alak.

Sa alaala niya, iyon ang gabing tuluyang nawasak ang lahat.

“Hintayin mo ako,” paos niyang sabi.

Tumayo siya, hinanap ang damit na nakakalat sa sahig, at nagmamadaling lumabas ng bahay.

“Babalik ako… may pagkain ako para sa anak natin…”

Hindi na siya hinabol ni Lina.

Hindi na rin siya naniwala.

Ilang beses na niyang narinig ang pangakong iyon.

Ilang beses na rin itong napako.

Ngunit sa unang pagkakataon…
Hindi umiinom si Mateo.

Hindi siya dumiretso sa sugalan.

Sa halip, tumakbo siya papunta sa tindahan sa dulo ng baryo.

“Manong, pwedeng umutang ng gatas… kahit kaunti lang…”

Tinitigan siya ng matanda.

Napansin ang namamagang mukha—halatang sinaktan ang sarili.

Tahimik na inabot ang supot.

“Bayaran mo bukas.”

Tumango si Mateo, halos maiyak sa pasasalamat.

Pagbalik niya sa bahay, hawak ang pagkain…
Nakita niya si Lina—nakatayo sa sulok, yakap ang anak nila, nanginginig.

“Ilayo mo sa akin ang anak ko!” sigaw nito.

Parang tinusok ang puso ni Mateo.

Naalala niya.

Ngayong araw na ito…
Plano niyang ibenta ang anak nila.

Dahil sa alak.

Dahil sa kasamaan niya.

Dahil sa pagiging walang kwenta niya bilang tao.

Dahan-dahan niyang ibinaba ang dala.

“Hindi ko siya kukunin…” bulong niya.
“Hindi ko siya ibebenta… kahit kailan…”

Hindi gumalaw si Lina.

Hindi siya naniwala.

Hindi pa.

Pero sa unang pagkakataon…

Hindi siya lumapit.
Hindi siya nanakit.
Hindi siya nagalit.

Tahimik lang siyang lumabas ng bahay…
At sa dilim ng gabi, paulit-ulit niyang sinampal ang sarili niya.

Hanggang sa dumugo ang labi niya.

Hanggang sa manginig ang buong katawan niya.

Dahil alam niyang—

Kung hindi niya mababago ang sarili niya ngayon…
Mamamatay ulit si Lina.

At sa pagkakataong ito—wala na talagang babalik pa.

PART 2…

Kinabukasan, maaga pa lang, wala na si Mateo sa bahay.

Hindi siya natulog nang maayos.
Hindi rin siya tumigil sa pag-iisip.

Sa isip niya, malinaw ang lahat ng mangyayari—
Dahil naranasan na niya ito.

Alam niya kung kailan magtatapos ang paghihirap nila.
Alam niya kung saan siya kikita.
Alam niya kung paano sila aangat.

Pero higit sa lahat—
Alam niya kung kailan mamamatay si Lina.

At hindi niya hahayaang mangyari iyon.

Buong araw siyang naghanap ng pagkain sa bundok—
Nanghuli ng ibon, naghanap ng makakain, kahit anong maibibigay sa pamilya niya.

Pag-uwi niya, may dala siyang sabaw, karne, at konting bigas.

Hindi siya pumasok agad.

Sa labas muna siya kumain.

Ayaw niyang matakot si Lina.

Ayaw niyang isipin nitong may kapalit ang kabaitan niya.

Sa loob, tahimik na kumakain si Lina.

Dahan-dahan.
May pag-aalinlangan.

Parang bawat subo ay may kasamang takot.

Pero gutom siya.

At sa unang pagkakataon—
May sapat na pagkain.

Mga sumunod na araw, hindi tumigil si Mateo.

Nagtrabaho.
Nanghuli.
Nagbenta.
Nag-ipon.

Unti-unti, napuno ang kusina nila.
Nagkaroon ng laman ang bahay.

At sa bawat araw na lumilipas—
Unti-unting nagbago ang tingin ni Lina.

Hindi pa tiwala.

Pero hindi na rin galit.

Isang gabi, habang pinapatulog ang anak nila, mahina siyang nagsalita.

“Bakit… ka nagbago?”

Natigilan si Mateo.

Hindi niya alam kung paano sasagutin.

Hindi niya pwedeng sabihin ang totoo.

Kaya ngumiti lang siya.

“Dahil… ayoko na kayong mawala.”

Hindi sumagot si Lina.

Pero sa gabing iyon—
Hindi siya lumayo.

At iyon na ang simula.

Hindi naging madali.

Maraming beses siyang sinubok.
Maraming beses siyang muntik bumigay.

Pero sa tuwing maaalala niya ang eksenang iyon—
Ang malamig na katawan ni Lina sa tubig…
Ang tahimik na mukha ng anak niya—

Bumabalik siya sa realidad.

Lumaban siya.

Para sa kanila.

At makalipas ang ilang taon—

Nagkaroon sila ng maayos na bahay.
Sapat na pera.
Masayang pamilya.

Isang gabi, habang pinapanood nila ang anak nilang naglalaro, biglang napaluha si Mateo.

Napansin iyon ni Lina.

“Anong iniiyak mo?”

Ngumiti siya, pinunasan ang luha.

“Wala… masaya lang ako.”

At sa unang pagkakataon—

Ngumiti rin si Lina.

Totoo.

Buong puso.