Isang Puntos Lang Ang Agwat Namin, Akala Ko Pinaghiwalay Lang Kami ni Mama—Limang Taon Pagkaraan, Nalaman Kong Inilayo Niya Ako sa Lalaking Matagal Nang Nagplano ng Buong Buhay Ko
PARTE 1: Ang Screenshot na 703, Ang Basag na Mangkok, at Ang Pangarap na Biglang Pinunit ni Mama
Nang ipadala sa akin ni Joaquin Reyes ang screenshot ng score niyang 703, kakatapos ko lang tingnan ang akin.
702.
Isang puntos lang ang pagitan namin.
Buong senior high, iyon ang sumpa ko: ako si Lira Santos, ang babaeng laging pangalawa sa likod ng lalaking minamahal ng buong klase.
Pero noong gabing iyon, nang mag-message siya ng,
“Sa UP Diliman, hintayin kita.”
akala ko iyon na ang simula ng buhay ko.
Hindi ko alam, iyon pala ang unang senyales ng isang bitag.
Sumabog ang class group chat namin.
“Joaquin Reyes, 703!”
“Lira kaya ilan?”
“Team IskoLove na ‘to!”
“UP Diliman power couple!”
Nakahawak ako sa phone ko, nanginginig ang daliri. Hindi dahil sa takot. Dahil sa saya.
Tatlong taon akong naghabol kay Joaquin. Hindi sa grades lang. Sa mundo niya.
Siya ang unang kumausap sa akin noong Grade 10, noong lahat ay nakatingin sa akin dahil transferee akong scholar mula sa public school.
Inabot niya sa akin ang isang math problem.
“Kung masolve mo ‘yan, puwede kitang itabi sa contest team.”
Nasolve ko.
Ngumiti siya nang bahagya.
“Hindi ka pala ordinaryo.”
Simula noon, naging kami ang laging magkatabi. Sa quiz bee. Sa library. Sa review center. Sa honor roll.
At sa tsismis ng buong school.
Hindi pa kami officially magkasintahan, pero lahat ay kumilos na parang oo.
Kaya nang sinabi niyang, “Sa UP Diliman, hintayin kita,” isang salita lang ang nireply ko.
“Oo.”
Pagkapindot ko ng send, may nabasag sa kusina.
Kalabog.
Tumayo ako agad.
Si Mama, si Maribel Santos, nakatayo sa tabi ng lababo. Nabitiwan niya ang mangkok. May maliit na hiwa sa kamay niya, pero hindi niya iyon tiningnan.
Ang tinitigan niya ay phone ko.
“Sino ‘yan?”
Tinago ko agad ang screen.
“Kaklase lang po.”
Namula ang mata niya.
“Si Joaquin?”
Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa batok ko.
“Ma…”
“Matagal ko nang alam.” Lumapit siya, basa ang apron, nanginginig ang boses. “Alam kong hinahatid ka niya hanggang kanto. Alam kong siya ang nagbibigay sa’yo ng reviewers. Alam kong siya ang dahilan kung bakit gusto mong mag-UP Diliman.”
“Hindi siya ang dahilan,” sabi ko. “Pangarap ko ‘yon.”
“Pangarap mo?” Tumawa siya, pero parang nasasaktan. “O pangarap niya na sinunod mo?”
Kinuha ko ang printed draft ng college application ko mula sa bag.
“Ma, pasado ako. Kaya kong pumasok sa UP Diliman.”
Hinablot niya ang papel.
Nakita niya ang unang choice: University of the Philippines Diliman — BA Malikhaing Pagsulat.
Parang gumuho ang mukha niya.
“Burahin mo ‘to.”
“Hindi.”
“Lira.”
“Ma, buhay ko ‘to.”
Bigla niya akong sinampal.
Hindi malakas enough para bumagsak ako, pero sapat para tumahimik ang buong bahay.
Dumikit ang palad ko sa pisngi ko. Mainit. Mahapdi.
Si Mama mismo ang unang umiyak.
Hinawakan niya ako sa balikat, pero umatras ako.
“Anak, pakiusap.” Napaluhod siya, hawak pa rin ang papel. “Huwag kang mag-Diliman.”
“Bakit?”
Hindi siya sumagot.
Umiling lang siya nang umiling.
“Kapag tinuloy mo ‘yan, pupunta ako sa school. Sasabihin kong nandaya ka.”
Nanigas ako.
“Ano?”
“Kapag sumunod ka sa kanya, lilipat ako sa tapat ng campus. Araw-araw kitang babantayan.”
“Ma, baliw ka na ba?”
Napahikbi siya.
“At kapag hindi ka nakinig…” tumingin siya sa kusina, sa tangke ng LPG sa tabi ng kalan, “ikukulong ko ang sarili ko riyan. Bubuksan ko ang gas.”
Parang tumigil ang mundo.
Naamoy ko ang bahagyang singaw ng gas.
Tumakbo ako sa kalan at pinihit ang valve. Nanginginig ang kamay ko.
“Mama!”
Naupo siya sa sahig, yakap ang papel ko na parang iyon ang katawan ko.
“Lira, anak… pakiusap. Isang beses lang. Sundin mo ako.”
Nag-ring ulit ang phone ko.
Si Joaquin.
“Bukas, sa guidance office. Ako na ang sasama sa’yo. Dalhin mo ang final form.”
Hindi ako nakatulog nang gabing iyon.
Kinabukasan, pagdating ko sa school, may tarpaulin na sa gate.
Congratulations, Joaquin Reyes — Rank 1
Congratulations, Lira Santos — Rank 2
Isang puntos.
Isang maliit na guhit sa pagitan namin.
Nasa ilalim ng puno ng acacia si Joaquin, naka-white polo, hawak ang dalawang bottled water.
Nang makita niya ako, hindi muna score ang tinanong niya.
“Sinaktan ka ng mama mo?”
Tinakpan ko ng buhok ang pisngi ko.
“Okay lang ako.”
“Hindi okay ‘yan.” Lumapit siya. “Sabi ko sa’yo, huwag kang matakot sa kanya.”
May mga kaklase kaming nakatingin. Tumabi siya para matakpan ako.
“Nasa’yo ang form?”
“Oo.”
“Akin na.”
Napatingin ako sa kanya.
“Bakit?”
Para siyang nagulat na tinanong ko iyon.
“Para macheck ko. Baka may mali.”
“Hindi na kailangan.”
Saglit siyang tumahimik. Tapos ngumiti siya.
“Lira, puyat ka lang. Huwag kang maging stubborn.”
Kinuha niya ang bottled water sa kamay ko, binuksan ang takip, saka ibinalik.
Ginagawa niya iyon palagi.
Dati, kinikilig ako.
Noong araw na iyon, bigla akong nakaramdam ng bigat sa dibdib.
Sa guidance office, ngumiti ang adviser namin.
“Joaquin, Lira, with your scores, UP Diliman is almost sure. Lira, perfect ang Malikhaing Pagsulat sa’yo.”
Tinapik ni Joaquin ang column ng UP Diliman.
“Dito siya.”
Tumawa si Ma’am.
“Nakapag-usap na pala kayo?”
Sumagot siya bago ako makapagsalita.
“Opo. Matagal na.”
Nang lumabas sandali si Ma’am, hinila niya ang draft ko. Nakita niya ang gusot sa papel.
“Your mother is ruining you,” mahinang sabi niya.
“Don’t talk about her like that.”
“She is controlling you.”
Tumunog nang sunod-sunod ang phone ko.
Messages ni Mama.
“Nasaan ka?”
“Sinulat mo na ba?”
“Kapag Diliman ang nilagay mo, pupunta ako ngayon.”
Huling message: larawan ng kusina namin. Sarado ang pinto. Nasa tabi ng kalan ang ID niya at birth certificate ko.
Nanlambot ang tuhod ko.
Inabot ni Joaquin ang phone ko.
“Akin na. Ako ang kakausap sa kanya.”
Umatras ako.
“Hindi.”
Bumalik si Ma’am.
“Lira, ready ka na?”
Humawak ako ng ballpen. Kumalat ang tinta sa papel.
Sa unang choice, binura ko ang UP Diliman.
At isinulat ko:
University of San Carlos, Cebu.
Sa likod ko, narinig kong nagbago ang paghinga ni Joaquin.
Tapos bumaba ang boses niya.
“Lira…”
Hindi ako lumingon.
“Hindi mo na ba ako kailangan?”
PARTE 2: Limang Taon Pagkaraan, Isang Reunion ang Nagbukas ng Pangalan na Ayaw Nang Banggitin ng Lahat
Hindi ako sumagot.
Kung lumingon ako noon, siguro hindi ako makakaalis.
Kaya tumayo ako, pinirmahan ang final form, at ibinigay kay Ma’am.
Sa labas ng guidance office, mainit ang hallway. Maingay ang electric fan sa classroom. Pero para sa akin, lahat ay parang nasa ilalim ng tubig.
Pagpasok ko sa room, nakita agad ng mga kaklase ko ang form.
“Cebu?” sigaw ni Rhea. “Lira, seryoso?”
“Hindi kayo sabay ni Joaquin?”
“Akala ko UP Diliman kayo?”
May tumawa.
“Long distance na ang IskoLove!”
Pero hindi tumawa si Joaquin.
Tahimik siyang pumasok, kinuha ang bag niya, at hindi tumingin kahit kanino.
Si Tanya, class president namin, ang unang yumakap sa akin.
“Okay lang ‘yan,” bulong niya. “Maganda rin sa Cebu. Fresh start.”
Fresh start.
Noong araw na iyon, akala ko ang ibig sabihin noon ay pagtakas.
Hindi ko alam na minsan, ang pagtakas pala ang unang paraan ng pagligtas.
Pag-uwi ko, si Mama ay nasa sala. Namamaga ang mata, pero nakahanda na ang hapunan.
“Anong nilagay mo?” tanong niya.
“Cebu.”
Napaupo siya.
Parang may nabunot na kutsilyo mula sa dibdib niya.
“Salamat, anak.”
Hindi ako kumain.
Hindi rin ako umiyak.
Pumasok ako sa kuwarto at binuksan ang phone.
May isang message si Joaquin.
“Hindi ko akalaing iiwan mo ako nang ganoon kadali.”
Nakatitig ako roon nang matagal.
Nag-reply ako:
“Hindi kita iniwan. Pinili ko lang ang sarili ko.”
Mabilis siyang sumagot.
“Hindi. Pinili mo ang takot niya.”
Iyon ang huling maayos naming usap.
Noong una, nagme-message pa siya. Minsan sweet.
“Kumain ka na?”
“Nakita ko ‘tong poem, bagay sa’yo.”
“Kapag nagbago isip mo, mag-transfer ka sa Diliman.”
Pero habang tumatagal, nagiging iba ang tono.
“Sino ‘yang kasama mo sa photo?”
“Bakit ang tagal mong mag-reply?”
“Hindi ka ganyan dati.”
“Cebu changed you.”
Hanggang isang araw, hindi na ako sumagot.
Nag-aral ako sa Cebu. Nagsulat. Nagtrabaho sa isang publishing startup. Nanalo sa ilang essay competition. Naging editor ako ng online stories para sa Filipino readers.
At oo, limang taon kong pinaniwalaan na sinira ni Mama ang unang pag-ibig ko.
Mahal ko siya, pero may parte sa akin na hindi siya pinatawad.
Tuwing tatawag siya, maingat ang boses niya.
“Kumain ka na?”
“Opo.”
“May pera ka pa?”
“Opo.”
“Masaya ka ba riyan?”
Tahimik ako palagi.
Dahil hindi ko alam ang sagot.
Limang taon matapos ang graduation, nagkaroon kami ng class reunion sa isang events café sa Quezon City.
Umuwi ako ng Manila para doon.
Pagpasok ko, sinalubong ako ng hiyawan.
“Lira!”
“Editor na!”
“Miss Cebu!”
May mga dating kaklase na may asawa na. May may anak. May nasa abroad. May doktor, may engineer, may teacher.
Sa isang sulok, may naka-display na lumang class photo.
Nasa gitna kami ni Joaquin.
Siya, tuwid ang tayo, malamig ang tingin.
Ako, nakangiti nang kaunti, parang laging naghihintay ng approval niya.
Napatingin ako sa pinto.
Hindi siya dumating.
Matapos ang ilang baso ng iced tea at tawanan, may nagtanong.
“Uy, nasaan si Joaquin? Hindi ba dapat nandito ang legendary top one?”
Tumahimik ang mesa.
Parang may biglang nagpatay ng music.
Si Tanya, na ngayon ay guidance counselor na sa isang private school, ibinaba ang tinidor niya.
“Please,” sabi niya. “Huwag na nating banggitin si Joaquin.”
Napakunot-noo ako.
“Bakit?”
Walang sumagot.
Si Rhea ang unang umiwas ng tingin.
“Hindi mo alam?”
“Alam ang ano?”
Nagkatinginan sila.
Sa wakas, hinawakan ni Tanya ang kamay ko.
“Lira, akala namin alam mo na. Kaya ka nga namin hindi kinukulit dati tungkol sa kanya.”
Bumilis ang tibok ng puso ko.
“Ano’ng nangyari?”
Huminga siya nang malalim.
“After graduation, he got worse.”
“Worse?”
“Sa UP Diliman, may isa siyang blockmate. Si Nicole. Scholar din. Tahimik. Matalino. Lagi ring second sa kanya sa exams.”
Para akong binuhusan ng yelo.
“Second?”
Tumango si Tanya.
“At first, cute sila. Same pattern. Notes, reviewers, sabay library, sabay application sa org. Tapos unti-unti, siya na ang sumasagot para kay Nicole. Siya ang pumipili ng subjects. Siya ang nagbabasa ng messages niya. Siya ang nakikipag-away sa friends niya.”
Hindi ako makapagsalita.
“Akala namin heartbreak lang ‘yong sa inyo,” dagdag ni Rhea. “Hindi pala.”
“Anong ibig mong sabihin?”
Binuksan ni Tanya ang phone niya. May lumang folder doon, naka-save sa cloud.
“May mga screenshots si Nicole. May recordings. May report sa university.”
Nanginginig ang kamay kong kinuha ang phone.
Isang screenshot ang una kong nakita.
Message ni Joaquin sa ibang babae:
“Kapag mahal mo ako, susunod ka. Hindi kita hinihingian ng opinyon. Inaalagaan kita.”
Sunod:
“Huwag mong hayaang maging gaya ka ni Lira. Iniwan niya ako dahil mahina siya.”
Hindi ako makahinga.
Tinakpan ko ang bibig ko.
“Bakit hindi ninyo sinabi sa akin?”
“Sinubukan namin,” sabi ni Tanya. “Pero blocked kami sa old account mo. At sabi ng mama mo, huwag ka na naming guluhin. Gusto niya raw makaalis ka nang buo.”
“Mama knew?”
Tahimik sila.
Tumayo ako.
Lumabas ako ng café, nanginginig ang tuhod.
Sa sidewalk ng Quezon City, maingay ang jeep, busina, tawanan ng mga estudyante sa nearby review center. Pero ang naririnig ko lang ay boses ni Joaquin noon:
“Hindi mo na ba ako kailangan?”
At boses ni Mama:
“Pakiusap, huwag kang mag-Diliman.”
Nang gabing iyon, umuwi ako sa bahay namin sa Marikina.
Si Mama ay nakaupo sa sala, nanonood ng lumang teleserye. Pagkakita niya sa akin, napangiti siya.
“Anak? Akala ko bukas ka pa uuwi.”
Hindi ako ngumiti.
“Ma, bakit mo talaga ako pinigilan noon?”
Nawala ang kulay sa mukha niya.
“Lira…”
“Alam mo ba ang nangyari kay Joaquin?”
Nabitawan niya ang remote.
Iyon ang sagot.
“Ma,” sabi ko, halos pabulong, “ano ang hindi mo sinabi sa akin?”
Pumasok siya sa kuwarto niya.
Pagbalik niya, may dala siyang lumang brown envelope. Kupas na ang gilid. May tape na halos matanggal na.
Iniabot niya sa akin, pero nanginginig ang kamay niya.
“Limang taon ko itong itinago.”
Binuksan ko ang envelope.
Sa loob, may printed screenshots, police blotter copy, at isang sulat mula sa school guidance office.
Sa pinakaunang papel, nakasulat ang pangalan ko.
At sa ilalim nito, isang linyang nagpahinto ng paghinga ko:
“Anonymous threat received regarding student Lira Santos and alleged exam fraud.”
